장음표시 사용
481쪽
Pars quinta situlus LVII . to 91
inchoetur, vel augeatur amor,quam cum amari se cognoscit , qui nondum amat, aut redamari se vel polle sperat, Veliam probat, qui prior amat. . Beneuolantia latere potest, amicitia ne potes lib. s. Eth. c. s. Indicatur hoc dicto discrimen inter beneuolentiamin amiciti 1,quod illa latere possit illum. cui bene volumus, cum nihil aliud sit, quam interiorquςdam inclinatio in appetitu beneuolctis Amicitia occulia esse vel manere non possit, cum definiatur:
Beneuolentia mutua non latentis. Tam bonorum quam malorum conuerssatis amorem
inducit Plutarchus lib. de Tranquillit cap. 7. Sic
v. g. mutua conuersatio piorum hominu spiritualibus colloquiis affluens, generat inter eos amicitiam elui de generis nempe pii itualem. Eadem per interualla saepius repetita firmat illam ac stabili fila diuturnitate continuata temporis auget vehementer, sicut econtra consuetudinis intermissione omnis amicitia tepefacta decrescit, ac tandem distbluitur iuxta illud; multas amicitiassilentium diremit, de quo alibi: Eadem est ratio de quouis alio amicitiae genere. Porro mutuus bonorun amor proprie amicitia dicitur, malorum autern non nisi improprie, iuxta illud Salustis Inter bonos anticitia, inter malis factio es. Amitabilia ad alterum proueniunt ex amicabilibus adstipsum. lib. p. Eth. cap. 9. Intelligitur hoc
sensu ex amore boni propri procedere amorem boni alieni, Vbi Particula, Ex non dicit rationem formalem amoris, aut dilectionis, alioquin enim destrueretur omnis ratio verae amicitiae sed dicit tantum radicem ex qua oritur amor, conditionem sine qua dilectio non esset, quia nullus diligit naturaliter alterum , nisi aliquo modo sibi coniunctum quam ratio diligendi non sit illa coniunctio. Vnde
Philosophi docent , appetitum semper naturaliter
482쪽
iosa. De diuersiis Entium creatorumgeneribus.
appetere bonum Proprium, quod patet in utroque amore amicitiae concupiscentiae, qui non differunt in eo, quod priori ametur bonum. alienum praecise, posteriori proprium, cum reuera Vtroque bonum proprium desideretur, sed quod amore concupiscentiae desideretur bonum alterius, quia causare potest aliud bonum proprium, amore ver amicitiae desideretur bonum amici non alia de causa, quam quia bonum amici,bonum proprium reputatur: Ami- cus enim bonum amico desiderat tanquam sua cominparti, vel potius alteri sibi.
Omnem amicitiam in Litualitatefundari.
i. uicitia parem facit aut accipit. Hiero . Ita nymus super Michaeam Prophetam. Addit
ibidem Vbi inaclualuasi alterim eminentia, alterius
ιionem Pro huius explicatione notandum est, recte ab Aristotele diuidi amicitiam in eam quae consistit inaequalitate, quae in excellentia, quia amicitia bene diuiditur, ut eius actus cu habitus differat ut actus; sed amicitiae actus sunt duplices videlicet vel ciuiadem utrinque rationis, dicitur amicitia aequalium, vel non eiusdem rationis aut speciei, ut si unus amicorum bene velit alteri tanquam suo superiori, alter tanquam inferiori, vel si unus ut pater, aut princeps, alter vel but filius aut subditus, quoniam relativo rum alia sunt aequiparantiae, alia diuersitatis: Dicitur nihilomin omnis amicitia facere pares aut inuς mre, esse inter aliquo modo aequales,quia quicuque cO-
nudican ς; dc in re aliquo modo aequales sunt ulto
483쪽
Pars quinta Titulus LVIII. ros;
