장음표시 사용
51쪽
Fulgentis . Cyprian. Ambios. Tettuli. Augivi.
aut ,ειρ Deis ini Iebitoremfateatur,Fies em ius in prolog. libror ad Monimuiri: Ecce Palis inquit est Dominiti Dein noster,ut donando debeat, Teruanto magis donat, tanto magis debἰiorem esse non Cuprianus sit m. de eleemusin f,. dicit, quod bene operum Deum compuIar debiterem. Ambros Psilia . ii sue . . I ult Dem conueniri,νtFauu propositati tuti pr mia sicuim bene certaura it , stultum remunerationis ex stet quin etiam exigat. Tertuli. lib. de patientia ad fin. qu.mtum patiemia Get, ut
Deum beat drbitarem l Ioc ipsum docet Ausust. multis in locis, Germ. acti Psal. 32 post med se .is, de verbis Apostoli,&in illud Psal. 83. Mi ericordiam, oe voitarem diligit Dem ; de Psal. ios. &lib. 1. consesson .c. 9. S sb. 2.ad Sin licia n. q. t. Bernard. lib. te gratia,& lib.arb. in hii. Promis mἰ mordia ed ex iustitia pers uendum. Gregor. Nu. 37 Euan ubi ait . Deum nobis ex promissione obligari: idem dicit Paulinus ep mla ad Viarricium. Denique idem videtur definitum in Arausicano Il.αi8.dicente, Debetur merces bonis operibω si ant; se aria Dei, qua non debetur,praecedit,eti favi ; quibus adde S.Thom. r.
comma Gent. c.93. tribuentem Deci iustitiam proprie, quia virtutes, quae non vertantur in passonibus moderandis, sed in operationibus excrecndis, non dicit ni imperfectionem, inter quas numeratur iustitia: unde r. 2.q. .art. .ad .air, GDem non reciperet confugientes ad Ffaceret contra Iustitiam; cui consonat Augustin. . contra Dyo .c. I. ubi ait: Iniustera esset Dems ad reDum coeurum .sos nui adis iteret, & alibi tapE hoc modo Patres& Theologi loqtii intur. Huic obiectioni respondetur in primis opponendo alia Patrum teli imonia & Theologorum dicentium, Delim non obligari ex iustitia proprie, ex fidelitate vel alio modo; ita Anselmus
o' 2.contra Gem c. 18. -&alia Theologi pasi sim quos refert VaetqueZ Dbἰμpra Sc quia materia de obligationibus pertinet etiam ad Iurisperitos, addo unum Nauarr.de orat . . 1 . 46. ubi
proposita hae disti cultate sola: At inquis
inso stras ponu, Deum nobis posse debere, obligari,eum dominuisimo non posili obligari, aut ei p. I quana ista'. arg.l. placet. F. de acq. haeredit. l .vix. C. te iud.l lecta. .de reb. credit. Restondeo. Deum dem vera obligatione non obligari nobiι, nec etiam alia nobis qui ermam deberesbi tamen*;ha ut e .a diuisa bonitate.est veritate a impleat nomissa. V qua note Lint delabi'scis, non faciat irrita. Deuteron. 3 2. iuxta quam de tetrationem interuendum .s itiddiatam celebre Ralvi l. r. C. de pact. Deumsi a promissisne obluari, relatum a multis, ct in his a meis cap. I .ri tis. I de probat. ἐρuto crasimi quam oporteat acti laribus istelligi. Haec Natiarius. Caeter dira ut ad testimonia addiicta respon- deamus, aditertere oportet, iustitiam aliquando usurpaeristricte pro voluntate seruandi ius stri- istum alterinio; aliquando latὸ, licet non metaphorice , pro voluntate dandi alicui, quod ipsidet, ire ex quacunque ratione, vel exigentia; in quo sciasu dixit Dionys de diu nom. c. 8. D uisa Dionysiustitia omnia dissonii ,σ determinat, omniaque non confusa interest. nec permixta custodiens, M. qua seunt omnibus, quod cuipte acremmodatum es tribuit, pere.kint Me vnκmpioque eorum qua sint ratingit, digni Dite; aliquando sumitur latius pro omni voluntate bona, quae ponit aequalitatem cu regula rationis quacuqueenim aequalitas ctim alio, vel cum
alictu. a regula potest terminare actum iustitiae late iuniptae, S in hoc setisti omnis voluntas Dei dicitur actius iustitiae, iuxta illud Psal. 1 . supri adductum , Alius Dominus in omnibus ussius alibi saepe, & hoc modo dixit Anselmus in pro- Anselmus solog.c. ii. Eliasilum ivitum/st, quod ius; non iu- scilicet seri a nobis, & ideo Iussu rincetiam fidelitas dicitur iustitia, quia ponit aequa- f κ μ litatem cum promissione, & in hoc etiam sensi dieitur Deus debitor scilicet ex fidelitat c,qDanas violaret, citet iniustus, iniustitia late sumpta, prout op mitur ad iustitiam latam.Denique alia loea pollunt intelligi de iustitia vindic rima, seu punitiva, per quam dicitur Dcus proprie R istus ivdcx,& quae proprie reperitur in boo, ut postea videbimus, iuxta quam acceptioncm iacile erit explicare omnia icitimonia lupra adducta. Alia loca optioni possunt , quibus dicitur,
Deum non esse acccptorem per narum, S ideo Dou-nk se omnibus aequaliter redditurum, ad ROIN. 2. et dEphes. 6. ad Coloti . 3. ergo si non rodderet, clictacceptor per senarum ; crgo iniustus. nam acceptio personarum Pertinet ad iniustitiam. Respondeo,proculdubio polle Deum sine vi- Res ψαrio acceptionis per narum reddore inaequaliter prςinia,uci supplicia habent tamen ali cluam si e-ciem externam acceptionis,quam modo non habet. Dei ni 2 ex illo modo dicendi non sumitur bene illud argumentum animaliuemrodo Deus reddit aequalito,quia non est acceptor retibnarum; ergo si redderet inaequalitur, stet acceptor personarum; sed potius sequitur negat ille: ergo si
citer acceptor personarum,non redderet aequaliter.Sicut dicere possumus, non est D cus cludelis, ut cruciet innocente; in In rno; non tamen sequitur, c O s cruciaret, esset crudelis, spoliet quippe ex alio motivo,& ex dominii potestate id
facere; sed sequitur, ergo si esset crudelis,
Ad S.Thomam septa adduinum respondetur, 37. potius stare pro nobis, vi constat ex locis ita pra Reston et recitatis:in illo vero loco lib. I.ton a Gentae. y .PO-tius negat,clic in Deo iustitiam comitrittativam: satetur tamen,ello in Deo iustiti. am quatenus tribuit unicuique rei, quod ei debetur iuxta stram naturam . quae quidem est iustitia late sumpta &licet uniuersaliter dicat, non repugnare in Deo virtutes, quae non vcrsantur circa moderandas passiones, intelligi debet non repugnare ex sua ratione generica ; possitiat tamen repugnare in particillari,ut irat et de in dipntia ,rcligione,&c.
Quod si alibi satetur in Deo simplieiter iustitiam, explicari poterit de iustitia vindicativa, qua Deus punit iuste peccata, ut infra vidcbimus, vel de iustitia gubcrnatiua, de qua videtur
loqui in illo loco cx i. 1. lupra citato. nam commutatiuam simpliciter negat esse in nostris me
mani in liae quaestione bisuisse aliam senten-xiam
52쪽
t impia, iri scalatii ita es et postea
tiam in summa Ab ea, quam in praediata dist. 17.
38. Secundo obiici dat est aduersus rationem no-o, Dai, ρ. st r.e sementi ae,quia Deus sine imperfectione 'T-c- . dere dominium physicum alicuiuς crcatura de facto illud perdit destrii a creatura.e so etiam sine impersectione perdere poterit dominium morale licuius crcatura . Respondeo licet percunte creatura mus non mancat actu dominus illius ; existetite tanum creatura, non polle concedi sine imperfectione, quod sit extra dominium Dei, Deus enim dominus uniuersoriam est, alioquin posset Deus abdicate dominium totius mundi a se, vi supra arguebamus.
