장음표시 사용
71쪽
SrCUNDA P s. 3 rebus nimiinim novitate, eti quod motus quem efficit sit ab initio bae si seu omne suum robur habeat. Nam certum est, talem motumesticaciorem esse iis qui, cum primo debiles sint, nec crescant nisi paulatim , possunt sacile averti certum quoque sae objecta sensuum quae sunt nova, tangere certarum in quibusdam partibus, in quibus tangi non solet; quae partes teneriores cum sint aut in is firmae iis quas agitatio frequens induravit, id auget essectus motuum quos ibi excitant. Quod incredibile nemini videbitur, si consideretur, parem esse rationem, quae facit ut cum plantae nostrorum pedum assuetae sint actui satis aspero, ob gravitatem corporis quod portant, parum sentiamus hunc tactum cum incedimus, cumi contrario alius longe mollior e lenior quo titillantur, nobis serme intolerabilis sit, ideo solum quia nobis ordinarius non est. ARTICU Lus LXXIII.
FT haec Occupatio repentina tantum potest ad Sciendum , ut spiria
tus qui sunt in cavitatibus crebri suos cursus capiant versus locum in quo est impresso objecti quod miramur, ut eos omnes quandoque eo impellat, e ciliciat ut adeo sint occupati in conservanda hac impressione , ut alii nulli inde in musculos transeant, aut ullo modo deflectant a primis vestigiis quae sequuti sunt in cercbr, unde fit ut totum corpus immobile maneat instar statur,e nonnisi prima quae se obtulerat obieeti acies possit obscrvari, neque per consequens acquiri specialior ejus cognitio. Atque istud si quod vulgo dicitur supere vel atto metum esse Estque Stupor excessus Admirationis, qui nunquam nisi malus esse potest.
Cui usui insereti Di omnes Passones, et cui noceant. Acile autem in cognoscere ex iis quae supra dicta fuerunt, utilitatem
omnium Passonum in eo demum consistere, quod confirment&p exerare saciant in anima cogitationes quas ei bonum est conservare,
quae alioquin sacile possent obliterari: prout etiam omne malum quod es cere possunt inco situm est, quod confirmenti conservent has cogitationes plus quam expedit, aut alias confirmenta conscruciat quibus immanere bonum non est. ARTI -
72쪽
qui 'ecialiter serviat Admiratis.
3 speciatim de Admiratione potest dici eam esse utilem in eo quod Scit ut discamus retineamus in memoria nostra ea quae antea ignoravimus. Nihil enim miramur nisi quod nobis videtur rarum hextraordinarium Et nihil nobis tale potest videri nisi quia id ignoravimus aut etiam quia differt ab iis quae scivimus nam ex hac differentia fit ut
extraordinarium dicatur. Quamvis autem id quod antea nobis pia tum erat, se recenter offerat nostro Intellectui, aut nostris sensibus, non ideo tamen illud in nostra memoria retinemus, nisi de quam ejus habemus corroboretur in nostro cerebro per aliquam Passionem, aut etiam per applicationem nostri Intellectus, quem voluntas nostra deter-mma ad attentionem Vrcflexionem specialem. Et ne Passiones eo facere possunt, ut ea observentur quae apparent bona vel mala; sed sola illa admiramur quae rara videntur. Quare videmus, eos, qui nulla inclinatione naturali ad hanc Passionem feruntur, vulgo valde indo tos este ARTICU Us LXXVI.
In qua ita nocerepost Et quomodo ejus defctus possit suppleri, est corriget excessem.
