장음표시 사용
381쪽
s o De diuersiis Entium creatorumgeneribus.
docet Philosophus cos, qui patiuntur iistitiam, maxime sequi delectationes, ut quae sint optimum aduersus eam antidotum,' homines melancholicos vehementer astici delectationiblis , ad expellendam ab animo tristitiam .eb quod corpus eorum continuo quasi prauo humore corrodatur. 2. Delectisti persi operatio vem Io Eth. c. IEo nimirum modo , quo decor perficit iuuentutem, ut inquit Aristote sibidem inde delectatio est quaedaperfectio concomitans operationem, non autem est
perfectio iaciens eam in sua specie esse perfectam.
Ita explicat D. Thomas I. 2. q. . a. 2.&in librum Io. Et h. lech. 6.ubi sic expressius allatam propositione distinguit. Duplex, inquit est persectio una esti- ciens, quomodo intellaistus perficit sua operatione
medicus morbi curationem.&c. altera formalis,quae
rursus est duplex Primaria,sive essentialis,quomodo sanitas est perfectio temperamenti animalis: secudaria sue accidentalis, quomodo pulchritudo dicitur perficere sanitatem, quam consequitur. Et de hac posteriore intelligendum est pronunciatum; non autem de priore, ut patet ex flictis. Eandem ob causam ver Edicitui istud: 3. Delectatio conseruat operantem in operesua. Ibid. Jquia nimirum esticit, ut agens naturale minori cum dissicultate risdio suas operaciones continuet, quibus alioqui non mediocriter det uigatur idcirco D Thomas ibidem docet, homines in suis laboribus aliquamdigere delectatione, quo minori eos cumniolestia perficiant. . Quod connaturale es, idem quoque delectabile. I. I. Rhet. c. I i. J Vbi ex eo probat Aristo simile gaudere simili, aequale suo desectari aequali,& feram agnoscere seram, graculinii semper esse cum gracvlo reliqua huius generis quia nimirum, qu sunt
382쪽
eiusdεgeneris sunt ex natura, Vt ait arist ibidem,&quae ex natura sunt, siue quae sunt connaturalia, eadem sunt delectabilia. 3 consuetasunt aesectabilia. l. I. Rhi et .c. H. de . Top. c. i. JRatio est,quia, caeteris paribus id magis delectat, quod naturae est conformius , iuxta praecedens
pronunciatum, atqui omne consuetum naturae paulatim consormatur iuxta illud vulgare: eon .esuries altera natura. Hoc eodem sensu delectabilius es contemplar iam cognita,quam in iuirere ignota, ut diciturio. Eth.αio. alibi, quia scilicet operationes habi- tuum per consuetudinem acquisitorum cum delectatione fiunt. Vnde etiam 2. Eth. c. 3.docet esse signum generati liabitus, operari cum delectatione. Eadem de causa:cantilenam notam suauius audimus quam Quotam, ut docet idem Aristoteles in problematis ecl. 13. Vbi rationem assignat modo expliea tam Ait enim,discere laetabile essὸ,eiusque delectationem tum in capienda doctrina, tum in usurpanda agnoscendaque versari. Idem effatum habet extu i.eius de sectionis ubi etia causam addit quod audiator una cum eo asticiatur, qui notam illam exprimit cantilenam, quippe qui aliquid succinat, sociumque se praebeat cantanti, G. ro contingentia uni desectasilia sumit ex eodec. i. Rhet. Sunt autem delectabilia ratione admirationi. desiderii iuxta illud e Varietas oe
ristoteles ibidem: primo magnorum morat .cap. 9.ubi ait rarum es, quodprobum es verba illius sunt. π δώον. te ratione taedis de fastidi quod ex longo assiduoque alioruigvsupeicipitur. Recte enim ab socrate dictum est Omnium rerum essatieras, oratione ad Daemonicum: Hac vero per vicissitudinem contingentis alicuius nouitatis homo Gdinarie subleuatur. Nam teste Aristotele.
