장음표시 사용
541쪽
Pars quinta, Titulus LXII. non est una; sed tot sunt tempora intrinseca distincta, quo scine motus distincti: patet quia licet oi us
caeli cessaret motus tamen rerum sublunarium haberent suam durationem intrinsecam successivam secundum partes priores posteriores. Item motus esset velocior tardior altero. Vnde S. Augustanus l. II. Conscis c. s. mero,si cesscrem ali lumina,o moueretur rota figuli, non esse remus ξ scilicet intrinsecum illius motus.7. Tempu potius es causa corruptionis quam genera Physic. c. 3. . I 28. JRationem assignatabidem Siquidem,ait, mutati de fiat dimouendipe emim habet generationis autem, ipsius esse per acci-ιlens. Etenim tempus per se est numerus motus, siue mutationis rerum, ut ex ipsius definitione constat
omnia namq; quae sub caelo sunt fini utri desinuntii tempore, ut ibidem docet Aristoteles, secundarib est
causa generationis, quae corruptione sequitur, iuxta illud. Vnius corruptio alterius e tacueratio. De quo
supra. Non quasi haec ab ipso tempore efficiantur sed quia eo intercurrente fiunt. Vnde cumSimonides tempulsapientifimum aps rellasset, eo quod apientiam homines a uirant in tempore eum Paro Pythagoricus correxit, insipientissimum potius vocans quod eo rerum omnium memoria intercidat. In hanc sententialia est illud Senecae . Dunto rinia,minam da adimis Πρne sun cprp.ran a se iunturflumi nummo rc. Qui uid vides turrat cumierapore homo suida si materia r amnis, tu obnoxia coibus Episto la67. . Consonat Ouidius i. s. Metap. Tempus edax rerum, tuque inuidiora vetui asOmnia destruitis ruitiataque dentabus aeui, paulatim lenta consumitis vim notae.
542쪽
etis De diuersis Entium creatorum generibus.
a. Iuturniorafurit praestantioraa. 3. Top. c. I.JIn- Lia telligitur δ veru est, si cetera lint paria, ea, quς comparantur per se bona sint: sic vita quae inachionibus virtutum per omne tempus aequaliter Versaturi, quo longior fuerit, eo melior felicior euadit, ut docet Aristoteses l. I. Ethic. c. 7. Neque verbhuic repugnat, quod habet Aristoteles i. i. Eth. c. Vbi inquit mer neque quia expetuum est, ideo maius est onum; siquidem neque diuturnum album in gis es album, quam inius album Zeici Loquitur enim ibi de perfectione entitativa rei: inadpicis autem locutus est, de bonitate quadam accidentali, quae non solum physice secundum entitatem aut speciem rei sed etiam moraliter considerari potest ex diutur nitate temporis quo sensu docent theologi, actio nes meritorias per solam continuationem augere rationem meriti, & omnes iustos, uti per singulos
actus meritorios, siue caritatis siue aliarum virtutum, ita percontinuationem eorum mereri augmen tum gratiae ct caritatis Plus enim coram Deo meretur, qui per integram horam, sine usa interruptione , in dilectione Dei verbi causa perseuerat, quam qui mox interrumpit, repetit, de dein per reli quam partem horae quiescit, modo caetera sint paria:atq; hic posterior non tum per primum actum, sed etiam per secundum meretur augmentum gra tiae: Frgo muli magis alter non tantum meretur augmentum, per actum inchoatum; Id etiam per continuatum Etenim perseuerantia in bono operei est
543쪽
Pars quinta Titulus LXII. iis;
est quaedam honesta cireustantia secundum moralem aestimationem magni ponderis. Vide, si placet, Suare opusculo de Reuiuiscentia meritorum disp. . sec. . n. I 2.&l. 9 de gratia c. I. 1. 3. ω . Vas-queZ,L2. disp.S . c. Conincede Caritate disp. S.
x. Quod semper aut plurimum es utile, melius est,qnam quod aliquand A. . Top. c. 2. J Ceteris nimirum paribus, iuxta explicationem praecedentis axiomatis. Sic v. c. iustitia melior est, quam sortitudo iNam illa semper aut sere semper vitio illamus iacrarius. Sic Medicinae anteponitur Prudentia Iuris quia haec ad plura sese frequentiora munia extendit, quam illa Plutes aliqui tum huius tum praecedentis essat restrictiones afferunt .sed eae vel continentur in ante dictis vel omninessent super
rum modo, quo excommuni sentu, id quod parum distat nihil distate videtur. Vtitur hoc pronunciato Aristoteles i. r. Rhetor ubi ex ea probat magnam in- vim consuetudini , quandoquidem per frequentatos actus consuetudo vertitur in naturam,quae sub lati sim nudimentis, neculiari bin semper operatur.
