장음표시 사용
521쪽
iemsietior. Primo quia est de nobili diri obiecto . secundo
---αν quia maioris intensionis est: dc ideo quando quaeritur dubi si Uicti, uideas solution Si enim anima intelligat meliora obiecta dissisi quando ea separata, uam coniuncta : nonne et ut uobilio δεα res notiti sile. item si intelligat intensius, uel magis in te isese parata, quam coniuncta, nonne illa erit per in or quam illa quae erat in uiami nobilior est quoad intentionem, quado sunt de ob: eodem sunt eius de nobilitatis, quia sunt Qui dem speciei. Et ideo in eis e specifico, una non est melior ilia. a benὰ in esse indiuiduali quia una est intentri r & plutio graduum quam si a i , quarto Metaphysica dicitur, τ odlibet inieci si addit aliquid i in ectionis supra superiuc iacet suam propriam diiscretitiam : & illam includit in se Drmaliter genus autem in ludit potentialiter : idea, honio, quo distinguitur ab asino, se ipsos dicit Oecham, nos bene dicimus seipso idest per aliquid quod est idem re iter in eo,
scilicet per rationale. I aeterea in intellectu coniuncto, non suisci species, ecciri, iἰ- A. Maixti trium dubium pecies intellisibilis quando est
in anima coniuncta corpori, est tanta periectionii seut ipsa quando amni aest leparata a corpore. sed quando anima est coniunctaeorpori. anima non ponest intelligere per illam nisi mediante phantasmate:erso quado erit separata anima a corpore, non poterit intelligere sine phantasmate. Necesse
Maia tutelligenteio phantasmata spe uri. Respondei doctor ad istud argumEtu. Primo, uerum ea r intellectus eoiunctus corpori no s limoso, n5 intelligit aliqa sensibile nisi media
tephantasmate. Secu dicit, uilicet non intelligat nisi mediam ephantasmate, non tamen est intelligendum v phai latina concurrat ad operationem intellectus, uel ad intelle-etionem. Sed concurrit solum ad operationem phantinae, puta ad notitiam phantasticam phantasia est senius interior, ut Fatet in dormientibus. Dicit ultra tertio, τ operatio intellectus non ita tui nisi mediante operatione pnantasia: de e
dem obi. tio. Et hoc est a uult habere Aristote. 2 neceste est amatia in phalasiari .iaia te actum suum circa illud obiectum circa quod intellectus habet actum suum. Dummodo obiecthm sitiensibile edibi est parua dissicii iras: intellectu non poleti pro itatu isto intelligere, nisi mantasi a phanta hetur circa idem obiectum.vnde Respondet doctor, et Prouenit ex ordine potentiarum.unde dicit Aug. τ propter iniquitatem potentia nostrae sunt colligatae & connexae, &---- Labent ordinem adinvicem se,u'superior non potest in aliquod obiectum niti mediante interiori ista quando animanar erit coniuncta corpori glorioso, non plus erit ille ordo.Que -- iri io,vices, utrum acita latitas udi concurrat aliquo modo ad actum intellisendi, uel intendat actum intellem, Dicit ibi doctor unum. Ee a iud tacet. Potest tamen dici, et sic, ut aatius pliauintiandi intendit actum intellectus .expetimur quod quando potentiae sunt dii grega x. i. versantur ei rea diveria obiecta parum iudicamus nos intelligere. sed quando
uersantur circa idem obiecitum, multum intelligimus.
Et ite Ocellam dicit, et Hiis intellectus eoncurrit ea actu amatiae, Nactus phantasiae eum actu intelligendi, de se intecom. Dicit ultra et licet phantasia non concurrat ad opera. ionem intellectus, tamen concurrit ad speciem, intendendo speciem per quam intellectus intelligit. Unde ratio est: none tenent doctores ut species intelli pibilis causatur ab intellectu , ec phantasmate s ergo si phan asina concurrit ad producendum speciem. quare non potest concurrere ad ante
tionem speciei Dicit enim Motus in i .in illa materia de locutione angelorum: τ species intelligibilis etiam intenditur per operationem intellectus. Patet per experientiam, quia quanto magis uersamur circa aliouod obi initanto promptiores sumus ad intelli pendum iud. Vnde hoc proueint niti quia si mei intelligibilis intendebatur Dico ergo et mediante phantasmate, α operatione intellectus, intenditur species ipsiui in-xeue i. Ex quo seu uit ut ui aliquando operatio animae e6- iunctae corpori persectior est quam quando est separita mares quia species intenditur per Nerationem plata , dc etiavom, ibi enim sunt intendentia speries, Nactus in anima in comunci, & non in separata, altem phantasti a.
Praeterea operatione die. Mi artum dubium est,serma nunquam habet operationεν Lario nisi in toto: ergo anima quae est Grma hominis, non pol ii v. ι a. bere operatione nisi in toro. c quando est coniuncta cor hori.
Mar ex in Respon doctor duplex ea serma. Quaedam ea quae no est
et in sine anima rationali ut forma lapidis ignis &αDi eo tune, et i
tum compotitum ei forma quae non est nata esse per se, bet aliquam propriam operationem, quae non conuenit sor in . Exemplum,ecce capio equum. equus habet propriam serinam. c. animam sensitivam.& totu . .equus, ii abet operationem quam non habet Grina . potetitiae senstiuae nonne habent operationem sentire ubi recipitur in toto eom sto, se non in anima, nec in corpore ergo totum compostsi habet aliquam operationem quam, non habent partes , uel quam forma no liabet. De aliis mixtis in animam ui deatur,
ignis calefacit. vir in forma igni, hoe eiciat, uel totu igni, Aiditas ignis in quo recipitur utrum in materia non. qualitati equitur Grinam secundum exigentiam se mi Ain toto composito, ec non in materia.
Alia est ima quaen ta est esse per se, ut anima rationalis.Tunc dicol illa Grina quae nata est ei se per se, potest ha. bere persectisvinat operationes dato, τ non sit coniuncta materiae Ec ideo potest habere sua; operationes, Se in toto , de ex ita totum Et quando dicit Aristo.u, propria operatio hominis est intelligererereto non conuenit animae. Debet glossari sic propria operatio homini, est intelligere. i. persecta operatio hominis:Et inde sumpi ni Thomist e, se operatio intestinui est persectior operatione uoluntatis: ergo intelligere conuenit homini di non nimae. Dico quod intelligere. est persecta operatio hominis quae est a persecta eius firma. anima: sed istae operationet sunt subliniuὸ in anima,& conueniunt toti, tum quoad denominationem. persecta operatio hominis estituelligere: quoad denominationem supple: quia totum denominatur ab illa operatione, sed illa opis tio recipitur in anima. Et eum dieis, τ esse animae est esse toti ut, hoe est is sum. Et di eo quod quaelibet res mundi, b bet suum esse , quod est idem cum illa re . Petrux & ei se eius, est ipsemet Petrui anima nonne habet eae sic, quod idest cum ea.
Ad primum argumentum quando arguis, sicut se habet seni ite ad sensum ita pilantasma ad intelle ii sed impossibile est sensum babere actum sine sensibili: ergo impost te est animim habere intellectionem sine phantasmate. Respondet doctor ν istud argumentum debet intelligi quoad
equisitionem notitiae seu non quo ad usum. Postquam species est acquisita, potest intellectui uti illa sine rixantasmate. Dieit ultra doctor, insensu, non est conseruatiuus speciosi sensibilium diu, intestino autem est constrarativus specimrum intelligibilium diu te permanenter. secundo eum arguit, dicit Aratio. N intellectux eorrumpi tur quodam interiori corrupto,& illud interius non eii nisi illud phantasma: ergo intellectus corrumpitur quando pharitasma est corruptum.Respondet doctor quod ista propolitio intellectus corrumpitur,debet sie intelligi, corrumpitur. i. impeditura sua opbatione, quodam interiora corrupto .rbant asinate. Temo arguitur. dicit Aristo. et intellectus passuu non manet post mortem:ergo sequitur τ anima separata no intellisit. Respondet doctor iubis Aristo. per intellectum ponsibilem,&passivum intelligit potentias sensitivas interim rei, sicut existimationem, phantasma: de ideo in morte omnia ista corrini puntur , sicut est imaginatiua, stimatiua, phantas
srcv Noo quaerit doctor: utra in anima separara post de nouo cognoscere ali a 'a prius non eo ostebat Pro Glutione quanioni, ponit doctor sanctus istam conclusionem, nu. Anima separata a corpore,nullam speciem intestigibileti, potest de nouo habere a rebus materialibus. Ex quo sequitur, τ anima separata a corpore nullam notitiam de rebus materialibus potest de nouo accipere.&hoc modo naturali ite in illa iistitia causes naturaliter ab illis rebus materialib. I ii conclusionem probat dupliciter. Primo inter recipien , c racutum, de esse conuenientia sed inter animam separatatiles materiales,non est conuenientia: ergo anima non poterit aliquid recipere ab illi rebus materialibus. Dice . cotta, anima bene cognostit res materiales mediantibus sens-bus,& hoe uando est coniuncta corpori, uerum est euiuxtatio est quia1pecies sensibilis eonuenit eum subsantiis spiri- itualibus,&cum rebus materialibus. Vnde inquantum spoetes sensibilis conuenit eum subtantiis spiritualibus, tune :inarii peritus unelligere Qui unc in conue en- . -
522쪽
ria, Scinquantum conuenit cum rebus nisterialibus , potest
ese ab illi unde dicit ille doctor sanctus, ae species seu ibilis, conuenit cum substantiis ipiritual bux, quia est fine materia,& conuenit cum rebus materialibi is, quia habet conditiones rei materialis, quia ipsa ea extetii seu tres notetiales, ta est sine matelia , quia non componitur ea materiati bima.
