장음표시 사용
271쪽
praeter aerem, facilius audimus sonitum; quam si clausum sit corpus sonorum, aut nOS etiam . circumdemur aedium parietibus. Asperitas quoque interpositorum corporum λnitui nocet; quont ut sonitus explosi tormenti ex remotiore multo. loco audiatur in mari, cujus superficies aequabilis est, quam in terra arboribus, collibus, aut aedificiis veluti aspera. VI. Si Campanula pulsetur intra Machinam Pneumaticam, ex quo eductus sit aer nullus auditur sonitus; contra si insit aer, auditur, quamvis Machina sit adcurate
io. Haec sunt sonitsis potissima phaenomena, quae nos ad ejus causam deducere facile possunt. Nec alia videtur esse praeter Certum motum coris poris sonori, quo subito & solito vehementius movetur & concutitur aer ; ut jam alibi diximus , sed hic experimentis Ostendere statueramus. In Concusso autem aere, Videntur excitari circuli , quales excitantur in aqua , cum quidpiam grave in eam decidit. Quo usque perveniunt concussi aeris circuli, ed λnitus pertingit; quod pro magnitudine & motu corporis λnori, & ratione interpositorum emporum remotius fit, aut in minore ambitu. II. Haec est generalis hypothesis, qui natura senitus explicari potest, ut liquebit ex adplicatione ejus ad singula phaenomena memorata quae quia facilis est, paucis a nobis expedietur. I. Chordae instrumentorum musicorum tensae admodum, non possunt digitis aut plectro vellicari, quin subsultus varios emciant; quod etiam cernimus, & vi quadam Eastica fit. Dum autem chordae vehementius tremunt, eum tremorem
272쪽
De Corpore in Genere. C. X. 267
In aerem, in quo sunt, necessario transferunt; aer vero subiens cavitatem instrumenti, aut potius aer Iam cavitate Coutentus, tremulo motu concussus, vicinum aerem similiter concutit. Uerum quidem est chordam ejusmodi , inter duos paxillos, in aperto aere tensiain & vellicatam non edituram talem sonitum; sed hoc fit quia concuΩso aeris nimis late dissipatur, cum instrumenti
Cavitate excepta magis colligatur, & vehementior propterea si eo in loco. I1. II. lnstrumenta Varia, quae aere impleta sonitum edunt, & ipsa animalium ora, quae Voces varias emittunt, quid aliud essiciunt, nisi quod aerem concussum per arctiores tubos vi emittunt; unde fit ut aer concitatius motus aures nostras verberet pI3. ΙΙΙ. Cum corpora duriora colliduntur subito motu, necesse est non modo disjici aerem interceptum eadem Celeritate, sed & eorum partes introrsum pelli magna vi; deinde in stum saltem aliquatenus redire, quo fit ut concutiatur Vehementius aer. Corpora quidem mollia quae ictui cedunt, nullum aut exiguum percucta sonitum edunt; sed dura tremulo percussiarum partium motu, necessario strepitnm creant, isque strepitus eo major est, quo forma corporis percussi est aptior ad concutiendam majorem aeris
copiam simul ; qualis est forma dolis vacui ,
Violae, tympani, campanae &c. quorum capacitas aere plena est, adeo ut concuti eorum partes nequeant, quin concutiatur simul comprehensus
273쪽
particulae maxima vi dissiliant,& cgredi nitantur potissimum qua egressus datur; quo fit ut totus
tubus' ferreus subito concutiatur, & erumpens pulvis*yrius, summopere dilatatus, acrem vici num condensatum disJiciat. Aer vero ad pristinam extensionem rediturus, vi clastica ita flammam premit, ut eam celerrime elidat; cum absumta est solidior ejus materia, imminuisisque motus; Isque reditus tania vi fit, ut aer in tubum irrumpens aliquamdiu circa eum aestuet, quo creatur longus ille, ac veluti repetitus fragor, quem explops bombardis. aut siclopetis exaudimus. Non potest etiam incendi omnibus partibus simul, aut fere simul pulvis , qui aurum fulminans dicitur ; quin vehementissime aerem dilatatus disjiciat, & ad aures nostras subito impetu,
impellat. I s. V. Ne nuida quidem Corpora, Cum solidis praesertim illiduntur, sonitu carent , quia is similiter concutiunt aerem; quamviS non tant1 Celeritate ac vehementia, quo fit ut sonitus sit obtusior. Sibilum audimus venti, quia vaporespondere suo in certam partem delati secum trahunt aerem , in quo volitant. Mare & fluvii similiter acrem vicinum secum rapiunt, murm1rque propterea excitant, pro rapiditate motus minus aut majuS. Ubi magna Copia Vaporum,
aut undarum solidis partibus arctioris meatus illiditur, vehementius cas percutit, & propterea sonitum majorem creat.