secundum analogiam .similitudinem ; sed omnis amicitia landatur in aliqua communicatione in iii omnibus illius actibus Mossiciis, utrinque requiritur aliqua aequalitas, ut docet Aristot. 8. Eth. c. 6.&7. Est autem duplex aequalitas, una in quantitate, altera in habitudine , quae dicitur aequalitas rationis. In actibus amicitiae, quae est inter personas aequales dignitate, repetitur aequalitas in quantitate. In actibus amicitiae, quae est inter superiores inferiores repexitur aequalitas rationis, ita ut in accipiendis exhibe- disque officiis amicitiae, faciat amicus quod ipsum in tali amicitiae gradu decet quod potest. 3. AEqualitas Mater si amicitiae Plato lib. '. de leg.J Verum est iuxta explicationem pr cedentis; ut enim mater parit de nutrit sobolem, ita aequalitas generat conseruat amicitiam si nimirum accedat mutua bonorum consociatio in comminio Huic dicto conformiter Aristo t. s. Et h. c. 6 docet amicitiam inaequalitate consistere,e in eodem ac sequenti cap. Similitudinem aliquam inter amicos requiri, adeoque ii eueniat, ut magna inter amicos fiat morum dis similitudo, vel fortunae ac status seu conditionis distantia, amicitias ait ordinarie dissolui. Ex hoc principio Theologi etiam comprobare solent congruentiam Dominicae Incarnationis. In hoc enim mysteri Deus in similitudinem hominum factus est, labitu inventus, homo, ac proinde quemadmodum in hoc ope te maxime dilectionem suam erga homines ostendit,iuxta illud: Sic Deus dilexit mundum, filium suum inigenitum daret Ioan. 3. Ita nihilominus eodem maxime mouet ad amorem diuinum, ut
pulchre explicata August. l. de Catechira rudibu
c. . in Manuali c. 26. ubi sic ait: Vtfamiliarius di-bgeretur ab homine Deus infimi situdinem hominis Deus pparuit Hac etiam de causa l. I. Reg. c. 18. Ionatha 1
484쪽
1o9 diuersis Entium creatorum generibM.
facit, ut David exuat agrestem Persona ac suo eum ornari iubet amictu, ut quocii animae erant amoris glutine conitinctae, eorum corpora regalium vestimentorum ornatu,& insignibus sibi nititu assimi Iarentur Elepi uti morum ita habitus similiti do ad amicitiam confert. Huic ver non obstat inlud vulgare:
3. Figulus in uuli J Fit naim per accid&tantum, uatenus officiorum similitudine contingit ut alter alterius commodum impediat aut honorem
pisuscet. Id namque Hesiodus significare voluit, ex quo Latinisti mpsere propositum Hemistichiae: Eodem etiam sensu dicitur, Nulla pax esse regni sociis,
ct una domus non alere duos canes. At ver persefmilitudo officiorum, complexionum,aetatis, i anguinis, c. amicitiae auctor est: nam ut verissime dixit Plato lib. 6 de Leg. Vetus illud verbum terre meis-ganter dictum est. AEqualitas generat amicitiam.
. Simile gaudet simili. Insinuat hoc di istum
Aristoteles lib. s. Et h. cap. 6 &7. habet in terminis lib. 9 Eth. cap. 3. Veritas huius quotidiana constat expetientia. Videmus enim iuuenes inter se libenter 5 uenire,senes gaudere cum senibus,docto doctorum conuentu capi, improbos congredi una. improbis, probos cum probis. Nam furfurem cognoscit, lupus lupum,4 cicada cicadae amica est, formica formicae, aues concolores libente Una volitant,4 generatim, Omne animal diligit His iis, ut dicitur Eccles. I 3. 19. 3. Balbus Balbum rectius intelligit. J Vtitur hoc dicto D Hieronymus, eoque tangit cuiusdam insci-
tiam. Idcit coenina, inquit, se eruditum putat, quia
Imiinianum solus intelligit, est quippe prouerbium, Balbum melius Balbi verba cognoscere: haec ille.
