장음표시 사용
291쪽
acidus. Uerum praeter misturas & gradus varios 1aporum, omnium , quae dulcia dicuntur non est idem dulcor; alius enim dulcor.sacchari, alius mellis, alius lams, alius pomorum &C. Omnium etiam amarorum non est idem amaror, ut
amygdalarum, fellis, aloes &c. Varia est quoque acidisa, aceti, vitrioli, sialis marini &c. Igitur quamvis sciremus quare saccharum, eramplicausa dulce sit; non tamen propterea nossemuS, quare Iac dulcore sit praeditum. 19. Attamen viri acutissimi volunt dulcorem in eo essse latum, quod partes corporum dulcium sint obtusiores, adeoque Linguae nervos lenius titillent. Sed quare non liceat dicere dulcibus quidem inesse salia , sed quae subtiliora
sunt, & tenuiora imo & flexiliora, quam ut Linguam vehementer pungere possint 8 Praeterea quaecumque hypothesis hic admittatur . nulla , ut diximus , lassicere potest explicandis omnium dulcium saporum naturis; neque quispiam de singulis inrerrogatus respondere 1ustineat; nullus enim esset conjecturarum finis , quae quo plures sunt, eo majus est errandi peri
ΣΟ. Aridum saporem ex eo oriri volunt iidem Philosbphi, quod particulae corporum acidorum sint longae, rigidae&acutae, instar acuum; quo fit ut Linguam pungere videantur. Quod ita universe dimam non absurdum quidem Videtur, sed parum prodest intelligendis tot variarum, quot sunt, aciditatiam naturis. ΣΙ. Volunt fructus immaturos esse acidos,
quia succi terrae quibus constant, & qui Con creverunt in poris longis & tenuibus trunci.
292쪽
De Corpore in Genere. C. XII. 28
ramorum, propterea constant particulis acutis. Sed si concrevissent succi eo modo, fibras arborum plane obturassent, & saccedenti succo viam interclusissent; quod cum contingit, actum est de arboribus. Quidni dicamus ingentem copiam tenuiorum salium, hoc est, volatilium , per arborum fibras primum cum succis adscendere, & aciditatem tructibus cre Lepa a. Aiunt fructus paullo maturiores esse ΔΑ cacidos , quod pars aliqua particularum acidarum, motu, qui in fructibus calore Solis excitatur , frangatur aut obtundatur ; quo fit ut Linguam magis titillent quam pungant, dum Ceterae priore servata figura pungendis nervis etiamnum aptae sunt; itaque aliis titillantibus, alias pungere, unde nascitur dulcacidas sapor. Sed quare non liceat dicere tunc temporis salium volatilium plurimas particulas calore Solis evectas esse, & fructuum poris elapsas pag. Denique nimis maturis, aut diu sero vatis fructibus saporem minorem esse volunt; quod particulae illae oblongae ct acutae, longo humoris intra fructum motu comminutae, &adtritae sint. Sed tuno salia illa volatilia omnia fere evanuisse, eodem jure, dicere possu
24. Iidem ita amaroris naturam eXplicant, fructuum exemplo. Si fructus, inquiunt, maturescere semper pergeret, ita sine dubio omnes ejus partes adtererentur; ut nulla superfu-.tura esset, quae posset jucunde Linguam punge
re , sed eam tantum nescio qua incommoda r
293쪽
tione titillare. Videmus autem fructus nimium maturos amaroS else; itaque hinc nos colligere posse censent amarorem fructos in eo situm esse, quod omnes ejus partes sint hebetiores, obtusiores, & subtiliores solito, adeo u nullae acutae & rigidae sunt. 26. Sed quidni dicamus amarorem inde fructibus , praeter modum maturis & jam putres centibus accidere; quod subtilioribus suibus, tenuioribsisque p/rtibus in auras evestis, nihil supersit praeter terrestris cmusdam salis speciem; quae oam sola cum sit in fructu, & impedimentis quibus implicita erat soluta, Linguam non tam pungat quam radat, limae instar ρ Certe haec conjectura teque est verisimilis ac altera. Sed conjecturis nimis indulgere periculosum est philosophantibuS.