Adde, licet Deus posset manere sine dominio physico, adhuc non imitet manere sine dominio litorali,quod est simpliciter domini iun, de a quo aptu llatur Deus simplicitor Dominus; sicut homo non tam dicitur dominus libri a porcstate physica viendi illo, quam a potestate morali, ut constat in eo, cui liber ablatus cst, ct tamen manet plenὸ dominus libri. Tettio obiici potest, Deus de facto, licet sit
dominus hominis, non tamen est dominus Omnis operationis hin ranae,u .g. peccati: alioquin posset illam exigere ergo licet homo habeat ali- pi id tibi proprium, potest tamen manere sebpersectissimo dominio Dei. Respondeo, negando antecedens; Deus enim etiam in dominus peccati, Si potest uti eo sine iii iuria. alterius,&lices non possit illud exigere, hoc non protienit ex ratione iniuriae Hiram lacus committeret, sed ex summo odio, quo peccatum proseqititur; potest tamen Deus illud pennittere,destruere, prohibere,&c. Qinirio obiici potest,per satisfactione Cliti sti aluist Deus ius, quod habcbat ex t cccato contra hominem; & tamen mansit perfectὶ ,&plene dominus Loininis;ergo Domit etiam Oblicari ad cedendum illo iure,absque eo,quod ideolit minus persecte dominus ipsius hominis, hoe cnim dominium non pendet a retentione illius iuris orti ex pcccato. Rc spondco,ncgando consequentiam. nam licet perfectio domi iiij Dci erga hominean non pendeat ex retentione iuris orti in peccato, pendet tamen ex eo, quia homo non habeat ius aliquod aduersus Deum, obligans eum cx iustitia; liaberet aut cin homo huiusnio di ius, si liaberet sibi obligatum Deum ex iustitia ad cedendum illo iure orto ex peccato : potuit ergo De S cedere illo iure, non tamen obligari ex iustitia ad hanc cessionem.
4 v. Quinto obiici potest, quia in supradictis non
OMeuio videtur sussicienter explicari, in quo consistat sori liter ratio domini; ; diximus enim, dominium et se facultatinia utendi 5: disponendi de re sine iniuria alterius; contra hoc est, quod videtur dominium explicari per ordinem ad iniuriam , quam non tacit dominus utendo re sta; quod videtur iusiurdum; nam si inquiram, quid est iniuria i respondebis, ess. vlum rei contra voluntatem, & ius domini. Ecce dominium explicas per negationem iniuriae; iniurialia verδ per
plicatum; ergo sateri debemus, dominium esse ita, aliquod antecedens, S: in depondens in Lo
conceptu a ratione iniuriae, & per ordinem ad quod explicatur postea ratio iniuriae. Rei pondeo est iam domin , licet sacile Dirui, concipi Mur etiam a rudi Oribus ; dissicile tamen definiri etiam a pericis,& vix polle declaiari,nisi in ordine ad iniuriam, quam dominiis non facit utendo re sua,& quam facit alius, qui utitur reinuito domino. Vide Molinam i tracti iust. ct Molina: iur truct 2AP. 1 . ubi dicit,hoc ius quod est obi ctum iustitiae commutatiuae , non polic commodius definiri, quam dicendo esse Maharran aliquid faciendi vi obtinendi, &e. em si contr--turmale rati μιμ' iniuria. Ius enim hoe est quas mensura iniuriae.Caeterum adhuc possiimus cogi ad ulterius explicandum , quid intelligamus nomine iniuriae, vel huius iuris, cui opponitur iniuria. Et omissis aliis declarationibus, quae possunt 41. excogitari,videtur hoe ius, quod respicitur a iustitia commutatiua ,3 quod ponitur ut nunus indefinitione dominii; nihil aliud esse in suis con--ορ Cepru, qu in praelationem quandam moralem, 'a aBιnNa. qua hic homo morallicr praefertur aliis in usu huius rei ratione peculiaris connexionis, quam res ipsa hal et eluit eo. Exempli gratia, anicquam sera sit in bonis alterius, capitur a Petro, liabetiam sera peculiarem connexioncm cum Petro ratione capturae,&ootlsissionis,ratione cuius P
trus moraliter prae citur aliis hominibus in via huius ferae:quod si ipse Petrus stram det Ioanni, iam ex illo titulo habebit sera peculiarem con-n xionem cum Iomie,ut ipsc praeseratur aliis in usu illius. Dixi autem ,hanc praelationem moralem debere fundari in peculiari connexione ipsus rei. nam praelatio moralis sundata in alio titulo non sundat ius iustitiae. v.g. si Ecclesia praecipiat Petro ex causa ratiotiabili dare eleemosynam Paulo indigenti iam Paulus moraliter prae fertur altri hominibus circa bona Petri . nam ratio moralis dictat potius Paulo, quam aliis dare de illis bonis: Petrus tamen non tenetur cx iusti Ua,sed ex Obedientia,vel charitate date ei de suis bonis. Ius autem iustitiae est praelatio moralis orta ex re ipsa liabente peculiarciri connexionem cum hoc homine,& praeserente cum aliis in usu illius rei. Sic Deus est plene dominus creati Irae,
quia con noxio creat arae cum creatore talis, taniataque est, ut moraliter praeserat Driim omnibus aliis in omni usu creaturae; si e seruus ratione bali iusti, in quo potuit occidi, habet talem connexionem cum victore, ut victor praeseratur in v si1 illius serui, etiam ipsi seruo in ordine ad pluresvsas. Ex hac autem praelatione, in qua consistit illud ius, oritur necessarib, dominum non committere iniuriam in v i illius res,id est,neminem alium esse domino praeserendum. nam si ipse omnibus aliis praesertur; ergo nemo alius habet praelationem aduersus istum dominum. Sequi tur praeterea, quemlibet alium utentem re illa inuito domino committere iniuriam, quae nihil aliud est, quam violatio illius iuris , seii praelMionis moralis, quam dominus liabet aduersus omnes alios. Itaque ius ipsiam, seu praelatio est primus conceptus in ordine ad quod explicatur ratio iniuriae; frequentius tamen explicamus illud ius , quod est obiectiun iussi. tiae commutatiuae per ordinem ad iniuriam. quam dominus non facit utendo re sua,& qum
53쪽
quilibet alius facit utendo re illa inuito do
Obilate; scxto dc finitioncin itistitiae , quam tradit Vlpian in I itiivia fati tur. de Iustinian. inprim. DIZit. eis. tit. tu,n dicore ordinetii ad inittriam , sed ablualu ri ab illa, S reperiti in Deo ; dicunt cnim : Amria est constans. σ per- praua voluntas ivs Dum tribuens. quae definitio nullam videtur includoc impc rscctionem, ob quam iuititia excludat ut a Iaco, Deus enim ii et non possit non cite dominus, po tost tamen dare viri citique ius suum.
Rc spondeo, in ca definitione includi etiam imperfectionem supra positam; uana illa parti-Iuum unicuiqiu tribuens .mm stratificat utcunque dare ius alicui; corriim enim ei non omnem dationem iuris cile actum itistitia . nain
testator dat ius haeredi in bonis hareditariis , S tamen ille non est actus iustitiae , sed liberalitatis; dicimus ere , , iustitiam tribuere ius Quinunimique,id eli, seruare illaesum unicuique ius, quod liabet, quod quidem iam supponit in alio esse aliquod ius, quod ego ex iustitia dei, micruare,& supponit in me .lcbitum seruandi illud ius, ne sim iniurius illi. Ecce imperfectionem , quam non pote it habere Deus, non enim reicit reperire in croatura ius, lii Od lbruct nam omne illud ius estet etiam ipsius DCi, propter supremum dominium, & per consequens non posset ex iustitia seruare illud ius; dominus enim non mouetur ex tuistitia aa seruandum ius proprium ,sed alienum,ut supra diximus. Septimo obiici potest contra id, quod diximus, seritum ut seruum nulli mi poste habere ius aduersdς dominum,quia scritus quatcnus seruus est, habet ius ad alimenta accipi 'nda a domino; ergo seruus ut struus habet ius aliquod aduersus dominum suum.
Respondeo, in primis illud ius, quod scrinis
habet ad alimenta a domino accipi cnda,non os Ieius obligans dominum ex iustitia commutativa,
quod a posteriori colligi potest ex eo,quod ii dominus hodie neget serito alimenta, lices hodie
peccet contra id, quod debebat, non tamen i raebitur cras restituore alimenta hodicrna; ergo illud non erat debitum iustitia: commutati in .sed alterius virtutis. Deinde, dato quod illudiit dcbitum iustitiae, negari potest , illud sun- dari in serui, ut seruus est, scd sicut potuit a principii, aliquis eo pacto se vendere in seniunt, ut liceret sibi, e sim vel lut, reddito pretio te redimere. 'iuod quidem ius retineret nostea, dum
seruus csset, non tamen ut seruus, sed ut homo,
qui quoad illud ius retinuit sibi aliquid libertatis; ita potuit seruitus triduci eo pacto,ut dominus tenoretur ex iustitia alare seruum: tunc autem quoad retentioncm illius iuras scrinis magis consideraretur ut homo, quesia ut seruus. Hatii a priori est, quia scrutas ut scrutis sol maliter est aliquid domini; quare sicut o tuus, vel vestis omnes suas utilitates, & fructus acquirit domino tuo, in cuius viilitarem ordinatur; ita seruus ut seruus ordinatur totus ad utilitatem
sui domini,& illi ibit fructificit; unde filios
ipsos, quos ancilla generat, domino acquirit; repugna ergo, quod quatenus scrutis est rabeat aliquod ius, quod iion ordinetur in domini utilitatem sed sit aduers is ipsum dominum.