I 6. Uidemus jam quae sit causa, ob quam Gonitus, & varii quidem sonitus, collisione corporum excitentur. In sonitu ipso consideranda,
I. distantia, quae si magua sit, aer late sparsus
274쪽
De corpore in Genere. C. X. 269
moisis maxima parte amissa, ad aures nostras adpellit, easque minore Vehementia Verberat, quo
fit ut sonitus sit minor; &vice versa, si propiussit objectum sonorum. Sic videmus undas, in
aqua lapsu corporis gravioris excitatas, celeriores & vehementiores esse, quo sunt centro motos
propiores , & distantia paullatim evanescere;
Communicato motu cum aere, aut per aqueas
particulas latissime sparso, aut in aliam partem vi alius motus majoris determinato.
17. II. Quandoquidem sonitum diximus esse
subitum ti vehementiorem motum aeris, cumventus cum motum adjuvat, facilius ad nos venit; cum ei contrarius est, dissicilius. Ut enim undarum in aqua impetus contrario frangitur motu , idem fit in aere. 18. IlI. Eadem de causa, nebulae crassiores& nix, motum aeris impedientes,' interpositis crassioribus corpusculis, obstant quominus sonitus ad nos plenus & Clarus perveniat, ut antea solebat. i9. IV. Lentius sonitus ad nos pervenit quam lux, quia lucis undae quae materia multo subtiliore constant, ideo celerius progrediuntur; praeterquam quod lucidorum corporum impetus , ad pellendam aetherealia materiam muliti vehementior est , & pthrumque etiam diuturnior, adeo ut undae aliis alia succedentes priores sustineant& adjuvent. Indidem fit, ut ex rem Otiore multo loco lux ad nos perveniat , quam sonitus. ΣΟ. V. Quo fluxus & tremor aeris corpore1onoro commoti plenior ad nos pervenit, eo vehementius aures nostras concutit, majorem
275쪽
que proinde sonitum creat. Plenior autem venit, Cum inter aures & corpus Quorum nihil est, praeter aerem ; contra frangitur, interpositis corporibus , unde consequens eit ut minor sonitus exaudiatur
2 i. VI. Cum sonitus sit motus aeris , si Campanula Horologii claudatur Vitro, in quo sit aer, deinde pulsetur, aeris tremor in ipsum
vitrum transsatus aerem etiam eXternum Concutit, adeoque sonitus sensitionem aliquam in nobis creat, quamvis vas sit ad curate clausum. Sed si nullus sit in vitro aer, ubi clausum est Horologium , campanulae pulsatione concuti .nequit , ide6que non exauditur , ut experientia
aa. Hinc intelligimus hypothesin adlatam de causa sonitus , aut esse veram , aut Vero proximam ; cum ejus ope feliciter sonitus pha, nomena &effectus varii explicari queant. Quod ut magis constet, aliquot alia Problemata nitum spe stantia, ea hypothesi , explicare coonabimur.
23. l. Quaeritur qua ratione fiat Echo, qui vo-CeS repetitae ad aures nostras reseruntur ξ Quod ita explicant Philosophi, quorum exposuimus sententiam. Cum aer concus ius in orbem extendatur, quasi a centro sphaerae ad circumferentiam, motus ille qui ulterius progredi posset, incidens in corpus durum quod particulae aereae loco' depellere non possunt, necessario in contrariam partem aliquatenus reflectitur; quo fit ut via qui ivcrat regrediatur , aures loquuti verberaturus, atque iterum eumdem sonitum in iis excitaturus, qui dicitur Echo. . 24. II.