Porro Ioviniani scripta ut portentosa vehemeter
485쪽
Pars quinta Titulus LVIII ros s
obscura, idem Hieronymus miris salibus deridet in praefatione librota contra Iovinianu Concinne dici. tur in eos, quibus indoctis indocta magis placent,
6. Vulpes eumferpente amic vivum&b. s. de hist. Animal cap. i. Verum est eodem sensu quo praecedentia, pro quorum maiore explicatione. Notadum est triplex elle similitudinis genus unum naturae, alterum complexionum, proprietatum a natura manantium Tertium morum. Primum reperitur interres eiusdem speciei, sic monedula monedulam cornicula corniculam diligit, ut ait Aristot lib. 8. Eth. cap. I. Imb aqua aquam, S ignem ignis, ut docet idem lib. de regimine Principum Secundum est inter res siue eiusdem,siue diuersae speciei,ut inter vulpem ierpetem, serrumin magnetem, S c. Tertium genus proprium eorum est, qui latione sunt prς-diti, utriunt homines, intelligentiae, ex illo verissima amicitia nascitur iuxta ea, quae dicta sunt. . Vir bonus non es amicus raus My Eth. 4.JRatio patet ex dictis: Nec enim esse similem prauci
conuenit , nec amatorem prauorum elle oportet.
Non enim quod uis est amabiles; sed bonum untaxat, ut ibidem docet Aristoteles: hac etiam de causim erit,inquiebat ille, quale amicos quisque habeat,
talem fetas. Quemadmodum saeuitiam homicidarum contubernia,quemadmodum auaritiam sordidorum hominum consiletudo ita vicissim piorum couersi tio pietatem,ac caeterarum virtutum amorem,& desiderium in animis rectὶ institutis excitat. Vnde Ecclesiasticus praecipit: cum miro sancto Uiduus esto,
quemcunque cognoueris obseruantem timorem Domini. Est in hanc sententiam illud Plutarchici Talis eris aualis consuetudo, qua Uteris cum sitierarum nudi sis
486쪽
tos De diuersis Entium ci eatorum generibus.
3andi cupidis feras persequerit, cum potatoribus ine briaberis, cum ambitiosis magistratum ambibis. Et illud Ciceronis Dis area mores o claris Eudiasequuntur. Quotum dissimilitudo dissociat amicitias , nec ob aliam causa: vllam boni improtiis, improbi bonis amici,sse non possunt, nisi quod tanta est inter eos, quanta maxima potest eis morum studiorumque distanti i. 8. I mproborum sedulitas maic es flagitiorum. Sumitur ex lib. 9. Eth. cap. ia dc ultimo. Iubi sub finem cap. docet , amicitiam improborum multis criminibus fieri obnoxiam. Comna unicant 'nim,inquit in te se praua, suntque instabiles motibus etiam peiores fiunt, similes sibi euadentes,iuxta illud vulPre: Qui claudo cohabitat, claudicare dis it Mil tua enasiabiosa Ouis istum gregem inficit. Itaqu ve 'pesilentia cauendum es, inquit Seneca, ne corruptis .am corporibus oe morbo stat antibu Undeamus , quia pericula trabemus, afflatuque ipse laborabimus ita in amicorum legendis ingeniis dabimus operam, Ut quam minimrinquinator essumam4s. Initium morbi es aegru
9. Amicitia bonorum mirturum est geni rix Sumitur ex eodem cap. LVbi sub finem ait Philosophus: Tales praestabiliores euadere, tam agendo, quam se mutuo emendando eliciunt enim ex sesimutuo ea, quae placent. Pl cent autem iis, utpote probis, nonnisi, quae virtuti sunt conformi . Viide addit prisc istud vulgare reo dici: Optilia discuntur ab optimis. Consonat de illud Prophetae Regis cum Sancto sanctus eris cir cu'mii innc sente innocens eris, incum.