Ed pius evenit ut potius nimis miremur S percellamur, iis rebus et observatis quae vel nullam vel fere nullam considerationem morentur, quam, ut non satis admiremur: Quod sane omnino potest auferre aut pervertere usum rationis. Idcirco etsi prosit, natum effectam aliqua
inest natione ad hanc Passionem, quod sic disponamur ad acquisition inscientiarum, debemus tamen postmodum conari eam exculcre u tum m nobis est Nam facile est supplere ejus defectum per reflexion &attentionem specialem, ad quam voluntas nostra semper potest obligare tellcctum nostrum, cum judicamus rem quae sese offert id ex e-re. Sed nullum aliud remedium cst praevertendae nimiae admirationi quam acquirere cognitionem plurimarum rerum, sese exercer in Theon omnium earum quae rariores magis inusitatae possint vide i
73쪽
quod necflupidiores, nec doctiores in I mirationem
magis crantur. Eterum etsi soli hebetes e stupidi non serantur naturaliter in Ad-- mirationem, non inde sequitur, sapientiores in eam procliviores esse sed id maxime iis contingit, qui etsi ingenio non sint desti uti non tamen a misce nimis de sua cruditione sentiunt. ARTICUL Us LXXVIII.
Ous excessumposse uir in Habitum, ubi ejus correctio negligitur.
Ed si vero haec Passio videatur usu minui, quia quo plura occurrunt rara quae miremur, eo magis assuescimus desinere ea mirari Vcogitare caetera omnia quae postmodum offerri possunt esse vulgaria; Attamen cum excedit, in cit ut sistatur attentio in sola prima imagine objectorum quae sese obtulerunt,nulla ulteriori cognitione eorum comparata, post se relinquit habitum, qui disponit animam ad subsistendum codem modo in omnibus aliis objectis quae se se offerunt, si modo, aliquantulum nova appareant. Atque id est quod fovet diutius morbum eorum qui ccccecuriosi sunt, id est, qui inquirunt in rarato solum fine
ut ea mirentur, non ut ea cognoscant; nam paulatim ita iunt miriones
ut nullius momenti res non minus possint eos detinere, quam illae quarum inquisitio longe utilior foret. ARTICUL Us LXXIX. Definitrones Amoris cris i. AN est commotio animae,producta a motu spirituum, ita camincitat ad se voluntate jungendum objectis quae ipsi convenientia videntur. Et dium est commotio producta a spiritibus, quae animam ad id incitat ut velit separari ab objectis quae illi offeruntur ut noxia. Dico, has commotiones productas esse a spiritibus, quo distinguam Amorem Udium , quae sunt Passione 5 pendent a corpore, tam a Jud ciis, quae etiam coierunt animam ut se ultro jungat rebus quas existimat bonas, te separet ab cis quas existimat malas, quam a Commotionibus illis quas haec sola Judicia excitant in anima.E E ARTI-
74쪽
DE AssIONIBUS ARTICU Lus LXXX.
'u sit, se uetere,e eparare voluntate.
C Eterum voce Vola maeu non hic intelligo Cupiditatem, quaerest specialis Passio, &futurum respicit, sed consensum, per quem noseonsideramus ceu jam unctos rei amatae, concepto quodam veluti toto, cujus nos nonnisi partem unam esse arbitremur, rem amatam alteram. Uti contrario in odio nos consideramus solos ut totum penitus separa
De distinctionesolita fieri inter Amatorem Concupiscentiae
ct Benevolentia. I Istinguunt autem vulgo duas species Amoris: Quarum prima vocatur Amor benerolentia, id est, qui incitat ad bene volendum rei qUam amamus; Altera vocatur Amor concupiscentim id est, qui efficit ut rem amatam cupiamus. Sed mihi videtur haec distinctio respicere solum effectus Amoris, non ejus sentiam. Nam quam primum quis se voluntate junxerit cuidam objecto, cujusainque demum naturae fuerit, benevolentia quoque fertur in illud, id est . ei quoque voluntate jungit res quas ipsi convenientes credit qui unus est cx praecipuis Amoris effectis. Et , si judicetur bonum sore illud possidere, aut ipsi si sciari alio modo quam voluntate appetitues quod etiam inter frequentiores Amoris effectus censeri debet, ARTICUL Us LXXX IL
