장음표시 사용
511쪽
Pars quinta. Intulus TA. iiDISTINCTIO II. Des tilitate letum. x Tm letibo salis sita es Ciuitatis lib. t. Rhet
Acap. 3. Ratio est, quia omnis vera proprie dicta lex est semper orditiata ad bonum communitatis, cum sit regula communis .mensura actuum humanorum, quorum ultimus finis est beatitudo, tum naturalis, tum supernaturalis. Vnde etiam s. Et hic. c. i. Philosophus inquit Omnia le-g-ba essefactiva oeconseruatiua felicitarii Huic conuenienter Magnus ille sapiens Plato scriptum reliquit Reipublicae felicitatem in eo consistere, quod sit vere domina Principum magistratuum e cincipes verbin Magistratus serui ac famuli legis. Contra ex perniciem esse eiusdem steipublicae: silex ancilla esset Regum, illi ipsius Domini trahe
te eam ad suam voluntatem qua de causa Pius Imperator Theodosus inquiebat , quamuis ipse non esset legibus subditus uelle tamen se illis alligare, easque seruare, ut nimirumsalus Reipub conseruἰtur, ut cum subditi gloriantes se imitari Principem ad Patriae leges se rectescomponant . 'tenti Leg satorii est ciues efficere sonos. Itb a. Ethic. cap. i. J Ratio est, quia unusquisque verus Legislator intendit subditos suos per leges inducere
ad virtutem, quemadmodum enim Principis est, bene imperare, sic subditorum propria virtus est, quae
eos bonos facit, bene obedires ad quod inducit; uia praestat notitiam eius , quod faciei dum est; iri quod de omni vera lege, etiam de Politica intelligendum est. Omiles siquidem seges siue diuinae,
512쪽
ira De diuersiis Entium creatorum generibus.
siue humanae, siue Ecclesiasticae, siue Civiles, dum obseruantur ex affectu virtutis, essiciunt hominem non solum exterius, sed etiam interius studiosum sue bonum , secundum Veram virtutem , saltem moralem , quae ad animae rnamentum pertinet; quomodo etiam leges improprie ictae homines bonos faciunt saltem in ordine ad certum aliquo regimen, Vt notat D. Thomas prima secundae M.
3. Omnis lex ad bannm commune ordinatur. sumitur ex lib. i. Rhetoricorum traditur a D. Thoma I. 1. quςst 'o ari 2 de ab Isidoro lib. s. Orνginum,sive Etymologiarum cap. χi ubi sic ait: Erit autem lex honsa , c. nulti priuat cominari, sed pro commuti ciuium inlitate conscripta Ratio est , quia lex ex sua natura est regula communis, quae dirigit communitatem totam vel praecipuam illius partem ad finem honestum, publicum, quod est bonem communitatis, in eo lex distin- guttura priuilegio, quod illa respiciat bonum commune : hoc ver priuatum. Hinc dig. de Legibus, Lege prima dicitur : rex es commune praceptum.
In eandem sententiam Aristotcles lib. S. Ethic. c. I. sc ait Vis autem Leges de Ommbus dictant , conie-Ziantes aut commanem omnium tilitatem aut optimorum ι infra: au'retusa dicimus ea, qua felicit iem ei que partem Societatis ciuilis efficiunt i conseruant. Vbi iusta Philosophus appellat ea, quae lege statuta sunt, quae proinde etiam a D. Thomaet c lia appellantur, ut bene obseruat Vasque ad art. D. Thomae citatum. . Iniusta Lex non est Lex. J sumitur exauctoribus citatisci ratio est, quia non ibium ad acceptandum non obligat, verum etiam neque si sit accepta- i quia noniolum non tenentur subdiu acceptarc
513쪽
istiusmodi legem Puerum etiam non possunt, qua doni mirum est clate&manifeste de re iniqua Nemo si quidem obligari pytest ad malum, quin imbialis obligatio & acceptatio essentiali rationi legis repugnat , quae ex natura sua respicit bonum communitatis: Nam ut recte Cicero lib. a. de Legib. Gnsa profect ais utem Ciuium iuuaiumque in
columitatem vitamque omnium quietum G beatam,ce