elea electus eris,c cumperverse peruerteris. Psal. 7. In eandi m quoque sententiam recto dici ut illud vulgare ante bonos bene agitur. Io Eximis virtutis es, smer malos minerethd
487쪽
Pars quinis. Titulus LVIII. Io 97ἷiluer sumitur ex lib. s. Et hic cap. a. ultimo JRatio sumitur ex vi consuetudinis, ex malorum exemplorum cincitam ctorum efficacia, quae oritur ex conuersatione cum malis. tanta euadere solet, ut plane arduum sit interis tos bene vivere Etenim si bonus aliquis malo assuescat, periculum longe maius est, ut huic ille, qu mut hic illi moribus assimiletur. Plus enim malitia inimitationem,quam bonitas potest, siue naturae vitio, siue educationis malignitate, siue denique quadam titillatione mali, ut bene dixerit Iuvenalis. Uuaque con pecIa liuorem ducit ab tua. Magis etiam Giprobi mores affricant malignitatis suae aliquid, ita zizania foecundius crescunt, adolesiacunt citius, ct boni semii is natura in suam vertunt. Port,sicuti res est eximispraemii,inter malos iuero laudabiliter, ita e contra M. gni tu daris es, inter bonos luere vituperabiliter.
DISTINCTIO IV. Quaenam sint commoda Amicitiae
3. Vae per amicos flant, per nos ipsos quodammodo fiunt Lib. . Et hic cap. 3 pauid ante sinem. J Rationem assignat Philosophus ibidem; quia videlicet principium est in nobis, quando illi nostra causa laborant. Item, amicus es alter ipse Hinc multi sunt rerum praeclare gestarum fama celeberrimi, quia amicorum potentia plurimum valuerunt. Hinc eti/m Principes de Reges, aliorum Principum sirotum potentium tanto per Epraestent amicitias, ut eorum fulti ai xiliis ea perfi-ςiant, quae suis ipsi viribus praestare ion alerent,
488쪽
ios, De diuersis Entium creatorum, eneribus.
hac de causa maxime amicis indigui videntur omnes in principatia, & potestate constituti,ut docet Aristoteles lib. 8 Eth. c. I. a. mici multi ceptrum sunt regibus Ad li simum. Xenophon lib. . institutionis cap. i. JRationem huius assignat Plutarchus in hunc modum. Quoniam quot amicos paraueris, tot oculos habes, quibus quae velis, videas, tot aures , quibus, quae decet, audias, tot consilia, quibus de iis, quae conducunt consilitare de perspicere possis non enim aliter se habet plurium amicitiae, quam si Deus unum corpus habenti multas daret animas, quae omnes illi prouiderentin consulerent. At vetb testem. Augustinori Salus es, qui fine amico es 'a hiemso, inquit Scriptura, quoniam cum ceciderit, non habet subleuantem se. In hanc sententiam sunt illa
morientis Micipsae verba: Λἰ exercatus, neque the
Duri prodi regni sint Verum amici , quos neque
armis cogere, neque auro parare queas, of iι fideρη-rantur. Equidem ego vobis regnum tradosirinum, boni eritis:sin mali imbecillum mam concordia res partiri
cresunt, discordia inaxiinὸ dilabuntur. Vide, si placet, cap. 8 Polit Christiani Caroli Scribani lib. 1. Vbi amici, iι- Pronuntiatum illuc Plauti in Truculento resertur a Fabio lib. Orator institui. s. Cuius sensus est, ad vitae humanae praesidium, plurimum conserte amicos, S illos siue opibus, suo potentia florer prae caeteris, qui certissimo, optimos amicos pollideant. Nani:
Fidelis amicus pretiosissimus es thesaurus. In dicat hoc scitum Aristot lib. I. Moral ad Eudemium cap. i. via inquit tabere amicum bonuin esse proantis imum : Dimirum ex bonis externis, qualla sunt honores, amici, pecuniae, possessiones, c. Vt: docet Aristot. in Rhetorica ad Alaxandriim cap. L
489쪽
