Joannis Clerici Opera philosophica in quatuor volumina digesta Physica, sive De rebus corporeis libri 2. posteriores. Operum philosophicorum tomus 4

241쪽

parum minueretur vis communicationis motus in aetherea materia. Sane potest quidem .variis in locis ea ratione minui, sed si inaequalitas, praesertim magna, nimis frequens esset, nonnisi imbecilla & maligna luce fruere

mur.

2I. Non potest huic explicationi rationis., qua lux excitatur, objici motus perpetuuS aethereae materiae; quandoquidem motuS, quem luci excitandae neces iarium statuimus , non est translatio omnium particularum aetherearum in locum remotum; sed progressio levis, quam V hemens parit impulso corporis lucidi. Sic videmus undas aquae sphaericas, cum quidpiam iueam conjectum est, non minui motu perpetuo

aa. Igitur unumquodque punctum superficiei corporis lucidi, impulsa vicina materia aetherea, Signit undas varias cujus est centrum; earisque undae se invicem permeant & intersecant,sne millione aut confusione, per amplissimam regionem per quamspargitur lumei, Neque enim undae ejusmodi ex uno dumtaxat corpore lucido, d ex pluribus simul venire possunt, cum plura lucida corpora simul Cernantur. 23. Nec mirum hoc debet videri, cum una eademque particula possit inservire variis undis, ex variis locis venientibus, imo etiam contrariis. Potest enim pelli ictu ex dextro latere, &subito post contrario ex sinistro , imo etiam

eodem momento utrimque pelli, mora utrina que veniente, quod hac ratione explicatur. Si

utrimque pellantur globuli pares Λ & D,

242쪽

De Corpore in Genere. C. VII. 23 o

nterque resiliet eadem celeritate qua progrediebatur, reliquus vero globulorum Ordo eodem loco manebit immotus ; quamvis motus per

totum ordinem transierit , & quidem duplici, ratione. Si autem contrarii motus sibi invicem occurrant, in medio globo B, aut in alio ut C reflecti utrimque, & elastic, vi in pristinnm statum redire debet , & sic inservire eoisdem tempore contrariis motibus Communicanis

2 . Verum mirum & incredibile primo intulis tu videbitur undas procreatas motibus & corpusculis tantillae tenuitatis , ad tanta extendi intervalla, ut a Sole & a Stelliζfixis adnosus. que. Vis enim undarum minor fieri debet, prout ab origine sua recedunt, adeo ut singularum 'vis ad oculos nostros pervenire poste vix videatur. Sed animadvertendum est procul a corpore lucido, plurimas undaS , quamvis ex Uariis punctis ortas; in unam sensim coire, cujus proinde vis satis magna est, ut mΟVere nervos opticos possit. Itaque numerus infinitus undarum , quae oriuntur eX omnibus punctis lucidi corporis, ut stellae magnitudinem Solis sequantis, paullatim in unam undam abit, qua adfici oculi nostri possunt. Praeterea intra brevissimum tempus aliquot undarum myriades procreari possunt, frequentissima percussione corpusculorum

quibus AEther verberatur, & qua vis undis addi

tura

as. Hinc etiam intelligimus, quare lucis radii, nisi reflectantur, aut frangantur , per re ctam lineam tendant; .adeo ut a nobis cerni ne

queant, nisi via, qui progreditur , ab origine

243쪽

tadiorum ad oculos usque nostros aperta sit l, n eis rectis. Exempli gratia, ' si sit foramea BG, circumscriptum opacis corporibus ΒΗ., GL, a theneae materiae unda 'quae progreditur expuncto Λ, semper terminabitur rectis lineis AC SAE, nam particulae undaruin, quae extendum tur ultra spatium ACE, debiliores sunt, quam ut radium illic essiciant ; nec eodem tempore concurrunt ad conficiendam sinul undam, qui terminetur motus, nisi in circumferentia C Κ,

quae est earum tangens communiS.

26. Quantulaecumque autem sit tenuitatis foramen BG, materia lucida, s rectum sit, id semper recta permeabit, cum ea materia sit summae tenuitatis. Itaque quamvis motus Corporis Iucidi particularum circumquaque undas in a therea materia excitet, radii tamen lucis , quasi lineae rectae, considerari possunt. a . Hinc intelligere queamuS quare per unum idemque foramen spectatores varii varia cernere possint Objecta, & quomodo duo homines sibi invicem oculos videant; cum eaedem particulae contrariis motibus inservire queant, ut ostendimus. Cartesius vero, qui actionem corporum lucidorum sitam esse vult, in perpetua pressione aethereae materiae, sine ullo .egus motu , ea phaenomena explicare non potest. Nam ejusmodi pressio simul agere in partes oppo fitas nequit, neque in corpora quae ad se invicem ut accedant num ratione nituntur, qualia sunt duorum hominum Oculi, aut duae fa S.