usita esse Leges , eosque qui primum huiusmodi 'scita sanxerunt populis siendisse ea se scripturos atque iatur. .Quibus isti scriptissusceptisque honesὸ beateque iμere Usent, Maeqve ita compositasanctaque emen ear reges videlicet nominesse. s. agi pugnandum si pr. Letibus , quam pro stra ornibui. J Verissime id ab Heraclito dictum este testantur communiter Politici, quoniam sine moenibus ; non autem sine legibus esse potest Ciuitas Spartha diu inoenia contempsit, cium selicior fuit. Sine cornibus Taurus , sine unguibus Leo, sine dentibus vivere potest Aper: a sine anima non potest. Lex autem Civitatis anima est. sine ea igitur esse non potest , cum nec locus, nec opum ulla vis sine legibus seruare imperium possit. 6. οπμm iter es per pr/rcepta, breue essicax per exempti Seneca Epist. c. ad Lucilium. Breve quidem muta sine multis verborum ambagibus , ut in concione vel disputatione fieri solet , ipsa virtus exhibetur ad oculum M repraesenta..tur: esticax verb: quia homines plus oculis, quam auribus credunt quae ab aliis factitari vident. Idem a se quoque persie posse facile sibi persuadent. Nam ut recte S. Bernardus inquit, Ser. mone D. S. Benedictori Sermo vivus, effrax ης plηm vera Ui, piarim faciens fuasbile quo '
514쪽
ii 14 De diuersis Entium creatorumgeneribus monsratur facIibile. Explicat id ipsum probat
Seneca in hunc modum: Zenonem Cleanthes non ex
presiisset si eum tavrummodum audiuisset. Vitae eius interfuit secrete per pexit, obseruauit illum Pan exfrmula sua viveret Platais Arisotelesplus ex mo-
xibus quam ex verbis Socratis traxerunt Metrodorum
c Hermachium, ersabanum magnos viros non schoia Epicuri, sed contubernium fecit. Vide essium de Statu ita deligendo . So.
DISTINCTIO III. D UM obligatione egum.
a. in eas in iure expresso non licet argue-- iare ad alium. J Docet morale istud pronunciatum in statutis ac decretis moralibus non valere uniuersaliter argumentationem a pari. Ratio est, est , quia vel ob certas circumstantias temporis, loci, personae, vel etiam ex ptiuilegio potestate ac beneplacito superiorum, possunt quaedam in certis casibus ordinari aut permitti, quae nec uniue saliter ordinanda, nec generatim permittenda sunt omnibus. Est in hanc sententiam Regularis. Iuris in . Quae a iure communi exorbiιant, nequa-
. quam ad conse iuntiam sunt trabenda,& Regula I. ibidem. Quod alicui gratias conceditur trabs nomdebet ad exemplum. Vide etiam , si placet, Re iam 8 ibidem. Itaque in moralibus siue ijs , quae libet sapimpum institutione pendent, non tantam vim obtinet argigmentatio sumpta a pari, quantam in scientiis naturalibus. λ. Legem saepius Mutare est infirmare vim legis.
515쪽
crebram huiuscemodi mutationem tollitur non modo perpetuitas legum, a qua praecipuus earum vigor &incolumitas dependet; sed infringitur etiam obseruantia & reuerentia erga leges , o legumlatores. Quare prudenter censuit Cleus meliorem esse statum Reipubi quae legibus utitur exterioribus sed firmis, ea quae frequenter eas commutat, etiamsi praestet melioribus. 3. Lex fundata in praesumptione non siligat in
conscientia, quando praesumpti falso s. J Praesumptio generatim est duplex una dicitur praesumptio Iuris, quando Legislator, in aliquo casia singulari aliquid suspicatur praesumptiono
PQuia statuit certam legem, nec admittit probatio i nem in contrarium & de hac praesumptione inicia
ligendum est axioma Ratio illius est, quia eiusmodi leges non obligant nisi ex praesuppbina praesum ptione fraudis vel doli, c. ergo cessante fraudet vel dolo non obligant; sicuti ablata causa tollitur effectus Altera praesumptio est, quando Legina tor praesumit aliquid mali euenturum, non quidem in quovis casu particulari , sed tamen frequenter, nisi ipse impediat, ad illud impediendum statuit generalem legem , quam vult omnes obseruare, secundum hanc praesumptionem non intelli gendum est propositum effatum .sed istud quod
. Cessante ratione Legis in lirs eas particu- ις , mn cusat eius dissositio 'si rati legis non se in iniue m. J Ratio est , ciuia lex fundata in tali praesumptione, semper obligat, quamdiu praesumptio ut plurimum vera est , tamet deficiat in o vel illo casu particulari, tam diu enim viget lex ,.quamdiu Viget rMio legis in xatio legis est praesumptio eventuti mali;non quiden
