장음표시 사용
121쪽
non erat: ubi legi debet, quod Herodes
rex non erat: sequitur enim. Audi ergo quod Euange tu reserat: Audiens Pilatus eum esse de Galilaea, misit eum tum ad Herodem, qui erat tunc rex in Israel, Et
Iarim appellatum it CYPRIANVS,
quod Iarim vox Hebraea Sylvestrem LacinE lonat quod Herodes quamuis a Romanis sit praefectus rex Israel, non erat de gente Israelitica, sed alienigena & xenium ait esse munus amicitiae causa datum, quod vulgatum est, & illa Xenio, id est, dono amicitiae reconciliatiam Herodem Pilato fuisse. Haec superioribus,si Ecclesiasticam interpretationem sequaris, congruunt mirabiliter. Confer cum Hebraea interpretatione, non cohaerent,
Qui ergo Hebraeos sequi volet, nostros reiiciat nec est est.& cum Iudaeis veteres rideat & ridiculos faciat. Ergo siquidem ipse in Assur delatus est , ad regem Israel Herodem, qui Assur dicitur, quod praefectus erat Galilaeae rex, quae para erat Syriae,Syria Hebraicὰ dicitur Allar elatus
est in Assur, in domu in regis Alssur,Hebraita est casu dandi delatus est Assyrio
regi, Graecξεις ασσοο ου sic enim legit I UST IN US in domum Assyrij forma dicendi Graeca: munus vel xenium, id est
munus amicitiae regi Assyrio HeroduIari ylues. ut interpretatur CYPRIAN V S, vel ultori iudici, cuius munus est
vicisti & punire flagitia ι legit enim, ut nunc legitur Hebrai, E. Iareb. Apud Lxx Iarim, ut legit CYPRI AN Us, saepε enim in sacris litteris est duplex lectio
mutatione unius litterulae aut duarum, ct verbum Hebraeum potest esse nomeappellatiuum , ct sic sonat ultorem, αVindicem qualis erat imperator populi
Romani, qui unus erat. Rex ultor & vindex. Nam Herodes constitutus erat Rex
a populo Romano,& pro populo Romano regnabat, vicarius populi Romani, scilicet Votest essse verbum futuri, iudicabit, a rub. iudicare, ut sit sensus,& ipsi: iudicabit, ipse Herodes iudicabit Dominii, α contemnet illum cum suo exercitu.
Huic sententiae Sanctorum congruunt sequentia mirabiliter. Gofusio Ephraim capiet confundetur populus Iudaeorum, cum postea terraemotus factus est, ct sol obscuratus, ct scissum veli templum, relapides inuicem concussi: adeo ut dice. rent dum ad se redirent tundentes pectora: vere stius Dei erat hic. Sed pro h I xx reddidere in domo Ephraim capiet, tu Gr ch dixerint LXxενῶ. ξιται, id e st, in domo Ephraim recipiet, na domus est: δυυμ cum a donum: recipiet Herodes ipsum Domi num, scilicet in dono & in munere populi Iudaici, vi non solum Natus gratiam
inierit ab Herode, & facti sint ex illo die amici; verum S populus Iudaeorum qui
Christum Dominum ad Herodem tute rit, veluti quodam magno munere ipsum Herodem devinxerit 'Non erat enim Herodes rex Hierosolymorum ,
ct ita hic honos est ei habitus, victim Christus Dominus Galilaeus esse dicere- tu rideserretur ad Herodem,qui Galilaeae
rex erat:& hoc pro munere accepit, ut si Gallorum rex apud nos esset, Ic reus alia
quis esset Gallus,& ad Gallorum regem esset delatus ab Hispana, idque iussu Phi lippi regis, utrisq; haberet gratiam: Nec
in Hierosolymitas tantum eratius Pilato,quantum in nos nostro Regi, ut m
rito habita gratia sit eopulo ludaico. sed
Hebraic E hoc non e rita est, mutations duarum litterarum, apparet legisse Lis balaa.confusio. Matana donum nam vocales pro ratione sententiae addi solent,
vi nos docet D. HIERONYMUs. Scio esse aliam lectionem Lxx. Et ipsum ad domum Assyrij ligantes tulerunt xenium regi Iatim in dono, Ephraim accipiet contii sionem eadem sententia. C6fundetur Israel in voluntate sua tax confundetur Israel in consilio suo. Cum videre signuiuae fiebant, & resurrexisse Domitiam , idque custodes testari . confundetur in consilio suo, quod caepit aduersum Christum,nam ct
Graece & nebraice est propter consilius uum.