26. Hoc constabit exemplo generationis vini, quod ab ingenioso viro profertur, ut Coim ecturis suis de saporibus fidem faciat. 'se Primum, in-M quit, succus terrae, cum subtilissimis ejus par-- tibus constet, non potest esse magno sapore, praeditus. Sed subtilissima sunt salia volatilia, cum sponte sua, si in vasibus apertis serventur, in auras abeant, & quiuem celerius quam aqua. 27. is Quamvis Concrescat in poris vitis, &is convertatur in particulas satis crassas, ut nervos Linguae movere possi ut attamen quia si aliquatenus illic implicitus est, nec inde nisi is aegre elabitur, obtusiam dumtaxat sensationem is in iis qui lisnum vitis manducant excitare se potest. At si poris Iigni adhaereat succus terrae, ut in iis concrescat, debet, ut diximus, eos
294쪽
. De Corpore in Genere. C. XII. Ego
obturare , & donec solvatur ligni textura, iis adhaerere. Si ligni vitis non sit magnus sapor, hoc inde oriri potest, quod salia sint nimis in--ter Rus partes intricata, quam ut Linguam pungere queant. 5. , Praeterea, inquit, Cum partes illiussi succi quae destillant, & in aerem prorumpunt, , , ut ex petiolo racemi procedere videantur adri formandos acinos, invicem adhaereant, ne
si dum facile divellantur; hinc sequitur eas non se posse fere nisi Linguae superficiei adplicari, ac
se proinde levem tantum sen1ationem excitare. Verum hoc ipsum tribuere possumus eXiguae copiae volatilium salium, quae ex tempore per fibras vitis adscendunt, ob caloris defectum. Quemadmodum enim, ut illa salia ex plantarum& animalium corporibus Iauriantur oportet 'certum Alembico calorem adhiberi ita etiam, ut ex terrae sinu per fibraS plantarum evehantur aliqua copia , paullo majore aeris calore Opus est.
29. Sed postquam tempore partes, quibus se constant acinii divelluntur, cum calore aeris is quo leniter agitantur, tum adventu multari rum aliarum partium similium , quae intero priores irrepunt; liquet has seorsim agere deis bere, & creare sensationem acrimoniae, quam se omphaces comedendo experimur. tamque veri similiter dixerimus, omphaces acidos esse; quod magna acidiorum salium copia, calore aestatis, in eos evecta tunc fuerit. 3O. Calor aeris , qui augetur dum matu- rescit fructus, dum pergit movere acinorum particulas, debet eas magis ac magis obtun-
295쪽
dere, tenuioresque alias reddere, quae titillauti tes Linguam in ca excitant sensationem, quamis experimur cum maturas.uvas comedimus,
Verum id ipsum de salinis particulis, non de quibusvis , dicere possumus ; aut etiam cum maxima copia acriorum salium evecta fuerit, calore aestatis, asinum necessario dulciorem fieri. 3I. Si tempus paullo ante vindemiam sitis PluVium, pluvia quae in terram cadit majorem se alimenti copiam uvis subministrat; unde fit ut se cum uvas subierint plurimae particulae longae, se quibus per brevitatem temporis acumina ob- tundi non potuerunt, minus dulces sint uvae. quam antea. Imb minus sapidae, adfluente multo majore aquae copia, quam salium, necesse enim est aquam insi dam, sapido liquori adfusam, saporem ejuS minuere. 32. se Succus, qui primum fluit ex compresse iis uvis, debet tunc temporis non multum, , differre sapore ab uvis ipsis ; imo vero dulcisis remaneat oportet in dolium injectus, si do-- lium sit ad curate clausum. Quamvis enimis fermentatione plurimae oblongae particulae, si quae implicitae inter se erant, seiunctae fuerint, se & ad pungendum aptiores factae sint ; non possunt tamen acriorem sensationem in nobis excitare, cum agant simul cum aliis multis se quae hebetiores di subtiliores factae sunt, quia se ex dolio exire non potuerunt. Dulce eit mustum, quia salia ei uvarum succo admista, impli cita sunt crassioribus particulis,quibus fit ut acrius pungere non possint. Quamdiu turbidum est vi
