장음표시 사용
411쪽
recte docet axintilianus Sandariasin Gramniatico profano commentatione i .in alibi , ita parum suae
professioni conformiter agunt Philosephi, Theologi&alij superiorum facultatum cultores, qui citra
necessitatem ad inanem verborum contentionem
sese abij ciunt. Valet hoc dictum in mulios huius aeui sciolos mortales, qui dum morales, pias instru- stiones vel legunt vel audiunt, ad phrasim potius de sermonis elegantiam, quam ad latentem in dictione
fructum spiritualem aduertunt. 3. Vniuersalis ennuciatio aquipolist auregaMani omnium suarum singularium. J Vt haec, Omnis homo est Philosephus, huic orationi hic homo est Philosophus,& ita ceteri. Item haecmullus homo est Philosophus, huic hic homo non est Philosophus, ille non est Philosophus, Mita ceteri.
. Qui totum dicit nihil excludit. J Vniuersaliter verum est , manendo in eadem ratione totalitatis, qui enim totum dicit absolute, nihil excludit absolute. qui incerto euer nihil excipit in eodem genere. Quod si aliquid excluditur, clarum est , quod
totum non dicitur. Vsus huius effati valet in eos, qui propositionem aliquam uniuersalem veram instatia minime opportuna vane infirmare solent. s. particularis enuciatio quipolist disiunctioni Omniu'arusingulari ii J Vt haec aliquis homo est Philosophus , huic orationi: Hic homo est Philosophus, aut hic homo est Philosophus, aut ille dcc. Et haec: aliquis homo non est Philosophus huic hie homo est Philosophus , aut hic homo non est Philosophus, aut ille; ita ceteri disiunctiuὸ.6. De quipallentibus idem est iudicium. Nempe quoad sequelam, iudicium philosophicum quia scilicet ab uno ad aliud est bona consequentia, ebquod idem valeant , ut ipsa ostςndit Etymologia,
412쪽
iora. De diuersiis Entium creatorumgeneribus.
seseque mutub laserant aut tollant non vero quoad modum significandi, aut alias considerationes grammaticas, ut rectet notauit interpres Axiomatum Veia Bedae.
i. Iu ου oratio, qua ramin infuaspartesdiuidi-Diur J Diuisio definitio dupliciter spectari
possunt, i pro interno iudicio enunciativo de duabus vel pluribus rebus per prmaam intellectus operationem apprehensis, quo intellectus nam remiatet conuenire aut non conuenire iudicat . . pro oratione vocali,qua internum mentis iudicium pronunciatur. Hoc posteriore modo potissime dicitur diuisio esse oratio totum in suas partes distribuens. Vt si dicas: Hominis altera pars est corpus,
i. Dius es meluti imperfectus Bllogi'M. I. r. Prior . sec. 2. c. 7. J Ita appellaturi quia est unus edisserendi modis, quibus ignotum aliquod ex notis aperitur : Cum enim tria sint, quae de re quapiana sciri possint , nimirum essentia rei, Partes, Gila ctiones cuti essentiam ostendit definitio, massectiones siue attributa argumentatio ita partes rei aperit diuisi, Quando namque totum in suas partes diuiditur, tunc distincte qua totum est decla
3 Diuisone,mbu probatur ast refellitur. J Bene diuisio syllogismus dicitur imperfectus; quia nihil per se infert ac concludit; ac per consequens neque probat
413쪽
quicquam neq; refellit. Proinde licet bene dicere dicatur qui bene distinguit Non tamen quaelibet diuisio vel distinctio est argumenti solutio. Valet pronunciatum in eos, qui pondere argumentorum pressi, distinastiones in medium proferunt parum vel nihil ad rem facientes, de quas ipsi saepe vel non intelligunt, vel certe materiae propositae accommodare non possunt. . Ommis ius fieri debet fecundum iniuscuiusque rei naturam Sumitur ecl. 3. Physic. c. . t. s.Jlta videlicet, vel in multitudinem diuidatur, si id quod diuidendum proponitur, numerus sit: vel in magnitudinem, si sit totum continuum; vel in partes physica essentiales, si sit totum continuum, vel in subiecta, si totum uniuersale: ita de caeteris. Vides placet quae diximus, Titulo de Quantitate, Distin.
nit diuisio compositionem uti artifex stilum praeuapa ponit obiectum: nihil enim potest diuidi, nisi certis constet membris diuidentibus, in quae diuidatur; sicuti etiam illud non diuiditur, quod nullo modo est unum. Vide, si placet, Huri ad Disp. logica o.n. 23. 1 . Vbi addit, omnem diuisionem ferri in partes alicuius compositi. 6. Dius utilis es ad definitionem. 2. Poster c. I 3. t. i8. Ratio est quia conducit ad intelligendum, quae differentiae uniuersaliores sint, quς minus uniuersales quae series vel ordo partium definitionis: in quo conueniat res definienda , cum alia quavis,&in quo discrepet, ut bene explicat Themistius in caput Aristotelis citatum. Atque hac de causa omne aequivocum prius distingu5dii est quam deficia tendu ut dicetur ii Oloco. Porro ouae hactenus attulimus pronunciata, specta ut potissi De ad duilliotid
414쪽
io: diuersiis Entium creatorumgeneribuo. Logicam metaphysicam de Physica diuisione
actum est Titulo de quantitate.