276쪽
De Corpore in Genere. C. X. 27 I
a4. II. Quaeritur qua ratione fieri queat, ut
interdum aliquoties repetantur verba eadem pNimirum, ut aiunt, quando contingit Varia corpora dura, ct apta ad reflectendum motuin variis distantiis sita esIe; inde fit ut proximum citius motum reflectat quam remotius, adeoque singula distinctum sonitum excitent. 23'. Si quaeratur quale esse oporteat ejusmodi eorpuS, quod motum aeris reflectit ξ videtur experientia suadere durum & concavum este; ita ut
tineat; qui cum alio dilabi nequeat, per meatum per quem ingressus erat, rectediatur. Sic videmus in Templis, cum fenestraeramneS, & Januae Clausae sunt, facile vocem reflecti; quod, nempe, motus ille Templi parietibus egredi neu ueat, aC necessario reflectatur. Atque eo plenius hoc fit, quo pauciora sunt quae aeris fluctuantis motum confringere queant ; videmus enim in Templo vacuo multo majorem Videri vocem , quam quando auditoribus resertum est.
26. III. Observamus etiam, si quis in loco sornice tecto & laevi pariete cincto loquatur ad parietem conversus voce submissa, eam vocem audiri
in opposita loci parte ab eo qui aurem parieti ad-mOVet , cum e media parte ejus loci non audiatur. Cujus rei haec est ratio, quod motus eris per lae vitatem parietis & fornicis fac ire labatur, & ad Oppositam usque partem conservetur cum in medio spatio saepe ita sit tenuis, ut animadverti
nequeata . IV. Sunt variae sonitds species, quae tamen ad duas potissimas vulgo solent referri, gravein & acutam, qui qua in re siti lint, si quae-
277쪽
ras, respondebimus ex hypothesi nostra nasci eam
diversitatem ex diversitate motus aeris. Atque acutus' quidem sonitus videtur ex celeritate &subita concussionis iteratione nasci; cum videamus chordam instrumenti Musici, eo a tiorem sonitum edere concussam , quo tensior est. Gravis vero ex contraria ratione videtur oriri, cum quo minus tensae sunt chordae, eo graviorem motae sonitum emittant.
28. V. Quaeri solet quomodo fieri possit, ut
ab uno eodemque homine, ita vox flectatur, ut modo graves, modo acutos tonos emittat pQuod ut intelligatur, sciendum aerem eX pulmΟ-nibus per tracheam arteriam erumpentem, Varie adfici Epiglottide; quae est in summa arteria, &quae modo integra aperitur, modo eX parte tantum adtollitur, emittitque majorem aut minorem simul copiam aeris. Praeterea varii in ea sunt motus, quibus adr transiens adficitur. Ad sonos articulatos quod adtinet,ii fiunt ope linguae, dentium & labiorum; quae prout varie moventur, varietatem in motu aeris erumpentis necessario
29. VI. Constat experientia , cum duarum
Violarum, exempli gratia, chordae seque tensae sunt, adeo ut pulsae eumdem tonum emittant; si Violae invicem admoveantur,' pulsari alteram non posme quin alterius chordae concutiantur, &sonitum aliquem, sed tenuiorem edant; contra vero si laxentur alterius chordae, ut inaequaliter tensae sint, tum nihil sinite in altera cerni. Cujus rei rationem hanc, ex hypothesi nostra, reddere possumus. Nempe, chordae sequaliter te sae cum pulsantur eodem modo movemur, quo
278쪽
De Corpore in Genere. C. X. 273
fit ut aer chordarum certo modo tensarum tremore concussus possit movere chordas vicinas eodem modo tensas. Contrarium evenire necesie est, quando chordae non sunt aeque tenta. 3o. H. Videmus etiam instrumenta quaedam Musica ita inter se consentire, ut eorum Ope symphonia fieri possit, quae grata auribus accidat; contra vero alia usque adeo escte dissona, ut nullo modo conjungi possint. Criu rei si causam investigaris, vix alia reperiri potest, quam quae sit hypothesi nostrae consentanea. Cum enim sonitus sit in motu aeris situs, Symphonia nihil est
praeter conjunctionem variorum motuum, qui inter se ita conveniunt, ut alter alterum non de stritat, aut turbet. Contra vero . si motus ita sint
contrarii ut sedestruant, aut turbent, ex iis nihil nisi dissionum nasci potest. Oportet quoque pIuribus instrumentis simul pultatis, ita aerem
moveri, ut sit aliqua inter eos motus proportio , & aliquis etiam pulsationum ordo. Sic si tympanum pulsetur una cum tibia, tympani vehementior & gravior sonitus tibi te fere sonitum absorbet; contra tibia cum Viola potest conjungi , quia sonitus quos emittunt se invicem quominus exaudiantur non impediunt ; seu
motus aeris ex tibia exeuntis non absorbet mo istum ex Violae capacitate erumpentis aeris. Uexum si multo frequentiores sunt motus tibia excitati, quam motus qui ex Violae pulsatione oriuntur, aut non aequabiles , tunc temporis nulla est harmonia; oportet enim certo ordine pulsari aurium tympanum , & certi S temporibus, ut harmonia instrumentorum sentiatur.