num , ejusmod i pii sapore praeditum, qui postea
296쪽
De Corpore in Gerere. C. XII. Eorcrassioribus particulis in faeces demissis, multo est acrior. 33. ,, Quod es dum vinum in Cupa esset, feris mentari coepit, & postea dolium apertum aliis quamdiu fuit; tunc temporis tenuissimae &M commotissimae particulae,alissique minime Om- ,, nium, propter tenuitatem, implicitae, tu auras,, abierunt; adeoque quod superest aptius est ad , , pungendam, quam ad titillandam Linguam. , , Qua de ratione, eo tempore, asperior est vinio sapor. Perinde dicere possumus fermentatione factum esse, ut subtilissimae salium partes in auras abierint, crassiores vero superssint , quae Velle. mentius & asperius Linguam pungunt ; quod Crassiores musti partes,quibus impediebantur,sun dum dolii petierint. 3q. se Vinum dolio ad curate clausum varie in se eo moVetur, Ut necesse sit varias partes obtu-M siores fieri, aliasque frictione mutua flexiliores; is quo fit ut, ad commovendos Linguae nervos, se ineptiores sint. Eo tempore, Vinum non am- plius acerbum, sed ad eam maturitatem, qua ,, bibi potest, videri debet perveni me. Eodem jure dicere possumus aut salinas particulas hebetiores fieri, aut potius crassioreS fermentatione ex vini ceteris particulis evulsas fundum petere cum faece, aut lateribus dolii, cum sint motui ineptiores, adhaerere; unde id nascitur, quod Tartaram dicitur. 3 s. o Dulcor vini magis ac magis augeretur, se nisi dolii materia aliquatenus mutaret liquo , , rem, quem complectitur, & per ligni poros tenuissimae abirent particulae. Quam in rem D adfertur experimentum petitum ex vino, quod
297쪽
per annos plures in testa diligenter clausa adser- vatum est arenae, in vinaria cella, infossum, si & quod tandem dulcorem similem ei, qua prae-- ditum est Hydromeli, adipiscitur. Causam hujus rei hanc reddere possumus, quod particulae salinae partim hebetiores fiant, partim in faecem cadant, lateribusque vasis adhaereant. 36. - Si vero dolium sit apertum, particulae se oblongae necessario quidem adterentur , ut se aliquanto tenuiores fiant; sed flexiliores easse fieri necessse non est, quia Omnium myxime se flexiles & commotae facile ex dolio apertori elabuntur, & quae supersunt facile moventur ,, in ampliore spatio, quo fit ut flecti eas necesse sario non oporteat. Itaque nulla alia mutatiose longis particulis accidet, nisi quod acuentur,
,, Vinumque adeo in acetum convertetur. Verum praeter quam quod tenuiores salium partes in auras abibunt, ct calore aeris p.rpetuo agitabuntur crassiores, & impedimentis ceterarum vini partium liberabuntur; potest fieri ut ex aere in apertum dolium nitrosae particulae ingrediantur, quae salibus vini pςrmistae aciditatem creent. Ac sane videmus liquores plerosque, qui corrupti acescunt, aeri eli positos brevi tempore acescere. Notum est etiam Vinum, postquam maturuit, ut sit potui aptum, si coquatur multo acerbius fieri.
37. - Si denique diutissime partes vini aerio expositae moverentur, ita tandem adtereren-
tur, Ut tenuiores fame facile flecti possent: se adeoque cum non possent amplius Linguae se nervos movere, insipidum liquorem constari rent, quod eXperientia constat. Sed nihil vetat
298쪽
De Corpore in Genere. C. XIII. ros
tat quin dicamus ex aceto diu aeri exposito tandem particulas omnes volatilium salium evehi, salia vero fixa fundum valis petere aut lateribus adhaerere, adeo ut denique nihil praeter insipidum liquorcin supersit. 38. Quae cum ita sint, verisimilius est sapores omnes oriri non ex quibusvis corporum particulis, sed ex variis salium generibu S, quae sunt corporibus omnibus admista, & quae separata a particulis insipidis Linguae nervos pungunt saliva diluta. Haec summatim de saporibus dici posse videntur , nam singulorum rationem reddi non posise ostendimuS.