Seil contra obiicies octauli, si homo nullum rotein habere ius , quod non adquiratur Dcotmquam perfectissimo cius domino; cigo quoties liabeo de nouo aliquod ius aditur, iis Putrum, v.f. toti cs illini ius acquiritur etiam Deo, M luet consequens Peti iis laedciis illud ius meum, laedit ius Dei ,& peccat pcccato iniustitiae , nonsidiim contra me, sed citam contra Dcum, cui illud ius erat iam acquisitum. Ressu,ndeo concella prima conic luctula, ne g.mdo secundam. Concedimus ita tu ,ex Obligatione , qua Petrus mihi de nouo Obligatur , quiri Deo nouum ius, & titulum ad exigendum illud debitum a Pctio, etiam ii per impossibile non est et dominus Petri, nec pollit illud alio titulo exigere. Sicut si per impossibile ellet alius Deus, qui mihi est quid disci ci ex iuilitia,
hoc ipsum ius acquireretur huic Deo meo ut di mino, S licet ipse nonciliet dominus illius alterius Dei, h. aberet tamen ius iustitiae aduersus illum ratione obligationis , ilia mihi cx iustitia se obstrinxit. Negamus tanu n,pior crca in rccc IO Potri laedelitis meum ius, rcydriri spocialcmni .ilitiam inlustitia: aduersus De uni; nam sciit Deus prios tua bubat ius dir clum, & titulum ad exigendum illud opus a Petro, ratione dominij dirocti, quod halbet in Petrum .in t .i en quia hoc titulo non uubatur, nec exigebat ut dominus, ideo Petrus non peccabat in Deum contra itistiti mi non ponendo illud opus, lut postea videbimus ita nec modo, licet Dcus habeat diti liceni titulum ad exigendum,pcccabit Petrus io Dcum conrra iustitiam, quandiu Deus non utitur illo titulo ad exigendum illud opus. An vero de facto Dcus, quando exigit a nobis obserum uiam praecepti,utatiir titulo iustitiae ita ut nostra pcccata habeant malitiam iniuriae contra ius Dei videbisuis infra sectione sequenti. Oincies nono contra rationcm locundam nostrae sentcntiar,ubi diximus ex cibligatione iustiri ae sequi, aridd Deus possit Wri seruia, creaturae, ideoque negauiimus imi se Deum ex iustiria obligari. Contra hoc, inquam, argui potPst,quia inhumanis porcii bene dominus aliquis manumit tere si mim,cedendo scilicet iuri,quod habet in illum, absque eo quini ulla ratione constituat se serinim illius. ergo similiter posset Deus ccdere
illi iuri, quod hal et Mi exigendas operationes hominis,& quasi manumittere illum saltem quoad ali liram ac ioncm, absque eo quod Deus totaliter, xci partialitor stat seruus illius hominis. Qu&l si hoe semel adduitatur, videtur iam posse hominem habere aliquod ius iustitiae aduersus Dcummam sicut seruus co ipso quod fiat liber fit sui iuris,& fiet illi iniuria a domino antiquo, si cogat tu adime seruire; ita homo ille ma-ntimilitis a Deo erit sui iuris, S iurr consoquens patietur iniuriam a Deo di obligetur ad scruicndum, clim iam Deus renuntiauerit iuri,qii ad habebat. ergo Deus obligabitur ex iustitia post illam cessionein iuris ad non utendum vit crius illo iure,cui reniunt latuit. Resi onderiir negando primam consequentiam . . an enim repugnat, Deum lion csse donii -nt m croti irae, quinii esse seruum illius; imo ideorcpugnat esse seruum, quia est clisentialiter doni imis omnium, lice potest abdicare 1 le .lOminii mi alicuius creatuixi quare sicut r pugnat,
54쪽
illud ius meum, ita lktan, cui
ri,ssibile esse Tet ex tultitia,
Religiosum non solum habere ius ad exigendum debitum promissimi sibi a Praelato, sed
etiam fieri sui. iuris ex concessione Praelati, ita ut Praelatiis ii ne iniustitia non possit auferre quaecunque subditus habet: ita repugnat non solum Deum fieri debitorem creaturae, sed ctiam ita fieri creaturam sui iuris , ut Deus sine iniuria non possit exigere quidquid voluerit ab ilisa. nam is manet creatura , manet eo ipsis serua essentialiter Dei,& Deus manete sentialiter dominus. Non enim repugnat tum , Deum ut Deum fieri subditum creaturae , sed etiam fieri aequalem , ita ut creatura non si sub pleno dominio Dei , sed sit
sui tutis sine subordinatione ad Dcum: sicut repugnat Deo ut Deo , humilitas , non tum qua subdat se alicui, scd etiam qua non se cxtollat super alios , Deus enim ellentialiter est incapax habendi superiorem, vel aequalem; ita etiam repugnat iustitia, non solum qua seruiat aliis . quibus debeat sentire , sed etiam , qua non dominetur iis , quibus delicat non dominari, quia essentialiter etiam est incapax habendi dominum , vel liabendi aliquem aequalcm , seu non subditum , & se
Mit n. Qihae ratio probat etiam . non posse Deum cedete iuri, etiam quoad unam actionem crcaturae. Nam iam quoad illam actioncm creatura non vidcretur serua , nec Deus est et Do minus illius, & per consequens non es Iet Perfecte & plene dominus cieaturae saltem ex suppositione suae promissionis. nam licet propriori naturae cisit dominus, ut supr, vidimus, posita tamen illa promissione non pollet iam sine iniuria exigere illud opus a creatura , atque ideo pro eo sigiaci tam ellet sui iuris creatura , quam Deus. Sicut Rege aliquo trans fercnte restitum in alium hominem , uterque ellet in illo instanti rex . 8e vrerque aequalis dignitatis: ita transferente Deo dominium operum ab soli illim in hominem , uterque erit illo instanti domi, ius, & halubit aequalem lina tostatem in illa opera, licet homo illam habeat acceptam a Deo.
Pctes quae sit lixe imperfectio intrinseca , quam diceret sectilius , vel aequalitas orta opi omissione libera Dei ' Nam sicut Deus p test ex figelitate obligari ad non exigcndam actionem liciminis, & tunc mancnt quali aequales Deus S homo , in hoe qudd sicut homo non tu test exigere a Dco, ita nec Deus imi est exigere ab homine opera hoc absque ulla Dei im-l rsectione, cur non pol crit Etiam Dcus cx virtute iustitiae ad hoc obligari. Rcspondetur rationcm proximam retondam esse ex sit pradictis ; quia ni mitiun obligatio iustitiae arguit vel Deum esse sub dominio creaturae saltem partialitcr , vel salic in crea- uram iacin cile pline de persecte sub dominio Dei, scd imperfecte , id est , ita ut possit habere aequalitatem domini j cum Deo: quorum neutrum absurdum sequitur Ox Obligatione fidelitatis , vel aliarum virtutum. Ratio autem a priori, de ultima , cur haec sint absurda ,&a erant imperfectioncm , sumitur ex iis, quae supra diximus circa naturam huius iuris, quod rei picit virtus iiistitiae , volumus enim , hoeius Dudari in ipsa connexione , quam ali-P.Ioani de Incarinit.