122쪽
susi. Gransire fecit Samaria regem suum quasi spumam super faciem aquae. Samaria, inquit RUPERT US Hierusalem est hoc loco, quae impleuit peccatum Samariae. Vt enim Samaria disces.sit a regno Iuda, sic Hierusdem diices.sita Christo,&eum negauit, & regem suum Caesarem esse dixit. Hae format loquendi apud oratores & poetas Graecos re Latinos sunt receptissimae, nequis haec rideat ob imperitiam litterarum humanarum. Pro spuma reddidere Lxxς ρύγια rex quod interpres Latinus cremium vertit, est autem φρυγανον palearum mi autissimum, quod acus Latine dicitur,cum messes subiactatur vallis,aut ventilabris,cu vetitantur messes inqua, id quod leuis simu est, & raptat vetus id est γαινον. Verbu Hebr u Spuma significat,& videtur etiam significare id quod est acus GraecE ,-κ siquide in . 'Sp. decorticare etiam esse aiunt Rabini,& gluma thecae grani est in spica,&ex culmi theca tribulis comminuta fiunt φρυγανα leuissimae paleae quas ventus raptat. Sensus est ergo: secit Samaria, id est, Hieru
salem, ut in ea nec esset rex , nec sacerdos, ct ita evanesceret ut spuma super faciem aquae,&vt acus & paleae minutissimae quae raptantur vento, quae evane Lcunt. THEOPHIL ACTUS haede Christo interpretatur, abiecere ab se Christum regem , tanquam spumam quae sertur super aquam, tanquam rem contemptibilem ,& tanquam areae purgamenta contemptiss. pro nihilo illum Putantes pro spuma quae fertur super aquam, pro leui stipula quae raptatur veto: &Samaritas interpretatur impios Iu daeos,qua ratione dictum est.
Vulg. D. HIERONYM. Et dispergentur excelsa Idoli
peccatum Israel, lappa dc tribulus ascendit super aras eo
Comment. IOITranslat. LXX. Et auferentur altaria iniquitatis, peccata Iprael, et spinae . tribuli ascendent juper altaria
SIgnum filisse aduentus Christi idolo
rum casus diximus in Esaiam pluribus , idq; non semel T H E O P HIL AC T V S vaticinatur casura idola id quod post Christi aduentu est factum, cex uno idolo cui nome erat. on, id est robur & sortitudo, vel. auen , id est,iniquitas,peruersitas,& mendacium . omnia
idola significat. RVPERTUS cuncta haec, & caetera superiora ad Christuait esse referenda, & describi hic vastitatem illam, quae post Christi crucem Iudaeς uniuertae a Romanis est importata. Et HIERONYMUS hanc tantam vastitatem, qua omnia spinis dc tribulis
erant obducenda, ad vastitatem refersnda esse ait,quae a Romanis Iudaeismi portata nec quisquam hoc potest inficiari. Nec enim post ductas captiuas decem tribus cessauit idololatria inter decem tribus. Et prophetia esset falsa, nec enim verum esset dispersa fuisse idola in Israel, in decem inquam tribubus , quae rest O-
ruere ex residuis captiuitatis, nec in repno Iuda. Disces hoc ex historiis, ocpotii simum ex Machabaeorum libris,uibus testatum est , plaerosque ex Iu-aeis instigasse Antiochum,ut legem Iudaeorum deleret, efficeretque ut omnes Iudaei cum gentibus eodem iure viverent,&eosdem Deos colerent. Idemque
testatur Iosephus Iudaeus, hique imp ij Iudaei maximὸ persequebantur pios, ct
maximas in eos ςdebant caedes, ut cingerent Dei legem abiurare , ct ad cultum Idolorum transire. Post crucem ergo Domini hae omnia facta sunt, dispella sunt excelsa idoli , dispersa sunt idola,&contrita quς colebantur in montibus excelsis. Peccatu Israel quae fecere peccareIsrael Lappa dc tribulis ascedet supel
123쪽
aras eorum. Idolorum templa magnificentissima solo aequabuntur,& in vastitatem redigentur, ita ut spinis & tribulis
montibus operite nos,& collibus cadite super nos. Translat. L XX. Et scent montibus
verite nos, . collibus cadite super nos.
