장음표시 사용
471쪽
cestare, si species ab eo emissae adhuc in oculo perseuerarent, cum possit videri obiectum abis 1ens , modo species illius in potentia visiva conseruentur, Ut supra diximus. Nec refert quod interdum amoto sensibilirvideamur percipere idem obiectum:hoc enim non fit per sensum externum; sed per inter num in quo ex magna applieatione ad obiectum sensibile, grauis impressio facta est, ita ut adhuc oculis obuersari videatur: eo modo quo fit in somniantibus , qui putant se sensu externo percipere quae interna imaginatione
Dixi, quibist nam quod spectat ad eas quae ad auditionem concurrunt,eae non ita pendent a sono:cum eo elapso,possint produci ex parte,& aliquandiu durare,ut iam ante supposuimus ex infra dicendis, ubi de auditus Posterior pars adeo perspicua est Ut probatione non indigeat, cum omneS eXPeriantur se diu recordari eorum quae sensibus externis , percepciunt, etsi ea ampliuS non extent, vel si extant,nullus sensus externus circa illa versetur. Hoc enim manifesto indicio est, species Terum externarum dici asseruari in sensu interno , independenter a causa a qua primo productae sunt. Nec dicas recordationem eiusmodi obiectorum posse referri in memoriam intellectivam,& in species illius, quae sunt spirituales & indefectibiles. Hoc enim gratis dicitur,cum me- moria rerum praeteritarum vigeat etiam in brutis, etsi in iis non sint nisi species materiales. Constet etiam in nobis deleri non raro speciCS Ierum praeteritarum , quarum aliaδ'
perscctam cognitionem nacti α; ιβ. c
472쪽
ARTICVLVS PRIMUS.ve sensibus exterre u in genere. O Vaeritur r. quot sint de facto sensus emterni,& an plures diuinitus esse possint. Respondeo & dico I. xuinque vulgo a
naret sensuum externorum species , nempe υ sum, auditum, odoratum , O m , se tactum. Et ratio
inde sumitur, quia sensus multiplicantur specie iuxta diuersitatem operationum & obiectorum: at hac via quinque sensus non plures, vel pauciores in nobis deprehendimus; cum experiamur nos aliqua videre , audire , olfacere, gustare, & tangere; neque alius supersit modus sensationis quo in res externaS fera
Dico 2. Probabilivi videri alios se in externos oecie distinctos a praedictu diuin rin creari posse, quibus pereliantur alia obiecta qua a nullo ex praedictis fen in cunογρο sunt. Probatur, quia non apparet cur repugnet a Deo creari alias qualitates corporeas,quae a nullo ex allatis sensibus percipiantur, & quae ab aliquo alio sensu possibili percipi possint. Confirmatur: nam si V. C. Deus olfactum nor' produxisset, nemini venisset in mentem eiusmodi sensum' esse possibilem: ergo etsi vix concipiamus sextum ali
quem sensum produci poste , id tamen abso- Dei potentiae denegandum non est.
473쪽
Nec refert quod quinarius sensuum exte
norum numerus CX Varietate Organorum , aut
modi tendendi in obiecta lumi 1 oleat; hinc
enim sumitur tantum congruentia aliqua adprobandum de facto dari tot sensus externos; non autem ratio CilicaN qua ostendatur plures absolute dari non post C. Quaeritur 2. an omneS sensus externi sine perfectiores in homine quam in brutis , siue Perfectione essentiali Sc specifica, siue accidentali. Respondeo & dico I. Sensu externos eiusdem appellationu non esse essentiat Ier , seu syeesce perinfectiores in homine, quam in brutis. Probatur,quia quod est eiusdem speciei cum alio, non eXcC-dit illud quoad pcrfectionem cssentialem , scuspecificam; atqui sensus extorni hominis sunt eiusdem specie; cum sensibus externis brutorum; Crgo non cΣcedunt illoS quoad perfectionem specificam seu essentialem. Maior per se patet, minor vero ostenditur, quia illi sensus sunt eiusdem speciei qui habent idem obiectum, de eundem modum tendendi in illud: at sensas hominis & brutorum hoc ha
bent, Vt constat V. c. ex eorum visu, qui per species intentionales fertur in obieetum co
Dico et . Hominem a plersque animalibuι Dperari quoad perfectionem quorumdam sensuum aeriis dentariam. Probatur ; nam aquilae habent visum perspicaciore in , talpae auditum acutio Iem, vultures & canes odoratum sagaciorem. Verisimile tamen est hominem gustu dc tactu praecellere aeteris animalibus , cum temperamento praestantiori po eat. Hocque totum colligitur ex Aristot. de anima c. 9. teX. 9 .