Q modo erso intelligit, Icc. JDices, mina ierarata uitelligit res materiales, te non nisi per ii oes intelligibiles illarum. Respondet doctor , v uetuest, Uamma separata bene intelligit substantias malet talo, de per species intelligibile, sed tuae speciei intelligibiles nosunt cautat et a rebus materialibus . immo sunt inui ae idest causatae a tuo stantiis superioribus, idest . Deo, uel augetis antellectus uviisl medius ea . Dices, quomodo hoc potest fieri Respondet, intelle ius noster , uel anima nostia , est ui
dia inter substantias spirituales , uel teparatas , ut angelos, uel rescorporales, di materiales. st ideo dicebat auctor de cautis, Uanino erat creat in orizonte αte: motis: quia mediat inter i ubstantias spirituales, tires mateliales. I acetiquumodo mediat mediat quia habet intellectum , α test per se eue, ted conuenit eum materialibus, quia animaei, acius corporis, amma intormat corpus. Omne autem medium, dic. Lcce secundam rationem, ibi tangit Thomas rationem qualiter arimis separata non potest intelligere de nouo res materiales: Etioiniatur sic, quandocunque aliud medium magis appro 'in v t uni extremo, magis iecedit ab alio. Sed anima mediat inter subitantias separata , tares materi lcs:
urso quanto magis appropinquat ad res spirituales, quod hi
per separationem eius a corpore, tanto magis reciaec a re
bus corporalibus .Et ideo non potest cogno: cere tunc illas res coi t lc , quia quando separatur, tecedit a rebus materialibu astud probat r sanctus,per unum simile.Patet, qadicit, in somno.ubi intefectus separatur a rebus materialibus intellectus,tunc est in exaesi, di magis cognoscit res spiritua jes, de Loe non est nisi quia tunc separatur magis a rebus ma- riatibus: ergo quando aliquid masis levarabitur ab illis,matis ut iliget te, spirituales. Et hoc conlirmat per Averto. . iiicit Averrois .u itellectus noster ea separatus realiteri nobis in hoc errat de pessime dicit. Dicit ultra i propter hoc lest separatus a corpore nostro, tanto magi sint uligit resipiis rauases, & in hoc Aueticis bene dicit. Pio solutione ibi, quae adducuntur pro confirmation dicit doctor noster, et ista quae adducit sanctus Thomai sint quintam fictilia, dicta sne quacunque ratione Primo in sine quod dicit, τ i mei lectus nollet in somno ma is intelligiti pi-xitualia quia est magi separat ira a corpore, bctitia est, quod ostendo, quia si hoc esset uerum, sequeretur T qu ut o quis magis dormitet, tanto inuis ibinniat et,& magis spiritualia intelligeret:quod falsissimum eamicet, unde uenit ergo hocv dicitur: Respondet.doctor, v istud uenit ab illa opinione Mael merbi, dicit doctor τ achomethus habebat infirmitatem epi eplicat liue comitialem, siue morbum caducum,ta quando tua in si mitis sibi adueniebat,eadebat in terram: ει ὰcebat tune adpetum id eum ueuire, qui manifest: t ei sutura: di in hoc the socius eius Avicenna, quia uiuebat tune temporis posuit in nono methai liγscae abstractionein a sens ita ir uolabat dicere a uicenua, rquandocunque intellectu, nouer magis si liabitur . corporallibus, de mi etialibus , magis intellisit. Dices, quomodo ergo ita sunt,
Respondet doctor, pon do istam propoctionem,u aliquid
cognitioni, in somno recipiatur sciet si eatas , ut brutui: hoc est immediate i. Deo aliquando etiam ii eo per anse-ium, tanquina ininistrum Dei,cut suerunt iactae reuelati nisi ii somnis: sic et De causauit notitias, assensus, iudicia, in intellectu bonorum uirorum dormientium. Differetia in inter raptum,&ex asin.Vnde raptu est apprehenso intensa a iculo potentia: siterioris, propter quani apprehenso potentia inscitotes cerat, uel debilitantur ab operatio uiuus sui , ite, ut non possunt impedire potoriam superiorem:
ex quo sequitur u raptus potest fieri in pilantasia, Ninqualibet potEtia supeliori, respectu inferioris . sed extasi solumst in intellicto. Et est existi, seium apprehensio, uel iudicium
intellectus ita intensum et facit cessare omnes potentio in s olei ab operationibus suit. Immo quandoque virtutes naturales. deae Loe dicebat apostolus: Due in cothore , siue
cessauerimi, se uires,ita ui nee frigus, nec calorem sentiebat propterimeticam apprehensionem a Deo quam habebat. Si aliqua talia in somno adueniant, dico illa eis e . Deo immo diate, uel ab angelo tanquam ministro Dei. De congruo dices quale reuelationes melius sunt in somno, quam in uigilia Respondet, quia intellectui magi, est abstractu, ab im Mi su rermentis Lis: auia impedimenta sua sunt sensationes, & phata latim ost circa res materia es, in somno ista impedimenta remoue- sti tur adeo in somno magis est dispositus. quam inuigilia. Ideo mi sic magis facit istas reuelationes in somno, quam in uigilia. Dicit ultra et in somno de lege communi, nec uoluntas uulsi nec intellectus intelligit. Et ideo si habeat hoc, est ex priuile sto i sus Dei, de dominus Deus dat ei immediate illa, &ideo in somno caret simplicitet usu rotiis an uigilia nE: mmo habet usum rationis, intellectionis, di volitionis. Ad illud secundum Averroim.Respondet doctor, et ille mirabiliter eserat scilicet Averrois.MAndo errat in hoc, et dicit V anima , separata magis percipit subitantias separata, , quam quando eit coniuncta corpori Quod ostendi, quando est scparata a corpore, ipsa est initia,& paissiua, Passua, quia recipit per te 'ulas specie, a substantiis separatis. Actiua, quia ipsa op ratur , de quando ipsa est coniuncta corpori , non minnus est activa, de passiua: erso quando est coniuncta co poti,ita potem recipere illas intellectione scut separata.
Contra istam positionem, sce. Jontra opinionem sancti Thoint arcuit doctor dupliciter.Primo per duo dicta Aristo. Prinium est, non est ponenda pluralitatune ne uitate Eed ponere animam, isty 'δφ . . , ,
corpore, recipere species rerum materialium a subitantiis s paratis, est ponere pluralitatem sine necessitate, quod osen do. Suppono tecum ui anima non perdit si ies in morte, quas acquisiuit multas species rerum materialium, ergo illaeno deperdutur, quare ergo debet recipere alias species a substantiis separatis de rebus materialibus f Item istae spreto quae recipiuntur . substantiis separatis, uel sunt ei uidem inecies cum primi, aequistis, uel differunt specie. Non. eiu Lui, e quia per te duo accidentia solum numero differentia,non postini esse in eodem subiecto: sed istae specie, tera materialiu naturaliter acutitae,& species recepi a subsutus separatis,disierunt numero ereo non postant esse simul Dices Concedo dux specioso onumero differentes, no pos . sunt esse simul. Contra, ex hoe sequetur,ω quando species ii suta sue recepta a substantiis separatis de rebus materialibus, reciperetur ab anima separata, tune alia species, puta quae prius erat naturaliter aequisita comita pereti r, cr est a. unum inconueniens: Dicere u species acquisita deperdatur propter aduentum noua speciei.Dices sorte, ut non corruimpitur prima specie, ii suit acquisita, sed tue non daretur alia, qui alpecies de rebus materialibus animae separatae daturasu antiis separatis quae anima prius non habuit speciem aequi istam,& non illi quae habuit aequisitam, istam cuasio nem impugnat Scotus,dicens dicere τ uni animae daretur talii species persecta,& non alteri, est unum irrationabile, isto
tamen admis adhue haberetur contra opinantem quod
aliqua notitia esset tum possibilis per sinciem priui a re a ceptam, quod opinans ninabat. Si dicas,dico tibi et illae sp cies quae eius tur a sub antiis separatis: & quae prius erati: aequisitae t tebutidisserunt specie . seu: uit lux intuta is eo, do acquisis uirtute tutati disierunt i te; ita speetes lapidis aequis in naturaliter, & speciei lapidi, producta a Deo disi ei ut specie. Dicit doctor istud non est uerum, nee istud est simile de uirtutibus, & speciebui intelligibilibus. Ratio
est, qua libet uii tui moralis habet regulam Lam, idest suam prudentiam, qua dependet. Et quia uirtus producta imme-ciate Deo habet aliam regulam quam illa quae acquisita in
nobis differunt specie, sed non sie est de speciebus intelligibilibus,& si species iniuia, de acquisit differunt specie, hoc est
dicere ae dependeant resula alia, di alia Contra arguitur se teinperantia, uel sortitudo,uei iustitia, eadem regulam, idest tria dentiam eandem habet, quanda acquiritur : de quamlo a
Deo ius, itur. Patet cc,r la iustitiae est iudicium, quo in iudicio unicuique reddendum est quod suum est: &siue prud tia iniundat ut , Deo, uel aequiratur a me, an habeat aliud iudi tu malespondetur hiem nunquam doctor uoluit habe- tris uirtus inuisa,&at quiliis habeant aliam, di aliam pru- dentiam. sed dicit, posset dici , contra te sancte Thoma,s non est simile de uirtutibus, dei eiebui, quia uirtute de-
523쪽
quando sunmuthica rapion talia quam tenet Cc. tiam, intellio, luit tus habet pro Obiectos per lationem rectam, ut putat perami uel iustitia, prudentia eius, seu ratio est
ista, unicuique reddendum ea P suum ea. quia prudentia, recta ratio, regula, dictat,duit mendou hoc sit de mente λ
ctoris, τ tamen non est,quomodo ratio tecta variabit aliam, re aliam uirtutem viii euet pars obiecti,& non solum Orcusantia adiacens. Et ideo si regula deberet iacere uirtutem disserte si ecie ab alia,oporteret esset pars obiecti. Secundo arguit contra Thomam ex abo dicto Aristotelis. Dicit Aristoteles in secundo de generatione. v natura semper est dignificanda quantum potest, nis oppositum eurde ter appareat. ibi ideo dicit ibi, r natura semper inclinatur, de appetit quod melius est: ergo non ea neganda persectio a na, tura nis oppositum uideatur: sed non constat euidenter, lanima separata a corpore non possit habere suam operatio nem:ergo ista persectio non esin auda anima:quia oppositum non con lat.
Vnde diei tibi doctor. Ibi lixe opinio uiliscat naturam, dicendo et anima separata non possit intelligere res male
riales, inliticat mirabiliter naturam animet. unde aliqua res dicitur uilis tripliciter. Primo, quia nullam operationem babet, sicut vocamus illos qui nihil iaciunt in una domo uiles. Secundonius est res quae habet operationem uilem, quam uilis est ergo homo a cuius ore nulla uerba bona proueniuis Tertio dicitur res esse ullis,quia est potens optiali tacou
nil tibi operatio,& illam non potest habere, de sic esset anima nostra separata sit non repugnat cognoscere res materiales, di tamen per te non posset.
si attones opinioni M&e lic spondet docior* duae rationes suae nihil ualent, uel si
prima ualeat et ni quatuor termini, uel una praemissa erit falsa, uel non sumetur ex illa ratione. Dices , dico the debet formari ratio. l nter reeipiens,& illud a quo aliquid recipitur debet esse eonuenientia.sed inter intellectum, α rem materialem,non ςst conuenientia: ergo intellectus non potest recipere aliquid a re materiali. Et per consequens non poterit recipere species.tunc altera praemissarum est salsa , quia ista est talia. P oportet esse conuenientiam inter recipiens,& iul a quo aliquid recipitur.&hoc capiendo conuenientiam proprie ed bene uerum est toportet esse proportione i ter recipiens,& illud a quo recipitur, quia oportet, τ recipiens. sit natu uel dispositu, uel passum, respectu illius . quo recipit.& illud a quo recipit se trabeat ut agens,& ideo oportet sit ibi proportio agentis ad passum. Et oportet a unast tale in actu, & aliud in potentia . utrum ista conueniant sDices. Dico quod debet capi conuenientia, ut se extendit ad proportionem. Tune dico quod minor est sessa, quod
inter animam , & rem materialem non est conuenientia, proportio, talia est.
Nota ibi unum ei rea illud et dicit doctor, τ phantasma repi sentat hic Ec nunc, idest repr sentat solum singulariter, di similiter est dicendum de notitiis sensiti uiti de sic nulla est notitia quae est se Stiua, plura representet. Sed notitiae intellectivae possunt repretientare uniuersaliter, & singulariter, notitia Petri, quM rept sentat singulare,conceptus ii minis reprisentat omnes homines, ergo est in differentia inter phantasma,& illud quod est in intelle ,& tamenidest non est ibi est proportio.