quis habet cum re sua ratione productionis, vel inuentionis, aut possessionis,&c. quae sit talis & tanta, ut merito praeserat hunc honu-nem aliis omnibus in usu huius rei. Homo autem non potest non habere talem connexionem cum Deo ratione creationis, conseruationis, & propter alios titulos, ut debeat prae- rri caeteris omnibus, atque ctiam ipsi homini in eius usu. Poterit ergo Deus non uti illo iure,& non obligare hominem, non tamen poterit abdicare a se illud ius,& connexioncm,
quae illud sundat: ilaut Praelati s potest non uti iure suo, de non praecipere aliquid Religioso subdito, non tamen poterit illum a sua obedientia cxim re. Diccs, manente adhuc illa connexione creationis , conseruationis , &c. rolsci Dcus cedere iuri, quod resultat ex illa ; sicut homo potest non obsimile connexione, quam habet cum seruo capto in bello iusto, cedere illi iuri,S manumittere fetuum ; imo potest cliam non praecedente ulla tali coim xione, donare se alteri, & facere se eius seruum; cur crgo Deus nulla connexione posita vel ablata,non poterit similiter facere cum homine. Respondeo , discrimen oriri ex incapacitate essentiali hominis ad tale ius, S ex incapacitat cellentiali Dei ad talem obligationem. Pro quo aduerte, in cotur actibus & obligationibu humanis attendi scianwr,tariq iam ad regulam valoris , Se obligationis moralis, ad capacitatem, quam homo ex sc habet. v. g. quia homo ex se poterat operatione sua fieri dominus alicuius domus, vel inuentione fieri dominus alicuius gemmae; potest etialia fieri dominus emptione, vel donatione, quia tune voluntas venditoris,uci donatoris aeqiii ualet connexioni illi reali. quam homo aedilicando, vel inueniendo habui stet eum domo , vel gemma ; vult enim transferre in illum ius , quod habet, ita vi emptor habeat illam domum perinde ac si eam construxisset. Similiter homo tradens se alteri in seruum , vult illum perinde et se dominum sui , ac si ipsum in bello iusto captiuum sectilet. Denique dominus manumittens seruum , vult illum perinde se habere, ac ii nunquam captus , vel emptus sui sies ; quae Omncs voltilitates morales habent suum est e-ctum moraliter , quia in aestimatione prudentum aequivalem statui , quem homo posset habete ; quare semper in iis omnibus attendimus , tanquam ad regulam est caciae ha- Tum voluntatum , ad capacitatem, quam homo habet ex se , acquirendi , vel retinendi iuris per alias actiones , & vias, quas voluntas nostra conatur supplere per moralem aequi- ualentiam. Vnde luillus contractus potess dare ius ad ea, ad quae est aliunde incapacitas. Ideo non potest homo per contractuna ita se in seruum tradere alteri , ut positi dominus pro libito, Ac sine delicto eum mutilare, occidere , grauiter vulnerare, Sc. ablato omni iuro tuendi se , quod seruo naturaliter competit , quia nimirum homo non posset aliunde secluso hoe eontractu acquirere Vnquam tale ius in alium hominem : per contractum
autem non possunt poni, nisi ij effectus, qui alias secluso contractu poni potuissent per alias
55쪽
38 De mysterio Incarnationis . ,
vias. nam contractus supponit capacitat in insubiecto ; capacitas autem non regulatur ex ioso
contractu, sed ex iis, qua secluso contrati u homo potest habere. Hoc ergo supposito, apparet item , cur homo possit non praecedcnte captura in bello iusto, vel alia simili connexione , tradire se in seruum
alterius, v. g. quia nimirum considerat capacitatem illius , qui posset ipsum in bello capere , & acquirere ius in ipsum. Deus autem , qui essentialein connexionem Ia abet cum creatura ratione creationis , conseruationis , &c.
non potest per contractum abdicare a se hanc potestatem de dominium,& mul id minus dare creaturae ius supra se , quia nullam inuenit in creatura capacitatem at tale ius , nee modum, aut viam , qua creatura secluso contractu posset illud ius, aut libertatem acquirere. Eiici ergo illa voluntas Dei chimaerica, quia velice Deus per illam ponere creaturam in eo statu, quem haberet, si non ellet creatura, sed Deus;& vellet ponere se ipsum in eo ita tu , quem haberet , si non essit Deus,
sed creatura: contractus aurcm , & voluntas moralis non habent talem vim, ut, percratur
moraliter effectus similes sollim iis, qui citent
in statu chimaerico f. ut patet inductione Omnium contractuum liunianorum , qui semper
regulantur in ordine ad essectus , qui possetualias sectit se eontractu fieri per alias vias posisibiles : nee enim homo potest per contractum ita se reddere sinium alterius hominis, ae si estia creatura ipsius . sed soloni potest ita se facere seruum , ac si esset captiuus in bello iusto, quia nimirum lio osterius posisibile est, de iuxta capacitat domini , non vero illud prius , eum non pol si fieri dominus per creationem. Non potest ergo Deus dare esticaciter tale ius homini , quale habe-xet , si homo est et Deus , ubi si Deus esset creatura. Quod rursus confirmari potest a s-mili, quia propter capit in rationem non Potest Deus ita velle in hominem traiasLrre iuri silictionem supra ipsem Deum , ut telicatur Deus ex obedientia illi obedire; naem iii risdictio etiam non potest dari alicui per voluntatem, nisi iuxta capacitatem subiecti, cui datur; hoe est, talis, & tanta , quantam posis et secluso pacto acquirere homo per alias vias. Vnde quia nullus Princeps humanus potest acquirere talem iurisdictionem ut possit subdixi PIaecipere tem moraliter impossibilem , nec etiam subditi postent voluntate sua talem iurisdictionem ei date, sed talem, qualis homo eapax est , de qualom per alias vias post ci adquirete, quia secluso omni pacto fili, debent
parentibus obedire, minores maioribus, &c. Sie etiam Dinis non potest voluntate sua iurisdictionein alicui supra se dare , quia nulla
creatura habet talem capacitatem gubernandi Deum , de Deus non potest per meram volun- tuem tam dare iurisdictionem , nisi iuxta praedictam regulam ; sic etiam non potest volunt e sua eximere aliquam creaturam a sua obedientia . talis enim ,& tanta manet semper superioritas essentialis Dei, ut indecens semper esset post quamlibet adhue exemptionem cicaturam iesistere, seu non obedire Deo praecipienti. Similiter ergo tanta est connexio Dei cum creatura, ct tarn clientialis, ut post quamlibet iuris cessionein semiter indecens citct aliquem praeserri Deo in usu illius creaturae, seu aliquem resistere Ddo volenti uti illa creatura, quae elisentialiter est i .i Dic e Deus potest illud ius in alium transferre, quia nulla cicatura ba- 't capacitatem acquirendi ulla via dominium illius genetis, quale est dominii uti creatoris in
Denique explicari potest haec impersectio 12. a posteriori , quia in materia iustitiae creditor ut creditor sciliper est superior debitor & ratione huius iuris , de superioritatis potest per bellum , aut iudicem coercere illum ad reddendum quod debet; unusquisque enim habct ius ad vindicandas res suas etiam per vim, nisi lege impediatur. nam vim vi repellere licet ; quare Rex , qui patitur iniuriam ab alio Rege, eo ipso naturae iure fit superior illius, de potest illum bello sebdere , de
punire, quamuis aliunde non cilci elus seperior : imo de subditus posset Regem ipsi viii, inserentcna circa vitam, vi etiam repellere, aduersἰis illum se tueri nisi aliunde cisit iusta ratio dissimulandi propter bonum commu ne . Tanta est vis huius iuris , quod iustitia respicit, ut subditos etiam aduers is Principes amnet , de illos superiores faciat suis superioribus. QEis autem non vidcat. maximam sere in Deo imperfectioncm, si ratione suae promissionis se subditum redderet sex creaturae, S: eius soro se subdcret ' repugnat ergo De omnis obligatio iustitiae , c uia naec scmper aliquam subiectionem , dc seruitutem partialem includat. Manet orgo ex his omnibus proboatum, Christum non potui 1Ie satisfacere Deo ex rigore iustitiae in primo sense ; hoc cst, ita ut per suam satisfactionem obligaret Deum ex iustitia ad dandam nobis gratiam, vel gloriam. Nunc vidcamus an potuerit satisfacere de rigore iustitia in alio sciasser .
