장음표시 사용
521쪽
Tum quia si species interior causaretur praeis cise ab exteriori , sequeretur illam produci,
quoties exterior in sensu externo reciperetur; quod ex eo falsum esse constat, quia multarum rerum species in oriato , aliisque sensibus internis recipimus sine aduertenta a , quarum nulla restat memoria in sensu interno.
Alij malunt reducere productionem species internar in actum sensationis eπτernae , quam in speciem illius ; tum quia non transit species ad sensum internnm, nisi actus sen1us externi Eiciatur, ut dictum est; tum quia cum actus sensationis externae sir nobiIior specie qua fit, maiorem habet proportionem cum specie
At nec iste modus omnino satisfacit; nam prima ratio ostendit tantum sensationem ex ternam requiri ad productionem speciei ime . nae,non autem dederminate requiri Vt causamissius effectivam, eamque praecipuam. Secum
da vero explicandum relinquit in primis qui fieri possit ut sensatio externa, quae est simpliciter ignobilior interna , vi sua producat 1peciem ad eam requisitam. Deinde an solide dici queat, actum vitalem posse effective proda Cere quaIitatem a se essentialiter distinctam, idque in subiecto remoto.
Alij ergo dicunt, supposita naturali sympa
thia quae est intcr sensum internum 3c exte vos,ob radicationem in eadem anima ; quando sensus externus obiectum suum percipit νnaturaliter emanare a potentia quadam interna speciem nobiliorem eiusdem obiecti, prequam a sensu interno percipi possit: sicut ire anima rationali est similis quaedam potentia M producondam speciem intelligibilem,quan
si sensua intainua ianua in sium oblectum
522쪽
Verum contra Eunc modum obiicitur I. potentiam internam esse ex se indeterminata veproducat hanc vel illam speciem,adeoque deinbere ad id ab aliquo alio determinati , & hoe determinans posse esse causam speciei productae. Dici tamen potest potentiam internam determinari a sensatione externa ad productionem talis speciei,tanquam ab aliqua conditione necessaria; ad eum modum quo intelis lectus agens determinatur a sensatione interna
ad productionem talis speciei intelligibilis j
tanquam ab aliqua conditione necessiaria. Maxime cum nec actus eXternuS,nec species externa possint eiusmodi speciem in sensu interis no causare , Ut probatum est.
obiicitur a. hine sequi admittendum es oesensum alis Iem agentem , quod inauditum est a pnd Pnilosophos. Verum responderi potest , etsi inter sensus externos nul a sit neciso sitas admittendi sensum Gentem , eo quos species intentionales quae requiruntur ad externas sensationes, ab earum obiectis su 1 cienter produci possunt: non tamen absurdum esse agnoscere sensum agentem, quoad productionem specierum interciarum sensibilium jcum illae in nullam aliam causam commodius referri possint. Et aliunde nemo dubitet qui mponatur intellectus agens ad productionem specierum intellectualium. Vnde omnibus Perpensis , modus iste ut probabilior ample etendaes videtur. Quaeritur in . quodnam sit subiectum prodi mum & immediatum in quo sensus internus
residet. εRespondeo & dico I. Certum videri ρnsum interaum non re dere in Orde , sed in cerebro. Ita
commaniter medici contra Aristotelem. Pro
523쪽
hatur autem;tum quia nerui per quos spiriciis
animales ad sensus externOS connuunt , a cerebro originem trahunt , non a corde , Vt Pa tet ex anatome I tum quia laeso cerebro, operationes sensus interni non recte perficiuntur, etsi cor male affectum non . sit; contra Vero etsi proprium temperamentum cordis interdum
valde immutatum sit,ut contingit in febri h ctica , sensus internus operationes suas rite ercet; tum quia ex nimia sensus interni contentione caput debilitatur,non autem coravi experientia ostendit. . Neque refert I. quod cor sit principium vitae, seu operationum Vitalium; inde enim non
sequitur illud debere etiam esse principium
sensationum, quin potius ex ea ratione OPPQ
fitum concludi debet: quia etsi calor valde', intensus requiratur ad opera vitae r ad opera tamen sensuum debet esse Valde modexatuS, Vnde cerebrum optime est sedes sensus interni ; quia spiritus vitales e corde prodeunces,
cum sint calidissimi , per cerebri frigiditatem
temperantur fiuntque animales, id est apti ad sensationes eliciendas. Neque refert 2. uod appetitus sensitiuus sieineorde;id enim non impedit quin possit moueri a phantasia quae est in cerebro. Cum enim utraque potentia radicetur in eadem anima, nil vetat quin illa cognoscat per sensum existentem in cerebro , obiectum quod desiderat Per appetitum in corde residentem I sicut apprehcndit manu rem quam oculis percipit.
