장음표시 사용
401쪽
manet in eadem potentia a qua elicitur ; eum ergo Visio maneat in octilo,hinc sequitur ipsam potentiam visivam etiam in oculo residere. Nec sum cit quod anima rationalis inmrmet oculum hominis, clim enim visio in ea recipi non possit, neque etiam immediate ab illa oriri potest. Eo vel maxime quia dici nequit animam ho minis per se videre ; sed ad summum videre Per oculum, seu per potentiam Visiuam oculi, quam perspicuum est lacn alibi residere quam in oculo. Alias sane potentia visiva non magis esset in oculo, quam in pede; de immerito diceremus eum qui caret oculis, carere potentia
visiva, quae & similia a communi sensu sunt
Obiicies r. si senex haberet oculum iuuenis, aeque distincte videret ac iuuenis, ex Arist. superius citato; quia nimirum eadem anima incorrupta remanet in homine;oculus autem diacit tantum organum Visus, non autem potentiam Visivam: ergo potentia Visiua non est subiective in organo oculi ,1ed in anima. Re1pondeo ex Aristot. nomine oculi intelligi oculum formaliter spectatum , seu quaten MS potentia visiva est inλrmatus , quia aliaS non esset , nisi aequivoce oculus , iuxta mcntem illius. Quare tensus verborum praed istorum est, senem aeque bene visitrum ac iuuenem, si ea- dem potentia videndi instructus esset. obiicies r. si potentiae vitales non sunt in , anima aequitur emanationcm potentiarum ab illa esse actionem transeuntem , quod absurdum videtur. Respondent aliqui id non sequi,
quia etsi non recipiantur in anima,tantam tamen cum placoniunctionem habent, Vt non
possint recipi nisi in subiecto in quo illa exis
402쪽
st inquare non censentur recipi in subieeto e
Respondent alij fatendum esse actionem illam in rigore non esse immanentem, negandum tamen id debere absurdum videri. Neque dicas emanationem potenti et vitalis ab anima esse operationem vitalem, ac proinde debere esse immanentem; fallum enim est antecedens, quia anima non operatur tunc Vt anima , sed ad modum aliarum formarum quae proprietates suas effundunt. Neque ulla alia actio vitalis assignari potest, nisi quae procedat ab antrima vi instructa potentia Vitali, & per illam agente. Obiicies' eius est potentia,cuius est actus; atqui actus vitalis est animae,ergo & potentia ad eam spectat, adeoque est subiective in illa. Respondco hoc posteriuS non sequi, ut patet exemplo ipsorum actuum vitalium ; ij enim sunt animae, quatentia ab anima effective penis dent,non Vero quod in ea recipiantur, Ut ma nifestum est in visione, aliisque operationibus sensuum, quae haud dubie non recipiuntur in anima rationali, sed in corpore. Ita ergo potentiae vitales 1unt animae , seu ad animam spectant, non quod immediate in ea recipianis tur; sed quia ab ea pendent in esse & conseris uari; suntque facultates ipsi a natura tributae,
ad exercendas Vitae operationeS. Quaeritur 2. an potentiae vitales specificentur, & distinguantur per ordinem ad aetiis, S obiecta. Res p. ex communi sententia a stirmative, quod probatur I. CX Arist. 2. de anima c. q.teX. Π. Vbi acturus de potentiIS animae monet , sibi onus incumbere prius agendi de actibus & obiectis illarum; quia scilicet non possunt aliter Potentiae illae cognosci, Vnde
403쪽
Probatur a. nam aliquid recte specificatus& distinguitur per ordinem ad id sine quo intelligi & definiri nequita: atqui potentiae vita-IeS non possunt recte intelligi Sc definiri nisi per ordinem ad actus & obiecta; ergo Per ordinem ad illa specificari debent. Probatur mi - lnor: nam potent ae Vitales sunt initi sece operativae, & dantur natura propter actus; quod Rutem tale est non potest perfecte cognosci nisi per ordinum ad operationes. Confirmatur ex instrumentis artificum, quorum omitaS aut