uomodo Passiones valde disserentes conveniant in eo quod
Amoris pmrticipessimi. Ec etiam opus est distinguere tot species Amoris, quot sunt varia ' objecta quae possunt amari. Nam exempli gratia , et si Passiones
quibus ambitiosus fertur ad gloriam , avarus ad opes, ebriosus ad vinum, libidinosus ad mulierem quam vult comprimere, vir honestus ad amicum suum vel suam amasiam , lonus pater ad suos liberos, inter se multum differant, tamen in eo quod ex more participant similes sunt. Sed quatuor priorum Amor non aliud spectat quam possessionem objectO-
75쪽
obiectorum ad quae ipsorum sertur Passio, nihilque habent Amoris pro objectis ipsis, scd cupiditatem duntaxat quibusdam aliis specialibus passsionibus commixtam. Cum e contrario Amor quo sertur bonus parcns
in suos liberos adeo purus sit, ut nihil ab ipsis consequi cupiat, nec eos aliter possidere velit quam jam habet vel illis jungi arctius quam jam
est; sed eos considerans tanquam alios se ipsos, quaerit eorum bonum ut suum proprium uin etiam majori cum cura, utpote cum concipiat, se sillos unum totum constituere, cujus melior pars ipse non sit, saepe eorum utilitatem suae praesert nec metuit se perdere ut eos servet. Dilectio qua honesti viri prosequuntur suos amicos ejusdem est naturae, etsi raro eiusdem persectionis. Ea quoque, qua erga suam amasiam feruntur , multum illius participat, scd etiam aliquantulum
De disserentia quae es intersimplicem mmolenti met,
Amicitiam, Devotioncm. Potest incojudicio, meliori cum ratione distingui Amor, sccundum aestimationem in qua sit res amata ipsus et amantis respe- . Nam cum minoris sit a quopiam objectum amoris se ipso, simplex Propensio vel Lenerolentia cum amans illud aeque ac se aestimat, id vocatur Imrcitia. cum majoris facit, illa Passio potest nominari Devotio. Ita potest amari flos avis, equus; verum nisi mens plane laeva fuerit, Amicitia nemo nisi erga homines ferri potest qui adeo sunt objectum hujus Passionis, ut nemo ita imperfectus detur quin cum ipso perscctissimae amicitiae nexu vinciri queat alter, qui putaverit, se ab ipso amari S animam vere nobilem e generosam habuerit juxta id quod explicabitur inserius in Art. is &isC Quod attinet Devotionem, ipsius princi pale objectum procul dubio est supremum Numen, erga quod non potest non esse devotus qui illud ut oportet cognoJerit. Sed potest quoque Devotiose in Principem, in Patriam, in Civitatem ubi habitat, imo in privatum quempiam, quem quis pluris quam seipsum screrit. Disserentia autem quae si inter has tres species Amoris apparet praecipue ex eorum effectibus. Cum enim in singulis amans se considcret ut unctum&unitum rei amatae, sempc paratus est descrere minimam partem totius quod cum illa constituit, ad conscrvandam alteram. Unde sit ut in simplici Benevolentia semper amans se ipsum
76쪽
Non tot esse dii Fecies quot Amoris. Sexum quamvis odium directe opponatur Amori, tamen non
De Compiacentia si Horrore. i. i aT Nicam tantum distinctionem notatu dignam reperio , ouae sit par
uti possint repraesentari animae per sensus externos, aut per internos
VI mionem Nam vulgo vocamus bonum aut malum 'dixi mii xii nostri est ut conveniens nobis esse it si'Πx raram nostrae naturm sed vocamus pulchrum aut
me, quo ditan is r ntatur per sensus nostros rnos, pretcipue per visum, qui solus hac in re praepollet caeteris. Unde nascuntur
tur vel etiam cum Cupiditate, cui nomen Amoris tape tribuitur Li
rum Vso ra: hoc distinctionis ergo potest ad
Complacentis Horroris solere violentiores esse caeteris specie bu Amora aut dii, quia quod ad animam venit per sensu
77쪽
SECUNDA PAR s. syARTICU Lus LXXXVI.
