장음표시 사용
391쪽
Pars quinti Titulas ZIII. Iocii
tum, sed iubetur quiescere donec accersatur ad opus. Similiratione ira contineri debet, ne rationem. praeueniat, S tunc solum excitarivi adhiberi quan do post maturum consilium, veniendum est ad exe
. Dis uber conciliantur homines acerbi . Eth cap. s. Rationem assignat ibidem Philolbphus q*i inquit, continenti m. non uisitationem reddiderint a vindictae appetiti quiescunt. Vitio enim his iram, sed etiam dum voliiptatem loco doloris inducit, riuiu simodi homines, ut ibidem subiungit Philosophus, tum sibi ipsis, tum amicis etiam Olestissimi sunt. F. Ir fratrum fiunt acerbissima. JEuripides in Iphigenia. Innuit Eslatum, simul atem, quae incidit inter fratres, aut alios etiam sanguinis vel a citiae vinculo arctius coniunctos. atrociorem esse solere, quam Vulgarium amicorum. Id autem ex eo prouenit, quod summus amor, si exasperetur,in summum odium transeat, uti summa clementia d militas, si efferentur in extremam crudelitatem Herociam
saepe degenererit, iuxta illud vulgare spatientia issa sitfuror Tarde enim ser haec lenteque eueniunt,&idiluarum more ignem concipiunt, qu nimirum tardius e vehementitii. Exempla suppeditat histo, ita cum sacra, tum profana 6. Noleto musca Jlenem, formica sua bilis in s. JVtroque dicto significatur nullum animal tam esse pusillum, neque tam inualidum, quod lacessitum
non habeat irae aut vindictae sumendimotus unumquodque enina naturaliter sese in esse conseruare desiderat,ac corrumpentibus se ac nocentibus pro virili ex natura institustu resistit. Simile huic est illud. Eipueri aseum Adranocerotis habent.
392쪽
roo De Auersis Entium creatorum generibus.
cap. i. infirmi sunt duplices: alij corpore male habent,alij animo. De utrisque, verum est pronunciatu. Hinc&mulieres,quia natura sua viri debiliores, sunt quoque prae iis ad iram promptiores,&vindictae appetentiores .Et certe nihil constantis solidaeque virtutis nihilque roboris aut animi eos habere credendum est, qui veluti miuutissutius puluis ob leuise sinum flatum in turbidum impatientiae gyrum agu-tur Foeminarum: vilissimonim e plebe hominum est conuitia conuitiis repellere,vi illum habere victore qui sortius conuitia iaculatus est. Equus quo generositor est eo adlatrantium canum minas magis contemnit, deo ad venantium clamores vix lente respicit, ut docet Aristoteles lib. 9 de Histor animal cap. 4
8. es melle liquente lib. 2. Rhet. cap. a. sub initium.J Vbi recte illud de ira a veteribus dictum esse docet ristoteles, quod de fluente mello dulcior invitorum pectore gliscit, idest in iis, qui forti crobusto sunt animo,&non extra limites prudentiae sese vindicare volunt Rationem addit ibidem, quia inquit, ram molupta sequitua , mn A. spem uiscendi, tum etiam, Mapb viailia qus cumsit, delectationem assert, uti in somniis contingere a Diolet. Siquidem iucundum est existimare se consecuturum esse, quae quis appetit. Intelligitur itaque x verum est d:ctum non de ira secundum . haec enim nihil nisi amarum habet, ante alios senim possessorem torquet, cruciati edde ea, quae iram consequitur opinione: R hoc sensi tutelligendus est Seneca lib. 2. de ira cap. 37 . cum negat iram habere aliquam voluptatem &dulce esse dolorem redde
. Ira non manifestagrauiser affligit interius. Re iacturi D. Thonia. Latia lect 13 ubi additia
393쪽
Pars quinta, Titulus LIV. Ioo3
hanc maxime dispositos esse homines melahcholicos Illi enim interius coquere selent,&ruminare ab aliis sibi illatas iniurias unde saepenumero tam grauiter concitantur , ut vel in apoplexiam aut morbum comitialem incidant vel paralysi totius
corporis, S articulorum praecipue conuulsione ac tremore concutiantur Est in hanc sententiam illud
Chrysostomi: Vindicta in corde posita nocentior est est vipera Hom. i. in Acta Apost. Vide, si placet. quae diximus ad illud: Nulla maior estpoena,quam ubemiferum non ideri distinct. s.