distinctio perfecte agnosci nequit nisi pec or-oinem ad opera, ad quae ab arte destinata
Obiicies r. actus & obiecta sunt extrinseca potentiis vitalibus, ergo hae non specificantur, aut distinguuntur per illa. Sequela pater, quia specifica rerum constitutio & distinctio ab aliquo ipsis intrinseco sumenda est. Respondeo hoc totum aliquo sensu concedi posese, non enim specificatio , aut distinctio potentiarum sumitur ab actibus & obiectis; sed per ordinem ad illa , qui ordo est intrinsecus re essentialis potentiis , etsi actus & obiccta sint illis extrinseca. Obiicies r. si potentiae distinguerentur per
ordinem ad actus & obiecta , loqueretur haec esse priora potentiis; at tantum abest ut actus sint prioreS potentiis , quin potius sunt illis posterioreS , cum sint effectus earum. Vnde cum potentia necessario sit in suo esse consti- tuca, antequam actum eliciat, ab eo constitui, aut distingui noli potest. Respondeo actuS csse postcriores potentiis in genere causae emincientis quia hae illos emciunt; esse Vero prio-xes illis in gonere causae finalis, quatenuS po
tentiae non dantur nisi propter actua. in Le
404쪽
etsi potentiae non possint specificari &distin-- gui ab actibus sub priori ratione , possunt ta men sub posteriori. Obiicies 3. eadem potentia potest elicere plures actus specie distinctos , ut intellectus icire, & opinari : quomodo ergo fieri potest vi per ordinem ad illos specificetur ξ Respondeo causam esse , quia circa illos versatur subcadem generali ratione ; sic enim intellectus nihil intelligit, nisi per speciem intelIigibilem obiecti, & quaevis intellectio est formaliter obiccti eX pressio: quare etsi versetur circa diuersa obiccta , cum ea omnia una quadam ratione communi attingat, quae nulli alteri potentiae comperit, id sumcit ut sit una specie Potentia. Quemadmodum unus est 1 pecie visus hominis , etsi versetur circa album , nigrum, aliosque colores specie distinctos: quia versatur tali modo circa coloratum in genere,& species omnes colorum in ea communi ratione conueniunt.
obiicies A. plures potentiae versantur circ idem ob cetum ; ergo non specificantur ab
obiecto. Sequela manifesta est, antecedens ostenditur : nam sensus internus vorsatur circa obiecta sensuum externorum. Responsio communis est diuersas potentias versari circa idem obiectum materiale, non sor male. Verum hoc non satisfacit, quia duae potentiae eandem obiecti formalitatem respicere possunt ; sensus enim internus percipit colores, sonos, aliaque obiecta.sub eadem reali forma-litare qua percipiuntur a sensibus externiS: Intellectus etiam cognoscit quidquid a sensu siue interno, siue externo percipitur. Quare melius dici potest, potentias specificari per actus & obiecta, siue quia habent
405쪽
oniecta diuersa , & actus diuersos, quomodo vilus, audituS , aliique 1 ensus externi inter sedistinguuntur ; siue quia licet idem obiectum habeant , habent tamen diuorsum tendendi moduin in illud ; qua ratione sensus internus ab externis distinguitur, & intellectus a volutate. Haec porro intellige de potentiis quae habent obiecta,quales sunt .praedictae; nam poten tiae Vegetatiuae non habent proprie obiccta, sed terminos , adeoque per ordinem ad illos distinguuntur.