516쪽
iri diuersis Entium creatorumgeneribus in singulis casibus; sed ut plurinium Pergo quamdiu
praesemi potest aliquod malum frequenter euenturum, tamdiu lex viget Vides, si placet, Vasque et in primam secundae, disp. 63 num in usque ad finem disp. ubi sese explicat hoc pronunciatum, Be- canum de leg. cap. 6.quaest . n. S. Vbi eadem habet, quae Vasqueet
s. multa concedunt leges diuinapinis iusti
tis. J Non intelligitur de lege diuina naturali ted de legibus postiuis humanis .ciuilibus in primis de iis nominatim quibus minora permittuntur mala ad vitanda maior quibus vel priuile' gia 'immunitates traduntur, vel dispentationes continentur quo pertinet illud vulgare Diopensare nihil aliud est quam cum licentia infernum in
6. Non omnium, uae a maiarib consituta funaaeari rati potest. J Frequentatiim istud a Iuris utriuia 4ipe studiosis inter alia responsa edidit Saluius Iu itanus Mediolanensis Iuris peritissimus,4 resertur Lege: Non amnium Lib. 9 dele lib. 1. Pande-ctarum, Titulo 3. Vbi plerique huic sententiae sui scribunt , non tam excusandae ignorantiae gratia, quam quia ita rerum usu didicerunt.
DISTINCTIO IV. D nece sitate in ordine ad legem. Io Etesiita non habet legem. J Celebre illud
pronunciatum. Resertur a D. Thoma pri-im iecundae quaest. 96. a. s. in fine Corporis, his
3 ertas meres a non subdita legia multa sunt,
517쪽
quae necessitas persaepe excusat alioqui secundum legum obligationem facienda , unde in s. Decreta lium de Regulis iuris cap. 3. dicitur: propter necem- ratem issicuum efficitur licitum intellige in iis, quae intrinsece iure naturae non sunt malari illicita; sed positiva lege duntaxat sancita Sic in lege veteri Sabbathum celebrare sanctificare praec tum suit, tamen Machabaei sine sua culpa in Sabbatho cum hostibus pugnarunt. D. Thomas loco citato ostendit id exemplo ciuitatis obsessae: Si enim lex aliqua iubeat, tempore belli vel obsidionis non perire portas, contingat ciues aliquot foris peries itari ne ab hostibus intercipiantur, licebit aperire portas praeter verba legis , si periculum non
patiatur tantam moram , ut ad superiorem recurri
possit. a. Ingens telum est necessitas Liuius Decade prima lib. . Nullus enim potentior aut esticacior ad
incitandos vel informandos animos ad prudentiam calliditatemque ac fortitudinem magister . quam necessitas rerum omnium humanarum Regina. Patet hoc in omnibus aliis, tam verbin rebus betalicis, ubi saepe necessitate compulsi milites heroica
opera tentant ac perficiunt. Est in hanc sententiam dictum illud Thaletis apud Lacrtium lib. I. cap. I. qui interrogatus, quid eitet in tota rerum natura Iobustissimum , respondit esse necessitatem , omnia ab illa siquidem superari. 3. Necesiitai facit omnia commania. J Intelligitur
non de qualibet sed extrema vel etiam graui necessitate, ut docet Lessius de iuremiustitia lib. a. cap.ra. Non quod te illam statim transferatur dominium ut recte probat Nauarrus cap. II. n. 6ι , sed quia quoad ius tendi, symmunia fiant ita ut
licite quiuis tali necessitate fressus possit sibi vindi
518쪽
ti 1 De diuersis Entium creatarum generibus.
carerem quamlibet adeo, sibi necesi tia,&ex eius usu sibivi proximo opitulari 'Cuius ratio est, quia finis retum inferiorum est. vi hominibus in necessi tale sint subsidio , ut homines per illas possint vitam suam conseruare ac tueri; Ac proinde omnibus a natura hoc ius competit. Neque diuiso iure genti.im introducta potuit nocius adimeres, quia ius gentium supponitur non euertit ius naturale. Vide, si placet, quae diximus ad illud : Iure natura sunt omnia communia Titulo de Iust generatim, Distin-
DIs TINCTIO V. De Consuetudine Praescriptione.
