장음표시 사용
581쪽
I Rerum ac Pocum istiussione. c.
hibalterito, Valde est dubium M probabilio; vide- pars negatiua , licet animos aliqui assiim ti-uam defendanto si de proprie dictis contrariis sit sermonalia enim sent seb eodem genere habitus vel
actus, vel potentiae c. habitus autem non contrariatur directe actui, nec actus habitui aut potentiae.
t explicatum est seo loco. E mnsmquodque si melius qua elui contrari.
deterius. Elicitur exl. 8. Et hic. c. ip WVerum est, iecunduin eam considerationem, qua melius oppo nitur peiori , ieius meliori: quo etiam modo intelligitur com naunis illa regulae l. i. Topic desian ma: cuturo siti m meliori eis privi, ita Vpρsitum pencoris es melius Sic v.c melior est actus caritatis,qua isertitudinis; quia actus odiiDei, vel omissio illius, caeteris paribus grauior est, quam actus audaciae,auς
sortitudinis neglectus. Sic etiam generatim tanto retor est detestatio virtutum quanto melius earum
d siderium, ut desiderium. Vt patet ex dictis distitia proxime stiperiore,ue Pessimum est, quod es canir rium optimo.J lib. Eth.c. Io ante medium, ubi ex eo,quq rannis adis uersetur uniuersalissimo bono Regni, quod videture1Ie optimum, infert Aristoteles, tyrannidem en
pessimum mala pessimum enim,inquit,est id,quod
est contrarium optimo. Intelligitur itaque&verun est pronuociatum iuxta explicationem praecedentis.&locum habςt in omnibus,quae habent contrarium sue ea contrarietas moraliter con sideretur, siue nλ- turaliter, sic v. c. odium Dei possiimum,st in genere moris, lamor eiulem et ritu in gerire moris optima est operatio Dat vero in genere naturae optima 'peratio est visio seu intellectio Dei: contra ver error circa Deum, vel etia priuatio visionis Dei pessimum est in eodem genere. Ita sere Vasqueet in I. a.
582쪽
Gutrariorum em es rati. J Sinnitu ex . I.Eth. c. i. aliis locis iam saepins hoc titulo citatis: verum est autem, quoad mutuam oppositionemri expulsionem inter duo contraria. Vt v. c. sicuti calor ut octo excellenter calefacit cita e conuerso frigus via excelleter frigefacit de sicuti virtus aliqua excellenter est bona,ita eius contrariu vitis excellenter est malum. In alia contrariorum inter se collatione non semper locum habet Nam veritas de salsitasti dici sunt contraria: horum tamen non in omnibus ealiena est ratio; quia veritas est instar puncti scopi, qui certo tantummodo attingi potest Falsitas vero est instar aberrationis oscopo cum fit recessus veritate quae mille modis fieri potest, item plura sunt malis contraria, quam bon, ut iam explicabitRr. 7. plurasunt malis, contraria, quam boms. in C tegoriis c. io J V hi dicitur, Ponomiaum totum esse contrarium ' vitium virtuti: Nia ter tum bonam 'm malum; ut auaritiae v. c. contraria est liberalitas, cuae est bona. . prodigalitas , quae mala. Eodem sensu l. 2. Eth. c. 8 docet Philosophus , peccatum noli solum contrariari virtuti sed etiam opposito vitio Bonum autem: malum hoc loco non sumuntur transcendentaliter neque per malam in
telligitur priuatis alioqui priuatiua foret oppositio non contraria sed uti per bonum intelligitur forma, seu qualitas conueniens, ut calor igni, frigus aquaera ita per aliun intelligitur forma positiva disconueniens , ut calo in aqua , frigus in aere. Porro Aristoteles non vult, cuiuis o no necellati bis proprie contrariari aliquod malum; nec vult cuilibet malo multa esse proprie χη- treme contraria, sed loquitur de contrarietate tum puris ista tum impellaeta quoniam xtrema c
583쪽
perlaeta duntaxat contrarietate unum uni tantuna est contrarium, ut mox explicabitur
De extreme edi medie contrariis. a. INim in tantum est contrarium L . de caelo V . Ib. ti l .io. Metap. t. r . J Intelligitur