Vide, ii placet, quae diximus Titulo De a tura distinctione a
. Non ubique quarendum, quid strepe mi; sidquidplurimum Sumitur exl. r. Ethic. 3. in principio. c. 7. Post mediunt, ubi ait Philosoplius; Usum exactum debere non in omnibus eodem modo, sed in singulis in patitur furiect materies agitari, habetque locum in rebus contingentibus non naturalibus modo sed etiam moralibus 'uoniam 4atura corruptibilium rerum impediri potest, ut non semier eod mudo operetur Id voluntas lilii an
544쪽
itue diuersis Entium creatorumgeneribus
libeta est, quae non ex necessitate ad nuna comi-iau determinatur: hoc sensu cupiditas dicitur omitium esse radix malorum, ira omnluna vitiorum ianua; non quod nullum omninb malum aut vitium
sit,quod non aliunde proueniat, sed quia ex illis te. quentius alia mala oriantur in hominibus auaris de iracundis sufficit ergo in huiusnodi talis frequentia& certitudo, ut aliquid verum sit in pluribus, licet deficiat in paucioribus. s. Vna hirundo nanfacit ver lib. I. Ethic. c. 7. JVbi docet Philosophus quemadmodum ex aduentu unius hirundinis non iudicatur a vulgo adesse ver, ita neque unum diem, neque breue aliquod tempus vitam posse facere aut denominare beatam. s sed ad beatitudinis possessionem temporis diuturnitatemeequiri: Nam a potiori desumitur rei denominatio, licet non ubique quaeratur quid semper fiat; quaeritur tamen&consideratur, quid fiat ut plurimum .aut notabili certe proportione temporis. Vnde defi-riit felicitatem hoc modo. c. Felicitas est operati animi secunduin virtutem, perfectam in mira perfecta. Ibidem J binomine
vitae perfectae iuxta saniorem Interpretum sententiam temporis diuturnitas ερ vita matura intelligi - tur: id enim manifesto satis ex textu colligere est. Dicitur autem felicitas operatio animi; quia est actio homini propria, quatenus homo est iniare non est potentiae ς gelatim paut sensitivae; sed animae ratio natis Et est operatio secundum virtutem perfe- etatis quam lib. 1O Ethicorum cap. . sub fine im cet est sapientiam , cuius pr cipuum munus in Dei coiitemplatione consistit, ut pluribus explicatum est, Titu .defclicitate.
545쪽
Pars quinta Titulus LXII. iiss
assignat Philosephus ibidem, quia media vitae pars nutritione somno traducitur, qui est otium animae tam studiosae, quam vitiosae, ab actibus nem p humanis cliberis, in quibus consistit vitae huius felicitas&infelicitas, ut supra explicatum estyopus autem malus in somno minime discerni tur, ut ibidem docet Aristoteles Et, ut inquit Plato lib. septimo de legibus lius dormitas alicuius est picii , nihil. agis, sam ii, qua tuus non es. Quare non inscite dixit Ariston apud Plutar cliunx na commentario de contentione ignis de aquae; Cum exiguum mira te ui datum si hominibus somnus velut publica u. 4m dium elui aufert. D, dum propositum sol ouoi esse potest hominibu piparum fortunatis, spuunatorumque superbiam in
ma mundi aetate longiore fuisse pueriti m hominii adolescentiam, quam nostris seculis,di anno fera quinquagesimo iuueni ' .aetatem inchoasse. Cum enim tunc longissima esset hominis vita, hoc est de- cupi fere longior, tua uus est, sing*lae etiam aetantes pariter longiores erant. Etenim omnes illicerta proportione sibilia uicem respondent,iua ta proposi tum aetiom ' Vngempnsequens est;vit,ilitu aetas enitiam tardius illis contingeret con Pratione igitur,