' Ch suae XIII. De qualitatibus tactilibus, S primum qui
dem de humiditate, siccitate , ca
I. Ualitates tactiles dicuntur, quae tactum adficiunt, &quatuor quidem primariae a Scholasticis vulgo statuuntur, humi-ἀitas, fucitas, calor , frigus, ex quibus reliquas
constare putant. Nos hic eorum dogmata ad examen non revocabimus, quod longum esset& inutile ; eorum dumtaxat divisione usi sumus, ordinis caus L Itaque consideratis qualitatibus, quae ad reliquos sensus pertinent, ad eas quae tactu deprehendIntur veniendum est. a. Tactiles qualitates hae ab Aristotele nume-
rantur , calidum, frigidum; siccum, humidum; N 3 grave,
299쪽
grave, leve; darum, molle , scabrum, labrum crassum, tenue, quas singulas etiam dennit. Humidum λιὸν) ait esse quod cum facile terminos alienos fuscipiat proprio non defuitur . quae tamen definitio potius liquidi est, quamvis non admodum adcurata.
. 3. Humidum vocatur id quod humorem admistum habet, seu extri insecus, seu intus; qui humor adhaeret digitis nostris,. si id corpus tangamus , aut quamquam non adhaeret, Certis indiciis inesse deprehenditur. Sic humidum fit quod in aquam, aut quemvis alium liquorem immis-LMm est; quia , etiam cum eX liquore eductum est, adhaerent ejus superficiei multae liquoris particulae. Humidum etiam est quod in poros humoriS Rarticulas accepit , etiamsi sicca est
superficies. Exempli gratia , lignum siccum,
quod in aquam immittitur, per totam superficiem humorem contrahit , quamvis intus sit humore destitutum. Contra lignum viride est intus humidum, succo quo alitur, licet extrimsecus siccam.
. Hinc intelligimus humiditatem, proprie loquendo, esse liquidorum qualitatem, non solidorum , aat durorum. Dura enisu & solida fiunt humida, non accessione qualitatis, quae iis inlimreat, quasi suriecto; sed adventu particularum corporis liquidi. Haec perspicua sunt, neque Scholasticorum figmenta digna sint, quae serio
s. Siccum in soteles ait esse quod proprio termino belle definitur, alieno ostre; quae definitio ad solida aut dura potius pertinet, quamquam ab consequente, non e rei natura petita. Siccum id di-
300쪽
De Corpore in Genere. C. XIII.
dicitur cui nihil est humoris neque intus, neque extrimsecus admistum, aut adhaereΠS. Sic metal la sunt sicca. si mod6 pura sunt, quia nullus estiis admistus humor intus; neque extrimsecus adhaeret, nisi aliunde advenerit. 6. Observandum autem hic, in sermone quOtidiano. proprie humidos dici non quosvis liquores ; sed eos qui ejusmodi sunt ut adhaereant rebus immersis ; aut earum etiam 1ubire poros queant. Unde fit ut metalla liquefacta, &hydrargyrum vulgo negent esse humida. SciPhilosophi haec etiam humida Vocant, qUae ta men ad ambiguitatem vitandam, rectius liquida
7. Hinc intelligere est siccitatem non tam esse qualitatem realem, quae' aliquid subjecto, quod siccum dicitur, addat, quam absentiam humori S. Ut enim quidpiam ex humido siceum fiat, quid aliud postulatur, nisi ut humor externus abstergatur, aut internus ex poris ejiciatur, ut partes tantum solidae supersint p8. Ne ambiguitate fallamur , observandum etiam vulgo sicca dici, quae apta sunt ad humorem adhaerentem aut inhaerentem tollendum. Sic Ventus dicitur siccus, quo flante humida corpora sicciora fiunt; quod, nimirum, humidaS COrporum particulas evehat in vapores. Immidas Contra ventus dicitur, qui cum secum deserat vapores, eos in id quod ei objicitur immittit, ade 3 que humidum facit. 9. Haec nulla paene dissicultate laborant, sed naturam caloris & stigoris investigare dissicilius .est; quod antequam adgrediamur, observandum calorem & frigus, hoc in loco, non sigilificare