Meunda ratio,&c.l in Ad secundam rationem quae Armabatur luando aliquod Σ. I. magis appropinquat ad unum extremum magis r cedit ab alio. Dicit doctor in istud est uerum. similiter capieti M. Gσώ- accessum, ec recessum. Vnde aliquid est medium dupli etiater.Vno modo inessendo. Alio modo in cinerando quando ν' '' si ista ratio, debet tam accessus quam reo ius capi uniformmiter, ut dicendo sic,quanto magis aliquid appropinquat extremo in essendo,tanto ni Vis recedit ab alio in eisendo. lse,quantocunque aliquid magis appropinquat uni extremo in operando, tanto magis recedit ab alio extremo in opera- do. Anima autem separata a corpore magis appropinquat
ad substantias, .paratat in essendo, ergo magis recedit . eorpore in operando no valet. Quod istud nihil valeat,patet sede anima,quae est in corporei oriosii talis anima magis appropinquat corpori inessendo. ergo magis recedit ab angelis
Respondet doctor pone o talem propositionem, anima separata a corpore potest de nouo aequirere notitiam, tam G. a M. intuitiuam,quini adstractivam alicuius rex, quam priuς non cognouit, ut puta anima quando separaturi corpore, nunquam cognouit angelum, ipsa tamen separata potacquirere notitiam tam intuitiuam, quam abstractivam de angelo. Et Pro probatione inius notat doctor,* duplex est notitia. sci-
, t intuitiua & abibactiva ant uitiuaen rei praesentis , ut praesens est, existentis, ut existes est. se debet intelligi.
notitia intuit tua, est notitia quae habetur de obiectorealiter existente, te induxit a approximatione ad ipsam potentiam ad eausandam suam notitiam. Ex quo sequitur, res' non sunt non possimi intuiti uecognosci, ex uirtute di- n ultra: contra Occliam, de alios modernos. Exemplum .esol
tuiti uecognosco al incni, des ructa albedine impossibile
est o notitia intuit tua maneat in me. Et si dicas, eontra, albedine destructa. Deus potest conseruare notitiam de albedine ν; in intellectu meotituo facto albedine destructa, habebo noti-xiam intuitiua adere absente.
Respondetur ad istud arsumentum de mente doctoris,albedine distructa, bene Deus potest qualitatem quae 'us uocabatur notitia, conseruare in in te lectu meo. Sed illa quali x snon plus erit notitia, quia notitia est terminus contio ta-tiuus di supponit pro qualitate. con notando illam qualitat εhabere attingentiam ad obiectum. Modo quando obiectum destruitur, destruitur attingentia: quo iacto, amplius non est notitia. Contra. Deus potest supplere omnem activitatem in genere causa eis cientis, sed obiecti ad notitiam, ea causalitas causae esset eniti: ergo illam, Deus potest supplere. Viis potest illam supplere: ergo poterit facere notitiam intuiti uisi ne obiecto. Dicitur ad argumentum.*uerum est, quod Deus potest supplere omnem causalitatem causae essi eientix, sed non potest supplere tali ionem termini terminantis relationem: modo obiecium requiritur non solum, ut partialiter producit qualitatem, tanquam causa ei sciens, sed etiam requiritur ad termina dum attingetiam, de Deus hoc non potest sacere. virum Deus posset supplere ronem termini alicuius relationis, ut facerem ista albedo esset similis, di nulli similis vlita est notandum quod eommuniter dicitur u notitia intuitina est praesentix N existenti ,hoc est dicere ae notitia intellectiva simplex, uel incoi lexa alicuius, causat eum i tellectu a sensum per quem assentio hane rem esita
illane rem existere. &ed Dicit ibi Ocellam supponendo unum salsim, quod non
concedunt doctores, τ senicet Deus posset Onseruare notitiam intuitium obiecto destructo Dicit tamen Gi morius m illa notitia intuitiua quae conseruatur a Deo obiecto destructo, eausabitassensum de non existentia rei:ut Deus conseritat notitiam albedinis in intellectu meo: Destruatur albedo illa notitia eausabit assensum de ista propositione albedo non es .ista sunt salira, quia non admittit u Deus posset conseruare notitiam intuitiuam, obiecto destructo.Dico in anima separata potest habete notitiam cuiuscunqueret: saltemereatae de existenti .
Contra:erro sequitur et anima separata poterit intelligere in quacunque distantia cognoscere possit, quaesique rem. Resipondetur hie, et simpliciter illae propositiones sunt uerae. potest intelligere, tamen docti in aliter debent semper supplere, dicendo cummodo talis res si debite praesen, radeti in prospectu intellectus: de debita approximatione intellectus. Ibi est notandum et lata est differentia inter prospectum,
ec debitam distantiam. quia res est in prospectu menti 'Die. iis quando est in debita distantia, di nullum impedimentum ba imor trist.bet: sicut latomi in illo eemeterio sancti Cosmae. Vinim sunt m. O d. in prospectuineo Non.qui aquai vix non minus distant ad Liam L hoe ut uideri possint, tamen est impedimentum intemnedia ii . .
propter murum. Dices contra: si hoc esset uerum, sequeretur
et anima separata posset cogi seere illas anima ciuae sunt iii purgatorio,&in inferno, hoe est salsum: ergo male dieis. Respondet doctor, ibi distantia est immoderata. Primo quid anima separata nihil breuiter potest cognoscere intuitiuὀnisi sit in debita distantia, seu in prospectu. Modo anima separata non est indebita distantia.&prospectu rei pectu ani- .marum quae sunt in purgatorio. Et ideo in tali dinantis, n5
Et s dicax: animae quae sunt in purgatorio, cognoscunt ea qua pro eis sicimus: cognos ut uos: ergo anima separata poterit
524쪽
ctivus Printo mediante angelo. cuao mediante anima quae
descendit m pii gatorium. Vnde angeliis qui cognoscit illa quae sacimus ut orationes,descendit in purgatorium, ta causat notitia in animabus tuis, lς his quae hic facimus. Et ideo an elui potest a loqui anit iam . similiter dico P anima quae descendit in purgatorium, potest alloqui aliam animam. causando uotitias tu alia anima de his quae nouit dum euet e
tum a corpori. Ex quo sequitur ergo vii anima quae est.in purgatorio cogitos cat aliqua de his quae facimus hie, non est ex natura obiecti. de ex natura sua : quia non sunt in debita distantia: sed soli nn est per locutionem angeli uel animae. Ultra est notandum pro notitia abstractiua ,s notitia ab strativa nunquam causaturnili mediante specie intelligibili, ita spes intelligibilis cum intellectu, causant notitia abstractivi. Sed obietium Se intellectu causant i emper notitia intuit tuam. Et hoc est i dicit August. ab obiecto de potentia, paritur notitia scilicet inuit tua. Tune dico, si perie intelligibilis est i militu4o habitualis rei .ut uisam est. Et ista dupliciter potest causari in nobis. Vno modo mediante phanta inare ite et a phantasmate, de intellectu , causatur species intelligibilis N ilia est permanent. Et istud fit quandiu intelia lectus nostet est coniunctus corpori coiruptibili, respectu sensibilium. Et ideo quando dicitur u quandiu intellectus intelia tigit necesse est thantasma phantasiari , & l nece se est habere speciem intelligibilem a J'hantasmate, debet intelligi pronatu illo in quo anima est coluncta corpori corruptibili : ubi seruaturo ido potentiarum.Sed quando anima est separata, a corpore: uel eii in corpore glorioso, potest habere ei militelli sibile illo immediate causabitur ab obiecto unem dio puta sine phanta linate. vltra eli notandum, ut species intestisibilis nunquam primo causatur in nobis. nisi mediante, notitia intuit tua. Exe-plum anima separata intuitiue uidet albedissem, ibi causatur ista notitia intuitiua ab illa albedine di intellectu, dii mul causatur species intelligit, lit albedinii in intellectu, de pii tam speciem intelletius cognoscit illam reni. Notitia abstractiva,&GlDico ultra et ista species intelligibilis causat notitiam intuitiuam, de ea causa partialis cum intellectu ad causandum notitiam abstra uiuam. Et ideo dico non est in conuenies,
quod intellectus imuitiue, & abstractive simul cognoscat
Ultra est notandum ur licet cum 'notitia intuitiua eiu
'tur species intelluibilis,& prius natura inunquam tamen est imaginandum, ut illa species intelligibilis actine e curtat ad producendum notitiam intuiti iram. Et si petas, quare igitur ponis illam speciem intelli 'ibilem Ponitur se quia obiectum ea talis naturae, τ producit simul istos duos essectus. Et prius natura speciem, quim notitiam intuitium. vltra dico vanima separata a corpore: si item non danata, uel non impedita, est similis angeso, non in entitate, sed quo ad moduco oice di. erimus similes angelis Dei. i. quicquid potin angelias extritura sua cognoscere: illud idem poterit anima nolita cognoscere. Restat soluere argumenta di eum arguitur. Primo anima separata a corpore poteri habere notitiam tam intuitiuam, ruini aburaci tuam de hii quae prius non nouit, ergo animaustra unitur corpori Respondet doctor ad istud arnumentum,quod conclutio est in se ueta. puta et anima separata
otest cogi oscere quae prius non nouit. Irico secundo quodicet istud uat, non 'opa et hoc sequitur,quod anima stustra
Vnde non est inconueniens, nec seu str aliquem finem duobus mediis attingi .Et ideo ad propositum, anima potest notitiam habere illius rei,& potest basere per duo media, potest habere quando est separata per istud medium, puta ui species immediate ea usabitur ab obieeti,,species a bedinis ab albedi ne .Secundo quando est coniuncta corpori, habet speciem intelligibilem de albedine mediante phantasmate . di se non est in conueniens a, anima duobus mediis habeat notitiam de ci dine. Et ideo dicitur communiter de consitari. bus, non est inuentus similis illi. i. nunquam est inuentum Ῥduo confessis res per unum, re idem medium, habueriint gloriam,aeternam, quia unus per ieiunium, alius perorationem alius per doctrina .
Aliter, dic. lDat docior aliam solutionem. Anima non est comi meo , ori propter inclinationE ad intellinendum: sed est e
iuncta corpori pronter tot si,ut ex ipsa de corpore sat homo. Praeterea transitus,&c. lsecundo arguitur sic. Non potest esse transitu de extremo in extremum niti transeundo per medium, sed res mare alis, est unum extremum, dc intepe bis qui est substantia spiritualis, est aliud: igitur non poterit seri transitu de istare materiali ad intelle ni,nis transeundo per medium Pu ta per aliquid quod habeat eouueni eutiam cum re materiali&in intellectu, idest species sensibilis quae conuenit cui ianima, quia est sitie materia conuenit eum re materiali, quia habet conditiones rei materialis. extensionem,& alias condi riones rei materialis. Respondet Occham, te etiam dominus
de Bastali , r illud argumentum debet intelligi de transitu locali: te de medio loca i in secundo, quaestione decima sexta dicit hoe Oecham uidelicet w non potest fieri transitus de illo loco ad illum locum nisi transeundo per medium. Contra arguitur sie. Istud non potest intelligi de medio
locali: patet ite . nam potest fieri transitus de extremo in e tremum,non transeundo per medium, ut de ello ad terram, non transeundo per ignem: ergo male dicis. Respondet doctor ponendo talem propositionem, et etiain traus tu locali, respectu alicuius utitutis, non est medium necessarium, ubi tamen respectu alterus uirtutis erat media necessamum, Et sc respectu potentix creatae, medium locale respectu transitus localis, est necessarium, lirtute potenti et creatae siue sit angelus, siue an una, non potest seri transitus de extremum in extremum nisi transeundo per medium. Ex quo sequitur potetitia creata uirtute propria, ut an relux, no botest iu instanti facere sede extremo in extremo, sed respectu potentiae increatae, puta ipsius domini Dei,m dium non est necet satium. immo potest dominus Deus in instanti sacere angelum de ccelo a a terram, nou transeundo per ignem, nec per aerem. Et cum uirtute diuina descendit, in instanti descendit, di sic exponitur, angelus in initanti in uetur de coelo ad terram. Angelus nunc est in terra, de in t pote immediate ante hoe,erat in c. I & hoc uirtute diuina. Ad propositum, respectu animae coniunciae corpori corruptibili, tequiritur medium .puta phantasma , quod non est necessarium animae separatae,nec angelo.quia anima separataliabet immediate speciem intelligibilem ab obiecto, & etiam augelui sine phantasmate potin dias π inerum extremuiri continet duo, idest sub sensibili continetur ia sens bile,& imaginabile.vnde sensibile per speciem sentibilem, magis habet: naturam sensibilis,quam per phitasma uel imaginationem. Vnde aliqua potentia poterit habere a sensibili extremo immediate heciem intelli ibilem, ubi alia uirtus non poterie habere nisi a minus sensibili, puta, ut a phantasiabili.