Io Ignis igne an extiuguitur Sensus moralis hu- tua prouunciati est iram non iracundia sed potius patientia sedari, uti ferocitas lenitate, Miniuria beneficio vincitur. Ea de causa scriptura monet, Vt ne reddatur malum pro malo, nec maledictum pro maledicto; sed ut studeamus vincere in bono malum benefaciamus his, qui oderunt nos. Eodem sensu
vere dicitur istud : Oleo lucendiuva ns extιnguitur. de illud, oleum camin non oportet addere. Ir. Ira, breuis e toror. Ita eam nomina Flaccus
Epist. lib. 3. ε pist. 7. Non incongruo ad mentem Aristotelis lib. . Eth. cap. b. ubi docet cholericos cito vehementius quam par sit, commoueri, sed facile accit etiam ab ira desistere. Fit tamen a plerisque consuetudine dc patientia furor tot ur , ut recte notat Franciscus Petrarcha in dialogo de ira sed tum modium transit vel iracundiam, quae est vitium oppositum mansuetudini, ut docet D Thomas i. a. q. Is a. a. s. in Corp. Est in hanc sententiam symbolum Fl IulisCrispi Imperatoris: Homo non homo iratns
ut videre est classe a symbolor. Imperat. n. 2. tan taenim, tamque noxia vis est Irae , ut non solum ea vehementer immutetur corpus hominii; sed Scanens ratioque perturbetur, ne quid inter sic sere iratu inter ac furiosu, quam tempus,ut dixit Caro.
394쪽
tr. Ira est mater dissentionis. J Antonomastice nimiriam sue per excellentiam. Quam verum sit istud pronunciatum, manifest docet experientia quotidiana Nam praecipua inter homines turbatio sere' abita otium vel incrementa sumit & homines impatientes ac iracundi nullum sere sibi aut fauentera aut amicum habent; sed omnibus fiunt importabiles,
sibique ipsi intolerabiles,ut inquit scriptura det sma
cie , cuius manus erat contra omnes,vi manus omm
arium contra ipsum Ratio est, quia nullus est amicus tam sincerus honus, qui non aliquando faciat aliquid aut dicat, quod alteri molestum sit cum it ferat humanae fragilitas conditio. Quare si alter, ad quamlibet offensionem irascatur id nillitan charietate supportans, legem amicitiae violet nullus faci- Ie reperietur, qui cum huiusmodi homine fero amicitiam colere poterit aut volet. At vero illi, qui natura aut exercitatione mansueti sunt, multa serr ac disin aulare possunt, plures ordinarie fautores hahent&amicos iuxta illud: Fili in mansuetudine pera tua pei sic o supra homiuem diligeris. Vide Leo Mardum Lessium de Temperantig c. . dub. . n. 2.
De Timore. i. 'π Imorsacii homines con aliuar libr. 1 Rh a torici cap. quinto post medium.J A timore
non redditur homo consiliatiuus tanquam a facultate bene consiliandi, ut loquitur D. Thomas I. 2. cap. q. ut 2 quia timor caeteret passiones faciunt, ut videatur homini aliquid maius vel minus, qtram est secundum rei veritat . incitur ta-
395쪽
men facere timor homines promptos a bene coit sultandu de rebus quia sollicitos redditit in periculis rebus dubiis sibi cosillantic prospiciant, ut pluri-b' explicat D. Tho. loc. citat. Eode sensu dicitS. Hier. a. Timar virtutum custos es, securita mater negligentia Epist. 7. Sumitur hoc loco securitas, proia vi opponitur timori dosollicitudini, ut patet ex terminis i quo sensu Tertullianus de cultu stem in triani . . ait. Qui securus agit, non esse uicitus , non fil- det tutam 'firmamsecuritatem ii paul superius: Quipr umit, inquit, minus veretur, minus praca uet,plus periclitaturi alter timorfundamentamsalutis est. In eandem sententiam dixj Cicero Malimetvideri nimis timidus, quampar Mnprudens. In eundent quoque sensum est istud vulgare Felix ciuitas, qua temporepacis debesto cogitar Depletum id aureis litteris in porta Aquaria ciuitatis Embrincensis almae liberalium artium nutricis. 3 cir magnum e spauidis, paruum mediocre audentibus lib. de part animal. c. . Iubi inquit Philosophus Cor est magnum certa proportione lepori, muri, hyenae, asino,mustelae,d reliquis feresonia. nibus,quae 'aperte iant timida Rationem huius assignat Albertus Magnus de animal li I. l. 3. . . Quia cor magnum rion potest c te facere, quantitatem sanguinis ad ipsum accedentem Calor enim, qui animi audaciae fomes est, fornacis suae laxitate debilitatur, atque exolescit. Vnde fere videmus magnosin corpulentos ordinarie esse tardiores de languidiores paruulis Parvos autem longe ad iram&caeteros animi seruentioris ocus e Te promptiores iuxta illud sparui corpore acutisunt mente,& illud Magni corpore tardistini mente. . Homini probo non competit verecnndia lib. .