SECTIO IΙExaminatur quas io in secunda sense, an homo debeat Deo aliquid ex iustitia, pro quo debeat salti faceret V Ιdimus, Deum non posse obligari homini
ex iustitia, & per consequens neque otiam
ex pacto, vel promissione oblisaei per Christi
opera,ita ut ex iustitia teneretur peccatum condonare . ne fieret Cluillo iniuria; de per consequens, Christum non satis sectile ex rigore iustitiae in hoc sensu, quod reddiderit Deum debitorem ex iustitia, &c. Sequitur, ut videamus, an ita Ialtem satisfecerit in rigore iustitiae, ut iuxta leges iustitiae Gluerit, quod homines ex iustitia debebant Deo potest enim contingere, me Alucre de rigore iustitiae creditori, illud scilicet, quod tui filia dictat, me debere; &tamen creditorem non manere mihi obligatum ex iustitia , scd tantum manere cxtinctum illudius, quod pro illo debito aduersiis me habebat, atque ideo dicor si luere ex rigore iustitiae ; id est quantum necesse cst, ad cxtiarguendium il
56쪽
Iudius ereditoris, quod me ex iustitia obligabat. Caeterum, ut quaestio haee in sitis factione Christi examinetur, operaepretium erit prae mittere alteram quaestionem, an scilicet homo possit Deo ex iustitia obligari, an vero sicut Deus non tenetur lege iustitiae erga hominem, sic nec homo et ea Deum ὶ Postea vero videbimus in speciali, an tibi tum , pro quo Christus satisseeit, fuerit debitum ex iustitia, de an fuerit extinctum iuxta rigorciti iustitiae In hac quaestione prima ,& communis sententia amrmat, hominem ex tultitia Deo obligari, ut seruum domino ratione seruitutis ; item
polle obligari ex contracta, vel promissione; quo pacto Chr1stus se obligauit de iustitia ad satis taciendum pro peccatis ;& denique poste
etiam obligari ex delicto; qua ratione Peccator manet iniurius Deo, de tenetur ex iustitia nouo titulo. Auctores huius sententiae non eodem modo loquuntur. nam Durand. in ε .dist. 14.2. censet, iustitiam nostri ad Deum , de
iustitiam ad alios. homines este eiusdem rationis. Alij vero communitet dicitiat, elise diuersam : nam iustitia ad Deum est superioris ordinis. Ita Suareet cum aliis in proenti dissur. 4.
O HUMI s. situ. 3. ct ἐκ opus. de sufiat.'I. 1.η m. s. qui docet, in omni peccato violari hane iustitiam,& irrogari Deo iniuriam propriis sime dictam, inde resultuc veram obligationem iustitiae ad satisfaciendum DcO quantum homo poterit,&ex eadem virtute iustitiae Chri- sum obligatum fuisse ad non peccandum adseruanda Dei praecepta, M li1super ad satisfaciendum pro hominibus, pro quibus voluit se ultro obligare; sicut unus homo potest se obligare ad solii duin pro alio , atque ita Christum de toto rigore iustitiae fuisse obligatum. Hinc etiam docet, Poenitentiam per quam ni timur Deo compeia rare iniuriam, et se veram, de proprie dictam iustitiam , sitiat distinctam ab ea, qua satisfacimus hominibus,3 atque ideo contra iustitiam esIe peccatum , quo non satisfacimus per poenitentiam eo tem Pore, quo praeceptum poenitentiae obligar. Denique dicit, Religionem, qua reddimus Deo debitum cultum, esse veram, le propriam iustitiam, atque ideo esse contra iustitiam blasphemiam, α alia peccata, quae sunt contra Religionem. Haec omnia Suarct , quem sinit uimir plures
recentiores , quorum fundamenta nostea referam.
Secunda sententia satis etiam communis negat, eine itistitiam hostri ad Deum. Hanc tenorit plures, quos refert, & sequitiit Vaz lueet Myrmsi ιid 3. . or i. t. disp. 8 s. cap. 4. - . 14. quem etiam icquuntur ex nostris multi recentiores, S Nauarrctiis r. p. controuers. λδ. Ps
Ego sane in hae celebri nostrorum contro-iuersia media vii iamdiu ineedo. Existimo itaque, posse homuam peccare contra Deum in nrateria iustitiae, & violate iniuste ius Dei; addo tamen, non omne peceatum, imo raro habere rationem iniuriae strictu sumptae ; neque etiam ex peccato manere nisi sorte rarissi inein homine aliquam obligationem iustitiae ad satisfaciendum. Conclusio habet tres partes. Pri-RD .de Lugo de Incarnat.
ma probabitur praecipue ex solutione argumen- PHma. orum , quibus impugnatur communiter haec obligatio iustitiae. Nunc probatur breuitor ex supremo Dei dominio, ex quo oritur ius praelationis circa Omnia nostra opcra, quibus sit uti velimus, contra Dei ius comi nitrii mis iniuriam, sicut si seruus exigente domino eius opcram, io-lit reddere. Secunda etiam pars probatur, quia ad in- ys. ducendam circi instantiain iniuriae deberet haec Suaada. circitiastantia cognosci a Necatore, nulla cnim circi instantia obiectiva relandit malitiam in actum, nisi cognoscatur , ut suppono cX materia de bonitate de malitia : haec autem circunstantia , plerisque ignoratur, ab aliis multis Probabiliter negatur, cum quibus pollunt se asi; prac iee consorinate. ergo in illis saltem
peccata non habebunt malitiam illam contra iustiti.im Deinde, ut homo sit iniurius Deo, non sun y7. scit die re actum contra Dei praeceptiim, scd requiritur elle contra Deum exigent cm , vel prohibentem tale opus formaliter ut dominum proprietatis. Exemplum habes in praetore praecipiente subditis mundare viam , M ornare illam in publica selemnitate; sane si aliquis se
mis Praetoris non obediat huic praecepto, dicctur inobediens , non tamen iniurius, quia Praetor non utitur dominio proprietatis circa
sistatim in illo praecepto , sed solum dominio iurisdictionis, quod habet ut superior: quod si vult seruum ex itistitia obligare, deberet ex-l resse exigere ratione dominii proprietatis. Ita me Deus habet hane duplicem potestatem in homines , scilicet iurisdictionis de pre,prietatis ex potestate iurisdictionis habet munus sipremi legislatoris, S subernatoris, ad quem
pertinet praecepta condere, de proponere; qui hus subditi regantur conuenienter in ordine ad suum finem. Et licet Deus independenter a nostra utilitate , de regimine posset eadem op in exigere ratione domini, proprietatis ; de sacto tamen id non facit, neque nobis exprimit, nee in dubio det,emus id praesumere; quia Dinania praecepta posita sent per modum legis ii turalis , vel post lux ; lex autem ut lex procedit a potestate iurisdictionis . inare Iicut Praelatus prohibens Religiosis esum carnis invigilia alicuius Sancti, non praesumitur velle obligare ex iustitia , sed selum ex obedientia, licti alioquin pollet reddere illum actum
iniustum , de contra votum paupertatis , tollendo licentiam omnem circa clam carnis, sine qua esset contrectatio rei alietiae; ita nec Dcus, &c.. Nee Obstat, Deum imponentem praecepta I 8. v si iure aliquando illa verba: Eeo dominω,qua- Rouuantias intinuando, se uti dominio Lpremo in illo
praecepto; non enim nego, attendere Deum adsidum dominium; nimirum ut ad id, ex quo oritur potestas iuri ictionis . nam ex dominio supremo, quod habet, habet etiam iurisdictionem supremam ad praecepta,& leges serendas; aliud tamen est attendere ad dominium proprietatis, tanquam ad radictan, ex qua oritur potestas gubernatiua; aliud vero exigere illud Opus ex iure proprietatis, quod habet in homines, tanquam in seruos, Se hoc quidem nun
57쪽
cuam exprimit. Adde , dcuniiuum ipsum iuri Dclictionis appellari etia ar dominium, Uaod fortasse solum heus nobis proponit ante oculos in fine pMcepti; vel denique proponit nobis dominium , 3c potestatem physicam, quam habet ad vii ldictam lumeiulam de violatore suorum
praeceptorum, ut ex timore saltem poenae co- mbeam hir ab eorum transertisione , iuxta illud , lach. i. Si Dominin ego sum . Gi es timer