Tertio arguitur cum ulterius arguitur.
Si hoe ebet uerum,&e. J lutum est argumentum Si contra hoc obiiciatur. Dicit
Boetius, ut notum est, incorporea non cite in loco : ergo notum est incorporea non inis pere distatuis locali ad eorum operationem Respondet doctor, mens Ar otes is est in octa
uo physicorum,et etiam ibinantix sep e, ad hoc ag t
requirunt debitam approximationem, distantiam. Et ideo dieit ibi, et angelus mouenν ccelum est praesen parti, a ua motus incip. teste: elum mouetur ab oriente in oeci ens, cui parti ei tangelus praesen Illi parti in aua motus incipit esse, quia oportet v, sit approximatus illi parti. Et quomodo elli nunquam inc perunt moueri secundum Aristotelem Sie debet intellio Aristotero, idest est praesens illi parti in qua motus int pluet, ii ab sterno non suisset. D ut ultra Aristoteles in septimo physicorum ae oportet quod agens N passum sint simulier go uult habere, T requiratur debita astroximatio ad agendum, de qualiter oportet agens, de alieni esse simul de aratum est, 1 insunt limul uel contactu mathematicali, uel praesentia, uessimultate praesentiali Et dicit doctor. v maior est simultas praesen talitatit, uel virtualis, quini simul as contactus: idla melior est smulta, uirtuali ad agendum. Nam simulta continus, aliquando i edit actum, uel actionem, ubi si esset, simultas virtualis, uel praesentialis non impediret.
525쪽
Hone istius est dissi itas inter doctores. Primo eonueniunt in isto, in est ponenda potentia memoratiua,quae recordatur prateritorum, ut priterita sunt Sed dissiculias est, utrum iii potentia quae est memoratiua si in parte intellectiva, vel in parte sentitio ita et aliquissensus possit memorari, di istadiis culta, nedu est inter doctores, sed inter Doctores sch lassico, & plutosophum. Istis sippositis supponamus unum,
quod est certum, et est aliquis Qui memorandi. Unde actus memoradi est notitia complexa quae est de aliouo praeterito,
ut praeteritum est. ut Petrus recordatur seu imite Ioannem.
Quid hoe est dicere id est Petrus habet notitiam de isto complexo uidi se Ioanne, ut ultra tecordari de platerito ut printeritum est, nihil aliud est quam eognoscere praeteritum subratione qua est praeteritum M non sub ratione praesentis.Vnde aliquando praeteritum est proe sent. Nonne potest aliqui iactus cotinuari per unam liorami, ite iam est praeteritus actus quia fuit in una media parte horae transactae. 6c adhuc nune est quia est continuatuς possum illum cognoscere sub ratione qua est praeteri: us &non sub ratione qua est praesens, α hoc uocatur ac ius memorandi. Hoc patet, istud certum est. Sed dcelarat doctor, di probat multis rationibus. immo sit no haberem ui actum memorandi. i. cognoscendi praeteritum, ut praeteritum est, desceret nobis prima pars prudentiae. Aristotele, dicit, in memorari pretierita, disponere prs entia,providere sutura: lunt tres parte, prudentiae. unde se oportet disponere praesentia, ut sint nota, in auxilium in suturum . Est ibi notandum, quando dicimus , v tres sunt partes prudentiae, ibi opitur prudentia large pro uno aggregato, quo vocamus hominem esse sapientem, de prudentem.
Ex quo sequitur,ur non capitur ibi prudentia prout est regula uirtutum,de qua sex o et bicorum dicitur. 6 prudentia est auri ea uirtutum: id est, est regula secundum quam actus nostra debent seri. Danda est eleemosyna propter Deum de suo, de pauperchie est a ius relatus prudentiae. Item si no possumus recordari de praeteritis, sequeretur. ranimae saluari, di animae damnate non possent cognoscere causam damnationis, uel praemiationis earum. Similiter dicit docto.perii et
respublica, uel ordo rei publicae niti quis recordaretur de
Praeterea,&e. Item nos possumus cognoscere, uel cognoscimul suturum ut futurum, id est sub ratione suturi, ut cognoscimus diem iudici j euenire.ergo possumus cognoscere praeteritum ut pret-
teritum . Patet quia maiorem certitudinem ueritatis
habet praeteritum, ut praeteritum , quam futurum ut sit
I si hie notandum,quod est parua diis culta, an aliqua propositio dicatur uerior alia.Breuiter propositio uera est,quando qualitercunque peream sigilificatur ita erat,&α
unde uenit ergo quod una est certior alia i Respondetur hic, in una propontio est magis uera quam alia sistum ab e trinino.quia eius salsitas magis est dissicilis, uel fili is eatio eius est di isellior .Qus istarum falsificari citius potest, ego ieci hoe, ego faciam hoc Secunda. ideo die ebat Aristoteles sexto ethicorum .hoc selum priuatur Deus .i enita sacere quae saeta sunt, ueritas enim non est nisi unus respectus, ει quomodo intenditur respectu tHoc supposto tanquam certo, τ possiimus cognoscere Pteritum: ponitur talis propositio. Actus recordandi est de praeterito, ut praeteritum est. iaeritur modo utrum actus recordandi possit esse praeteriti, ut raeteritum . di de omni . Res ndet doctor quod
non: sed est de praeterito actu id est de actu praeterito facto ab
illo qui recordatur. Exemplum. recordor me uidisse, quod oo uidi. nonne ly uidi est actus praeteritus illius qui recor datur sum disi. Ex quo sequitur, quod cognoscere actum praeteritum M. -- is a terius, non est recordari, ut ego cognosco Pettum hoc secis. .. R. ista cognitio utrum sit recordatios Non. Contra est notitia actus praeter ii, uerum est, sed no est actus praeteriti iecordantis. Oportet ergo,* recordatio se de actu praeterito mctoa recordante,& humano.
Pisis Mia unde differentia est inter actum hominis, & humanum a. Diis actiam ctum. Actus hominis est omnis actus qui si ab homine, siue
ι-imi. O cum deliberatione, sue sne deliberatione, uoeatur actus ho--- -- minis, ut dormiendo, uel uigilando. Istud non sussieit ad recordationem, sed requiritur actus humanus. Actus humanus
in qui si ab Maiiae cum deliberatio a'maicemus: cogno
sto me measse barbam meam,descendendo intelligo, Se hoe factum est sine deliberatione . Vtrum hoc sit recorda.tio non. Tres conditiones requiruntur ad actum recordandi. Pria Tres rem mo quod si se actuor tertio . Secundo iniit a recordante.
Et tertio, a sit actus numanus . Ex quo loquitur,quod illae m itur iai unti esse eporecordor me satis creuiue, i.me satis ausme tatum eue.virum stactui humanu snon . quia non ut eum danae . deliberatione:n in non est in potestate nostra.' equitur ultra quod cognatio Perquam cognosco me natum fuisse : inde tuisse creatum: ist notitiae non sunt recoidationes, quam uix sint de praeterito itub ratione praeteritia Ex quo sequitur c rollatauin,quod non omnis notitia de praeterito, ut praeteri tum est, uocatur recordatio , de hoe habetur ex textu Aristoteli .
Existis sequuntur duo . Primum, quod obiectum actu recordationi 1,est illud totum supra quod odit ille actus .
Exem lum: recordor uidisse Petrum ambulantem eum uxo
re sua, ubi est actust recordor . Obiectum est totura quod
sequitur . Actus ergo recordationi x , est actus complexus.
Lx quo tequitur quod primum obiectu inrid est prima pars
obiecti totalis actus recordandi est semper actus praeteritus factus i recorda ute,& humanus. Et hoc eliri dicit doctor, u primum obiectum, id est prima pars obiecti totalis. Exemplum: ego recordor me imit selectionem heri, & totum residuum uocatur secundum obiectum. i. secunda pars obiecti totalis. ua et obiectum totale N actus recordandi, componitur ex pluribus partibus: Et prima pari vocatur actus . Necunda pars est illud supra quod eadit,acius humanus . Exemplum primi, recordor inelegiise . Exemplum secundi i lectionem quarti scoli.
Ex omnibus istas sequuntur quatuor quae se tenent ex parte actus recordandi. Primum. P actui recordandi est semper po post tempus id est quod actus iecordandi, est per aliquod te-pus, rostquam actus de quo recordamur fuit. & hoc dicetii 4
Aristoteles Omnis memoria post tempus est Ex uuo sequitur,quod nos non memoramur de praesentibus, uel suturas. Et ideo ista est talsa ego me motor uos uiderer quia actus de
quo nos memoramur, est primo praeteritus antequam nos habemus actum memorandi. ideo ego recordor uidisse. cundo requiritur, quo ille qui inemoratur percipiat, uel in particulari, uel in uniuersali lcmpus quod nuxit, inter actum, de actum recordandi. Dico notanter in generali, uel particulari: quia non oportet, F in particulari recorder uidiise. aox ritu equando i ego non recordor an sit annus,uel mentis, ta non requiritur, sed sussicit,quod sciam illud sui dein praeterito .