verum est de contrarietate perfecta siue extrema: non autem de impersectari intermedia. Vt albedinix. c. qui est color extremus unus tantum color extremus est contrarius videlicet nigredo etsi plures medii eidem opponatur ut flavus, ceruleus,rubicu-dus, fuscus &c. secundo unum uni tantum contrariatur adaequalesv v. c. liberalitati quae caevirtus inclinans tum ad dandum, tum ad retinendum pecu
uias c. quando quo modo recta ratio dictat . non sola contraria est auaritia adaequate, neque sola prodigalitas; sed utraqne simul. Terti quando plura sunt uni contraria, tum illa plura conueniunt etiam in ratione unius, cita manet verum , ni v num dumtaxat esse contrarium sic albedini pyo-uitur tum nigredo tum medi colores, ut sulcus, caeruleus&e.sed hi sub ratione uniusqnatenus scilicet continent aliquid nigredinis. Sic liberalitati contraria est auaritia, irodigalitas, quatenus haec duo in hoc uno conueniunt, quod destruant rectitudinem liberalitatis. 2. 'redium es quodammodo ipsa extrema Sumitur ex lib. 3. Physic. t. J Vbi ex eo probat Philo-ilaphus, medium cum extremis, S haec cum illo collata est quodammodo contratia, ut viijdς
584쪽
colore v. c.aut fuscuna, cum nigro collatum,album Videri: cu albo nigrum iudicari. Porro iudicari. Por- ro duplex in genere medium est, unia perparticipatio x anem exti emorum,&hoc realiter coponitur ex e romia, ac proinde ipsa quodam odo extrema esse ducitur; ut tepor c calore Trigore, medii colores exalbe in eo nigredine alterum est medium selum Per comparationem ad ea trema: loc non componitur realiter ex illis ciuomodo dicitur homo esse medius interentia pure spiritualiari pure materialia. 1 e priori medio telligitur proprie axioma:
posteribi etiam potest accommodari. 3. Medium 'aod ex extremasconsat mirtute con- vel extrema Sumitur ex eodem textu, resertura D. Thoma 2 2. q. 379. a. a. ad a. J Intelligitur Proprie iserum est de eo, quod est medium petparticipationem: hoc enim constat siue componitur ex ipsis extremis ut dictum est. Ordinari autem in eo alterum extremorum dominatur a quo absolutam sumit denominationem ut ibidem subiungit D. Thomas. In quem etiam modum de sit per naturali Theologia, quae simul speculativa re practica est, docet idem p. quaest. I. art. eam magis esse speculativam , quam practicam quoniam ex primario obiecto est speculativa. De eodemnaedio, quod dicitur per participationem, intelligitur istud, . Miuum s extrema ni eiusdem generis. J Vtituthoc pronunciato S. Thomas a. a. q. r. art. χ in sedc. ra di ex eo probat, fidei ob ectum . ex parte credentis esse aliquid complexum enunti bile, eo quod fides media sit, inter scientiam: opinionem quae sunt circa enuntiabilia Sumitur autem ex lib. IO Metraphys. c. 6. t. ii ubi Philosophus inquit :
585쪽
sis De rerum ae omni distinctione cine
Media omnia quarum seu media . in eodem genere senecuses Rationem assignat ibidem qhila me alia sunt illi in quae prius mutetur necesse est,id quod mutatur ut si cytharoedus ab ultima chorda ad primam paulatim transeat prius in medios sonos veniet;&in coloribus, si ex albo quispiam in nigrum pergat, prius in puniceum cum incidet, quam ad nigrum perueniat eadem est ratio in ceteris atqui, dirutari ex genere ingenu nilulporen, nisiper aecident. vi inquit Philosophus ibidem, v c.ex quan titate,in qualitate, ex colore in figuram c. Necesse est igitur, media, Mea quorum sunt media in eo inem genere esse Eandem doctrinam habet Aristoteles t s. Physic. t. c. paul ante citato, ubi ait citharae fidibus mediam collatione primae grauem; respectu ultimae ver acutam aestimari. sententiam usurpati solatillud vulgare Nedium param arde utroque.
DISTINCTIO IV. De coni arui in ordina ad iubiectAm.