Denique tertia conclusionis pars, scilicet, ex μ peccato non ut inqui debitum ex iustitia ad satisfaciendum, probatur,quia vel tenerer ad reddendum in indiuiduo illud, quod abstuli, vel ad reddendum saltem in genere, seu in aequivalenti: ad neutrum teneor ex iustitia; eigo ad nihil. Probatur minor quoad primam rartem ; nam suppono, peccatum actuale, quod fuit iniuria, ideo liabuisse malitiam iniuriae, quia Deus praecipit mihi incere actum amoris pro tali instanti ; sed elapsis illo instanti, inn non possum reddere illud idem, quod exigebatur in indiuiduo, nempe amorem pro tali instanti; quod si none sigebatiir pro tali instanti, sed in ictis inale;
iam mine tenebor pollea amare, non quidem ex debito resultante ex iustitia pro peccato praeterito, sed ex praecepto amandi adhuc persevcran te. ergo non manet obligatio reddendi illud. quod abstuli in indiuiduo. Deinde probatur se- .cunda pars eiusdem minoris, scilicet non reueri ex iustitia reddere aequi ualens, quia cx iniusta acceptione praeterita solum obligat iustitia ad restituendum aequi ualens, quando creditor habet minus in bonis, quis, dcberet habere: Dcua autem ex omissione mei actus, v. g. quem exigebat pro tali instanti, nunc habet minus aliquam tum gloriam extrinsecam, quae ex illo actu resultassiet. nam ipsum actuam utpote transici intem iam non deberet habere, licet illum elicuissem. ergo solum tenebor retatuere aequitia- lentem gloriam extrinsecam, pro illa, quam Deus minus habet ex omissione mei actus. Ad hanc vero gloriam restituendam non oblisatiustitia, quia illam potest sibi Deus pro libito
Lecuperare, quoties ipse volucrit per innumeras vias , mouendo ine essicaciter ad actus
egregios, ex quibus aequalis . vel maior gloria ipsi Deo resultet. Quare sicut non tene bor in iustitia recompensate damnum , quod Petro intuli aliqua iniusta actione , si ipse Petrus carun tabeat totius substantiae, & pc- Cimiar m mearum , & possit pro libito meis si ptibus rem suam recuperare; sic ctiam non teneor ex iustitia ad ipsarciendum damnum gloriae extrinsecae Dei iniuste illatum , quia ipso Deus liabet in sua potestate melius, quam moipse , meam voluntatem , & potest facile abi pla, &eius actibus clicere tantam, vel etiam maiorem gloriam suam, de resarcire dat 3 in
Dices , hoc argumento probari, nec etiam me peccasse contra iustitiam non eliciendo opus Pr Ceptum,quando exigebatur ex dominio propriςtatis; quia etiam tune poterat Deus saeile illud opus a me obtinere mouendo eis caciter meam voluntaten ad assiensiun ; si ergo ex irae
PQ st te, quani Deus postea habet ad recupe- idam sitam gloriam extrinsecam , tollit ut obligatio itistitiae ergo ex eadem potestare dcbes dicere , nec antea habuille me obligatio item iustiti T. Respondeb negando consequentiam , quia Praesi itis. Deus exigens ex dominio proprietatis actima amoris pro tali instanti non ibium habebat itis
ad illum actum amoris utcunque , blinc Cnim
mille modis posset Deus de facio obtinere, sed et i in ad obtinendum illum actum pro illo. instanti , ct ex tali numero auxilio, quod de
facto contulit ; nam ea est supremi dominij potesta a, ut iure exigat a creatura quodcunque obsequium pro quouis instanti , negato alio auxilio praeter illud: ideo homo omittens amorem pro illo instanti cum illo auxilio inius hegit , de laesi diuinum ius negans id quod
iure exigebatur. quod non potcrat Deus pro libito habere, ut ex euentu apparuir. At Vcro
post illud instans. nis dentio per nouum praeceptum praecipiatur illud opus fieri eum alio auxilio; ibi iam videtur relinqui debitum resarciendi damnum illud aequi uolenter reddendo a qi alem gloriam siue per istud , sue per illud auxilium. Cum autem Deus rostit ill MN a qui- ualentem gloriam pro libito suo a mo obtinere, non obligor de iustitia illam exhibere , quia
iustitia solum obligat restituere pro damno illoto , ut creditor non habeat minus in bonis, qutin habcre deberet : Deus autem , etiamsimo non reddam illi aequivalenteiri gloriam extrinsecam , censetur illam habere moraliter in
siis bonis, cum possit pro libito facile illam
obtinere; ergo ad iliam reddendam non obligat iustitia,licet obliget prius ad exhibendum illum actum praeceptum ex dominio proprictatis pro illo instanti. Dites , repugnat , quod habeat Deus ius,
ut fiat actus nune ex solo motivo i inporan-riV, v. g. quia eo ipsis quod illud exigit ex
dominio proprietatis, iam fieret cum alio auxilio ex motiuo iustitiae; ergo vel non habebat Deus ius ad illud, vel non erisit id, ad quod liabebat ius. Ruspoiadeo, cum dicimus, Deum poste exi- Excluάλα gero quδd fiat actus ciam hoc solo auxilio, cxcludi quidem omne aliud auxilium Plaeter hoc,& praeter auxilium ex motivo iustitiae, quod ite- cessario inςluditur, ut probat obiectio, eo ipse qudd actus exigatur de iustitia; non enim potest Deus habere ius ad exigendum de iustitia actum , siae eo , quod homini repraesentetur honestas iustitiae , habet tamen ius ut repraesentata honestate, & obligatione iustitiae, fiat
actus cum to auxilio ex motivo temperata tiae, v. g. 5 negato omni alio auxilio.
Dices itertini, si pro illo primo instanti laedo 61.
ius Dei: ergo Deus pro tunc non habebat per- - sectunt dominium ineae operationis; de ratione
enim perfectissimi domini j est non polIe ab aliquo impediri in usu suarum rerum: Deus alitem posset pcr hominem impediri, cum posset pati iniuriam , & laedi ius eius in nostrain opera
Respondeo iregando sequelairi, quia in pri- oce --.mis dominium morale non includit potestatem physicain v tendi re sua, sed sol im mota-lcin , id est, potestatem exigendi cam sine iniuria alteri s ; quate illud erit persecti ismii in dominium
58쪽
vitilio iniuilerem, id vestri Deus nouat. At vas nouunt proces cum alio bitum re D r reddendo
us in bonis,ni, etiamsi et loriamo 'otaliter in facile illisuron obligat duni illum ietatis pro Deus ius, si .
δ ominium in hoc genere, quδd in omni euenturo Isit exigcre rein illam sine iniuria alterius. Deinde dominium physicum perfectissimum non includit potestatem Physicam viendi omnite sua sine eooperatione Mictius, illa enim potius es t i inpersectio; iram eo ipso excluderetusum causarum liberatum, quibus non potest Deus uti, nisi iuxta earum naturam,& indise tentiam ; quare sicut non derogat infinitae potentiae Des, non Posse producere actiam liberum sine libera nostra cooperatione, ex quo fit, aliquem actum liberum non polse a Deo ab lute praefiniri per tale medium ; quia scit, hominem c un tali medio non operaturum. v. g.
non potest Deus praefinire in Petro obseruantiam praeceptorum circa omnia venialia per auxilia, quae nune de facto conseruntur, quia certo scit Deus, cum illis auxiliis Petrum non este semper cooperatamuri r sic etiani non derogat supremo dominio physico Dei, quod non possit per aliquod auxilium obtinere consen-lum creaturae, nisi dependenter ab eius voluntate, quae, quia libera est, aliqv.ando non cooperatur ; nec potest persectius dominium exeogitati circa operationem voluntatis creatae liberae Δ: desectibilis. Dixi in conclusione . non nasci ex peccato illam obligationem restituetuli Deo ex iustitia, nisiforte rarissim- , quia nolo contendere nimis, si quis velit ex peccato, quo quis notabiIiter lx-deret existimationem Dei apud plebem,aut quo ex contemptu in honoraret grauissime Deum,
Oriri obligationem ex itistitia reparandi illud damnum; de quo dicam aliqiud infra . in serum obismonis.
IsECTIO IU. Proponuntur , se dissolvi astur argumenta conιra primam partem nostraesententia.
PRobabilitas nostrae opinionis magna ex par te pender, ut praedixi, ex selutione argumentorum ; quare suo ordine contra tres partes nostrae conclusionis proponentar.