Tertio requiritur, quod actus de quo memoramur, non sit quando memoramur Ex quo sequitur, quod notitia per qua
memoramur, nunquam est notitia intuitiua contra O
eham,quia est de illo quod non est.& se non est praeientis, M
Dice is non sit ille actus,quomodo poterimus de illo habere notitiam site spondet doct. rponenda quartum, puta, quod licet talit actus non sit in se. id est non existat in emitate sua . tamen est in sua specie intelligibili, id ea habemus speciem intelligibilem de illo actu, de quo memoramur. Ex quo sequitur,quod ad hoc, ut habeamus actum me morandi qui est complexus, retiuiruntur mulit notitiae smplices. Primo requiritur notitia sinplex actus, de quo memoramur.Secundo obiectum supra quod cadit ille actus. Deinde requiritur notitia Ioannis, de temporis praeteriti, de mediatibus istis notitiis habemus apprehensionem qua apprehen dimus totum illud obiectum.Notitiae omnium rerum sunt notitiae incomplexe, abstractauae, de mediantibus illis, habe
Dices, notitiae abstractivae non habentur nisi mediantibuν speciebus: Et species istae per qua, habeo notitias abstracti-uas, quomodo causantur .Respondetur, quod causabantura rebus intuitiue uisis,& mediantibus notitiis intuiti uis, uideo lignum: nonne istud videre est praesens s inero, qu modo possum postea recordari de illo uidere t oportet quδd
potentia quae recordatur, Labeat praut notitiam intuiti undely uidere. εἰ deinde habeat recordationem; unde tauquam potentia potest recordari de aliquo actu, nisi cognouerit illum actum iniuitiuὶ
video lapidem. quae est illa potentia quae potest recordori s Dico quod est illa potentia quae potest intuitiuἡ ως--D. Peti araom. IIII. Κα scere
526쪽
scere actum,de quὸ reeordatur. Volo ornet quae est potentia quae intuit rite potest eognostere illud uellet intellectus, & Minan et species intelligibilis,mediante qua fiet tecordatio, ianoti: ia abstractiva. Vltra eonsiderandum quando potentia intuitiuὸ cognoscit actum, intuitiue cognoscit Petrut', tunc communiter causantur species intelligibiles, non e sicea uisentur simul notitiae abstractivisse . dii nne ex illis notitiis abstractivis causatur notitia abstractiva complexa, quae est depraesentibus per speciei intelligibiles s sic. Et mediante illo, iudicium di assensus de illo praesenti,& mediante illo causatur habitus in potentia qui immediate concurret ad actum recordandi, qui est complexus. Reti, G unde regula est. notitiae simplices concurrunt ad actum complexum et sed nunquam immediat ὀ , sed immediate ad actum complexum concurrit habitus , qui est tenitus ex tali actu complexo a Lx quo sequitur, quod ad actum recordendi qui est complexus, concurrit notitia abstractiva smplo, notitia Petri notitia tempori , di ias concurrunt solum mediate, sed immediate concurrit hes itus: qui est senistus ex notitia complex
, . Tune ibi uitur argumentum dissicile, arguitur sitaret e ei sis notitiis abstracii uis nunquam pote ii causari assen iux. R gula,nunquam ex notitiit abstini uis causatur iudici uim nisi in propositionibus perie notis, ut cognosco Petrum, cognosco bonitatem: non tamen propter hoc iudicabo Petrum ei se bonum. Resbondetur hie , Quod non causatur ab illi immediate:sed mediante uno habitu,qui est causatus ex notitia, uel notitijs. Et iam est regula . quod nunquam habitus inclinabit ad actum, nisi mediantibus notitiis simplicibus te
Sed illae notitiae si molites non immediate inclinant. Dices: habitus inclinat ad consimiles actus ex quibus senerabatur. Sed actus erat actus, ex quo iudicabam me videre Petrum,& nune iudico me uidisse: concedo omnia ista : sedicti
actus non sunt similes .Dico quod sunt similes in spεcie, Ac
quod disserentia temporis non variat actum nisi acciden. aliter .
Item est una notitia abstractiva quae est de praeterito , qua cognoscimus tempus praeteritum, mediante qua cognoicietur hoc transuisse, quae inclinat cum habitu ad cognoscet dum hoc sitisse. MIuxta hoe potest dubium inserri.&e. c. aerit doctor unum dubium.Vtriim potentia recordatitia debeat cognoscere actum de quo recordatur quado actussi, ut ego recordor uidisse Petrum . illud uidisse, in actus de
tuo recordor.Vtrum oporteat potentiam recordatiuam id
i ludeognoscere, uel illum actum edinoscere, Quando fit Ee videtur quod non, quia potentia sensitiva videtur recordari, habemus memoriam sensit inam, &ista non videtur cognoscere actum quandost, quia potentia sensit tua non est reflexiva nee sipra fium actum, nee supra actus aliorum sensitum. Et ideo uidetur, qu bd memoria non cognoscat actum . In oppositum tamen uidetur,quia uidetur eue impossibile, quod recordetur aliqua potentia de aliquo actu, nisi prius couno uerit illum. Et sensitiva non potest cognoscere: ergo uidetur quod potentia, sensitiva nou habeat potentiam me
saltem intelligentis,&e. Istud dubium qiiaerit. Vtrum si aliqua memoria sentas, tilia. Pro declaratione est notandum, quod memoria est mera a . Potentia cum spe e reseruata, ita quod illa potentia, di si, stiva. cies quae reseruamur in illa potentia, illa duo ciunt memosuid sinis riam integram. Et ideo intellectus reseruans species intelligibiles rerum , uocatur memoria. Est diis cultas. Vtrumst aliquis sensus, qui pollit reseruare specie . sic, quod possit diei memoria lenticiua. Breuiter docior adducit primo aliquas rationes, quod non sit aliqua memoria te
-- Adlioe quod aliqua potentia dicatur memorat tua, opo mima I. tet, quod cognoscat tempus Vrieteritum quod si it inter - ctum praeteritum de quo memoramur: sed potentia sensitiva, non potest cognoscere tempus. tempus non cognoscitur nis comparando partem praeteritam ad partem praesentem: di s usui boc non potin sacere, ergo nulla eiic ni moria senstiua Est notandum qu bd cognostere tempus pereolla, ne nil aliud est nisi cognoscere partem praeteritam in ordine ad
praesentem, uel suturam. Potentia senstiua hoc nequii faucere. ergo nulla erit potetitia sensitiva memorativa . terea potentia memoratiua debet cognoscere actum de quo memoratur, quando artiis fit: aliter nunquam homo possee
Sed actus de quo memoramur, est sepe actus inteli ectivus: actus sensitivus: memoror uidisse, audisse, sunt actus sensiti-ui. Sed sensus, non potest cognoscere actus sensti uos: ergo non potest memorari: nee erit ergo memoria sensit tua . Item potentia sensitiva, non potest eo noscere nis aliquas qualitates sensibiles , qui obiecta sensuum sunt qualitates sensibiles : Obiectum uisus est color, auditus, sonus, & is esunt qualitates seus biles, de quibus non potest fieri recor datio: quia istae qualitates non sunt actus humani r qui actus humani solum iecordantur: ergo potentis senstiuaen
recordantur. Praeterea non oportet ponere, &
Dices . Dico tibi, quod isti rationes non concludunt rimmo videmus in dat te sentit tua, dc in brutis fieti aliquos actus qui non potiunt seri nee saluari sine memoria et e go ponenda est memoria sensitiua . unde sunt quatuor actus in brutis qui non uidelitur posse heri uis eum me
Primo, actus prudentiales, seut est actus prouidentiae quo formica tibi prouidet in aestate pro hyeme. Illud non potest sacere nis per memoriam: ergo ponenda ea memoria. Formica eo tigit granum, portat ad iocum ubi prius steterat . Istud con potest nexi misi Per memoriam: ergo ponenda ea
. Haec autem omnia possimi sistineri, Ece.
Respondet doctor. omnia ista quae ibi allegantur possi intsinpliciter sustiner nullo modo ponendo memoriam . Et primo de tormica est notum, V sormica ploducta in illo anno, aeque coli rit gramim, sicut illa quae uixit in alia hyone. ergo non facit istam prouidentiam propter prxteritum, eo quod uidelit hyemem: ergo illud quod facit non ficit propter recordationem praeteriti. Diee, quomodo incit hoc Supponendae sunt aliquaere sulae. Prima, natura mirabiliter inclinatur ad suum esse: inclinatur etiam ad suum conseruari , & ideo naturaliter ex instinctu naturae, unaquaeque res quaerit illud quod est sibi conueniens ad conseruari eius, ideo sermica ex instinctu naturae quaerit, quod est sibi conueuiens : seut lapi, quaerit esse deorsum tanquam suum conueniens, di non est animatus : quare sol mica animat ahoe non sacit ses dices, qualiter reueititur ad eundem locum nou potest ibi reuerti nis quia recordator ibi hos utile granum . Respondetur hic quod uerum est , quod istud facit serini ea , sed non est propter recordationem alicuius praeteriti, sed est propter apprehensionem alicuius sibi conuenientis quod fuit iaillo loco, uel est, ubi posuit granum, se causatur phantasma illius conuenientis,& ι stud ptautasma causat apprehesionem illius loci eonilementis. Item arguitur sie . animalia bruta habent actum iustitiae, uel quasi similem. patet quia benefaciunt benefati ribu M&puniunt malesaciores offendentes . Istud non potest fieri nisi mediante memoria, puta, quia recordatur ista tibi benesedisse uel malesecisse, ergo bruta animalia habent
Respondet Octor, quod istud potest saluari etiam non
ponendo ipsam memoriam e & noe mediantibus phantasmatibus , conuenientibus , uel disconueniemibus . Vnde quando datur cibus isti cani , iste canis apprehendit hoc tanquam sibi conuenien , causatur phantasma,& mediante phantasinate, de Dantasa , causatur apprehensio conuenientis, ues exit in actum prosecutionis illius conum
Similiter dicatur de distonii enienti, apprehendit istud disconueniens, ex illa apprehensione intuitiua causatur phantasma illius disconuenientis. per quod pliantasma, de pna tasia causatur apprehenso disconuenientis, ad quod disconueniens sequitur se a. Tettio arguitur ne. animalia iaciunt aliquos a qui a pos uni fieri nisi cum memoria, ut puta ludificare . Factum
nidum,idest te ituntur adiudium:quae non possum steris
527쪽
nemoris: ergoponenda est memoria. Respotvletur ad istud
λώουι eodem modo, sicut de sormica.Ptimo, aues iaciunt nidos ex instinctu naturae proptet esse & conseruari eorum , sit ut de se sol mi dictum est.danteibuni paruulix, ex instinctu naturie, propter conseruationem eorum in specie. Res non potest se insiliara eoo seruare eadem innumero, ideo quaerit se conseruare in
--α specie, idest in sibi simili. Quia hieiunt nidum in isto loco. vel in alio loco eodem modo, ut de sarmica, propter apprehesionem eonuenientis.