546쪽
1tues e diuersis Entium creatorumgeneribus
&proportione ὀtius vitae, quae nongentesimum superabat annum iuuenilis tas horum hominum aute annum quinquagesimaum vix contingere poterat, Vt non male ostendit Pererius . . in Genesim, Caietanus, Deirio, Genebrardus alij: . Atiam aetatem ali decent mores. J Monet effatum. non eadem decere adolescentem, quae puerum nec eadem virum, quae adolescentem,nec seni competere omnia, quae iuueni competebant; i conuerso. Neq; enim senio consentane est,excursione, aut saltu, aut eminus hastis, cominus gladiisvti; sed consilio,ratione sententia QM-nis essent insenibus, non summum ostium matine abstra appetiaspenigena--n. Vt recte inquit Tullius. in Catone maior sic neque adolescentem decet verbosum esse, aut elatum, aut protervum c. Sed modestum, hutnilem, obedientem docilem, obseruantem. Et generatim in Senibus Mauitas, in Viri fortitudo,in uuenibus alacritas, in Adolescentibus vetecundia commendatur. Recte Seneca Bonum in adolescentesignπι es,
turbationum vehementiam honestis actiones exerincere constanter non valeant: perinde autem est, ait, utrum quis inuenis sit aetate, an motibus in hocem defectus est, non quidem ob tempus , sed quia vivitupersequitur singula cum 1erturbatione Va
let pronunciatum in eos, qui iensibus p*ς8 88 ξ
547쪽
Para quinta Titulus LXII. liue
tametsi aetate canescant, de ob nudam annositatis suae prouectionem, aliis se qui moribus longe copositiores & maturiores sunt inordinate ac arroganter praeserunt. Etenim ut recte obseruat D. Thom.
. Pasitonsm sectata iuuenis es moribus. l. i. Eth. lech. 3. Ilicet ceteroquin aetate virili sit; imbi d crepita iuuenilis si quidem leuitatis est, passionibus
obtemperare, de horum maxime connaturale vi lium, ob sanguinis ebullientis calorem, experientiae desectum, perturbationibus animi d corporis plurimum commoueri, ut loco citato docet Aristoteles Quisquis igitur ad veram sapientiam seri basepirat, non tam aetate quam moribus senex, aut maturus euadere studeat, quoniam,vt verissim O. Ber- , nardus inquit Senectas venerabilis non est numero annorum; sed magis merito morum computata. In epistola ad Theobaldum militem. s. pericuus sprvrvera prudentia. J Pronunciatum istud Sophocleum in Oedipo Tyranno, idem significat, quod vulgo dicunt; qui pueri adhuc, Velut ante tempus sapiunt, eos in senectute stultoscuadere. Quod Actius probare videtur apud Gellium cum inquit; Sibi in iusenilibus ingent,r iidem
Ut in pomis immaturis piacere acerbitatem mam haec demum maturesceres: Porro maturitas adseritem pestiuam suauitatem reliqua ante tempus putrescere. Quadrat in illos, qui praepropere famam affectant, maluntque paratam ac magnam, quam soli. lamin perpetuam. Solet enim praecocia subito fac-ceseere Quod autem paulatim accrescit, durabile est. Iuxta illud Horatii Crescit Occulto velut arborauo, Fama marcetii. Intelligitur itaque pronunciatum de praecoci ingeniorum genere temere praepostere estinante, non de serio a primis annis vir-
548쪽
itue Deatuesis Entium creatorumgeneribus.