Dico a. Ineerrum eqse in qua cerebri parte sensust interniti eonintuendus sit. Probatur , quia quod vulgo dicitur,eum esse. constituendum in omnibusaeellulis quae in cerebro cernuntur,parum
liabet Petobabilitatis; tiun quia id aegre concis
524쪽
tiari potest cum unitate sensus interni, quam ex communiori sententia tuemur ; tum quia CCrebrum quorumdam animalium cellulis illis caret, etsi non careant sensu interno ad appetitum necessario ; tum quia vel uno sinu obstructo,operationes nes sensus interni paulatim impediuntur, ut contingit in epilepsia. Quare alii dicunt totum cerebrum esse subie stum sensus interni, ita tamen ut hic sensus ob varietatem quandam conformationis aut temperamenti, quae cernitur in cerebro , alias operationeS in una cerebri parte, alias in alia. exequatur; hincque fieri ut interdum una operatio sensus interni impediatur , non alia, ut contingit in phrenesi ; quia temperamen- . tum in una Parte laedi potest etsi non laedatur in alia.
ARTICVLVS 1 I. De appetitu sensitivo.
O Vaeritur L an detur appetitus sensiti.
uus in animalibus. Respondeo affirismatiue, quod probatur, tum manifestae experientia , cum VideamuS bruta magno ardore inquirere quae ad vitam tuendam lane necessaria,& ab iis quae molesta su ne se tueri; tum quia constat hominem intrinsecus proin pondere in obiecta sensibilia, etiam voluntate reclamante illa autem Vehemens inclinatio, inon nisi ab appetitu sensitivo oriri potest, qui seque aliis animalibus concedendus est. Quaeritur a. Quid sit appetitus sensitivus.
Respondeo esse facultatem animalem , qua ex
525쪽
sibile. Dicitur faculi in animatis,ut distinguatura potentiis mere naturalibus , & ab iis quae gradum vegetandi sequuntur. Resiqua adduntur , ut distinguatur appetitus sensitiuus a rationali : si quidem hic sequitur cognitionem in testectus , ille phantasi-hic fertur in quodcunquc bonum , ille verrid bonum sensibile
Hinc autem constat obiectum appetitus sen-stiui esse rem sensibilem , pron a phantasia, illi repramentatam sub ratione conuenientiSaut disconuenientis. Ita ut affectu prosecutionis feratur in conuenientem ; affectu Vercifugae in disconuenientem. Et quia sensus non
niti in singularia ferunt ut , hinc fit obiectum appetitus sensitivi debete esse aliquid sing
Quaeritur 7. Quot sint appetitus sensitivi. Respondent nonnulIi tot esse appetitus sensitivos, quot sunt sensus interni dc externi, ita ut quilibet in se habeat facultatem appetendi obiectum quod cos noscit. Verum hoc gratis dicitur , cum multiplicatio illa appetituum sit inutilis:potest enim animal per multoτ sensus obiecta vatia percipiens, ea omnia appetere per facultatem alibi residentem , ut Patet α dictis; adeoque non opus est quod tot sint appetitus . quot sensus. Deinde si appetitus sequeretur sensum , &alius sensus internus poneretur ad cognoscen daS res pramentes , alius ad cognoscendas absentes , Ut vult illa sententia , sequeretur nos alium affectum habere erga amicum Praesentem , alium orga eumdem absentem; adeo Vesi millies in die se conspectui nostro surripiat, toties varietur affectus quo illum prosequimur; quo nihil absudius cogitari Potest.