244쪽

De Corpore in Genere. C. VIII. E IC Apuae VIII. De Lucis Resexione, Transmissone, U Refractione, Corporibtirique opacista Pellucidis.1. I. Uando Lux incidit in corpus, per cu- I jus texturam ei non licet ulterius progredi, tum particulae aethereae regredi coguntur, ut videmus pilam parieti impactam retrorsum redire Quemadmodum autem observamus in aliis corporibus, in durius & majus incidentibus, angulum reflexionis aequalem esse angulo incidentiae: idem etiam fit in Luce, ut pluribus animadversionibus Constat.

a. Corpora, quibus reflectitur lux paca ducuntur , eaque ita contrata esse Oportet, ut aethereis particulis transitum per lineas rectas negent ; quod fieri potest, aut quod desint prorsus

pori iis corporibus, hoc est, meatus inter parti- Cularum non arcte ubique cohaerentium coinmissuras: aut quod sint adeo tenues, mi aetheream materiam non admittant: aut quod sint

tortuosi. Nec dubium est quin sint in solidis

Corpusculis , quibus reliqua omnia constant, partes sine poris, neque enim corpus ubique porus esse potest. Sunt etiam forte pori nonnulli tantae tenuitatis, ut materia aetherea maJOr sit, quam ut eos permeare queat. Nec dubium est quin sint ita commissae plerorumque corporum particulae , ut amfractus & tortuosos sinus , non poros rectos, inter se relinquant. Si enim particulae corporum ramone siat & va-

245쪽

et 2 PHYSICAE LIB. U. rie implicitae , non possunt relinquere rectos

3. Corpora ipsa lucida videmus directis radiis ad nos ex iis emissis, qui propterea vividiores sunt, & vehementius Oculos nostros commovent; reliqua vero omnia, quia lux in ea incidens ad nos reflectitur, per lineas tamen rectas. Interdum radius a corpore lucido recta incidit in corpus opacum, quod tunc multo dira stinctius cernitur vividiore luce collustratum; sed innumera alia videmus. quod lux ex aliis corporibus reflexa in ea inciderit, & iterum, iterumque reflectatur. Si tamen nimia reflexionum copia opus sit, radii paullatim ita infirmantur, ut tandem obscuram lucem praebeant, aut plane fracti intereant. Fingamus Antrum in monte flexuosum, Eujus ostium quidem solis radiis directis il lustretur; in ingressu sane ejus erit clara lux, sed si in abditiores recessus ingrediamur, tenebrae erunt densae; quia , nimirum, intercepti radii, per reflexiones opacorum corporum, in eos recessus pervenire non possunt. . Multiplicem autem illam reflexionem facile intelligimus, si in animum revocemus aethegeas particulas aliquantum progressas incidere in Corpora dura, quae Cum permeare nequeant, ne- cenario redeunt; & si perpendiculariter inciderint, per eamdem lineam perpendicularem reflectuntur; si oblique, per lineam reflexionis, quae Conficit angulum aequalem angulo incidentiae. Sic videmus undas in vase aqua pleno excitatas ire vi redire, modo ad dextram, modo ad sinistram,

quia parietes vasis solidi quominus recta pergant impediunt. Eausmodi sunt undae luminis, nisio quod

246쪽

De Corpore in Genere. C. VIII. 243

quod constent particulis multo minoribus , neque lucis sensationem creent, nisi quando per lineas rectas ex lucido corpore ad oculos nostros perveniunt. Centra, nimirum , sphaericaruinundarum, & diametrales lineae per centra ductae lineas rectas emciunt. s. Hoc cum ita sit, non potest non variari reflexio undarum materiae aethereae, pro Varietate superficiei in quam incidunt. Pro asperitate enim particularum, quibus Corpora opaca constant, 'quae pro varietate particularum superficiei diver- 'sissima est, varie franguntur, &reflectuntur undae. Si lux e corpore lucido in laevem superficiem rem incidat, non multum mutatur, quo fit ut corpus ejusmodi lucidum esse tunc videatur; quia haud aliter lucem ad oculos nostros reflectit, quam eam ex corpore lucido excepit. Hincift quoque ut lux ex vultu nostro incidens in ejus modi superficiem, qualis est speculi superficies, reflexa ad nos vultum nostrum referat; quia qua lis inciderat in speculum, talis ad nos redit. 6. Contia vero si superficies sit aspera, pro asperitatis diversitate, necesse est & dissipari radios, & aliter quam venerant spargi. Si contingat concavam esse superficiem, eamque sphaericam, tunc ita reflectuntur radii, ut lineae reflexionum in Certa distantia coeant; quo fit ut vi radiorum collem, objecta quibus excipitur incendantur. Tanta enim copia particularum aetherearum in punctnm illud concurrit, ut undequaque agitatum dissiliat& repulsi materia aetherea lucidum fiat, seu flammam componat. 7. II. Quemadmodum vidimus corpora opaea esse, quae lucem aut nullomodo, aut non per