I. T Ontrarioruni demes subiectum in Categ
riis c. io. d. Io Metap. t. 13. J Nimirum vel idem genere, ut calor&srigus, quorum subiectum.
est idem corpus corruptibile vel idem specie, ut virtus vitium , quorum subiectum est stomo vel
etiam idem numero quomodo Vna eademque materia nunc frigida est, nunc calida. Iuxta hunc sensum quidam explicant Millud Contrari An in eodem genere intelligunt enim degenere physico,eb qnod contr/ma versentur circa idem subiectum, habeant fieri in eadem materia si non simul, saltem
586쪽
Accessive Ea de causia indefinitione dicuntur, cin-ιraria eidem subiecIovicissim inesse, nisi eorum alterum i ta natura Debet autem propositum axioma intelligi ad eum ferὶ modum, quo lib. i. Physic. . . Philosephus ait Ex Principiis esse omnisu quemadmodum enim non ex quovis principio fiunt omnia; sed singula ex suis principiis ita non omnia contrariorum genera idem omnin subiectum habent , sed singula sibi proportionatam, ut verbi causa virtus vitium voluntatem, scientiain error intellectum,
Δ ita de ceteris. ia. Contraria circa eandem versantur materiam. J verum est eodem sensit, quo effatum praecedens: lumitur autem e lib. 1. de Coelot i 6. ex lib. I. de Gen. Cor. cap. t. t. i. Vbi inquit Philosopbus: oportet e contraris ipsissemper i jam objcere materiam si eloco siue a cretione, decretioneAZ, siue aberatione mutatiost, id est, siue res loco moueantur, siue
accrescant, aut decrescant, aut aliam quamuis mutationem subeant, dari oportere unum commune
subjechum, quod contraria vicissim subeat. Sensus moralis huius pronunciati indicatur illo vulgari ada-gio Figulus inuidet figulo: isto Miala pax regni j cvi, de quibus vide, si placet, quae diximus supra,
Tilmilo de Amicitia. Contraria non possunt esse simul in eodem subiecta. lib. quarto Metap. t. o. o 27. lib. 9. Metap. t. 19. subintellige primo fiaturaliter siue secundum vim ordinem naturae quia respectu potentiae diuinae multa contraria possunt simul copulari in eodem subiecto, vi fusθ disputant Philosophi in lib. a. de Gen. Morru p. secundo intellige secundum eandem partem , ut notat Aristoteles lib. 6 Physie. t. 83. quia aethiops verbi causa est albus secundum dentes cum sit corpore niger. Tertio in gradibus
587쪽
1198 De Revum ae reum distinctione, ci
utrimque intens s. Patet ex textu citato. Ait enim
ea non posse esse simul, nisi me amM ex para verbi causa in gradu quarto: in alterum ex parte , id est remisse , alterum impliciter, id est in gradu excellen-Vnde est illud. . in Dis contrariis minus permixta sunt, metirialiasunt IVeluti id est frigidius, quod minus ha- bet admixtum caloris. Sumitur exl. 3. Topicorum cap. q. q. s. Physici .is. Vbi docet Philosophus; IZmisgismia minus es tale, quod minus me magis habet admi tum contrari'. Sic aqua magis est vel minus frigida, quae habet minus, vel magis admixtum
s. De natura contrariorum eisse mutuἰ expellere.JSumitur ex lib. Io Metaphys cap. 6. aliis locis iam sepius citatis, ac resertur a Simplicio in lib. I. Physic. t. I. Intelligitur secundum eandem partem subiecti, 'secundum gradus intensos nam in partibus diuersis,4 gradibus remissis, se mutu patiuntulit dictum est numero tertio Expellunt autem sese aliquando formaliter quoniam videlicet effectus formalis unius in gradu excellenti, non potest esse in eodem subiecto cum effectu formalia terius in gradu similiter excellenti, v. c. albedo ut sex, nigredo, sex in eodem pariete, aliquando etiam effective sese expellunt, ut calor S frigus, qui sunt qualitates activae Sic .c calor, qui est in igne, efficienter pellit frigus ab aqua per calefactionem producendo calorem Ha aqua hoc autem contingit, prout sunt in diuersis subiectis: nam ex eodem subiecto formaliter se excludunt, ut calor v. c. qui introducitur in aquam formaliter pellit frigus ex a
6 οπιrarietas eis oppositi secun aut formam. Sumi tu ex . I. Metap. t. 3. I . ac verum est eodem
588쪽
stnsu, quo axioma praecedens nimirum in gradu antenso respectu eiu em omninb subiecti oppositio ehim dc expulsi mutua contrariorum fit secundum ipsorun formam in gradibus intensis non ratione essentiae, seu naturae specificae praecise: Narra calor ut dc frigus ut . . non opponuntur, jon sunt esse simulo sed ratione intensionis,ut calor ut quinque, frigus vi s. Haec tamen non est integra, nec adaequata causa mutuae expulsionis sed accedit etiam incanacitas subiecti seu materi: quae sicuti limitatam habet essentiam, ita etiam potentiam receptiuam.