383쪽
so De diuersis Entium creatorumgeneribus. . Iucunda est erum mic tudo. J Varictas' vicissitudo rerum tantam in humanis vim habet, ut commendatione nouitatis etiam mala placeant ptae
bonis ut patet experientia quotidiana Veterum ain
tem dictum istud Philosophorum, Aristotides LRhet. c. r. ben E ab illis tonunciatum esse ostendit
ex eo quia commutatio, inquit, re iucunda est, σeommutari ratura accommodatum Quo enuia
semper idem est, in exsuperantiam transiit, iraesentem habitam corrumpit qua etiam de caula, quae fiunt intei posito temporis spatio, iucunda sunt&homines iures post longum tempus delectant, Ioniam praesentem statum commutant. Ita Arioteles loco citato. , - -
8. Iurundissimum es potiri eο.quod cupias. Sumitur e l. 4. Eth. c. 8. Iubi inquit Aristo t. Epigram fuisse inTelobi vales,optimas e luctus illiberrima res est,
iucundisiima, siquis, quod amat potitur. Verumta-nue est respective non modo, quoad alterius materie superlativa, ut patet ex textu citato sed etiam in ordine ad diuersa obiecta delectabilia, in quae tectutappetitus Quot enim sunt animalium generat tot sitiit motuu hu sismodi, wplures diuet ates. Ouis frondem, Ceruus sontem,Canis Leporem,Vcterem Pylades sectatu Otestem, generatim: 9. Idcuique .luptati est, cuius amatore i qui1q e libidem,ut equus equorum amatota, spectaculum
spectaculorum identidem amatori, eodem modo amatori iustorum iusta, de omnino virtutum amatori ea, quae per virtutem essiciuntur. Nam ut recte Poeta dixit. Trabit μ' quemque molupta', quod re fertubici Augustinest. 16 in Ioannem, ubi explicans, quomodo Pater C lestis trahat homines ad Christum, i0xta illud Ioannis versu 1 . potes
venire ad me, nisi pater qui misit me, traxerx illum, Ramum
384쪽
Pur quinta Titulus L III. 89 ,
Ramum, inquit, viridem ostendis oui, trahi, illam : nuces puero demonstrantur. trahitur quod currit trahitur, amarido trahitur, sine laesione corporis trahitur, cordis vinculo trahitur. Si ergo ista, qua inter delitias iolirptates tenena re. uelantur amantibus trahunt quoniam verum est; trahit sua quemque ὀhaptas' non trahet reuelatus Christus a Patre 3 md enim fortius desiderat ani-.ma qlia veritatem Θ&c. Hactenus S. Docto August.ba lib. 1 Magnor Mum l. c. 7. J V bi matura, inquit Aristoteles, an natium diuersasen bon G ma-iai Latius hic malum sumitur pro qualicunque re
noxia dicet in entitate sua sit bona sicuti hominis quidem bona vi mero vel alteriussera miniat uo
niam diuersae naturas ni quoqα diuessis voluptates: inum: quodque enim quaerit delectationem sibi congrua igitur nathra maia voluptas est, mi probae proba.
Sic ut idem ait lib. t. Et h. cap. 8. Amatoribus lib-nestatis ea sunt voluptati, quae sunt natura Rcunda. Tales autem eae sunt actioncs, quae a virtute ema hant quare' his ipsae stant voluptati, atque per seipsa iucundae Ex quibus infert neminem esse dicen- cum bonum, qui non delectetur actionibus honestis.
rr. Iuvenilis delectationis eAx es transmutatio. Resertur a D. Thonia in octauum Ethi leo . . sumitur ex lib., Rhet. Dubi Aristoteles docet, iuuenes esse quidem vehementer cupidos, sed nihilorinus rerum cupitarum fastidiosiss. Acutas nini habent voluptates, sed non magnas, ut aegrotan tium fames&stis. Similia habet lib. 7. Eth. cap. . Eadem de causia lib. 8. Eth. cap. 3. docet Lado sescentes facile amicitias contrahςre contractas facile dissoluere Verita huius pronunciati patet Rrr
385쪽
in quiete possidetur, est in esse ei secto, d proprie dici potest se uitio sue vitalis quierin re secure nosse Isa. lVoluptati re si redi Iicilius eB, quam ira Dictum istud Heracliti refert Aristoteles et Eth. cap.
3. sub finem. J Cuius ratio est, quia licet pugna et
contra iram videatur dissicillimum propter eius impetum; absolute tamen pugna contra voluptatem censetur dissicilior, eo quod concupiscentia delectationis. communior sit, naturalior propi rea loco citato docet virtutem circa voluptatem de dosores potius, quam circa iram versiari, eo quod circa dissicilius Wartes occupentur Sc virtutes.