Et quarto aiguitur se, aliqua animalia sunt diseiplinabilia,& istud non potest seri, nisi mediante memoria: ergo
oportet ponere memoriam in istis brutis. Maior est nota, Psunt disciplinabilia, ut patet per experientiam. Videmus de cane, qui saltat N portat Haues,& hoc non est. nisi per memoriam ergo &e.Respondet doririquod illa possunt saluam sine memoria, di hoe mediantibus istis delectabilibus, uel tristabilibus. Exemplum postquam saltauit,datur tibi ealeus. causatur phantasma, mediante quo cum potentia causatur apprehensio illius delectabilis, & sequitur apprehensionem persecutio.Si oppostum, sequitur fuga, ut auia uerberatur si desciat fallare, de causatur phantasma uer m disconuenietis, cum quo phantasmate, Se pisantasia eausatur apprehensiodis.onuenientis,& sequitur 6iga. Dices aliquando isti actus fui ab istis bruti, per successionem magni temporis, scistud non potest fieri, nisi per memoria,& maiux delectabile, quod apprehendit canis in aliena domo, impedit ne reuertatur in
vltra est notandum, qu3d in ista materia est magna controuersia inter modei nos doctores,&inter antiquos philo pLOLUtrum in parte sensitiua sit memoria,quia Aristo. p nit quinque sensus interiores, inter quos numeratur memori quae est retro, quicquid sit,omnia ista possunt saluiri petea, quae dicta sunt sustinendo tamen intentionem Aristot
. Iis .iricit nune doctor, quod quicquid sit de omni biis istis, &licet omnia ista post unt siluari per illa phantasmata,& per
instinctum naturae tamen faciliori modo,& magis de mente Aristo. possunt saluati ista, ponendo memoriam sensitivam. πι - δε Vnde doctor magi, uidetur tendere ad istud. unum tamen est quod doctor iste, nunquam uultoreonere, nisi unusensum inst teriorem contra medicos, qui sensus interior propter diues B Mahabra nossicia,&diuersa orsan habet diuersa nomina.&iste tenm --, sus uocatur sensus communis, uocatur memoria, phantasia,
in pt sitimatiua, imaginat iux
quos uitur, quod de mente doctoris est quod memoria senstiua est phantasia eum specie Phantastica, idest cumphantasmate, non quod sit potentia disti ucta a phantasia, sed est Damalia, uel sensus communis , cum specie reseru
Ultra est notandum , quod phantasia uoratur sensus
Vltra est notandum, od phantasia, seu sensus communis potes percipere omnes actus,sensuum exteriorum, ut potentiae uitiuae,auditiuae, gustativae, & intuitiue illos eo noscit, mediante qua intention causantur phantasmata ill
rum actuum, per quae phantasmata potet postea recordari de illis actibus. Ex quo sequitur, qudd memoria senstiua, nunquam est honenda, nisi in ista phantas se ideo non est ponenda in sensibus exterioribus,quia non riseruant species, neque cogno
Vltra dico, quM ipsa phantasia est renexiva supra acti,
sensuum exteriorem. i.e noscit actus sensuum exteriorii, di de illii potest reeordari in absentia. vltra licet phantasia cognoscat actus sensuum exteriora. tamen non potest cognoscere actum suum, quia non est reflexiva supra sci Ideo non potest recordari de actis suo, sed sola
de actibus aliorum sensuum. Di eo ultra, quod licet phantas a non possit recordari de actu phantasiae, intellectus tamen pol recordari de actu phantasiae. Dices, recordamur nos somniasse tale quid: Et istud noest,nisi quia phantasiae nos ei tactum suum.Ideo dicit doctor,quod potest sustineri, quod phantasa reflectitur supra actum suum.squod phantasia cognoscit suos actus: ideo p test memorari de suis actibusam dieit Aristo. quod sensi
uisus, potest cognoscere suam uisionem : e go a tortiori sei sus communis .cphantasia potest coenoscere actum suum, le den-- ideo videtur descendere doctor adnjud. mu Da 1xcvNDo articulo.Consequenter doctor noster uult
deterauitate de memoria intellecti I ino uitii in me taria intellectiva sit ponenda.Respon. doc quὁd secundum iula,quae nuntur m illo libro de memoria. re reminis titia, ponenda est memoria intellectiva. probat, dicat enim Aristo. huod nos recordamur triangulum habere tret angulo . hoeno pol fieri,nis: per intellectum tergo ponenda est memoria intellectiva. Vnde quando dieit Aristo t. quod recordamur
triangulum habere tres angulosi falsum eu, nisi dicam ut norintellexisse triangulum habere tres angulos. Hoc quidam,
quia didieit,& fuit speculatus, dicit doctor: Nam recordatio est alicuius actus humani, ut dictum est.Nam enim possum recordari triangulum habere tres, nis uidissem, uel sciuissem. Respondetur dicit hie dominus Henricui de G.m P re uerum est, quod habemus memoriam intellectivam sed ista immemoria intellectiva no habetur, nisi mediante pharasmate. Arguitur sie contra eum. Dato, quod nihil intelligamus, nisi mediante phantasmate, &dumphantasia phantasiatur, tamen propter hoc non sequitur, quin illud intenis ere, se in intellectu . Etiam dato, quod non posset fieri memoria de
aliquo, nisi mediante phantasmate, adhuc memoria eis et in intellesu. Ideo ponenda est memoria intellectilia. Aliter re - .spondetur: dat Identiariis aliam lolutionem, se dicit quod verum est quod intellectus memoratur aliquorum intestis ibilium , sed hoc est solum per acciden , ut puta nox sentimus substantiam per quid per aecidens. Etiam dieit,quod in moramur intelligibilia per accidens, & sundat se in una auctoritate Damal dicit Damascenus, memoramur si eui sciuimus, substantiarum autem memoriam, non habemus. Istud st si is nihil valet,& contra eum arguit doctor, quandocunque ali
a potentia habet aliouem Oum, ut obiecti, etiam cogno- s a
cito bie ni, sed intellectui noster cognoscit aliquid intellisere,ut intelligere est huius rei:emo intelligit illam rem, ut Petrus intelligit, Ioannem, ubi ea actuc intelligere ad quid terminaturi ad Io nem. Pol tia qua eognoscit actu, iit obiecti. i. ut terminetur ad obiectum. s. ad ioinem, illa eos noscit obiectum. s. Ioan :ergo quia intellectu, cognoscit se intes-ligere cognoscet illam rem. Praeterea dicit Arist.*proprius a s reminiscentiae, proprie conuenit homini ex o sequitur, et reminiscentia conuenit intellectui .Patet dupliciteri mo,quia propria operatio . hominis, est in intellectu, quae operatio est intelligere: a pria operatio hominis non est sentire, quia conuenit uti, seuehomini.Item sectis o discurrere. i.uenire de notitia noti, ad notitiam ignoti conuenit intellectui & istud est in actu,r miniscendi: so reminiscentia, uel aeris reminiscendi, soliconii enit intellectui,& non sensui.
Est hic notandum,* Arist. in illo paruo libro ponit dise- Diso Harentiam inter memoriam, sc reminis tiam. Reminiscentia inter mci
'est eum obliuione. Memoria sne obliuione. unde quado riam. 'Ocies sensibilis. i. phantina est deleta. idiminutasse, u non moti it aiotest exire in actum, tile intellectus non potest rem iniici de prandi illo cuius phantasma erat rura sentati in . quia phantasia non pol tunc habere operationεp2 debilitationem phantasmatis.Tune in phantasmaeli se itatum, τ no potest ex te exire in ab ni tunc pereollationem contrarii ad eontrarium similis ad simile alicuius habentis ordinε quo ad sentiri illi ut phantasmati , sortiscatu illud phantasma debilit tum, quo sortiscato, habeo acti in reminiscendi, & ille actu uocatur reminiscentia. Et si actus reminiscentiae semper est . cum discursu. Ideo quando dicitur, Ureminiscentia est cum obliuione, non debet intelli tela omni obliuione, quia nunqrecordaremur, sed eum diminutione phantasmati , propter φ quam diminutionem, non est suis elen exire in actum. ideo in uolumus reminisci nonroismu . nisi discurrendo de eo Dirario in contraria, de simili, in simile: de re habere ordinem ad illam rem,& se tripliciter fit reminiscentia. Notandum est hic ponendi est ergo memoria intellectiva &dico ut memoria intellecti vano est alia potentia, aintestini eum specie reseruata, se ipse intellectus per specie
reservata ueniens in notitiam praeteriti. ut priteritu est. vocatur memori similiter dicendum est de rein iniscentia. quia diuino supponunt pro eodem, nisi φ reminiscentia connotat oblia mutonem, memoria autem nutum obliuionem ponit. a. a. Utina doctora b.memoria se reminiscentia capiunt aliqn Memmare
olentia, siqn pro actu, aliqn pro habitu,qui teneratur ex in 'umactibus memorandi Ideo cauendum est in omnitius istis. p. rum pCContra istam rationem obiicitur.&cil iri m . Doctor noster adducit aliquas paruas rationet id proba dum,u non sit donenda memotia intellectiva. Arquitur sic mitra 'se
528쪽
rantur alii non aliqui qui bene reminiscuntur, alii non. Et hoc non potest ellc,mia ratione organi,quod non bene ser
eno, Notai, dum quod uerum est, quod Aristo .diei thoe,&dieit s. - mati ibi,quod iuuenes, di senes, sunt malet reminiscentiae, ec me---rasim moriae propter fluxum, id est motum augmentationis, & diminutionis.Iuuenes in proprio motu augmentationis: senes
in motu diminutionis. ideo non positant seruatiphantasmata atem Aristote.dicit, quod uita anti uorum memoria est. Vultis sacere delectari antiquum s audiatis eum loquentem unde senes dicuntur bons memoriae propter multiplicationem memorationum, sed malae memoriae sunt propter in uxum orsani. Dicit etiam ibi, quod iuuenes nimis abuti dant in humiditate,& senes in nimia siccitate. Ideo in iuuenibui saciliter impressio fit, sed in senibus dissiculte im- pretii os t. Ultra notandum, quὀd oportet loqui de memoria inteli Oiua, sicut de intellectu respectu phantasiae: intellectus no potest pro statu isto intelligere, nisi mediante phantasiaci iiiiiii
ter memoria intellectiva non potest habere actum suum, nisi mediante memoria sensit tu a. Memoria senstiua potest habere actum suum sine memoria intellectiva, non e contra. Illo supposito, ubi ergo organum phantasae indisponit ut ad i seruandum phantasmata, tunc non potest memoria intellectiva habere actum suum.
Ex quo sequitur,quod quando dicit Aristote.quod aliqui
sunt bene memoratiui, aliqui non hoc non prouenit ex pa te intellectus, quia intellectus est inccirruptibilis, & immutabilis,quo ad passiones corporales,quia ex natura sua est per- mancns. Nξn potest ergo esse desectu, nec ex parte intelle eius , nee peciei receptae, sed ex parte organipliantasiae, quod organum non bene reseruat speciem, uel non potest recipere , intellectiva a viem memoria nillil potest suu
Ex quo sequitur, quod licet Arist. posuerit memoriam intellectivam, tamen magis semper locutus est de memoria sensi tua, ad denotandum, quod line tali memoria sensitiva, nol offumus habere memoriam intellectauam, pro statu isto, iai quo ad sensibilia. vitia est notandum, quod sicut intellectus est supra sensum, ita potentia sensitiva superior est respectu aliarum potentiarum exteriorum, quia potest intelligere quicquid lin-sus exteriores sentiunt, di cum hoc multa alia, di ibi mare conceptus uniuersales communes, sensus non potest haec
Similitit dico, quod memoria intellectiva potest memorari de aliquo, de quo non potest memorari sensitiva, quia nec primarium obiectum, nee secundarium cadunt sub iensu. Exemplum: uoluntas heri uoluit intelligere trinitatem ntellectus nodie recordatur se uoluisse heri intellisere trinitatem ubi est obiectum primatium intelligere, secundari sis trinitatem. Urium aliquod istarum cadit suo obiecto sensu snon.eiso intellectiva potest memorari sine memoria senii titia, uerum est quoad intelligibilia. Secundo arguit doctor impossibile est reminisci: ergo maledicis. Anteceden; probatur, quia reminiscentia praesupponit obliuionem: et o non potest fieri reminiscentia: probatur seeundo.Nihil postlimus cognoscere de nouo: ergo non possumus reminisci, quia reminiscentia praesupponit oblivione: er post obliuionem non poterimus reminisci. Dat exempla duo. Primu est Themistii deseruo fugitiuo,& ite .lcbet deduci . Aliquis obuiat seruo sugitiuo, ut iste indicat illum esse seruum sopitiuum,& hoc non, quia prius, no cognouit,quia nunquam uidit, aut iudicat illumese seruuti,gitiuum, di luci equitur,quod prius cognouit: ergo de noi uo nihil possumus scire. Primo posteriorum dicit Arist. r cocluso antequam demonstretur, scitur in praemissis: eigo de nouo nihil possimus scire. Concluso aut uim demonstretur scitur in uniuersali, sed non in propria forma. illud dicitur in uniuersali sciri, quando scitur aliaua praemissa, uel pronis. d. l. Dii io, uel aliquae praemissae, exquib. illa potest deduci. ded' seire in propria forma, est Labere actum cognoscendi termi natum ad rem significatam per talem propositionem aruo potest sciri ista propolitio, omnis homo est risibili, dupliciter
in uniueis ali,5 in propria sorma. Exemplo mimi in ymidi . ex plum secudi quando assentio hominem esse risibile. Istud non est multum ad propositum dicit doctor tamen pol reduci odie miniscentiam, quomodo reminiscentia est oblium
deci ratum est, 2 non est is cia obliuiis. Sed dicitur obii uio, quia pliantasma aliquo modo deletum est, scdeeidit, se
non iussi eit ad actum, niti renovetur. Confirmatur primum membrum. Vult adhuc confir mare, non sit memoria intellectiva sed sola seniitrua Le ponitu eauctoritas Avicennae Arist. & Damascent. Pro declaratione . istius est notanduin, si memor aesti mper prieterita, tant 1 primatat obiecti, nunquam memoramur, nisi de praeterito uepraeteritum est, quoad primarium obiectum, sed non oportet, ut obiectum secundarium sit semper pisteritum, ut recorder ille uidit se Petrum non sinortet, P Petrus sit praeteritus. Dicit Arist. in memoria stulativa est praeteriti, ut praeteritu
est. de quo ad primarium obiectum, & secundarium cuius roest,quia sensus non cognoscit obiectum suum, nisi secundum aliquam dispostionem quam habet, quando sentitur pretei- se. Et ideo post actum, iam petit illa dispositio si debeat ergo recordari, oportet τ reeordetur de actu, ut praeteritus est,de illa dispositione, ut praeterita est. Arguitur sic uisus uidet aliabedinem, dato ut in albedine nulla sic dispositio alia,quam heri:ogo percipit obiectum line disposition quae prius erat in
Ist notandumst ad hoc,*sensbile sentiatur, oportet* sensibile comprehendatur a sensu. i. t sit in debita propinquitate, ta distantia,& adhue cum aliis conditionibus.