DIs TINCTIO VII. De definitione.
i. Eliniti es oratis,quae essentiain alicuius natu Oramue deciarat. J Vt animal rationale declarat natulam hominis. Ea de causa l. 2. Poster. t. 2 O. dicitur, Hod quia est, quia distincte ostendit quid-ditatem rei, per partes essentiales. Dicitur etiam de iii l. i. Top. c. 3. quod ceteris veluti luinti, bus determinet naturam rei, dicitur Tea minus, i. I. Poster. t. 79. quod sicuti termini agros, ita des-nitio naturam suiusque rei cliud: tac ternaliaet. r. soli quam nomen significat,esi definitio, ci . . Metap. J Sensiis est id quod significatur per nomen cuius ibet rei, eile ipsam rei quid ditatem cuiaturam. Patet id in nominibus generum specierum. Homo enim significat propriam hominis naturam, equus equinam, corpus corpoream δε ita de cete tis. Item Petrus significat hanc indiuiduana naturam Petri, Paulus illam,& ita consequenter in aliis: sequitur tamen nomen modum essendi, non prout est in rebus sed prout est in nostra cognitione ut docet D. Thomas . p. q. I . n. - ad 2. Vnius re una tantum es i. it/ρ. . . Mctaph. cap. 9. t. - . J Vbi addit Philosophus , polle cile plures re unius definitiones per accidens, uitelligitur itaque de definitionc persectissma icr omnes causas , quo sensium Thoua)as. 1.2. q. s. a. . in Corp. ait rei fi d. vi rationem Uui inrufrue o col-
415쪽
Pars quinta, Titulus L Iv. io 1 e
ligi excat si eius. Possiuiu autem plures esse rei vilius definitiones, per plures de diuersas causas. Sic verbi gratia Baptismus materialiter tantum acceptus
definitur a D. Thoma ex: Magistro in dist. 3. baluti corpoi s exteriorOcta subpraescripta torma ierborum. Formaliter acceptus tantum est, Sacramenium regenerationis, siue sacramentum ad spiritualem hominis regenerationem institutum; quibus verbis describitur peculiaris illa significatio practica oratiae qua Baptismus distinguitur ab alijs sacramentis
cuti priore definitione explicatur, quaesit substantia illius rei, cui conuenit talis significatio. Porro ex v-traque ista definitione partiali una conflatur intestra qua sic habet: Baptismus essecramentum regenerati ni per lauacrum aqua in verbo miti ita Catechis: mus Concili; Tridentini, verbis ex salptura con
haec χχ. ex regulis Iuris antiqui. Ratio illius est quia ut ibidem additur, rarum est, quin ab aliquo 1altem uecundumquid labefactari&subuerti possit qua etiam de causa: M in casu in Itire exprὸθ 'non licet reguiariter argumentari aes alium, ut explicabitu suo loco. Idem porrb locu habet in desii 4itionibus multis philosophicis , ut patet experientia quotidiana Quamobrem, ut recta sit,&periculo vacet Definitio, multa regulaei cautiones traduntur a Dialecticis, tum ex parte definitionis, etiam ex parte definiti; quae cum passim sui obuiae, non est, quod illis commemorandis hic immoremur. Lege, si placet, . s. Dialecticae Fonsecae 1 Desinitio notior ectio definito. JNempe co nutione perfecta de distincta Ratio est quia proprium est definitioni , intellectui distincte subi cere , quod nomen definiti consuae proponiti Ttq
416쪽
1o1 De diuersiis Entium creatorumgeneribus Sumitur exi. Top. c. Σ. Vbi docet Aristo t. definitionem talem escte deberes, ut ipsa proposita, statim nulloque negotio cognosci possit, cuius rei sit definitio.