Definitio Cupiditatis. PAT: Cupiditatis est agitatio animae producta a spiritibus, perquam
disponitur ad volendum in futurum res quas in rc praesentat convenientes. Ita non solum appetitur praesciati boni ab sentis, sed etiam conservatio praesentis Quinimo abscintia mali, tam Hus quodjam habetur, quam illius quod creditur posse in futurum evenire. ARTICU Lus LXXXVII.
Cupiditatem esse Passionem quae non habet contrariit n. Cio equidem, vulgo in scholis opponi Passionem quae tendit in bo-
num, e quae sola nominatur Cupiditas vel De utra ium ci quae tendit ad fugam mali, quae vocatur rei o. Sed cum nullum detur bonum cujus privatio malum non sit, nec ullum malum ccii quid positivi consideratum, cujus privatio non sit bonum; clim quaerendo, exempli gratia, divitias, necessario fugiatur paupertas, ac fugiendo morbos, quaeratur sanitas, S sic de aliis mihi videtur, eundem semper esse motum, qui simul scri ad prosecutionem boni ad sugam mali quod ipsi contrarium est. Observo solummodo in illis hanc differentiam, quod cupiditatem . in tendit ad aliquod bonum, comitcntur Amor, tum Spes 3 Laetitia sed cum eadem Cupiditas tendit ad fugam mali huic bono contrarii, illam comitentur Odium ractus e Tristitia unde fit ut eam sibimetipsi contrariam esse judicemus scd si consideretur cum aequaliter resertur eodem tempore ad quoddam bonum ut illud quaerat, ad malum oppositum ut illud viici, evidenter apparere poterit uniacam esse Passionem quae praestat utrumque.ARTICU Us LXXXVIII.
Pl aestarct potius distinguere Cupiditatem in tot diversas species,
quot varia sunt objecta quae quaeruntur. Nam cxempli gratias H. it , quae nihil aliud cst quam cupiditas cognoscendi, disteri multum a cupiditate et haec ara indicti appctitu sedcalus. Sed
sui cit hic scire, tot illius esse species, quot sunt Amoris aut Odri
78쪽
notatu digniores ac validiores eas esse quae nascuntur ex Complacentia Morrore. ARTICUL Us LXXXIX.
usilissi cupiditas quae ex Horrore nascitur.
N si autem una tantumst cupiditas quae tendit ad I rosecutionem bo-a in &fugam mali ipsi contrarii, ut dictum fuit, non ideo tamen ea quae nascitur ex Complacentia, minus differt ab illa quae oritur ex Horrore jam haec Complacentiat hic Horror, quae revera contraria
sunt,non sunt illud bonum malum quae pro objecitis sunt liri cupiditatibus, sed solummodo duae commotiones animae, quae eam disponunt ad quaerendum duas res valde differentes Scilicet Horror a natura institutus est ad repraesentandum animae mortem subitaneam hinopinatam adeo ut quamvis aliquando vel solus tactus vermiculi, aut strepitus folii tremuli, aut umbra nostra Horrorem incutiat, primo obtutu tantum commotionis sentiamus, ac si quoddam periculum evidens mortis sese sensibus offerret Quod producit subito agitationem , quae ossicit ut anima explicet omnes suas vires ad vitandam tam praesentem
perniciem : haec species ea est cupiditatis quae vulgo appellatur Fuga
usilissi illa quae nascitur ex Compiacentia. ira, o in Natura ad repraesen-
tandam fruitionem ejus quod arridet, ut summum bonorum quae ad hominem pertinent quod essicit ut ea fruitio enixe cupiatur Verum est dari varias Complacentiae species, nec cupiditates omnes quae ex illis nascuntur esse aequaliter potentes. Nam exempli gratia, pulchritudo florum nos solummodo ad eos intuendos incitat, fructuum ad eos comedendos sed praecipua est quae provenit a perfectionibus quas quis imaginatur in aliqua persona quam credit posse fieri alterum seipsum; nam cum discrimine sexus, quem natura inter homines ut inter animalia bruta posuit, quasdam etiam collocavit imprestiones in cerebro, quae faciunt ut certa quadam aetate, Vcerto quodam temnore, nos consideremus ut imperfectos, ceu nonnisi mediam partem constituentes unius totius, cujus persona alterius sexus debeat esse altera pars ;