haec huius capitis verba Dominii ait interpretatu apud Lucam de sua passione & de vitima Iudaeae vastitate post suam crucem. T H OP H Y. cum alio
retulisset hunc locum , subiunxit Ταυταειο κυριος ἐν, ἐυαγγελιω και
Τω- νω. i. haec Dominus in Evangelio dixit de his ipsis malis quae Iudaeos oppressere, Eodem refert RUPER TV slocum hunc Euangelicum iuxta canonem scripturae interpretandae, quo vititur Augustinus& alij patres. Hic locus sat erat, ut confessa res esset, totum hoc caput ad Christi tempora referri, quod hic locus a Domino Lucae. 23. resertur ad vastitatem Iudaeae post eius crucem inuectam 1 Romanis. Quoties enim locus aliquis ab Apostolo aut ab Euangelista ut ab ipso Domino rapianatu Ramtecedentia & sequentia eodem sint reserenda, si congruant, ct congruunt multo, multoque magis quam Hebraea interpretatio. Igitur ad passionem Christi sunt resereda. Et certE verba haec ad captiuitatem Babylonicam reserri non possunt, in qua ducti captiui sunt Hierosolymitae. Etsi legas Poetas ιχ Historicos, humili obstetationE petunt victi hostes vitam, & ut captivi ducan tur, etsi id fiat
beneficium maximum sibi putant dari,& foeminae non occidebantur. Cur igi- . tur siue reseras ad captiuitatem Baby lo-
nicam, siue ad captiuitatem decem tribuum vota facerent foeminae, ut montes
caderent super ipsas i Refer contra ad tempora Romana, quibus tanta calamitas in Iudaeos incidit, ut ait IOSEPH.& ut praesignificatum erat a Prophetis, quanta post homines natos nullo vn- 'uam tempore suisse legitur. Cum obsessi a Romanis Hierosolymitae eo tempore cum Hierosolyma confluxerat omnis multitudo Iudaeorum ad celebrandum Azymorum Pascha , cum desecti erant omni commeatu, & peribant dira fame intra muros, dc seditionibus Tyraniorum, a quibus spoliabantur intra d mos & per vias,& miseris modis cruciabantur, & foris perturbabantur Romanorum armis, nec per Tyrannos licebat cuiquam se dedere Romanis,&relinquere urbe nec liberari fame & peste, nec per Tyrannorum seditiones , qui multi erant licebat intra urbem a malis conquiescere, &viui subibant tumulos, &inde extrahebantur ad cruciatus: tunc verElicebat dicere montibus, cadite su per noso collibus operite noa: quando nec vivere , nec mori licet, sed cruciari miseris modis,&in perpetuis cruciatibus vitam transigere. Sed quid refert, Iudaei aliter interpretantur: quasi vero Iudaeide Christo essent interpretaturi: & miritaliter de Christo,aiunt, haec dicta sunt.