474쪽
quam odoratum, quia gustus , tactus est quidam,quem sensum homo habet exactissimum,& excellentiorem quam caetera animalia , licet quoad ceteros sensus ab iis longe supe
Neque refert quod dici solet simiam eximio gustu pollere,& araneam tactu iuxta vulga tum illud, Hos aper auditu θηx visu, smia gusta,
Nam ratio eur tribuitur simiae gustus prices.lens inde sumitur, quia comedendo varia sedit gesticulationes , quae indices sunt magna Voluptatis quam gustu percipit. Verum haec ratio parui est momcnti, quia cum simia etiam non comedendo, soleat gesticulationes edere, inde solide colligi non potest gustum in ea es.se exquisitiorem quam in homine , aliisque animalibus, maxim e cum Videamus etiam plerosque homines parum temperantCS, Voluptatem quam comedendo aut bibendo sentiunt, quibusdam signis externis indicare. Neque etiam praecellentior tactus tribuitur araneae, ex eo quod muscae in rete cade Mismotum illico sentiat; si quidem illius tela tanto artificio constructa est , Ut facile possit, etsi tactu hebeti praedita sit, motum illum aduerin
Obiicies: si homo quoad gustum & tactum
excedit alia animalia , ratione melioriS temperamenti, excedit etiam quoad alios sensus; cum tactus per totum corpus diffusus fit,adeo. que organa Omnium sensuum melioris sint temperamenti. Respondeo id nim 1 equi, quia quod optimum est temperamentum unius sensus, potest non esse optimum respectu alte
rius,imo illi esse noxium. Et M in visu,&
475쪽
citas, in gustu vero & tactu perfecto requiritur aequabilis primarum qualitatum tempe-'ries: Et quia haec ad praestantiam ingenij conducit, ideo ait AristoteleS loco citato , mo .les carne esse aptos mente; quia carnis mollitudo est indicium laetus exquisitioris,& consequen- ter perfectioris tempCramcnti. Meteritur an 1ensibile positum supra sensum cxternum sentiatur ; leu quod idem est, an sensibile indigeat medio aliquo siue eXter no , siue interno ut a sensu percipiatur. Respondeo & dico I. Obiectum υisbile positum
enim aliquid videamus necesse em illud aliquantulum distare ab organo visus,siue obie si sit coloratum, siue lucidum; ergo fieri non 'potest ut obiectum visibile positum supra visum videatur, sed per medium aliquod videri debet. εNeque dicas fulgorem quendam interdum noctu intra oculos videri; vel enim fulgor ille Est imaginarius, vel est cxtra pupillam , in qua fit visio. CuiuS rei apertum indicium est, quod luminosum propius quam par sit coniunctum visui, non nisi obscure Videtur ; Vnde nullo modo videretur , si intra pupillam exister Ct. Dico G Quoad alios fensus extervos probabile , sensibile po tum supra sensum facere sensatio
nem,sicque non indigere medro υt cognoscatur. In
Primis quod sonus realis possit pertingere a sensum auditus. inde suadetur, quia cum quis ad aurem alicuius vociferatur, perspicuum est sonum ipsum realem deferri usque ad illius
auditum, & non tantum soni speciem et Cta
476쪽
verisimile non sit , non posse sonum ad coacutum diffundi quoad suam entitatem rea lem ad exiguam illam distantiam ; saltem ex
hypothesi quod aer possit esse subicctum soni , siue tanquam medium a corporibus sonantibus attritum, siue tanquam corpuS percussum, & motu locali sonum ipsi inhaerentem Vsque ad tympanum auditus , in quo sit sensatio, d cferen S.