Voluptates expetenda funt ed non a krrib,s rebus io Eth. cap. 3. Quemadmodum diuiteme Te expetibile quidem est; sed non ex patriae proditione, dcianum esse, at non ex cuiusibet rei usu, ita inquit loco citato Aristoteles, delectationes quidem expetibiles sunt, sed non a quolibet delectabili;
nam a turpibus. honestis rebus delectationes prodeunt cum hoc tantum discrimine, quod illae vera sint: dc ex se stabiles hae verb falsaeis instabiles iuxta illud: Sine mirtute nulli solidum est gaudium Platina in vita Pi secundi Quamobrem illae bonae sunt' expetendae: hae verbisalae fugiendet. 16. Voluptatem vicisse moluptas est maxima. Ita nisi eleganter minusquam vere pronunciat S. Cyprianus i. de bono pudicitiae, ubi addit immediate: Nec vi maiorem ictoria,quam qua de cupiditatibus refertur. Quibus verbis pulcherrimam delectationis
tantae tamq; iustae ratione exhibeta Etenim omnis victoria iucuditatis quidda parit, omnes'; hominesnatura duce eo seruntur, ut putet retulisse victoris esse q iiddapr clarii, unde fit quo iustior,utilior,strenuior
fuerit de perniciosiore potetiore hoste victoria. eci
386쪽
o diuersiis Entium creat umgenerabur
sit ipsa iucundior atque nihil est , quod vel iustius
vel utilius, vetaissicilius vincatur, quam innatali minibus praua cupiditas Terrores enim , timores, minae no verbo, quod idem S ait. i 7. Malum Omnefacilius ruincitur quam lolupta
Ibidem J rationem assignat. quia illud quidquid est,
horridum est , hoc ver blandum. Et sane cupiditate deuicta, aloedissima seruitute vitiorum ab improbissimo dominatu sensuum in libertate rationis homo as ieritur,4 ad vitam rationali creatura dignam asotrat actum demum gustando experitur, quanis do purior de suavior sit mentis oblectatio, qua corporis, quae per illam veluti clauus clauo extrudistur, siquidem.
8. Omni h. mini tonuerso ad Deum mutatur delea satis, Onsubtrabitur. S. Augustinus in Psalm. 7 .linuitatur delitiae in meliores in sanctiores tenetrantiores, ac pro illicitis licitae, purae pro turbidis, pro sordidis intaminat succedunt id quod benignittimus Deus pro infinita sua prouidentia sapientissime prouidit a quia nimirum. 39. Anima sine delectatione esse non potes. S. Gregorius Magia lib. Is morat cap. 8. v. g. Et refertur ab Alberto Magno in Ethicam T.3.c. I.J Vt nemo est, qui in continuis doloribus,&angustiis viuere appetat, ita neque dici incolumis, in illis sine omni delectatione persistere potest. Nam ut docec
Aristoteles io. Etiti. cap. . . delectatio conseruat operantem inesseoein vere: dc ut communiter loquuntur
Philosophi ex fanitate in anima sitfanitas innatura Corpus siquidem lanima sibi mutuo compatiuntur & huius incolumitas ab illius salute depen det, ut pluribus supra est explicatum.
387쪽
Pars quintu Titulus LIII. 9s: Di s TINCTIO V.
Nne animalnaturaliterfugit dolorem sun - tur ex . Eth.c. i 2. I 3. d. q. Ratio est,quia quemadmodum delectatio siue gaudium per se bonum est naturae animalis, ac proinde appetendum.
ita tristitia mala est: fugienda; ideo praecipue, quia
ex omnibus aliis animae passionibus maxime bono noceant corporis valetudini, vitae animalis. Tum quod vitalem cordis motum impediat, ut docet D. Thomas prima a. q. 37 art. . Tum etiam quod Praeternaturam cor refrigeret: vndem problematis S. I. n. 13. Lur, dicitur esse pecIOris refrigeratio,
ubi ex hoc probat Aristoteles, eos, qui rident,anhelitum calidiorem emittere, qui vero flent frigidiore. 1. Omni trisitia si pioddam malum 7. Eth. cap. 13.&i . Nempe perse&ratione sui: per accidens potest esse quoddam bonum,quo sensu intelligi potest S. Augustinus lib. . Confessi c. a. cum inquit: Nonnulli dolor approba s:Nullus ama ,s. Item omnis tristitia est malum poenae, non autem est malum culpat, sed solum, quando ex inordinato affectu procedit. Vnde D. AugusΗl l . de ciuitate Dei si tum de ista, te de omnibus etiam aliis animi motibus, Cum rectam, ait, ratisnem sequuntur is assectianes, quandast Hoportet adhibentur,quia eas tunc morbida , siue mitiose tonones audeat di-
3. Dolis corrumpit naturam eius, quod dolore afficitur. 3. Eth. c. ia. J Sub initium, ratio est, quia spiri-cuum, vitalium S ammatium generatio.ς impe-
388쪽
s 3 De diuersis Entium creatorum generibus.
dit,dum vitalem cordis notum infringit.' Iemad modita eniim laetitia animum dilatat& vegetat atq; at omnia flexilem ac promptum reddit ita dolor siue tristitia naturalem sanguinis dilatationem cohibet, εc motus spirituum conturbat, per consequens hominem misere constringit,d cruciat, ut vix aliud
quippia cogitate re et aut agere possit. Qua de cauissa qui tri itici indulgent, diei solent, eo augustati ab ira fit keo quod opinio praesentis mali ab omnibus
aliis e sauςliat, α luctui tabifico tristem animam assigat. . . Nulla maior est poena quam ess emiserum nec iis deri. Monet sentciuia,aliquod lenimentum calamitatum estis, lacrymas dedisse malis, lectus laxas se suspir: ishat ver dolorem inclusum cor aestuans intus acerbissimam eis tyrannidem Ratio patet ex dictis.
s. Omnis cupiditas es cum dolore, Eth Grai lomnis',idem; sed praesertim ea, quae finem suum
quemur siderat vel aegre admodum vel omnino non assequitur vi S. Iacobus ait, cap. v. I. Concurθιι
homo , o non pates adipisci , quo sensu verum est istud : de qua se extur, a ligit animam.