r. f Onsuetudo habet vim Legi . Nempe ea, quae Arationalis est c legitime praescripta , ut decernitur capite finali de Consuetudine δε est
Communi somnuam sententia Tunc autem censetur consuetudo rationabilis ciusta, quando ex una parte est utilis bono communi,&ex altera non est contra legem naturalem diuinam , contra hanc
enim nunquam potest fieri praescriptio. Eodem sensu dixit S. Augustinus Epist. 86. De Ieiunio Sabbathi: Μοs popali Dei r lege habendus est, de ira iure Civili, lege, se Grea, digest de legibus Eaqua longa consuetudine comprobata sunt o per annos plurimos observata veluti tacita ciuium conuentio non mum quam ea, quascripta sunt iura,seruantur. Pr inde etiam consuetudo dicitur interpretari: abrogare legem humanam ut docet D. Thomas prima secundae, quaest. 97 .art. 3. in Corpore non tamen
Praeiudicat legi naturali vel diuinae ut idem 1. a.
519쪽
quaest. Io o. art. . in Corpore. Vnde neque mata consuetudo, unquam proprie vim legis obtinet quia hoc foret in praeiudicium legis naturalisac di
a. Optimarium interpres es consuetudo. Triplicem vim habet consuetudo legitime introducta .vel approbata a Praelatis mempe abrogandi legem instituendi interpretandi. Pronunciatum hoc propri intelligitur de tertio, uti praecedens de primo de secundo. Quemadmodum enim consuetudo veterem legem potest abrogare, nouam instituere ut explicatum est. Ita etiam simili ratione legem dubiam potest interpretari, ut habetur lege triges. . digest de Legibus Vbi resertur hoc pro-
3. Arte non conceditur, quod naturaliter denees: tur J Leg. Vbi repugnantia, . De .gvli Iuris: Verum est eo sensu, quo mala consuetudo, quae Vi delicet repugnat legi naturali diuinae, dicitur non posse unquam obtinere vim legis, ut explicatum est
betur in cap. Finali de Praescriptionibus, in Concilio Magno Lateranensi ubi dicitur: Quoniam omne, quod non es exside peccatum es, Inodali iudicio desiuimus, ut nutumabat absique bona fideirascriptis a canonica quam ciuiliis Est hoc discrimen inter consaetudinem dc praeseriptionem ex parte bonae fidei, quod haec necessaria sit ad inchoandam praescii ptionem , non idem ad inchoandam consuetudinem. Potest enim consuetudo esse iusta rationabilis. quando legitime praescripta est, etiamsi mala fide: Cum peccato inceperit. At verbiraescriptio priuata rei alienaei de qua intelligendum est flatum; nunquam iusta euadet nisi saltem cum bona fide in-
520쪽
II, De diuersis Entium creatorumgeneribus
choata sit Ratio est, quia haec non pendet ex con sensu eius contra quem praescribitur, sed ex bona fide eius, qui praescribit, eigo nisi adsit bona fides, non potest esse licita, Contra fit in generali pretencriptione consuetudinis illa enim pendeta consensu Principis vel Supςriorum, contia quorum leges praescribitur,non autem a bona fide eorum, qui prςscribunt, ergo potest eme licita, si accedat Superiorum consensus Perillum enim lex contraria ab ipsis posita aboletur. Porro fides in proposito est credulitas, qua quis sibi prudenter persuadet rem suam esse, vel saltem nescit esse alienam. Dico prudenter, quia si ex ignorantia crassa vel inordinata cupiditate illa persuasio procedat , non erit bona fides, ut recte notat Lesbis de Iure austitia, cap. 6. num ' Vide Suare lib. . de Legibus, cap. .
s. Nom firmatur tractu temporis, quod de iure ab imita non subsuu . Est haec regula i8. Iuris in6. quae vera est cum tali restrictionc aut enim durat
causa impediens propter quim ab initio non substitit, aut celsat,aut nulla siue eruenit confirmans, aut cessauitri superuenit confirmetyias Primo Iosecudo locum habet regula Tertio Ver non item, ut pax-tet in consuetudine, quae etsi cum peccato inchoata
sit, potest tamen accedente consensu Sueeriorum vim obtinere legis.