Deinde quod odor possit percipi sine medio,
patet; quia cum exhalatio odorosa possit reain liter ad scia sum, quo odores percipluntur defcrri , nulla ratio est cur dicamus tunc eiusmodi odorem percipi non posse, etsi sit positus supra sensum. Confirmatur: quia experien tia constat nosco melius odores percipere,
quo propius corpora odorisera naso , in quo est odoratus, iunguntur. Praeterea quod nullum sit necessarium meis dium externum, ut gustus, & tactus sua obiecta percipiant , probatur s quia sensus gustus est in lingua ; at nullum cibum gustamus nisi realiter linguae coniunctus sit; Tactus vera percipit qualitates tactiles obiectorum quibus immediate coniungitur, ut cum manu sentimus frigus aeris, vel aquae circumstantis; nimisque absurdum est ab hac lege excipere corpora solida, cum negari nequeat nos dum marmor nuda manu contrectamus , illius fit giditatem, & duritiem percipere. . Non tamen negamus , quin scnsatio fieri possit in tactu per aliquod medium Externum, ut contingit cum mediante carta, Vol pellicula tenuissima, corpus aliquod calid&m aut frigidum contrectamus; constat enim noS statim eiusmodi qualitatem percipere.
d obiiciea illud vulgatum ea Arist. sensibile
477쪽
supra sensum positum non facit sensationem.
Respondeo hoc axioma ex communi sententia,non possc intelligi de omnibus sensibus, elim saltem constet gustum &tactum percipe re obiecta immediate sibi coniuncta. At ne- ue necesse est ut verificetur in auditu , & o- oratu , Ut ostendimus; quare superest ut de solo visu intelligatur, ac si diceres,visibile positum supra visum non facere visionem. Si instes , non esse potiorem rationem cur praedictum axioma in visu. quam in aliis sensibus locum habeat. Respondeo id gratis dici, tum quia visus indiget lumine ut videat; impeditur autem lumen cum obiectum coloratum immediate oculo coniungitur ue tum quia species intentionales ab obiecto visibili ad oculum tendunt in modum Dyramidis, cuius cuspis desinit in oculo ; at figura illa recte effingi non potest, quando obiectum proxime oculo coniungitur, ut perspicuum est; nihil autem simile contingit in aliis sensibus, quare non est necesse ut uistent a suis obiectis, dum illa percipiunt. Nota duplex medium in sensationibus vulgo assignari, nempe medium quo, &per quod; medium quo est illud quo mediante Minfluento,st perceptio obiecti.& hoc medium est species intentionalis, quam supra diximus necessariam ad operationes omnium sensuumaexternorum; de qua proinde intelligi non debent quae de medio sensuum in hoc articulo a nobis dicta sunt. Medium vero per quod, est
illud per quod traiicitur species ab obiecto adsensum, hocque duplex assignari solet; externum,& internum et externum est illud quod a sensu separatum mediat inter illum & obie
ctum, ut aer inter colorem ae victim ι inter-
478쪽
nrim Vero cst illud quod rca litor sensui coniunctum est , ut cuticula qua parteS corpo ris humani , in quibus tactus subicctatur, operiuntur. Porro quae ante in hoc articulo dicta sunt, de medio exicrno intelligi de
Quaeritur . qua ratione vehemens sensibile laedat sciatum , an quatenus est scnsibile , mo uetque sensum per species intentionaleS , an ero quatenus causat in 1ensu quatitatem aliquam realem & physitam illius temperamento minime congruentem. Et quidem quod possit sens um laedore hoc posteriori modo, ab omnibus conceditur, idque patet cum lux solis vchemens producit calor m valde intenis sum in oculo, quo illius tomperies corrumpitur. Est autem dissicultas an etiam priori mo do possit sensum laedere. Fonnulli negant ; sed malim cum aliis affrinmare, primo, quia