526쪽
Rursus cum animal non feratur in obiectum sensibile , nisi ut proponitur illi sub ratione conuenientis , Vel disconvcnientis , dc talis propositio non fiat ab ullo sensu externo , ne. quo etiam a sensu communi, vel a phantasia , vel a memoria , sed tantum ab aestimatiua ;hine sane sequitur sufficere unum appetitum sensitiuum in animali , qui respondeat aestimati irae.
Alij die uni ponendos esse duos appetitus sensitivos specie dc realiter distinctos,quorum prior dicitur concupiscibilis , posterior Vero irascibilis. Verum hi etiam appetitus immerito ponuntur ut realiter distincti ; nam concupiscibilis ille dicitur qui fertur in bonum sen- . sibile secundum se, & absolute ut est bonum sensibile , abstrahendo ab eo quod non sine difficultate obtineri possit : irascibilis vero ille est qui fertur in bonum sensibile , quatenus arduum est , & aegre obtineri potest ; at hoc non sufficit ut constituatur distiuctio specifica&realis inter illos appetitus; quia alias seque- Ietur eumdem specie actum non posse fieri cum facilitate , & cum difficultate, quod falsum est, ut patet in motione lapidis , quae est eiusdem rationis, siue ab homine aegro, adeo que cum difficultate , siue ab eodem sano reviribus valente fiat; & generatim in omnibus actibus , siue internis , siue externis qui fiunt post acquisitum habitum ; tunc enim exerucentiar cum magna facilitate , etsi procedane ab eadem potentia quae antea non nisi aegre illos eliciebat. Itaque dicendum ex communi sententia, eundem realiter appetitum csse concupiscibilem simul & irascibilem. Nam sicut in rebus
sensu carentibus ponitur quidam appetitua in
527쪽
natus, sequens formam naturalem , quo res feruntur in id quod sibi conueniens est , Scauertunt quantum possunt dissicultates quae talis boni consecutioni obstant; ut patet ciunlapis per aerem , & aquam centrum suum re petit: ita suffcit unicum in animalibus ponere appetitum, quo & honum conueniens conca. piscant, & impedimenta quae illius consec tioni obstant , superare conentur. Confirmatur : quia tanta est connexio inter affectum concupiscibilem & irascibilem , Vehie non laboret nisi ad obtinendas , Vel conseruandas res concupitas. Vnde sequitur eundem esse appetitum concupiscibilem.& irascibilem, eo quod eadem potentia facilius Macrius insurgit ad defendenda bona a se con- eupita , quam ad ea tuenda quae ab alia potentia appetuntur.
Itaque etfi aliqua distinctio rationis reperiatur inter obiecta formalia appetitus concupiscibilis & ira stibilis, ea non sum cit ut appe- aitus illi inter se realiter distinguantur et fi quidem una ex iis rationibus est connema cum alia, eique ita subordinatur ut non nisi eidem Potentiae congrue tribui possit. Obiicies r. Eae sunt potentiae distinistae quae habent inclinationes repugnantes ' atqui appetitus concupiscibilis C irascibilis habene
inclinationes repugnantes : ergo sunt poten tiae distinctae. Maior perspicua est; minor Vero suadetur ; quia cum appetitus concupiscibilis non feratur nisi in delectabilia , irascibilis contra interdum fertur in tristia. Respondeo has non esse inclinationes contrarias , quia idem appetitus potest tristia prosequi , eo fine ut concupitis & delectabilibus fruatur. Imo id
scibili debet eidem potentiae , cum electis
528쪽
mediorum & intentio finis ad eandem potetaistiam spectent. Obiicies r. Eae sunt distinctae potentiae, quarum actus te mutuo destruunt: atqui actus ap- Petitus concupiscibilis δc irascibilis se interdum mutuo destruunt et ergo appetitus illi sunt distincti. Minor ostenditur , quia vehemens ira concupiscentiam interdum minuit , vel extinguit. Respondeo maiorem non e absolute veram, ut ex eo euinci potest, quos etsi non nisi unus appetitus concupiscibilis ab arguentibus admittatur, constat tambri Vnu' illius actum posse alterum minuere , mel eX tinguere; Vt contingit quando amor unius obiecti destruit amorem alterius , Vel cum odio habetur idem obiectum quod ante ama-