396쪽
1Ios De Iiuersi sint una creatorumgeneribus
nenum eos inquit qui sint verecundi,sed nemo exis, seniorem hominem Lucuerit, qui verecundus est. Nihil euim eorum ipsium oportere censemus agere, pro qui- ι emergere ierecundiasset. Etenim ut recte S. Augustinus ait.
1. Verecundiaesidi ilicendi metus Excap. 9. citato J ubi Aristoteles eam definit, Timorem dedecoris sue infamia, qui licet si passio utilis , ad virtutem in incipientibus, cim persectis, eo quod i peccatis
abstrahat in virum tamen probum , qua talis est, cadere non potest, regulariter nimirum: moraliter loquendo potest enim duobus modis spectari verecundia, ut notat Vasqueet de poenitentia ad quaest.
832. art. I dubio unico Primo quatenus praeciseritur ex instinctu naturali, sic nullius est virtutis actus 2 quatenus fit ex motivo alicuius virtutis, ut cum erubescit ob Dei osse lum, aut ex alia causa honesta, sic habet rationem virtutis, potestque locum habere in viris etiam perfectis. Primo, quia licet omnes virtutes illi possideant; possunt tamen adhuc aliquando peccare propterea verecundari tiqui possunt reuocare in memoriam peccatum aliis quod in iuuentute commissum, ob id dolere erubescere. Similia docet Suare de poenitent. d. 7.sech. i. n. 9. seq. Quamquam illud non fiet ab iis quatenus probi sunt perfecti; sed quatenus impro-biri peccatores vel de praesenti vel certe de praete-xito. Itaque absolute Muniuersaliter verum est in virum probum qua probus est, non cadere Verecundiam, dc hoc voluit Aristoteles. s. genti viro inutilis es verecundia PMonet e fatum abiiciendum esse vel politicum nimis vel rusticum pudorem; quoties iusta urget necessitas. N tua: istud qui pecunias non habet in bursa; mel habeat in bucca.
397쪽
I. R Voiatessortuna iuuat. J Audacia est actus . a appetitus sensitivi, quo fertur in bonum, ita, ut malum imminens siue periculum negligat;
oriturque vel ex immatura periculorum considera istione, ut plerumque accidit in iuuenibus, qui propterea Cepius initiosint seruentissimi; sed statim deficiunt iuxta illud Senecae. a. Elanguet ardor , qui cito nimium sumet. J vel ex matura prudenti discriminum pervestigatione, ut plerumque contingit in senioribus Tortibus viris. Qim autem memςntur hac audacia , constantius difficilitates aggrediuntur dessia perant, hi maxime a fortuna iuuantur, quippe cum Jc ratio pro illis stetin vera fortitudo. Proinde rectius dicitur: Fortes frtuna iuuat de quo Tit de forti. 3. periculosa es audacia si vires non suppetant θη- ritibus Plutarchus in Laconicis, ubi refert Apoph tegmata Archidami, qui videns filium situm cum
Atheiriensibus iuuenibus temere ac iuueniliter congi edientem aut mirabu/, inquiebat, adde, aut animis ad me, docens, vanam eae sine Viribus iram, S pericillo amaudaciam. Pro huius autem iraecedentium maiore explicatione notandumest, duplicemelle audaciam, irrationalem dc rationalem, ut docet D. Thomas I. a. q. s. art. I. Illa solum sensum siue imaginationem consequitur taediscursa rationis: haec vero tendit in executionem mediorum praemis .
rationis discursu; illa initio praeualet, sed paulatim Iinivi it motum suum haec ver ordinari e fclice.