experientia constat obie- ctum coloratum non posse videri nisi ab organo visus paulo sit remotum; imo certum est visui grauiter ossicere species ab illo prodeuntea, nasi per medium depurentur & attenuentur ; quia cum primo prodeunt ab obiecto, sunt crassiores & vivaciores quam par sit,Vt in oculo sine illius detrimento recipi possint. Ergo certum vidctur vehemens sensibile laedere lenium , non tantum quatenus est agens p bysicum , operans pcr qualitates elemonia r , calorem aut frigus, &c. sed etiam quat nus est agens intentionale immittens speciem in sensum, & cum eo ad sensationem con
Secundo,quia eum obiectum sensibile ut sic, debite est attemperatum, & facultati propor-
479쪽
talis potentiae , illique valde grata , Ut expe-irientia ostendit : ergo vice versa , quando obiectum in ratione sensibilis longe excedit proportionem illam, & multo est validius quam a sensu commode percipi possit; dubitari nequit quin eiusmodi excessus sit valde ingra-Iub potentiae, eamque a suo naturali statu dimoueat. Porro quod excessus ille possit com- Petere obiecto lensibili, ut sensibile est, inde perspicue demonstratur , quia idem obiectum quoad accidentia physica omnino immutatum manens, est lensibile excedens &noxium, si eloco valde propinquo videatur, mediocre vero & gratum , si e loco paulo remotiori spectetur. Id patet in visione colorum omnium, a quibus tamen fieri potest ut nihil praeter species intentionales procedat.
ARTICVLVS II. De visu. OVαxitur r. quodnam sit obiectum visus. .
Respondeo visus obiectum in genere esse omne visibile , seu quidquid oculo videri potest , praesertim vero lumen & colores inter obiecta visus communiter numerari. Quare de iis aliqua h1c breuiter obseruanda sunt, Vt melius percipiatur natura potentiae visivae, quae inter sensus externos primum dignitatis locum obtinet. Itaque quod attinet ad lumen obseruandum est r. dubitari non posse quin illud a visu percipiatur. adeoque sit obiectum illius partiale; elim cicindelas & oculos felium noctu videamuS , Propter fulSorem quendam & lucem
480쪽
quain continent. Non tamen videmus lumen nisi terminatum, ut ex eo manifestum est,quod etsi aer die sit illustratus , lux illa a nobis videri .non potest, nisi quatenus ab aliquo corpore inlido terminatur. Quo fit ut cum corpus luminosum appareat coloratum , nonnulli dicant obiectum visus esse solum colo
Obseruandum z. lumen non esse corpus aliquod, quia clim non modo aerem ; sed etiam vitrum, Ac quaedam alia corpora solida permeet, daretur penetratio dimensionum; quod naturaliter fieri non potest. Neque etiam formam aliquam substantialem siue corpoream, quia sic esset coniuncta materiar & quantitati,
quod iam dictis repugnat; sive spiritualem, cum a corporibus producatur , Sc in corporibus recipiatur ; sed qualitatem aliquam non intentionalem , Ut species sensibilos , cum a sensu percipiatur, M subiectum lucidum denominet ; sed realem , eamque tertiae . speciei seu patibilem, cum Visus ab illa patiatur,& esubiecto in quo recipitur eductam , cum fiae dependenter ab illo , eique inhaereat. Vnde falsum est quod aliqui dicunt , lumen prae Xistens in corpore luminoso . traiici ab illo per dium, ita ut transeat a subiectio in subiectum ; ille enim modus diffusionis accidenti
nequit competere, Ut perspicuum est. Obseruandum 3. lumen non tantum recipi intra corpus diaphanum; sed etiam extremi tatem corporis opaci realiter attingere , ita ut
non λlum aer v .c. qui est in hoc cubiculo, sie omni ex parte luce perfusus et sed etiam parte tes quibus circumscribitur sint quoad superficiem illustrati , ut ex eo manifestum est;