247쪽

lineas rectas transmittunt: ita pellucida ea ce senda sunt, per quorum poros tu X per lineas rectas transit. Exempli grati , vitrum, aut crys allum, modo non nimis sit crassium luci oppositum,

ita eam transmittit, ut corpora quae sunt trans vitrum aut crystallum facile cernantur; quia lux ex iis corporibus . recta per vitrum aut crystallum, ad oculos nostros Venit. 8. Ne autem dubitare possimus materiam aetheream ea corpora, quantumvis dura, permea re, faciunt certissima experimenta. Si tubus vitreus quadraginta digitos longus impleatur hydrargyro, ita ut superior pars tubi sit adcurate clausa, inferion immittatur in vas hydrargyro plenum, videmus hydrargyrum ad 28 digitum,

aut circiter cadere, & superiorem partem duodecim digitorum intus luce, ut Cum antea Vacua

erat, illustrari; quod non potest fieri, nisi materia aetherea transeat per poros vitri, & spatium quod hydrargyro occupabatur impleat. Constat enim aerem illuc subire non posse, si enim aliquantu- Ium aeris intromittatur, illico hydrargyrum subsidit, aeris pondere pressum.

9. Profertur & alterum eXperimentum, non minus manifestum. Sphaera vitrea undequaque clausa, atque in luce collocata, est intus aeque plena aetherea materia, ac eΣtra, ut ex Q uS inspectione liquet. Materia autem aetherea constat particulis, quae se invicem tangunt, ut antea dictum est. Si ergo ea materia ita esset clausa vitro, ut per ejus poros elabi non possiet, sequeretur motum sphaerae, quando loco dimovetur; ac proin-d e eadem circiter vis postularetur, ad imprime

uam certam celeritatem sphaerae, in plano hori-

248쪽

De Corpore in Genere. C. VIII. 24

etontali positae, ac si plena esset aqua, aut forte

hydrargyro. Omne enim corpus resistit celeritati motos, quam ei imprimere nitimur, pro quantitate materiar homogeneae quam complectitur , di quae eum motum 1equi debet. Contra autem videmus vitream sphaeram non resistere impressioni motus . nisi pro quantitate materiae vitreae qua constat. Itaque necesse est materiam aetheream, quae intus est, non claudi parietibus vitri , sed quaquaversum libere egredi. IO. Quod cum ita sit, mirum non videbitur, si dicamus materiae aethereae undas intra Vitrum Continuari; quandoquidem . Husinodi materia perpetuo pleni sunt ejus pori, crassiorem, qualiSest aer, respuentes. II. Imo vero ostendere possumus interstitia corporum pellucidorum majus spatium occupa re, quam cohaerentes particulas . Si enim, ut diximus , ad horigontalem certam celeritatem corporibus imprimendam, opus est vi, pro ra tione quantitatis materiae solidae qua constant,& si proportio ejus vis sequitur rationem gra Ustatis , quod experientia constat; sequitur eamdem rationem esse inter quantitatem & gravitatem. Videmus autem aquam pendere tantum quater & decies, minus quam hydrargyrum, si Conferantur massae sequales ; unde colligere est' partes aquae solidas, non occupare decimam quar tam partem spatii, quod ejus massa complectitur. Quin & multo minus spatium eam occupare, necesse est, cum hydrargyrum sit auro levius, nec tamen materia auri careat poris, ut ex eo liquet quod materia magnetica facile poros auri permeet.

aa. Objiciet forte aliquis, si usque adeo rara

L 3 sit

249쪽

a is PHYSICAE LIB. U.

sit aqua, ut particulae ejus cohaerentes tam extiguam partem spatii. quod coinplectitur, occupent ; non posse intelligi qui aqua tantopere resistat compressioni, ut vix ulla vis hactenus inveniri potuerit, qua condensari queat. Nec levis profecto est ea dissicultas.' Si .enim dixerimus subtilissimam materiam, qua liquida servatur aqua, dum ea materia ejus permeantur pori, re sistere compressioni, vix dissicultati satisfaciemus; quid enim obstat quominus particulae aquae magis ad se invicem accedentes expellant eam materiam subtilissimam, quae quaquaversum liberrime movetur ' Reipsa, ut nescimus quo coabulo par

ticulae aque te ieorsim consideratae masias cohaerentes & solidas consent: sic nec etiam novimus quare ad se invicem magis accedere nequeant Nec tamen quod antea diximus minus constat 33. Igitur cum ea sint pellucida corpora, per quae aetherea materia recta transit, quo liberius

transit & quo rectius, eo corpora sunt pellucidiora. Quam in rem hoc, praeter antea dicta, observari potest, corpora mollibus particulis constantia saepe miniis apta esse pelluciditati, quam

dura; quod particulae molles aethereae materiae motum veluti obtundant, Cum durae, aut nullam partem molsis ejus excipiant, aut forte etiam

vi elastica , qua pollent, undis aethereis continuandis pulsae inserviant. Iq. Non est leviter praetermittendum , quod diXimus corpora pellucida recta materi, Iucid1 permeari ; nam eadem alioqui materia facile corpora opaca permeat, quod liquet ex eadem ratiocinatione , qua antea usi sumus. Si enim pro vitrea sphaera concava sumatur argentea, non