Vnde ad hee,in habeam talem sensationξ de obiecto, oportet, ut sit in tali ui stantia,&schabet unam dispositionem adsentiti illud obiectum, quando uidetur, quando non habet ros uul ante. s.distantiam talem, uel talem. Alia eonditio in seni ibi ii ethnam uisibile oportet,inopponatur uisui secunda lineam rectam, si debeat uideri.Non uideo parietem, qui est retro me, nec ad extris, te linistris. Viri iniic de sonor no, sta
audio bene campanam, quae est retro me,sicut ante.
Ex quo sequitur, si quodlibet sensibile, uel quaelibet spmeie,seusibilis, habet tuam propriam coditionem respectu sensus,ut uel talem approximationem, uel laneam, uiueo manu meam, utrum per istam dictantiam meam, uideatis manum
Doctor intendit respondere ad quaestionem utrum memo ado. de maria sit in parte intellectiva. Respon. doctor, i memoria eum imitne da in parte intellectiva.& abus memorandi, intellectus Lais . cum specie intelligibili, est ipsa memoria intellectiva. ' Dicit ultra doctor, , intellectus potest habere duplice notitiam.f. intuitiuam, de abstractivam, α ponit talem regula. Quicquid potest potentia interior, potest superior, Neuhoe pluet, di se quicquid potest sensus cognoscere, potest intelle- iux, bc cum Loe alia, de sensus potest intuiti uecognoscere: Iisi. tiaraei so&intellectu . Dicit ibi unum, mintellectus habet boti---,itiam abstractivam Ndicit, et notitia abiit activa est proprie scientifica i stud uerum est, quia notitia abstractiva est secun a 'a adum conceptus communes, S consulos, secundum quos sit . scienti Nam notitia abstractiva fit mediante specie intellisibili de secundum speciem intelli ibilem fit conceptus conius,&seeundum hos fit spientia. Nolo tamen dicere quin habeamus speciei intelligibiles singularium. Vnde in primo di sin.: aractat doctor utrum per unam di eandem specie causetur species singularis,& conceptus communis, di confusu , uel utrum requirantur dux species intelligibiles, puta ui causent ut duae species intelligi iles, unaquae cauletur ab hum nitate, de ab illa causatur conceptu communis. Atia causa r a re singulari,& ab illa causatur conceptus singularis. Dicit ultra, et intellectus non tum pol habere notitiai in ituit tuas simplices, sed etiam complexas .ut intellectus cognoscendo intuitiue ali edinem di parietem, assentit isti, paries est albus & iste assensus est intuitiuus, nee potest esse abstractivus,et probatur, dia ex notitiis abstractius terminor sis; ostionis contingentis, nun5 pol causari aisensus. requiritur aliud. Habeo no titia abstractivam de albedine ii otitia abstractivam de pariete. Vtrum per alias possum assentire isti, pares est albus non sed requiritur notitia intuitiua, de se ii an sentiamus isti,paries est albus, requiritur notitia in uitiua. Ex quo sequitur ergo intellectus potest habere notitia intuitiuam,& absit uam, non solum sinplicem, sed etiam
Ex quo sequitur quod postquam intellectui potest habere
omnia, quae requiruntur ad memorandum, intellectus, ergo potest memorari .Potest duplicitet recordari. Dicit ult a doctor. quod propter tria oportet ponere me χ' 1 moriam intellectivam. Primo, quia recordamur aliquorum, suae non potest cognoscere sensus, ut recordamur nos uoluis
di iuuit exiis &uolui se non cognoscimus a sensu, quia
529쪽
fitentii inserior non potest e nostere mim poteritiis superioris. nos ergo recordamur intelle Mile,& non, nisi per memoriam inteli uam: ergo Ece. Item comparat intellectus notitiam praeteritam ad notitiam iuturam: hoc nequid sacere sensus. Vnde comparare notitiam praeteritam ad suturam, non
est,nisi ex praeterito uenire in notitiam suturi, hoc nequit tacere sensus, nisi saciat ex instinctu naturit. Tertio intellectus disponit se per aliqua, quae sunt cognita, ut cognoscat sequentia,&hoc non potest iacete sensus. Igitur ponenda est memoria intellectiva, non est aliud dicere, nisi quod si intellectus discurrit ex i titia alicuius in notitiam alterius, simit ex notitiis praemissarum ad notitiam conclusionis,oportet qnod dis nat se, idest ponat praemisisas ordinatε,ad ueniendum ad notitiam sequentis. KSα ergo patet,&cdri omnibus istis sequitur,quod in aliqua recordatio, qui est ipsus memoriae intellectivae quoad utrunque obiectum, idest illud de quo est memoria, uilicet tam obiectum proximum, quam remotum potest cognosci a sensu, ut memoria recordatur se intellexiue mangulum habere tres . Aliqua est,quae est ex Parte intellectiua memoriae, quoad obiectum primatium,& non secundarium,ut intelleias recordatur se intellexiste Petrum esse album, uel Petrum currere.hoc quod est Petrum eurrere, gnoui a sensu, & est ii ux sensus, quo hoe, quod est intellexisse, est ipjus intellectui. Memoria sensitiva non est, nis phantina, di sic uisus no potest e noscere se uidete: sed bene phantasia. Tangit alificultatem. Vtrum phantasia potest eo nostere actus suos: si se potest recordari suorum actuum: si non soliis intellectus recordabitur phantasiae.
Ex omnibus istis ergo concludit doc quὀd ponenda est
Ex qua conclusione sequuntur ibi tria. Primo nulla recordatio pertinet ad intellectum. inquantum uitellectus solum abstrata ue e Unoscit. Contra arguitur sie, ibi recordatio sollam si per notitias abstractiuai: ergo inquantum abstractive cognoscens recor datur. Respondetur hic, quod do r uult habere, quod nul quam aliqua potentia recordatur, nisi illa intuit tue possit cognoscere a m praeteritum,oportebat quod cognoiceio actum praeteritum,quando fiebat. Ex isto ergo sequitur, quod nulla potentia inquantum preci se est abstractiva, potest recordati, quia oportet quod fuerit intuitiua, & quod intuitiue cognouerit illa, quorum tecordatur,aliter ωn haberet speciei intelligibilo. CNulla erit ex hoc, εἰ lsiicit ultra, quod memoria intellectiva non requirit duplicem praeteritionem, scut memoria sensitiva, idea no oportet,quod recordetur de utroque obiecto memoria intellectiva, scilicet primario,&secundatio, ut praeteritum est, sed solum deprimario, ut pr teritum est. Nulla et i m pertinet,&clDieit quisd licet sit memoria intellectiva, tamen ista non habet actum primarie, idest primo, quando est coniuncta corpori, nisi mediante memoria sensitiva, uae est phantasiacum specie phantastica. Et propter ista tria Aristoteles t quens de memoria, paruam mentionem sinit de memoria intellectiva, sed magis de memoria sensitiva non nWando, tamen quin ponenda st memoria intellecti .
vltimo recapitulat aliqua prius dicta.Primo qualiter intellieitur, quod aliqui sunt bene reminiscitui, de aliqui non. VnΓ hoe uenit dictum est, quod est ratione organi. Ad aliud destruo si gitiuo Actum est, quomodo reminiscentiast obliuione, non cum totali obliuione. sed propter hoc, qnod phantasma debilitatum est, ut dictum est, se quod non potest mouere phantasiam, sed oportet, quod restauretur per collationem contrarij ad contrarium, similis adsimile, Ece. Et ideo si dominus uidem seruum fiagitiuum in totaliter oblitus non reminisceretur, sed bene si non est totaliter
Ad aliud, quod ponitur, Sicilio solutione uidetur dicere illa auctoritas, quὁd memoria sit in parte sensitiva, quia dicit, quod habitus sensti edicitur memoria. Dictum est. quod memoria capitur tripliciter. pro actu,pro habitu qui generetur exactu memorandi, te iacuit ut memoria pro habitu in illa auctoritate . Dius
Sualitercunque capim ita memori uultum videtur, quod
memoria si in parte sensitiva solum materialiter. Et ratio est quia Aristoteles loquens in illo textu dicit quod quidam est habitus pertinens ad intellectum, alius ad sensum. Pertianens ad uitellectum, ut est ad memoriami mellectivam, adsensum,ideli ad memoriam sensitivam. Ad quaestionem ergo patet ex supradietis, quid si dice dum de ista memoria tensitiva,& intello tua. Ad argumenta, quando arguitur sic, Aristote. solum ponit
memoriam sensitium: erro non est ponenda memoria iii tellectiva. sol ut uim est, quod non neget memoriam interulectivam.