. lnd non est insubiecto, qua inhaerentese uim duo contraria esse u lib. a. Tra c. 3. o αἰ.&0. JUidelicet naturaliter, secundum gradus intensos,&eandem partem, ita ut ambo subiectum absolute denominent. Ex hoc effato probat Aristoteles, pro Platone, ideam siue speciem Socratis non esse in Socrate quia si esset, moueretur simul&quiesceret: moueretur enim; quia Socrates ponitur moueri quiesceret autem quoniam idea dicitur ecIe immobilis. 8. Illud non sini biecto euiu contrarium novo reneidem inesse ibidem. J Ratio est,quia contraria eidem subiecto vicissim insunt, ut constat ex ipsorum definitione Quocirca si unum non possit ines- ις nequc alterum poterit. Verum est pronunciatum in iis contrariis, quorum neutrum inest sempera natura, ut ex eadem definitione patet. Hinc docet Aristoteles probari possie, quod odium non sit in Caparte animi formaliter, quae appetitus irascibilis appellatur, quia Amor odio contrarius, non DO-test esse in irascibili. Item ignorationem non esse in appetitu quia scientia ignorationi contraria,non est in tuo: sed inhaeret potentia cognoscenta.
589쪽
contrarius , non potest esse in irascibili. Item igno rationem non esse in appetitu; quia stientia ignorationi contraria, non euin illo; sed inhaeret poten- iae cognoscenti. 9. Contraria in re missunt eantraria in me ne ICalor, frigus, caetera contrariorum genera, prout sunt in rerum natura , vere sibi contrariantur, Scin eodem subiecto simul existere non possunt, ut dictum est; at verbirout secundum conceptus speetes sunt in mente, siue intellectu cognoscente,noia habent ea metuam inter se pugnam et non enim nOtiones rationes contrariorum sunt contratiae sed magis virum contrarioru est ratio cognoscendi huc, quoniam, Ut supra explicatum est, contrariorum es
de cienti. Lege, ii placet, D. Thomam I. 2. Uys a. s. alibi.
DIs TINCTIO VI. De causis o esse iis contrariis.
sertur ab Alexandro de Ales in l. 7. Metaph. d. t . verum est de principio ac causa particidari non autem communi. Item de principio ac causa per se& ratione sui praecis operante naturaliter: non autem de eausis per accidens de liberis statio est: quia Idem manensia semper facit idem, ut supra explicatum est. Titul de causa eoiciente d. t. n.7. Hinc quando dicitur natura esse principium motu fracquietis, non intelligitur quies priuatiua, quae est op posita motui , sed positiua , quae non opponitur mo- tua. Quinim motus ordinatur ad illam, vi via ad terminum fideo anim terra v. c. mouetur ad locum infimum
590쪽
ibidem quiescat. Dixi intelligi de causa particula ri, seu propria muta unum iniuersale est retum omnium principium, nempe Deus idem potest esse causa communis effectuum contrariorum,ut sol v. c. coelum,&c. quibus diuersissimi proueniunt ensectus. Vide, si placet, quae diximus Titulo S. dist. 6. numero I. dixi 2 o. per se, doratione sui praecis es quia per accidens, ratione subiecti ac dis positionum potest idem esse principium oppositorum, iuxta illud commune Peripateticorum ..2. Quod operatur propositum inprvosito idem operatur oppositum iu opposito. Sic v. c. sol ceram emotalit, lutum indurat, ignis astringit corium, glaciem laxat, ebrietas aliis atrulitatem conferes, aliis silentium Denique idem cibi ac potus usus, uni eidem que homini , sed aliter affecto, modo salutatis est; inodo noxius. Vide, si placet, D. Thomam I. p. l
3. causa contrariae contrarios basem essectus. Sumtitur exl. . Meteor c. 6 t o.& refertur a Commentatore t o. J Verum est eodem sensu, quo explicuimus, idem non posse esse principium oppositorum; nimirum per seri ratione sui, idque in causis particularibus propriis, naturaliter operantibus quo etiam sensu diximus supra Contrariorum contra. ms esse motus Titin tu sic frigus contrahit, laxat, alor; sic albo colore di II:patur visus colligitur nigro sic generatim secundum hoc locum habet celebris illa tegula Aristotelica libro primo Topicorum tra
Contraria de contrariis dicta sunt obabilia. Jvalet autem quantum ad ea , quae conueniunt ebntrariis , quatenus contraria sunt. Non vero quantum ad ea quae communia sunt trique oppo totum, ut bene aduertit Diuus Thomas quiest.