&lib. 9. Eth. c. y. in haec verba: Amicitia est maximum bonorum externorum. Vnde est iliud vulgare: Tolerabilius eis iueresine pecunia, quam sine amicis. Cui consonatri istud vetus adagiuares micus magis necessarius es vim igni aqua. Rationem huius xssignat Aristo t. lib. 8 Eth. c. i. quia absque amicis Vivere,licet caetera bona omnia suppeteret, eligeret nemo. Nam & in aduersa cin prospera sortuna amicis opus est, ut docςtur 9. Eth. cap. 9. In aduersa quidein utilius est in prospera autem honestius. Expcdit igitur plures sibi conciliare amicos, eosque sibis non intimo, saltem aliquo familiaritatis vinculo deuincire, iuxta illud: 1. Vnus Deus crplures amici. J Quemadmodum enim iuxta versium antiquum mus miser es antro, qui selo clauditur uno ita non satis amicorum prς- sidio munitur , qui in rebus dubiis maduersis ad Vnius duntaxat refugere potest obsequium. Verum nihilominus est illud . 6. Amicitia perfecta es inter paucos sumitur ex Rath cap. 6. Dubi docet Philosophus non fieri, ut multis quispiam amicus sit amicitia perfecta, rationem assignat ibidem quia amicitia exsuperationi est similis,& mulios eidem vehementer placere,noli est facile, sicuti nec bonos esse; atqui vera amicitia non est nisi inter bonos, ut docetur . Eth. cap. 6. Idem porro repetiaur lib. 9. Eth. cap. io Vbi sub iungit Aristot eas amicitias, quae fama celebrantur, iriter duos, plerumque tantum sutile, ut inter Pyladem testem , inter Theseum QPerithoum, Achillem Patroclum. In quam sententiam Cicero inquit, omnibus seculis vix tria aut quatuor numeramur amicorum parac: qui verb multos ami-
eos habent, omnibus 'romiscue familiarites iaserunt, ij nemini amici eis videntur, nisi ciuiliter,
490쪽
1ico De diuersis Entium ereatoruns generibis. qiu proinde Placidi appellantur, ut inquit Philoso phus ibidem. . Minicitia es solatium butus ita. J S. Ambrosius lib. 3. Olficiorui c. 6. nimirum, it habeas, ait, cui cor tuum aperias, cum quo arcana participes, cui commutas secretum eo ori , Ut co doces tibi de .lem virum, in prosteras gratuletur tibi, in trisibus compatiatur, in persecutionibus adhortetur. nod S. Dochoris effatum intelligendum est, secundum sententiam Cassiani Collat. cap. qui distinguit
ἀγα ν&διαθεm, ut illa omnibus exhibeatur, etiam inimicis: haec autem paucis admodum in his, qui vel parilitate morum, vel virtutum societate conia exi sunt. De his enim loquitur Ambrosius iam addit postea Quid enim est amicius, nisi consors amoris, a quem animum tuum a liungas , atque applices,
et tinum velisfieri ex duobus: cui te tanquam alteri
sibi committas, a quo nihil timeas. 8. Amicitia labilis ubi est ibi, virtus. Sumitu ce lib. s. Et hic cap. i. Vbi dicitur vergi amicitiation existere sine virtute, ratio est, qui it doce turin 1. Rhet amicoselle dextros oportet, tum n eludendo , tum in perserendo, mundos in aspectu vestitu, tota vita qui nec exprobrent peccata, nec beneficia, qui non recordentur iniurias, nec crimina observent,&qui malefici non sint, nec m-la propinquorum super eua, nec ipsorum, sed bona norint, de qui serio agentibus Des irascentibus non aduersentur, Sesqui virtutes anaicorum nolent, easque imitari studeant. Haec autem &similiter alia, non persistunt, absque virtute.9. Amici iisdem a mici inimici funt. J Sumi tur ex loco proximo citato ubi docet Aristo t. liblos esse dicendos amicos qui eos amant, quos pii mant,&qui amantur ab eis, quia se amant, c