que non semel, quantum Ecclesiae detrimentum importet, quae litteraliter do Christo sint dicta,interpretetur quis spiritaliter , & allegorice. Sed serendum hoc esset, si unus esset locus Euangelicus qui non congruat sensui Prophetae. Λt si
interpretere Iuxta veterum patrum interpretationem, quae eruitur ex locis quos
ex hoc capite, & alijs interpretantur, &ipsos inter se congruere videas, ct cum Apostolicis & Euangelicis mirabiliter
consentire. Argumentum est insolubile Veritatis, cum omnia congruunt inter se nihil repugnat. Congruunt litterae Hebraeae , Graecae, & Latinae cum interpre
124쪽
latione sanctorum,omnes veteres Graeci & Latini,qui locos huius Propheta: interpretantur inter se consentiunt,& cum Rpostolicis & Euangelicis quae ex hoc . Propheta citant testimonia, Hebraeae interpretationi repugnant fer E omnia , ct tamen creditur a quibusdam. En DOLI IN VS hanc prophetiam Osee citat capit. 20. Lucae, iuxta Lxx, & interpre-ratur de extrema vastitate Iudaeae post Crucem, quid amplius vultum interest, quod iunt duae orationes in Propheta, eas Lucas citat praepostere, priorem pOilernis, & polleriorem prius.citat tamen iuxta taxeis dein verbis grςch. Quid expetat amplius vir Christianus,cum videat Dominii de se haec interpretantem, que alium quaerit interpretem
bus Gabaa peccauit Israel, ibi steterunt, non comprC
hendet eos in Gabaa prς lium super filios iniquitatis, iuxta
desiderium meum corripiamCOS , congregabuntur supercos populi, cum corripien
Translat. LXX. Ex quo colles pectauit I praehibistetit m comprehendat eos incolle bellum, super filios iniquitatis
Penit Pt corriperet eos, congregabuuturpu sisnper illos: cum correptifuerint ij sin duabus iniqnitatibusDis.
Veteris te famenti historiam ' citat tanquam typum prophetiae de qua agitur: leges. I. Regu. pit. 8. Iud os retis su a Samuele, ut Commenta Io
constitueret eis regem , qui iudicaret eos sicut uniuersae habent nationes: Samuelemque hoc ad Dominum detulis. se, respondisse qhe Dominum audi voscem populi, non enim te abiecerunt, sed me, ne regnem super eos, iuxta Omnia opera sua quae secerunt a die qua eduxi eos de AEgypto, sicut dereliquerunt me, & seruierunt dijs alienis : & infra capite decimo de eisdem et vos autem hodie proiecistis Deum vestrum , qui solus saluauit vos de uniuersis malis ;&dixistis: nequaquam, sed regem constitue super nos. Et creatus est illis rex Saul ex Gabaa, ut eodem capite decimo dicitur, & capite undecimo. Ergo hanc historiam citare videtur Propheta tanquam typum rei de qua agitur: cum dixerunt : nolumus hunc regnare super nos, & non habemus regem nisi Caesarem. In diebus igitur Gabaa peccauit Israel cum abiecit Deum , qui illorum rex erat, & petiere Saulem regem sibi dari. Quae res typus fuit huius rei: quid enim interest dicere : Nolumus hunc
regnare super nos,an, Non habemus rogem nisii Caesarem. Et dicente Samuele: Vos hodie proiecistis Deum vestrum qui solus, &c. Respondere. Nequa quam , sed regem constitue super nos, ubi planξ negant Deum se habere velle regem , & alium regem petunt. Exd ebus Gabaa peccauit Israel. In typo peccauit hoc peccatum , cum in Dura praesignificauit se hoc facturum.
omnis vita populi Iudaici, omnia facta typus serE Christi , & mysteriorum Christi erant. Ibisse terunt. Ibi in typo illo fuerunt Iudaei Christum negantes , ibi significati sunt impis Iudaei qui Christum affecere cruce. Non comprehendet eos in Gabaa pratium supelfilios iniquitatis vari ξ hic locus distinctus est 1 D. HIERONYMO, dea Lxx.HIER ON. ita distinxit,ut dixi, ut
esset sensus. Non luituros Iud se ius facti poenas,quod insta eodem lib. I. ca.I2.