Nihil lac, ma citius arescit. Monet sententia vehemeiates affectias non esse diuturnos vi nimios amores facit diverti in taedium ac contra Quemadmodum enim nullum violentum est perpetuum, ita nec vehemens quippiam immodicum. . Quebbet dejectati mitigat quamlibet trifitiam. ISumitur ex . Ethicol cap. vltimo, de lib. o. capes.
ubi discet Philosophus delectatione expelli tristi tiam, quae contraria est, qu contingens Ratici est quia quaelibet delectatio repugnat cuilibet tristitiae secundum dispositionem subiecti .secundum effectum , simpathiam videlicet omnium
389쪽
potentiarum M affectionum ammae ac corporis; qira de causa per quamlibet delectationem natura dilatatur de consortaturri per tristitiam vero contrahitura modestia asscitur: etenim delectatio est quaedam quies appetitus in bono conuenientii tristitia autem est ex eo , quod repugnat appetitui. Vnde sic se habet delectatio ad tristi etiam in motibus appetitiuis , sicuti se habet in corporibus quies ad defatigationem. Quemadmodum igitur unaquaeque quies mitigat quamlibet corporis defatigationem , ita quaelibet delectatio mitigat suo modo quamuis tristitiam: maxime tamen ea mitigatio fit, quando delectatio contrariatur tristitiae , non solum secundum dispositionem subiecti, de secundum effectus; sed etiam secundum propriam sui speciem tae quare vide D.
De Ira. I. Ti a incominentum inus turpis est, quam Italum. J Sumitur ex . Eth ca. 8 ratio est, quia incontinentes irae ante rationem ducuntur perindet ac vigiles canes audito ad ostium pulsu aut sonitu extemplo oblatrant non attendentes , utrum Do mirus pulsauerit an amicus aut peregrinus. Neqηe enim rationis dictamen huiusmodi expediant sue ob celeritMemincontinentia, mi cholericio, ob mebemem
clam, it metinebolici Verba sunt philosophi sub finem ca . . elusidem libri: At verbalij, quos voluit a dritia pertrahit,ratione quide habet sed ea noct
390쪽
rpo De diuersiis Entium creatorum generibus
utuntur; ordinarie 1 mila ore vel certe non ita sit bita perturbatione superantur. 2. Irae motus habet
aliquam specie m iustitiae motus autem concupiscentiis absque omni imagine rectae rationis totus est secundum sensium unde ira petit manifeste operari, quasi in opere nihil sit dedecoris; concupiscentia ver latebras quaerit veluti conscia suae turpitudinis. Delisique concupiscentia quaerit voluptatem super- . suam, ira verbi repellit malum immeritum plus autem habet rationis, qui in malo a se depellendo modum excedit, quam qui in voluptate superflua, adsciscesada. r. Ira si maximus ad pericula; beunda aculeus. Et h. cap. . Ei enim ira excandescenxia quaedam efferueicentis animi contra id, quod molestum est,&de quo vel vindictam sumere vult, vel poenam exigere. Itaque ad indignationem animatur homo, mutatur rei indignitate considerata, indeque de malitia vel iniuria sibi aut alteri illata paria a sub iustitiae imagine reposcit, unde est illus Irasco Or
titudinis. Errat tamen in eo, quod modum qui a ret-tione praescribitur non attenciat, sicut veloces u- muli, ut ait Aristoteles, qui simul atque dominum imperantem aliquid audiunt, anticipant, irrisequam totum imperium perceperunt ruunt ad exe-ςutionem, in errores varios inde impingunt. Est in hanc sententiam symbosumit. Valent. Imper toris: Alienus ab ira, alienus aluisiti ut videte chelasse 1 symbolorum Imperat. Il. 3. Ira 6lsatellitiam rationis. Ita eam recte apse,
lat Nemesius lib. 2. de natura hominis cap. 2I. er ha illius sunt, θυ-. ρυφορικον οὐ λογισμοί . Est aulem
satelles pretcipitans,ut patet ex dictis. Itaque quem ad modium satelles non sumere debet arma nec miles