Et in primis contra primam, qua dicimus, hominem posse contra Deum aliquando pec- eare peccato iniustitiae; prinid obiicitur f-damentit in , cui valde fidit P.UM queet t. partinum. 14. & alibi, quia scilicet , qui nihil commossi, vel incommodi afferre potest alteri , non potest erga ipsiuri exercere iustitiam, vel in institiam ; nam iustitia seruat aequalitatem inter eommoda,& incon molia, α vitat damna domini: nos autem nec operando, nec ab opera cessando commodum , vel incommodum Deo asserimus; quippe qui a nostris peccatis nihil patitur, nec nostris laudibus ,& obsequiis beatior, de persectior fit. nam si istati ege-
piet ' Iob 1s. Item eap. 11. prodes πω si ianus fueris, aris quid ei ranseris fueris immaculata
vita tua' 64. Hoc argumentum, dum probat bona extrin-MAituri seca Dei non rite materiam iustitiae, vel iniustiriae, nimium videtur probare: nimirum ea non esse niateriam charitatis,& amicitiae erga Deum,
imb nee fidelitatis : nam sicut iustitia per te inclinat ad seruandum ius alienum circa conuui dum,& utile ; sic amicitia ad dolidera inium coit modum amici ; si e fidelitas ad impicnda pro- milia circa utile. Dam promissio de re ita diis renti non refert qudd impleatur, vel non impleatur ; S tamen ex fidelitate tenemur impi re , quod Deo promittimus pertinens ad cius gloriam extrinsecam, S ex claaritate desideramus eandem Dei gloriam, quia bonum Dei est; imo ipse Dcus, quae cimque operatur, ordinat ad
hanc tui gloriam, & illam sibi ardentis sine d siderat ; ergo poterit etiam iustitia inclinate ad seruandam ius Dei circa haec bona extrinseca ipsius. Fateor ergo , peccatis non laedi intrinseia Deum, non reddi minus bcatum, J persectum; haec truncia gloria, S: existimatio extrinseca est aestimabilis, S prudenter appetibilis; poterit cr-so ad lixe ipsa dari ius in Deci , cuius laesionein fugiat iustitia hominis . sicut clinitas desiderat
augmentum holum bonorum, & vitat corii mi acturam.
Secundo probant alij recentiores, non esse in nobis iustitiae obligationem erga Deum, quia iustitia semper inclinat ad critandum illaestimius illud domini, quod a nobis laedi potest ; alio- qti in si laedi non potest, dabitur aflectus similis
iustitiae, non tamen verus actus iustitiae ; ideo enim Anscius non habet virtutem castitatis, quia in ipso non obtest cilc motus, nec obiectum inteinperantiae: iuε autem Dei circa nostra opera tale est, vi a nobis laedi non possit ; nostra cnim voluntas mastis in iis Dei potestare, quesnin nostra ; nec postumus impedire lacum,no utatur nostris operibus i to suo libito, potest enim quoties voluerit , inouere nos efficaciter ad quemlibet actum, & si productus fuerit, ipsuin destruere, N: iterum reproducere; ergo ius diuinum non potest este obiectuin nostrae iustitiae: semper enim manet Deo facultas simpliciter expedita ad 11ostra opera ponenda , velauserenda.
Respondeo ex supradictis, ius Dei posse aliquando a nobis laedi; scilicet exigente Deo ex dominio proprietatis, ut cum tali auxilio eliciamus actiim amoris,& nobis dissentientibus huie praeceptor tunc enim vere impedimus Deum ab illo a nuciim illo auxilio obtinendo, ad quem actum non solum secundum se, sed etiam per tale auxilium habet ius ratione supremi domini J; quomodo alitem non derogat perfectisssino Dei dominio posse a nobis impediri, ne obtineat id, ad quod habet ius, iam dictum est sectione praecedenti. Tertio obiiciunt iidem auctores, quia si in Deum peccamus peccato iniustitiae , sequitur peccatorem statim post peccatum teneri lariss cere Deo pro iniuria illata, non minus quam tenetur satisfacere homini, &.cum proportione tenebitur etiam pro peccato veniali flatim satisfacere, licti ob materiae parilitatem non teneatur sub mortali , sicut pro surto paruo tenetur etiam statim satisfacere obligatione proportionali. Consequens autem est absurdum ; non enim tenetur homo statim pernitere ἱ ergo multo minus satisfacere statim pro
59쪽
Rebndent aliqui cum Sirarea tom. q. in L S tea. sim s. iustitiam nostri ad Deum non obligare ad statim rcstiti tendum , licet obliget
inter homines, quia res Deo iniuste es lata, non est Deo utilis , iice dilatio est Deo nociva. Sed contra, quia non videtur si latio esse satis consequens ad doctrinam suortam auctorum, suae non accipit Deus maius nocumcntum ex ablatione, quam ex dilatione restitutionis; ergo vel utraqtie est iniusta, vel neutra. Ideo irainque inter homines obligat statim restitutio, quia continuatur nocumentum prius illatum : sed respectu Dei continuatur nocumentio illud. cxtrinsectim I ergo erit etiam iii iusta dilatio, vel si illud nocumentum non est considerabile,
non suisciet ad hoc quod prima ablatio fuerit
iniusta. Melius ergo responderiir iuxta principia suprapolita, ctiam in casu , qtio homo sit iniurius D o,nori teneri ad restitutionciri ex obligatione iustitiae, quia nimirum non potest restitii cre in indiuiduo illud quod iniuste abitulit; in gcnore autem, seu in aequi ualetati non tenetur de ii istitia, quia hoc potest Deus quoties voluerit sine ullo incommodo recit perare, quod idem est,moraliter loquendo ac illud in bonis habere ; quare ex dilatione restitutionis aequi ualentis iron cen-scetur Deus liabere minus in bonis, quiun habere deberet, si fieret rcstitutio. Quaeres,an ex eodem habitu iustitiae inclinem. E . tur homo ad seruodam illa sum ius Dei,de aliorum hominum, an vero ex diuertis Respondeo, si loquamur de habitibus ac iiii- sitis,polle este unum habitum,& posse etiam es le duos. nam si motivum sit commune,scilicet honestas, qtiae apparet in seruando iure alieno, cuiuscitiaque illud sit: proculdubio sub hoc moti-uo poterit unus habitus seruare ius hominis de Dei, in utroque enim seruando apparet illa honestas communis: nec refert,quod restrictu hominis detur obligatio testitutionis ex iniuria,S non respectu Dei, quia hoc por accidens se habet respectu iustitiae, de res,ctu illius habitus , qui ibi una curat de seruando iure ad leno, sue id si non auserendo, sue restituendo ablatum. Possiant etiam cise duo hessitus, si moueatur ex peculiari honestato non violandi excel-Ientissimiliti ius Dei, hoe enim ira satiuum non susticit ad seruamlum ius inferius. Sicut ob eandem rationcm possunt esse habitus diuersi colendi Deum propter excellentiam diuinam, &Sanctos' ter eorum cxccllcntiam, quia motiua sum diuersae. Si vero loquamur de habitu infuso iustitiae.
probabile satis est, ei se duplicem, propter maximam diuersitatem, & inaequalituem vitia uedebiti, sicut communiter dicitur . elsa diuersas virtutes infusas, quibus colimus Deum, S Sanctos propter niaximam inaequalit Mem excellentiae quam respicipnt. Caetcrum qui diceret, ab uno habitu insus. elici omnes illos actus, licet diuerses inter se, non facile impugnabitur, quia habitiis insus. ivt alibi dixi non limitantur ad unmn speciem acti rum, sed unus habitus extenditur ad plures actus,qui habeant aliquam similitudinem in subie formali. Obi ais -- idem auctores, quia iniuria potest, ii iii nolenti, & inuito, est enim usurpatio alieni inuito domino; unde sciciati, 3e volemi non fit iniuria, nec etiam scienti, &potenti impedire absque ultra incommodo, de non impedienti, quia perinde se liabet, mora-lii et loquendo, ac si consentiret. Dco autem nolente & in uitia nihil pollirmus Operui; iram voluntati abs Othitae Dei nono potest resistere; ideo enim Augustinus de praedestinatis loqiicias August.
lib. de corrept. σ- . p. dixit : Horamiquissuamn titio humano perit, tincisur Deus ; sed Nemo eorum Freis. qisia missa re vincitur Dem; &alibi. Sic veste, vel miti in volentu, vel nolentues potestase, ut diuinam volantinem non impediat. .