tutum studio illud enim uti laudabile est, ita frustus in senectute sert optatissimos, in quem sensum
D. Bernardus loco proxime citato multos missimus iuniorum, inquit, super senes intendere moribus dies, antiquorum tempora praeuenire ineritis, quod deesstati, mirtutibus campensare. 6. Senilis iuuenta prsmatura mortis indiciam eisdPronunciatum istud, quod olim velut ex oraculo, Censorius Cato prodidit, ut auctor est Plinius I.7. C. s I. verum est eodem sensu, quo dictum praecedens Ratio utriusque est quia cum pueri primo aetatis ingressu rationis sum impeditum haberes leant Leb quod multo abundent humore, e quo ex citata nebula internorum sensitum sunctiones aut omnin impedit, aut interturbat Hinc qui prae mature sapiunt, intempestiuam cerebri siccitatem ῆndicant quae siccitas cum progressu temporis excreuerit, aut ita organum dissoluit, ut mortem asterat aut ita vitiat, ut ad persoluenda internorum sensuum munia, e quibus intelligentiae vis dependet, nihil omnin b, aut certe parum idoneuna sit. Vnde illud etiam prouerbis loco celebratur Odipueo
vos praeacisapientia. Vide Senecam l. 2. Controuersarum,n.27. Semina pueritia in adulta fructi an aetate JDocet sententia, manere ordinarie ivllulare in omnem aetatem quod haustum est in pueritia, siue bonum id sit siue malum, sensim adolescere,&fructus sibi consentaneos producere. Vt proinde, vulgi etiam iudicii , studia, quae sunt in adolescen- . tia, tanquam in herbis significent, qua virtutis maturitas,&quaenam fruges industriae sint suturae Ea Propter sapientu consiliu est, in institutione Iuuentutis qua maxime inuigilandum eme initiis , utpote a quibus veluti seminibus omnis vitae fructus depcia
549쪽
pars quin tu Titulus T II rissi
deat. Enimnsdsi adbuc tener est,inquit Mag. Basil .c ritu cerae hses impressas infe Forma quascum uerecipit, eonfestim ab initio, omni rerum bonarum imbui exercitatione debet, quo idelicet, ibi 'stea rationis sui accesserit , O habitum rerum iudicandarum aetas attulerit, pietati iam ab ineunte assuetus, nullo impedimento cursis laturfacili, cum G ratio, quid expediat, admoneat, ad id assequendum facilitatem praebeat
8 2 lata senium ac mortem accelerant. J Veritas dimhuius vulgaris hiadatur in experientia. Videmus quippe eos, qui multis laboribus ac malis exerceniatur fatigantur, ante diem consenescerem fatis concedere ut pluribus explicatum est, distinctiono de labore. s. Unumquodque prolantius est eo tempore, quo ma larem lim habet. l. 3. Top. c. 2. J Vt magis optanda est prudentia senum, ouam adolescentum: contra e r,magis expetenda est iuuenum sortitudo, quam senum illis enim pronum est, excursione, saltu, eminus hasta, cominus gladiis uti,his ver proprium, consilio ratione, sententia, ceteros gubernare. Io Senectus es morbus natura naturalis, de Gen Animal. c. . Isenum imbecillitas, licet alij absint morbi, per se mala valetudo est. Vt constat experientia, quare recte ab Aristotele loco citato, a Terentio in Phormione, senectus ipsa morbus esto dicitur.
550쪽
i16o De diuersis Entium creatorumgene, ibus DISTINCTIO V. priore γ posteriore. . . . , Vod est prius priore, est etiam prius posteriore
Sumitui ex libro categoriarum cap. II.J Uerum est uniuersim in omnibus modi Priorisci quieontinentur his versibus: Tempore, Natura prius, Ordine die, O Honore
Et causa essectu dicitur esse prior. sic in primo modo Prioris Adamus protoplastus,qui prior fuit Abraham, etiam prior extitit Isaaco
re sumitur ex eodem capite. J Verum est absolute eodem sensu, quo dictum praecedens. Sic Isaacus qui est posterior Abrahamo parente suo, etiam haud dubio posterior est primo omnium parente Adamo. Omne serius dicit Ordinem adprius Commentator in lib. 2. Metaphys t. o. Nempe in sensu formali compolito, quomodo etiam omne prius Eicit ordinem ad posterius Ratio est, quia prius de posterius correlativa sunt, quorum proprietas est dici ad ea, quae conuertuntut id est ad ea, quae vicissim ad ipsa dicuntur, ut pater ad filium, qui vicissim,d patrem dicitur. Ea de causa Aristoteles in posm praedicamentis' agens de modis Prioris, non tradit modos Posteriorisci quia cum correlativa sint, supponit, quot modis unum dicitur, totidem alterum dici oportere. Eodem sensu vera etiam cst vulgaris
ista propositio. . Pote ius non potes esse e Priore quinto Me-