398쪽
1oo De diuersiis Entium creatorumgeneribus. habet euentus in sensim incrementa sumit. Ratis est quia periculi, quae non praeuidentur, cuia sese offerunt, deterrent appetitum cum autem prospiciuntur, ut contingit in audacia rationali, rationes excogitantur quibus obuiam periculis eatur, fe-pe ipsi expetientia, comperiuntur esse minora, quaninierant mente cogitata.
Iniusta pasei audacioresfiant. J Caeteris inmirum paribus. Sumitur ex . Eth. cap. 8. Ratio illius assignatur lib. 2. Rhet. cap. s. Quia huiusmodi aestimant, quod Deus auxilium ferat ij, qui patiuntur iniuriam Eadem de causa docet ibidem Aristote Ies, eos, qui bene se habent ad diuina, caeteris paribus esse audaciores,quia: u qui uel De rimior en eὸen audacior Fidentior autem est,qui melius se habet erga Deum, quia certius sibi pollicetur auxilium dirimum,per quod omnia possit Etenim audacia generatur ex opinione, spe consequendae vi istoriae, siue per virtutem propriam, vim adsit robur ac sortitudo corporis, experientia in periculis, naultitudo pecuniarum&alia huiusnodi, siue per potentiana aliorum ut si adsit multitudo amicorum,uel quorumcumque auxiliantium;praecipue vero, si homo confidat de auxilio diuino, ut recte ex Aristotele notat S. Thomas Absolute namque, qu maior in viribus siue propriis siue alienis fiducia est eo est maior audacia. Hac praeditus audacia rationali ex . clamabat Regius Propheta David Dominus ilia ,
tector vita mea, a quo trepidabo Si consisant aduersum me castra Gn timuit cor meum.
399쪽
Pars quinta, Titulus LIV. Ioos DISTINCTIO IX. D Jec δεθeratione. O Vae de his duabus affectionibus dici possunt.
uallicienter explicata suiu Titulo de habitibus supernaturalibus,quem consule, si placet.
De H libus intellectus. DISTINCTIO RIMA.
intellectus. peratioue ilia fant actiones immanentes no- suintellectumrca biesIn intelligibile. JDicuntur primo Ommanentes; quia manent in illo principio, a quo eliciuntur nec per versantur Circa materiam externam, Quo modo calefactio v. c. ab gne egreditur transit in aquam. Dicuntur tamen secundo versari, circa obiectum intelligibiale, quiae omnes actus specificantur per obiecta, ut docet Aristoteles lib. a. de Anima t. 33. expliacatum est, Tvulo de Habitu ingenere Distinctione quinta. a. res uni operationes intellectus OgnoscitiuκJti Simpli apprehensio qua simplici quodam intuitu rem cognoscit, nihil de ea affirmando aut negando ut
400쪽
1oio De diuersis Entium creatorumgeneribus. cum cogitat hominem leonem, plantam. Secunda compositi diuisio, qua res duas vel plures per primam operationem apprehensas, aut componit ii, ter se allirmando unam de alia, aut diuidit 1 se negando unam de alia Tertia discut iis qua ex una vel pluribus operationibus per secundam cognitis aliam inseri, interposita particula illatiiua, ergo'. 3. Tribus hisce idam annumerant etiam Ulas: θMethodum, Locutionem , Imperium , interrogationem , Dubium , Productionem specierum intelligibilium , Inuentionem , WAdmirationem Ex quibus quae cognostitiua sunt, non distinguuntur a tribus dictis. . . Actus intellectus, melen absolutus, mel comparativus esitem me dilectus vel rolcxus. Ir terea vel primarius vel secundarius, ut perspicuum fiet ex se quentibus.
Onceptu sunt simis tudines rerum obiec7arnm. lib. . de Interpret cap. a. pro uius explicatione notandum est, conceptum in genere esse duplicem Formalem obiectivum Formalis est actualis imago rei intellectae , ad quam intrinsece terminatur intellecti dici solet species expressa, seu notio obiectivus est res illa, quae per conceptum formalem obiicitur. Prior dicitur formalis quia est forma intellectui inhaerens. Posterior obiectivus dicitur; quia intellectui obiicitur