6. In desinitione nihil de aliquo praedicatur. l. a. Poster. c. 3. J Definitio accipitur dupliciter, r. pro operatione prima intellectus , siue pro distincta apprehensione essentiae composta ex suboidinatis conceptibus partium cssentialium riuo sensu dixit Aristoteles i. i. de Interpret cap. . ipsam hominis rationem definitioncmue,nili vel es vel erat, vel erit, vel aliquid simile addatur, non esse enunciationem , quia unum est, non multa, animalgressibile bipes. Et hoc sensu intelligitur,d verum est pronunciatum, secundo sumitur pro plena enunciatione: quae ex definito , ut subiecto, ex definitione autem tanquam praedicato construitur,' de ea hoc posteriore modo accepta inte digitur istud. . Omnis de iii Ulassismatiua . 2. Post. c. . JAsseritur enim in ea, omnem definitionem, stricte sumptam conuenire rei definitae. Iuxta hanc posteriorem acceptione. Tintilitarius esita. Finitionem esseretproposita propriam, G breuiter comprehensam mer
8. Cui tribuitur desia1iti , tribuitu desinitum. 9. Cui non tribuit' desinitii, nec definitum tribuitur J Intelligitur: verum est utrumque, si tota de
finitio attribuatur vel non attribuatur. cum omnibus iis, quae explicite vel implicite includit. Quando enim in materia morali v. c. definitur actus alicuius virtutis, saepe praesupponuntur ea, quae sunt communia tali actui, cum actibus aliarum, ututum, vel omnium,Vel etiam tantum aliquarum, nec sem- pet opus est ea exprimere ingeminare; sufficit na-q; exprimi diueren tias, quibus ab omnibus aliarum
417쪽
virtutum, vel etiam eiusdem virtutis actibus aliis distinguitur. Sic e. c. in hac definitiones: Actus stet Theologica es expectatio beatitudinis sterηs nobis per auxilium diuinum conseqηends,praesupponitur fib. intelligitur, quod sit actus virtutis vi quod sit actus virtutis supernaturalis c. alioqui si spectarentur verba ut nude sonant, tota des nitio conuenire posuset, non solum actui spei naturalis; sed etiam praesumptionis , quod est vitium oppositum. io Quando res desinit esse, nomen perduis de iii, nem. Merroes L I Physic Com. 63. IVt si lignum corrumpatur, transmΗtetur in ignem, amittit etiam et igni, eiusdem nomen ac definitionem:
NE enim potest ipsi competere definitio ligni, si ipsum non maneat tale definitum. Vide Suare et disp.
D praedicatione. r. c Vm quippiam de quopiam praedicatu , de
. ubiecto ea qua depraedicato dicuntur , dicuntur etia desubiecto. Di CMegoriis c. 3. J Celebris istius regula antepraedicamentalis hic est sensus: Quaecu-q; de praedicato assimantur e sientialiter, in quid, dcd uniuerse,illaeti affirmatur de subiecto. v. c. substantia,corpus, vives praedicitur de animali;idcirco quidquid praedicatur de corpore, vivete jubstantia praedicatur etia de animali. Dixi essetialiter&uniuersim: quiano sequitur: Homo est doctus Socrates est homo, Socrates est doct quia doctu elle, no dicitur essetialiter de Hominei nec uniuersEJed accide taliter
418쪽
to 1 De diuersis Entium creatorumgeneribus.
tantum&indefinite. Est ergo haec tegula intelligenda de praedicatis superioribus,essentialibus, in quid,&ita comprehenduntur tantum praedicationes generis speciei. Notadum autem, quaedam esse, quae conueniunt alicui generiit animali v. c. sine ullo ordine aidisserentia quibus illud contrahitur, ut esse sensibile, esse corpus, eis substantiam; Et haec conueniunt omnibus speciebus, quae pro genere habent animal Quaedam Vertaconueniunt illi in ordine ad differentias quibus contrahitur si posse contrahi plutibus differentijs, posse multiplicari in specie-hus esse genus,&c. in suppositione simplicio Et haec non conueniunt ipsis speciebus, licet decorum essentia sit animal. Da prioribus intelligitur pronunciatum, non autem de posterioribus.