Quaerit ibi dissicultatem uitiam Deus possit recordat LRespondetur, quod non potest proprie recordari, quia nurula potentia potest recordari , niti habeat adium post actum:
Deus non potest habere actum post actum, ideo Deus Pr prie non potest recordari. Primo est actu, intuitiuus, S iecedente illo uenit notitia abstractiva, qua mediante est memoria. Deus autem habet unam notitiam, quae est intuituta, &est ipse Deus. ntra Thre 3. habetur Recordare domine quid acciderit nobis ergo Deus recordatur. Respon .doctor, quod Deus dicitur recordari improprie, pro quanto acturii sui Dei, idest notitia, uel cognitio, tuae est aetem a necessi xia ius mia,sic se habet, quod tempus prae se iis praeteritum,de suturum sunt ei praesentia. Ideo dicitur recor cari: Deus habet iustum actum per quem cognosca Petrum currere. Isti actui in Iritto. succedit tempus tuturum, propter hoc dicitur Deus recordari. Quaerit ultra. utrum angeli possunt recordaris Respo
de . quod se, quia possunt habere actum post alium , ut
Quando ulterius arguitur: intellectu, non potest Labere actum recorda ndi: igitur. Antecedens probatur, quia per recordationem, id est per actum recordandi, cognoscitur aliquid, ut hic,& nunc, idest sin lariter: per actum intellectus sic non cognoscitur, quia obiectum intellectus est uniuersale, ergo intellectus non cognoscit singulare:Responat octor ad istud argumentum,quod uerum est, quod obiectum nostri intellectus est aliquod uniuersale, quia dictum est in quod Lbeio, quod ens finitum, sue sit absolutum, siue respes usi, cuius terminus non est Deus est obiectum nostri intellectus, idest intellectus ex natura sua potest cognoscere omne ensereatum, tam absolutum, quam respecituum, nisi ille respectus terminetur in Deum, ta intellectus non potest cognoscere Deum, qui est terminus adeo non potest cognos ere illum respectum. Contra:dicit Aristoteles, quὁd intellectus agens, est quisicit uniuersalitatem in rebus: emo uniuersale non est obiectum nostri intellectus. Breuiter re ndetur hie, quIdocunque loquimur de uniuersali, debetis dii tinguere de uniuerse mi, uniuersale potest capi l icaliter , de metaphysealit muniuersale loe .caliter non est, nisi conceptus communis.
praedicabilis de ploribus,& istud quod dicitur uniuersale. estv praedicatio de pluribus . Sed metapbysicaliter lo uendo, uniuersale potest dupliciter accipi. uno modo, ut est inpotetia remota ad hoc, τ possit esse in pluribus, se se est ipsa n iura, ut est in te determitiata per differentiam indiuidualem, ut humanitas mea dici eum uersale in potitia remota, de istudini necessante quacunq: operatione intellectui. Alio m 5 est .inpotenta propinqua, ut intellectus eosnoscit illud uno lateraninatione line disserentia indiuiduali: & se intellectus sicit uniuersale in rebus. i. intellectui causat speciem intelligibilem,qua cognoscitur natura aliqua sine da deicti a iudiuiduali. vltra dico, quia natura, ut est in re, sicut homanitas, ut e in re est una numero realiter praesens intellectui, ad hoc lintellectus eam cognoscat. Et sciendum ei misti termini, hi & nue possunt dupliciter accipi. uno modo hic,& nunc: idest existens, o praesens: te-eutilatio est de aliquo hi & nune, idest existens Eemaesens. Alio modo exponitur, hi & nunci. est conditionidus indiuidualibus, de proprietatibus indiuidualibus,qus sunt septu, ec ad recordandum, non oportet quila intellectus semper suo stat illud Precordatur sub illis conditionibus. Sed praesens,& existetis &ed Dicit doctor, quod existentia primo conuenit natu i Ahuic naturae,hoc uult dicerris quis petat, Petrus existit, quae est ratio existendi est sua natura, deo existentia primo eo uelut turae, quam stipulari.
530쪽
Restat soluere tertium a mentum , quod ce formatur: Beati noli possunt recordari de ipsis peccatis, quae commiserunt in hac uita: ergo uidetur,quod anima separata non posse recordari, Euius argumentum quaerit illam dissicultatem. Virum beati Possunt recordam peccatorum suorum commisserum. Supponendo,quod multi sint beati qui peccauerunt, ut Petrus, ta alii,&postea poenituerunt, de tandem saluatinint. Respondet Richardus, quod beati non propriὰ recordatur de peccatis suis, sed bene recordant ut de hoc, quod est Deum misertum suisse peccatorum eorum , de de hoemirabiliter gaudent. Ista solutio non est bona dicit docior. Notum est, quod ibi duo sunt. est recordari commisit e peccata, di Deum misertum fuisse de peccatis, Ee sunt duo obiecta. Dicit ultra doctor et bene uerum ea, et licet ibi sint duo obiecta de quibus poliunt haberi duae recordationes , tanun unum includit Quoddammodo aliud.Nam Dea misertu esse peccatorum nostrorum, includit nos commicile peccata, deiic eso quato de hoc, quod est commisisse peccata. de non de
Quaero ergo dicit doctor, utrum de facto tecordentur, Peommiserint peccat Et arguit, et non possunt recordari apsos comi se peccata, quia si bene recordemur commisisse liquando, uel tristarentur, uel gaudetent, uel neutro modo se haberent. si tristantur : ergo iam beati non sunt, sed miseri , quia tristitia non stat cum beatitudine . Si ga deant: ergo mali sunt , malus est qui gaudet se eommilitia se peccata. Vnde istantur mali cum male fecerint. Dices dico, quod recordanturi e commisse peccata, sed nou ga
Contra, quicunq: uiator recordatur de peccatis suis,tenetur detestari iuuet ccata sita: ergo etiam beati. Antecedes apponit uerum, te consequentia probatur, quia ubi ratio communis magis ligat, tanto ille magis tenetur odire illud, quod est contra Deum , sed ratio communis, id est dile-iuo Dei, ligat beatos, quia magis tenentur ad dili sendum Deum semper, re pro semper e uiator non pro semper e ratio ergo communis magis ligat eos: ergo magis tenentur odire illud, quod est contra Deum,puta peccata:erso si recordantur peccatorum, de non detestentur, uidetur
quod mala agant. Vnde est ibi notatam, τ dissicultas principalis est .vitu et teneatur detestari peccata sua toties quoties recordatur de illis, sue iam suerit consessus, siue non. Vnde dicunt aliqnon sane intelligentes doctorem, τ sie, dc ui in isto pastu est mens doctoris. uerum est,*multi antiqui doctores hoc tenueriint, ut Ricbardus, quod homo toties quoties recordatur de peccatis, toties debet detestari illa. Istud est nimis difficile, de durum in nobis . Ideo dicit Io. Gerson glossando istud , quod toties quoties recordatur de peccatis suis, tenetur detestari, ut est non gaudere de illis, de istud est uedictum. Notum est,ui detestari peccata sua,no est, nisi praeceptum mimatiuum, praecepta ait natiua non obligant drolem sed tempore, et loco. Dices, istud est bonum, in contra doctorem. Diceret aliquis, dico quod non est uerum, quia doctor hie loquitur conditionaliter . dicit si ita se, Quod peccator uiator debeat, de teneatur detestari recrata tua magis beatus. Quod autem adducitur, Sec. JArguitur sic, qui uid sit 'e ista solutione semper detest ri tenentur peccata Ha a Meti quoties recordantur: ergo m te dicis. Patet, sta ille non est dignus misericordia de peccato suo, qui non detestatur peccata, sed isti non detestantur,erno non sunt digni. Res ndetur ibi, quod ista auctoritas debet intellisi de detestatione, de de recordari in uniueis ii, sie uidelieet, uod nullus est distilus misericordia peceat rum, nisi supple in uniuersali detestetur peccata sua.Vnde ille detestatur in uniuersali peccata sua, qui cognoscit Desimisertum esse peccatorum tuorum,uel qui cognoscit se beatum esse post remissionem peccatorum. Dico tamen εἰ c.l Ponit doctor multas solutiones istius quaestionis. Vtrum beati recordentur se commis se peccata. Prima solutio est, quod isti beati non recordantiit neccatorum. Cuius ratio est, quia species intelligibiles lepissentantes peccata sua, uel aquas debent recordari de peccatis suis,totaliter delentur in Deato a Deo. Et ideo non potest exire in actum recordandi,
e istud diminuit de beatitudine. unde aliqua sunt quoia non reminisci, bonum est.Vnde dicit dominui Ge ibi quὁd
bonum est post consessionem peccati luxuriae, non plus recordari de illo. Alia si lutio:dico, P in beatis remanebunt species, per quas possunt recordari de neccatis suis, tamen uti nilexibunt in actum recordandi, quia us nunquim eoncurret ad actum recordandi de illis speciebui. Dices: istud erit poenale in ipsis, quod haberent species ad recordandum, denun quam possient exire in actum recordaudi. Respon.d . et n5: quia peccata esse tecta, de non recordari de peccatis, non estrinale.Nam dicimus, Deus non recordetur peccatorum. . peccatorum eius non recordabor diem: si um, est et Deus non recordetur peccatorum cuiuscunque hominis : ergo peccata non dicuntur esse tecta quoad Deum , omnia uno actu intelligendi cognostat Deus, praesenti praeterita, de futura.
Dicit doctor distinctione de imaquarta dictum est, quM
peccata esse tecta anud Deum , non est Deum non recor
dari de peccatis, ita est Deum non ordinare peccata ad
Ut hoc non placet, ree. IDicit ultra doctor: si istae duae opiniones non placent: ini mo τ maneant species, de Wyer illa, quis possit exire in actsi
de quod recordatur aliquando de peccatis suis, te detestatur 'reuersio peccata sua, propter sura dictation tamen adhuc est dicen. -- ... dum, quod talis sit miser, quia dominus ad illam detestatio- taxiacis. nem non concurrit ad causandum tristitiam. unde quando dicitur, tristitia causatur ex his rebus, quae nobis nolentibus accidunt uerum est, Deo conetur ente cum nolle, ad causa dum tristitiam. Modo dico, quod beati recordantur de peccatis, de detestantur, tamen non sequitur tristitia, quia Devi non concurrit ad illam eausandum. Istam tenet Oecham, re eommunis schola.ista solutio non eis et bona pro illi, qui dicunt, quod tristitia est distincta ab actu detenandi, a nolle. Et uidetur vinio Gregorii de A i. sed oportet, quod cap
rei primam solutionem. Dat aliam euationem. Dices ergo ui semper miraculo Eibi se habet, quia non concurrit,
uel suspendit actionem de ly nolle, quod non uidetur sorte esse dicendum, quod non est inconveniens: immo laudabile est, quod circa beatos miraculose se habeat: nonne laudabile est. praeuenire eos, de necessitat meos ad diligendum esi perpe tuos se,quod uoirrat ad hoc, qudd nosint miseri.Timeas istud no placet, potest poni ultima solutio, manent species,
recordatur, detestatur,& tamen non eausatur tristitia. non
propter miraculum , sed propter incompossibilitatem gaudii, de tristitiae.Nam gaudium excludit omnem tristitiam, de ista est solutio phys comm .inliditas magna in igne, facit et non possit recipere frigiditatem. Dices, istud non ualet, quia istud gaudium, de ista tristitia, non habentur de eodem obiecto: ergo non opponentur, de per consequens erunt eo inpollibilia. istud gaudium unde habetur, de dilectione Dei, de tristitia,de nolle peccasse erro non opponuntur. hoe nihil ualet. Nam est mens philosophi, Se doctoris, quod non solum gaudium, de tristitia de eodem obiecto opponuntur, sedga dium de summo bono,opponitur cuilibet tristitiae cuius que obiecti suerit. Contrahoe nolle,&e.l Arguit ut sic, peristas duas solutiones, beatus habet noli. Ommisisse peccata: id index est tur peccata sua: ergo non est beatus. Patet consequet a: beatus est, qui habet qui quid uult, de nihil mali uult: sed iste non habet quicquid uult: auia habet unum nolle comis se peccata: e o non est beatus. Respondet doctor quod detestari purata νη aia etiam est velle:sed no est uelle ire. a firmativum, sed negati usi, puta uelle nou commisisse pre
Alliam, te istud habet beatus: h bet quicquid uult, non assi maliue sed nega- :