ARTICVLVS III. De natura actus vitalis , illia que depeη-
dentia ab anima. Vartitur T. Quid per actum vitalem in- telligatur. Respondeo intelligi actum
. vitae secundarium a primo elicitum, cu- γει sunt vegetare, sentire, & intelligere. Quod ut clarius percipiaS, Nota I. quemlibet actum Vitalem dicere intrinsece actionem aliquetm , vi manifestum est in nutritione aliisque actibus Vitae vegeta tiuae facileque ostenditur in actibus sensitivis, re intellectivis; siquidem videre, audire , intelligere , amare , & similia nihil sunt aliud quam tali modo agere; quemadmodum & nutriri , crescere, generare, loqui, aliaque id
genus quae Omnium consensu veram aliquam actionem includunt. Alias dicendum esset videntem, audientem, intelligentem , amara
tem, &c. nihil agere, quod omnino ridiculum
406쪽
Quare refelluntur qui putant actus vitales esto tantum qualitateS immediate a potentiis vitalibus procodentcS; clim denomanationes illae agendi per sistam qualitatem non saluentur. Praeterquam quod non potest intelligi quomodo illae qualitates procedant a potentiis sine aliqua actione , clim vere ab illis producantur 3c emciantur. Nota a. ex probabiliori sententia, per a etiam Vitalem produci aliquem terminum: cum enim sit vera quaedam aetio, por quam Vivens denominatur intrinsece agens omnisque Vera adhici l saltem quae non est ad diactiva vi motus localis j sit alicuius termini e Metio, hinc fieve astus vitalis non debeat dici mera aliqua Metio, sed realis productio alicuius termini. Eo vel maxime quia nemo dubitat quin pernutritionem, accretionem, generationem aliquid Producatur I neque ulla est ratio cur idem de aliis adhibus vitalibus non dicatur. Confirmatur, quia ex communi Theologorum. & Phi-- losophorum sententia, per intellectionem producitur quidam terminus internu S , qui Verbum mentis appellatur. Imo fides docet Patrem in diuinis intelligendo, seu potius dicendo generare Verbum. Quaeri tur 2. an actus vitalis pondeat essentialiter ab anima. ita ut sine illius influxu ain
istiuo ne quidem a Dco fieri possit.
Respondeo & dico I. O ctum viralem forma liter υι υιtalem , non posse a solo Deo produci. In hoc omnes consentiunt, quia actus dicitur vitalis , quatenus procedit a principio vitae intrinseco ; ergo repugnat quod ut vitalis, a Q-lo Deo proccdat, anima per potentiam Vitalem ad eum minime concurrente. Est autent
difficultas an talis actus materialiter, seu s .
407쪽
cundum suam cntitatem spectans produci possit diuinitiis , etsi potentia vitalis in altum
minime influat. Dico 2. Certum videri actin quosdam υiratia quoad te ivum quem producunt , posse a V eo ein fluxu potentia perfiei. id manifestum est in terminis nutritionis, accretionis , & generationis: potest enim Deus conuertere alimentum in substantiam viventis , ita ut nutilatur , Maugescat et si per facultatem vegetativam circa illud non operetur; eodem plane modo quo nutriretur, & cresceret, si ore cibum caperet, eumque Vi caloris naturalis in propriam substantiam mutaret. Posset etiam Deus hominem via ordinaria genitum se solo producere, sine concursu illius a quo genitus est. Verum longe maior adhuc restat dissicultas tractanda
de actibus cognosciti uis & appetiti uis, an possint fieti sine influxu potentiarum Vitaliuma
a quibus naturaliter pendent. Dico 3. me, ut ingenue fatear , potuisse nun- qnam concipere qu; fieri queat υrυμ producatur sv ne visu, intellectio sine intellectu, appetitio sine appetitis, cte. Cum haec omnino videantur inuoluere dependentiam essentialem a principio vidente, intelligente, & appetente: si quidem ivisio est actio qua aliquid visu percipitur, intellectio est actio qua intellectus aliquid cognoscit, &c.
Confirmatur: nam non potest dari actus voluntatis, qui non sit voluntarius; at de ratione essentiali volvitatij est quod procedat a principio interno cum cognitione, Ut patet eX sentcntia communissima Philosophorum moralium de qua aliquid in Idea Ethicae dicetur. Ergo repugnat quod Deus solus producat
actum voluntatis sine influxu ipsius volu -
408쪽
tia. Et idcm a pari dc aliis actibus vitalibus
sentiendum est. Quaeritur 3. Vtrum anima influat immediato ad actus vitales , simul cum potentiis vitalibus. Nonnulli a firmant, quod probabile est;
Oppositum tamen Videtur probabilius : tum quia aliae substantiae operantur tantum mediantibus sui, facultatibus,ut alibi dictum ethrtum quia frustra datae essent animae potentiae ad agendum si illa deberet per se etiam immediate actus vitales elicere; clim non alia de
caula illi dentur, nisi quia oon potest per seipsam earum operationeS efficere e tum quia peripicuum cst animam immediate non in- fuere ad generationem I clim haec peragatur virtute seminis, etsi generans absit, aut etiam extinctum sit. Obiicies I. Si anima non concurreret aaactus vitales, nisi mediantibuS potentiis, Vchemens applicatio unius potentiae ad suos actus non impediret actus alterius;cuius tamen oppositum ontingit. Respondeo non seinqui, nam etsi anima agat tantum per Potentias suas, cum illius vis agendi sit valde limitara, pendensque a dispositione corporis,facile contingere potest ut quando intensiori conatu circa aliquod obiectum Versatur, circa alia ferietur.