Quaeritur 4. in quo subiecto sit appetitus sensitivus. Nonnulli recentiores ponunt illum in cerebro , alii vero communiter in corde , quod longe probabilius videtur. Ratio est a quia ibi cst appetitus sensitivus , Vbi maxim passiones sentiuntur ; at passiones sentiuntur
maxime in corde; cum amore cor Veluti trahatur ad rem amatam, delectatione dilatetur, tristitia constringatur , ira effervescat, quam proinde Aristoteles recte describit, Ebullulonens fari uiuis circa cori uesare sicut sensum internum in capite constituimus,quia operationes illius
ibi fieri variis signis intelligimus ; ita appeti
tus sensitiuus in corde statuendus est,cum mintiones ex eo appetitu prodeuntes in ea praesertim parte excitari sentiamus. c uomodo autem 1ensus in capite existens possit mouere appetitum in corde existentem,ex supra dictis
intelligi potest. Quae vero spectant ad passionesvpetitus sensitivi, in Idea Ethicae , Deo fam
529쪽
De potentia loco motiva. O Vaeritur r. an detur in animali potentia motiva distincta ab imaginatione, dia appetitu sensitivo. Qua in re unum aest certum ,& aliud de quo controuertitur et Certum cst motum vitalem cordis , & arte- iarum exigere necessario potentiam motim ala imaginatione, & appetitu sensitivo; cum talis motus non fiat ex praeuia cognitione, neque ex impulsu appetitus; sed ex mera virtute naturali, seu Vitali. Du-hitatur autem an admittenda sit potentia motiua in animalibus distincta a sentu interno , re appetitu sensitivo ad perficiendum motum
Progressivum. Aliqui negant, existimantes ad eiusmodi motum essiciendum lassicere sensum inter num , & appetitum sensitiuum , sine alia virtute distincta qua membra essective moueantur : etsi in membris ponant potentiam exequentem , quam dicunt esse passivam , admotum recipiendum. Alii tamen communiter ponunt in animali potentiam exequentem activam distinctam a lenta , Sc appetitu ;sed eorum aliqui putant appetitum sensu directum esse causam Vniuersalem ; potentiam autem eXequentem esse causam particularem , appetitui subordinatam. Αlij vero di cunt appetitum & potentiam exequentem es se duas causas partiales, ex quibus Una i talis causa motus progressi ui co letat. Verum ut mentem nostram in hac dissicultate aperia
530쪽
Respondeo & dico I. Tris concurrere ad motum progressivum ammalsum , nempe fosum in ia
tio est, quia animalia non mouentur mota illo , nisi ex fine quaerendi quae corum vitae congruunt , Vel fugiendi quae illi aduersantur e spectat autem ad appetitum ea amplecti aut fugere , quae sunt Vitae commoda , vel incommoda , M ad sensum internum , quaenam iis conditionibus praedita sint manifestare; cum appetitus ex se id deprehendere nequeat. Vnde ad motum progressivum requiritur sensus internus tanquam ostendens , & appetitus sensitiuus tanquam appetenS: requiritur
praeterea ex parte membrorum , VirtuS CXC-quens qua possint facile ad illum motum flecti;
cum CX magna grauitate ad solum motum deorsum propendeant.
Dico 2. in eque sensum internum , neque appe situm comurrere e lenter physice ad motum pro-o num animalium , sed potentiam tantum exe-luentem in membris re Meoram. Probatur I. quia ensus non mouet alias potentias nisi ostendendo obiectum, qui mouendi modus est moralis, non physicus ; appetitus vero cum non agat nisi peractum amoris , vel odij, aut similes effectus in ipso corde receptOS , non potest ut sic esse principium essiciens physicum motus localis in manu , aut pede effecti; cum aliud sit cibum appetere , aliud realiter moueti ad illum quaerendum : neque intelligi possit quomodo appetitio in corde existens, em cienter physice in partes adeo remotas influere
Probatur 2. nam frustra tribuitur sensui , vel appetitui vis influendi physice in motum localem . cum potentia motiua in membris .