279쪽
CAPUT XI. De Odoribus. I. T Uplex est vocis odor potestas, significati s enim aut sensationem quam habemus ,
admotis ad nares nostras corporibus odoratis;
aut id quod est in iis corporibus & quod est vel
causa vel occasio sensationis, quam tunc experimur. Vulgo dicimuS corpus quodpiam carere Ο-dore, cum admotum naribus nullam ejusmodi
sensationem excitat; quibus in verbis, id quod est in corporibus odoratis intelligimus. Sed saepe incauta id quod sentimus cum eo quod est extra no&coniundimus, & Odorem gratum, aut tetrum, hoc est, sensiationem jucundam, aut molestam rei odoratae inesse Iudicamus. Quem in errorem, circa omnes qualitates sensiles, delabitur vulgus, ut aliquoties jam Observavimus. a. Si vera esset vulgi opinio, ut nunc alia taceamus, sequeretur uno eodemque odore omnes homines eodem modo adfiei; natura enim odoris aut grati, aut ingrati immutabilis esset, neque a motu organorum nostrorum penderet. Contra vero Videmus odores aliis gratos aliis nocere, unde colligere est sensationem odoris nasci ex cςrta commotione olfactoriorum ner-VOrum, quae pro varietate organi varia esse potest, ut postea videbimus' non ex qualitate quadam sensationi nostrae simili , qualis nulla tutelabi potest . .
3.. Antea eXposuimus quomodo olfactus in nobis adsiciatur, ut inde sensatio nascatur OdoriS, .
280쪽
De Corpore in Genere. C. XI. 27s
nunc omisso eo quod in nobis fit, quod est in corporibus odoratis contemplabimur. Itaque odor hic significabit non quod sentimus , sed diu quod est in odorato corpore. . Haec ergo sunt potissima odoris phaenomena I. Ut odorem sentiamuS, Oportet non modo adesse corpus odoratum , aut id naribus admoveri, sed etiam nos naso aerem in pulmon adducere ; si enim aliquamdiu spiritum coerceamus , nihil olfacimus, aut etiam, si nares, obturatas habeamus, & spiἔitum solo ore duca
s. II. Varia corpora odorem emittunt eo dumtaXat tempore, quo humor aliquis iis inest; si siccentur, aut nullo, aut tenui Odore praedita sunt. Sic videmus flores plerosque odoratos, si exsiccentur, nullum, aut tenuem odorem emi
6. ΙΙΙ. Plurima corpora dura , quae spontinsul nullum odorem emittunt, tunc odora sunt Cum uruntur, aut quando vehementius frican rur. Sic cera, qua Obsignantur litterae, odorem emittit quando inflammatur, qui antea in ea non deprehendebatur. Sic &, si ferrum ferro, vitrum vitro, silicem silice diu & celeriter fricemus, Odorem aliquem ex iis elabi sentimus, cum antea nullus esset. . IV. Sunt Corpora odorata , quae Odorem ita mutant Soli aliquamdiu exposita, ut eX teterrimo gratissimus fiat. Sic musicas Castori detractus , qui primum odore summopere omen dit, per aliquot dies ardenti Soli expositus, gratissimum postea od0rem emittit. Μ 6 8. V. Viis-