Obiicies 2. Anima vivit immediate per suos actus ea siquidem est quae cognoscit per suam
cognitionem , quae amat per suum amorem,&c. At non potest ita Viuere quin ipsa immediate suos actus eliciat. Ergo &c. Respondeo maiorem falsam esse si sensus sit actus vitales Babere immediatam coniunctionem cum substantia animae per se spectata , tanquam cum principio elicitiuo , dc cum subiecto recept1-.
409쪽
non incongrue dici posse immanentes; quais tenus quae Vegetant, per Vires internas ita agunt in alimentum, Ut illud in suam substantiam vertantΘsic enim nutritio & accretio ter minative dici possunt actiones immanentes, quatenus ultimate manent in eodem supposito a quo procedunt; at generatio ultimatu non est actio immanen S, sed tantum quatenus intra ipsum vivens perficitur semen, cuius Visit generatio. Obiicies et. Ignem nutriri, augeri, & generare; cum tamen non Vivat. Verum manifestum est discrimen inter vesetans, & ignemenam ignis nutritur , quatenus per continuari successionem conseruatur , ad modum quo fluuius construatur , quia aqua semper aquae succedit; vegetans Vero nutritur a gumendo furinsecus alimentum, illudque in suam substantiam conuertando. Deinde ignis accrescit per iuxta positionem, quatenus in aliis & aliis partibus materiae combustibilis noua flamma excitatur: unde in infinitum crescere potest; at Vegetans intus sugendo alimentum , illudque in suam substantiam conuertendo intime secundum suas partes omnes augetur, & dilatatur: quo fit ut non amplius crescat, cum ad certum augmenti terminum peruenit. Ignis denique generat alium ignem peractionem transeuntem , educendo ex materia .sibi approximata sormam ignis; planta vero efformat intra se , ex residuo alimenti, semen Vitale, cuius virtute similem plantam producit.
Quaeritur et . quid sit anima Vegetativa. Resiponῖ eo esse formam substantialem , ex qua potentiae nutritiua, augmentativa , dc genera-
410쪽
tiua oriuntur ; seu principium mediatum quores nutritur, augetur, 3c generat. Qui d non ita accipiendum est, ut tres illae potentiae reperiantur in omnibus viventibus : sicut enim sunt quaedam viventia quae aliquo sensu ex propria specie carent, ita sunt quaedam qui-Dus vis generandi non competit, ea scilicet quae non aliter quam eri putrefactione generantur; sed ita ut tres illae facultates perfectioribus viventibus conueniant, aut certe nullinifi viventi competant, modo ante eXplicato evnde cum Aristoteles 2. de anim. cap. I. tex. q. definit animam , principium generandi tale, scala es id quod φ m habet, ea definitione non comprehendit omnem animam vegetatiuam;
sed eam tantum quς perfectis viventibus com petit Ratio autem necessitatis , & mmcientiae praedictarum facultatum , inde sumitur ; quia cum viventis substantia paulatim vi caloris natiui, & agentium externorum deperdatur, necessaria fuit illi facultas nutritiua , qua id damnum pet conuerfionem alimenti in suam substantiam repararet; & quia vivens non statim in generatione potest accipere totam illam quantitatem & molem quae ipsi neces satia est ut sit in statu perfecto , & scias operationes rite exequi valeat, hinc indigebat facultate augmentatiua , qua ad eum magnitudinis statum adduceretur Ac denique quia quodlibet vivens interitui in se est obnoxium,
necessaria fuit vis generativa qua species viventium, saltem perfectorum , indiuiduorum generatione propagarentur. Caeterum quod iam diximus de potentiis animae vegetatiuae,
dictum volumus de primariis & nobilioribus potentiis illiu et constat enim si de minus prae-