79쪽
SECUNDA PARS. I pars ita ut acquisitio hujus mediae partis consus repraesentetur a Natura ut maximum omnium quae excogitari possunt bonorum. Et quamvis conspiciantur plures aliae personae illius alterius sexus, non ideo tamen exoptantur plures eodem tempore, quia Natura non sacit imaginari, plus una media parte opus esse sed ubi observatur, aliquid in una, quod magis arridet, quam quae deprehenduntur eodem tempore in aliis, id determinat animam, ut sentiat pro illa sola omnem inclinationem, quam Natura ipsi dat ad quaerendum bonum illud quod ipsi cpraesentat ut maximum quo frui possit.Et haec inclinatio aut haec cupiditas quae sic nascitur ex Complacentia , nomine Amoris frequentius exprimitur, quam ille ipse Arctetus Amoris, qui supra suit descriptus habet etiam insolentiores effectus; his est qui suppedita praecipuam materiam' bulonibus: Poetis. ARTICU LV XCI. Definitio Laetitrae.
Laetitia est iucunda commotio animae, in qua consistit possessio boni
quod impressiones cerebri ei repraesentant ut suum. Dico, in hac commotione consistere possessionem boni nam revera anima nullum
alium fructum percipit omnium bonorum quae possidet in dum nullam ex illis capit Laetitam , dici potest quod illis non magis fruatur quam si ea non possideret Addo etiam esse bonum quod impressiones crebri ipsi repraesentant ut suum: ne confundatur haec Laetitia, quae Passio est, cum laetitia pure intellectuali, quae animam subit per solam actionem animae et quam possumus dicere esse jucundam commotionem excitatam in illa a semctipsa, in qua consistit posscssio boni quod ejus intellectus ipsi ut suum repraesentat. Revera tamen quamdiu animajuncta est corpori, vix potest fieri quin haec laetitia intellectualis eam comitem habrat quae Passio est. Nam quam primum intellectus noster observat nos possidere aliquod bonum, etsi illud bonum adeo disterat ab omni eo quod pertinet ad corpus, ut omnino imaginabile non sit, imaginatio tamen statim aliquam in cerebro facit impressionem, ex qua sc-quitur motus spirituum, qui excitat laetitiae astectum.
80쪽
T Risthra est languor ingratus,in quo consistit incommoditas quae o - venit animae ex malo aut desecta Quem impremones ceu ebri ipsi repraesentant ut suum. Datur quoque Tristitia intellectualis, quae non est 'si cetus, sed cum semper fetu sibi adjunctum habet. s XCIII.
uast cause harum Afrum Passionum. CVm autem Laetitia vel Tristitia intellectualis sic eam excitat quar Passio est, carum causa satis evidens est. s in constat ex desin
tro bUS Carum, laetitiam oriri ex opinione possessionis alicujus boni Tristitiam ex opinione adhaesionis alicujus mali vel desectus. Scds
e enit ut quis velut his es tristem
observare bonum vel malum ex quo id procedat nimirum bonum vel malum impressiones suas facit in cerebro absque odi re animae; quandoque quod nonnisi ad corpus pertineat,&quandoque etiam quod licet spectet ad animam , non consideretur tamen ab ea ut bonum vel malum sic sub aliqua alia sorma, cujus impressio in cerebro umboni re Limpressione juncta est. ARTICU LV XCIV.
uomodo hi A eram excitentur a bonus malis quae nilnis corpus sectanis in con stat Titi' sic Dolor.