1. Quum quippiam de quopiam praedicatur, de
subiecto, ea qua depradica negantur, etiam negantur desubiecto. IVt v. c. quia color praedicatur de albedine, 'uantitas negatur de colore, negatur etiade albedine. Pronunciatum istud negativum Aui-cenna tali j antiqui Philosophi elicuerunt ex priore illo assit maliuo,iam explicatos eademq; est huius illius ratio. Quare, ut verum sit, ijsdem conditionibus,quibus assismatiuum, limitari debet , alioqui saepe deficiet , t exemplis cuilibet obuiis facile ostendi potest. Qui nidum ueriὸ affirmatur desubiecto, 'matur de quouis content u illo. Sumitur ecl. I. Priorum c. i. JVt si homo est animat: Ergo Petrus est animal, de Paulus &c. Differt hoc effatu a Regula antepraedicamentalida explicata,quod illa minustat E pateat; quia locum habet solum tia materia necessalia,&requirit,ut praedicatu dicatur de subiecto, tanqua aliquid superius de inferiori elIentialiter in quid, saltem ex mente Aristotelis, quorum neutrum Ie-
419쪽
Pars quinta, Titulas, LIV. ro 19
ulritur ad hoc pronunciatum ductum enim est exto principio regulativo syllogismorum. . Dici de omni. Habetur . . Prior u c. I. iocatur priorasticum, ut distinguatur cotra aliud dici de omni, quod traditur l. I. Poster. t. 29.&dicitur poserior sticu; quae duo ita differ ut, quod posterioristicu minus late pateat; quia exercet vim sua in proto sitionib' tantii necessariis de veris: Prioristicu vero,etiam in cotingentibus de apparenter soluieris Ratio est; quia ili. Iud inseruit soli syllogismo necessirio, seu demonstrativo Hoc autem tum probabili tum necessario. Vnde ad illud requiritur,ut praedicatum conueniat omni& semper: ad hoc sussicit ut sit duomni, etsi
non semper. ut homo currit. Fundatur autem hoc
dici de omni in illo. 3. Esse in toto. l. i. Priorum c. I J Est praedicatum in toto stibiecto,&dicitur de omni cu nihil sumi potest si subiecto,in quo non sit praedicatu, de quo praedicatum non a stirmetur, siue vere siue falso. Vt cum dico: omnis homo est animal, hic praedicatum animal dicitur esse in toto subiecto, id est, homine d assimati de omni homine; quia est in omnibus Scsingulis indiuiduis hominibus,contentis sub homine,deque iis assirmatur. 6. Quidquid uniuerse negatur de subiecIo, negatur deluouis cantenta subisso. Sumit ut ex eode c. Vt si nutaus homo est lapis; argo nec Petrus est lapis,nec Paulus, nec Henricus&c Ductu est hoc theorema ex alia ter principio syllogismorum regulativo, quod est. 7. Dici de nulla a Prioru c. I. Quemadmoda principio assimatiuo dici de omni, lir gutur omnes modi syllogizandi affirmativi; alij quidem mediate, ut Barbara, Darii: alij vero imnaediate, ut reliquitas firmativi Om:res ita hoc principio negat tuo nittitur olima es modi syllogismo tu negativi primari quiue
420쪽
io io De diuersiis Entium creatorumgeneribus. immelitate duo modi primae figuret Celaret, Ferio secundarib vel bin mediate ceteri negativi. Fundatur hoc dici de nullo in isto. 8. Τὸ i. nullo ibidem. Est praedicatum in nullo
dicitur de nullo, quando remouetur e toto subiecto,&ab omnibus contentis sub illo vel cum nihil est sumere subiecti,de quo non negetur praedicatu, sive vere, siue falsb. Vt cum dico: Nullus homo est lapis: Nullus homo est animal. Ratio autem, cur di- cum de omni & de Nullo fundetur in esse in Toto 'Nullo,inde petitur: quod res est,uel non est, sumitur affirmatio vel negatio ut bene notat Huri adoD. io .logica sec. I 6 in. 8s. Vido sit placet, Conina
. Queda dicuntur de subiecto, nolunt insubiecto. io inaedasant in subiccto G no diciua desubiecto. ii QDedam dicuntti de subiccto, insunt in subiecto.
i 1. Quaedan nec sunt insubieἱfο, nec dic nntur defv-biecto. J In Categoriis c a Magnus horum .axio matum usus est,is maior adhuc esse potest in omisi scientiari materia. Nam cin quotidiana conuersatione aduertere licet,quosdam commeiadari a prQbitate, qui fortassis ea non sunt praediti alios praedidit os esse,nec tamen ab ea commendari: alios χο mendaci Messe prςditos: quosdam denique nec esse praeditos, nec commendari. In similem fere sensum Carolum s. Imperatorem ea accommodasse serunt militibus Hispanis, Gallis, Italis, Germanis, aliis. Vt ver intelligantur iuxta mentem Philosophi. Nota dum est, Duplex esse subiectum, quoad hanc materiam,vnum basionis quod subiicitur accidentibus, quae illi inhaerent, ut v .c Cygnus respectu albedinis: Alterutia dicatio viride quo aliquid praedicatur viab
uoce tanquam de suo inferiore, ut animal de lio mine equo,&c. Hoc posito Eotuinquae sunt,id est Entiu vel cerusimpliciti,alia dicatur de subiecto, nimi-