nec superet pote rem ; & alibi, nostras voluntates magis elle in potestate Dei, quam in nostra ; nunquam ergo possumus aliquid agere, vel Omittere inuito Deq; ergo Deo non posissimus vllo casu im g are inutriam. Neque Obstat , posse Deum habere voluntatem inest cacem , de voluntatem etiam obligandi ad oppositum ; quia in primis voluntas in officax non constituit inuitum , sed voluntas ei icax opposta, vel saltem volii tuas vitandi .n commode possἰt, illud damnum. Deinde voluntas obligandi non facit ad icin ; haec enim De voluntas ex potestate iii risdictionis, filiae non ic i- natur ad rem ipsam, sed ad obligationcm : voluntas autem contra quam fit iniuria , cst voluntas rei ipsius, quae iniustὰ auscrtur; quare potest contingere, hab rc aliqvcm voluntatem absolutam obligandi, S: tamcn non pati iii iuriam. v. g. Praelatus praecipiens Monacho ieiunium, obligat i diluin ad non comedendum
carnes, S tamen non Ipeccat contra votum paupertatis Religiosus edcias gallinam contra prohibitionem Praelati, sed solum contra olbedientiam, si aliunde habebat licitat irari emendi de edendi gallii iam alio die. Item posset Praelatus ex animo iniquo ca-
luendi , de puniendi subditum prohibere illiud uan, v. g. ccce habet voluntatem absolutam, qua desiderat subditi ludum , de simul
habet voluntatem absolutam obligandi ne ii dat ; ergo illae dux voluntates differunt omnino ; & licti Deus habeat voluntat abs lutain Obligandi, non tamen voluntatem at solutam ne fiat periurium , v. p. quae voluntas deberet adcile, ut Dcus simpliciter diceretur
Docti ina butus obiectionis odium peperit 69. apud aliquos, quia videtur supponere , domi- Re citur. Dum, ut dominum non habere ius,& auctoritatem in personam serui ad imperandum illi, sed Glum indirect , quatenus potest uclle opcras serui sibi debitas, S: ex hac voluntate obligare scriniira , ne eas retineat linitio domino. quod quidcm videtur .absurdum dominus enim,
ut dominus obligat sortium directe iraecipiendo per imperium despoticum, quod in hoe disiferta politico,qiiod non respicit viilitatem subditi, ted domini ; ergo potest dominiic habere voluntatem ab lutam obligandi seruiun ex hoe dominio, licti non lubeat volunt alcm absolutam rei saciendae, & per consequens p terit Deus , ut dominus velle obligare hominem ex iustitia, sine eo quδd velit efficaciterrem Praeceptam , sicut e pelt hoc ipsum iudex
60쪽
Caeterum auctore praedicti facile responderat, dominum, ut dominum trabere dii silicum pOtc-Im damin.- statiara, altetam dilectam in operas serui sibi de- - m sedi bitas , ex vi citius directe vult illud obsequium sibi debitum,&manifestando hane voluntatem seruo, oblistans illum indir α' ex iustitia, ne retincat obsequium, vcl Oretas dcbitas domino. Altera potestas ab hac distincta, sed tamen iure sentium rationabiliter introducta , cst potestas iurisdietionis,qtiam habet i pie dolia imis ad obligandum directe scrinitia, ut reddat obsequium domino debitum; sicut iudex liabet hanc porc statem respectu scrui, quem exigcnte domitio obligare potest ad seruitium exlii ben ituri r de' quia durum ellet domino quotidie recurrere ad iudicem ut obtineret obsequium debitum a s uo, data est eidem domino partialis potestas iurisdictionis, S viscocrci in seruum, res e chri cuius exercet munus actoris potentis obic- qui uni debitum si inui iudicis praecipientis, quae potestas est directe in perionam lcriti . haec tamen non est domini.vi domini formaliter, sed ut superioris, de gubernatori , ad quom si est at compellere iubdituni , ut lolliat quod aliis debui caeterum non potest domi Rufi cxcrccre hane potest .vcm , nisi prius ut dominus habeat volun-
ratem directam iptius obloquii sibi debiti, ii nequa voluntate non inscrrct H. ruus iniuriam uegatus , obsequium domum. t. D tilinquariatur aut . ni liar duae malostares,quae
Dinis .isiis de facto cint in domino, ut constat ex sci rarabi-λιεν litate; quia potuit let Dcus dare domino ius admumpor in operas set ut , in quo praecise consistit domini uin proprietatis in tertium, sine iure im- Θ ἐ-ιμί- perandi ,&oompellendi scitium ad operandum.. ν δ Sicut de facto domi tuis vim ae habet ius in ope-ρνι uum iam & in eius operas; non tam n micii prae
ci Dere, aut compellere 3pl um, luci ci rario non
laborante debet tecurrere ad iudicem , ut iudexv tens scia iitri se Utine compellat operarium ad reddendam Operam debitam. Sic dominus in illo casu haberct quidem ius in omnos operas serui, non tamen haberet auctoritatem coccccndi, de compestendi seruum ad illas reddendas.l I xc ergo potestas, quam ivinc etiam de saetor habet, non est domini, ut domini fomlallicr, de elsentialiter, sed est quaedam participatio iurisdictionis , quae relidet in magistram. de commoditatis gratia coimiuiricatur dominis in suos
72. Ad illud veth discrimen, quod aduersiiij supponebant, sic solum inter dominium proprietatis, S iii risdicti otiis, quod scilicet, licet utrumqtie sit ius iit perandi directc , dominium tamen proprietatis est ad impertandium in domini utilitatem, S ideo appell.mir despoticum, quoscu-su ι. Petre. s. nacti camir Episcopi ne dominentur in clericis, id est, ne abut uitur potestate Episcopali ad suam utilitat cm: dominium vero rurisdictionis est ad praecipienduin in utilitatatem subiliti.& ideo appellatu politiciun ; magis enim institutum est , ut dominus seruiat subdi- August. ro, quam subditiis domino, ut dixit August. ist. Triarimis de Cisti . Des, U. I 6. Ad hoc, inquatri, respon-ν- ιι δ' dent hi D stoies, in domino de facto reperiri tria iura diuersa. Primum est ad omnes operassertii ; sicut dominus vineae habet ius ad laborem
diuinum operarii sibi obligati ad laboraudum in
vinea : & hoc est quod sormatissime constituit
dominium in ratione domini ; neque est dominium iurisdictionis , sed ps'prietatis. Scchmdum ius est ad praecipiendiim, SI ad compellcndum serium , ut rci dat operas debitas, de hoc est ius smile illi, quod haberet dominus vineae in op rarium , si data fitillet ipsi a Rege potestas imperandi ,& compellendi Operarium ad redici dum laborem debitum ; & hoc dominium est iurisdictionis ,& appellatur deipoticum , quia est ius praeeipiendi solum in utilitat cin praecipion eis. Tertium ius est ad imperandum oriana,& ad cogendum seruum ad ea , quae sunt in utilitatem ipsius serui; sicut pater potest praecipere filio ca , quae spectam ad bonum si iij, atque hoc etiam est dominium iurisdictionis, S appellatur politicum, seu oeconomicum, quia Ordina tur ad bornim familiae , ad quam etiam pertinet seruus. Haec orgo tria iura de facto lita r connexa in domino reipectu serui; separabilia tamens aliena per rotentiam Dei: PoIlci cnim cile primum sine secundo, 3 tertio; polici item cliesccundum sine aliis duobus tortium denique sine primo seci do. Hoc ergo supposito dicunt , primum ex his iuribus, licet si indet congruenter dominium despoticum , & aliquod ctiam Politicum , non esse sor maliter delpoti cum .icd dominium proprietatis ; secundiam v c ro cile despoticii in ; tertium denique politicum. Vnde dominium despotii iam , S politicii m non distinetumitur , eo quod unum iit pro pricratis, alterum iurisdictionis , v mimque enim cst iurisdictionis; sed ex eo quod unum sit ad pr. 'cipiendi ini in utilitarem imperantis, ait crum inutilitatem stibditi: nam Rex, qui solum impcrat 1κr dominium imis dictionis, S: non ut dominus proprietatis, ptarcipit tameia aliquando ea , qu ae sunt in suam ipsius utilitat cm; quia vero cx maiori parte ordinatur potestas regia primari5 . ac per te in lub litorum utilitatcm , ap-lpellatur eius dominium I oliticum ; sciit c contrapotcstas iurisdictionis domini in sc uos a Pellatur despcitica, eo quod praecipue, ac primo , & per ic Ordinatur ad utilitatori ipsi iis domini : utraque tamen potestas habet aliquid
desivitici , de aliquid politici, licet den minatio sui tur a principaliori parte, εc magis in
Iuxta hanc eruo doctritiam dicunt hi aucto- 73. res , intelligongos cine Aristotclem 8. Ethie. Aristot. c. Io de S.Tliotriam Fusi.de regimis Primiρ lib. 3. S.Tlim. . I .cum tradunt discrimen domini, despoticia politico ; non enim iiitelligunt per dominium despotieuni domini uiri proprietatis , aut pcrpoliticum dominium iurisdictionis , sed per utrumque intelligunt dominium iiirisdietionis, quod 'irando ordinatiar ad solam utilitatem imperantis, appellant despoticum , scu tyrannicum, eo quod sit proprium tyranni ordinare imperium ad propriam utilitarcna; quando vero Ordinatur ad utilitatem subditorum , appellam politicum ; seu patetmina , coquod si proprium patris attendcrc ad utilitatem stiorum. Non ergo est idem dominium proprietatis, de despoticum, licet propter connexionem, quam inter se habent, de quia cx dominio proprietatis sequitur de isto potestas iurisdictionis ad imperandum d potice, reputari polleiat moraliter