125쪽
dixit Propheta,cum dedit Dominus voces& pluuias, dc timuit omnis populus nimis Dominum i Samuelem: Et dixit uniuersus populus ad Samuelem ora pro seruis tuis ad Dominum Deum tuom, ut non moriamur. Addidimus enim uniuersis peccatis nostris malum,ut peteremus nobis Regem. Dixit autemSamuel ad populum. Nolite timere. Idem ait hoc loco
Dominua, no luituros fuisse Iudaeos hoc malu quod petiere regem Saulem& repudiauere Deum; Luituros quod illo facto est praesignificatum: luituros quod Christum Deum verum & hominὲverum repudiauere: & dixere, Non habemus regem nisi Caesarem. Non comprehendet eos Iudaeos praelium, quo puniantur a Domino in Gabaa, pro Saule rege electo in Gabaa, sed comprehendet eos vastitas Iudaeae prosili s iniquitatis, qui Christum Deum repudiauere, & petiere
sibi Caesarem regem. tax sic hoc dili in Nere iuxta codices calligatiores: Ex quo
collis peccauit Israel. Nam Gabaa nomeproprium patriae Saulis eddidere Gr cEcollis,Gabaa enim sonat latinE colli fortasse, vi alluderent ad praesen tem prophetiam: dicent collibus ι Cadite super nos: quasi innueret satius sibi futurum ut Gabaa. i. collis,quod sita esset in colle, cad ret super ipsos, quam ut postea tantum tanque immane nefas admitterent. Ex
quo ergo collis. i. Gabaa factum illud secit, quo repudiauit Deum regem, peccauit I1rael. Significatum est hoc peccato peccaturum Israel illud immane peccatum crucis Domini. Ibi feterunt,ibi in eo typo, & in ea figura steterunt, significati sunt hi, Pollea sic sequentia distinguunt: Non comprehedet eos in colle. Non calligauit Deus in illo colle in Gabaa, nec operuit illos collis ille. Bellum in sit os iniquitatis venit. Luent tamen illis iniquitatis eorum qui imitabuntur Pa entes in negando Christum, in illos e n iit bellum ct vastitas, quod iactu est. et castigaui ipsos secundum desi-. tu incum hoc eode modo D. HI Z
RO N Y. iuxta desiderium meum corripiam eos, ut corripiam eos,ut iam olim desiderabam quod petebant a Domino. Deque ter,ut se relinqueret liberos, ut caeteras gentes, negabat Dominus se facturum tamen aliquando cum complesset suum institutum, misso nunc Christo &completa oeconomia redemptionis congregabuntur super eos populi. Hoc etiam agis ad Romanos spectat,sub quorum signis etiam nationes omnes militabant,quq cogregatς sunt aduersus Iudicis. Cucorripientur,) cum punientur propter duas iniquitates suas , quod cruci suffixere Dominum,& postea cum comperere resurrexisse,iuxta praedictiones Prophetarum, cor rupere custodes ut id seruaret
tacitu ,& diceret Domini discipulos corpus Domini fuisse suisuratos. THEOP H Y L A C . de peccato idolol attiae haec interpretatuet vi Israelitae puniti sint a Deo propter Idololatriam: & de passione Domini, in qua Iudaei propter idololatriam sunt occ cata. Idololatria nanque, cui semper dediti fuere, fuit causa cur maduetu Domini permissi sint a Domino occaecari. Ait ergo TH EOPH.
niam Dominum occiderunt : ex quo enim vitium auaritiae eos inuasit, non
patiebantur glorificari Dominum. Quaergo hoc calerent morbo, putarunt,etias Dominum occiderent, non comprehederet eos bellum, nec venturi essent aduersus eos Romani sed venit aduersus ipsos bellu propter flagitia duo: quod cruce allecere Dominii, & quod corrupere
custodes, ut negarent resurrectionem.
Ergo iuxta Theophylacti sententum,no comprehendet eos bellum: cogitationes Iuda;
126쪽
Iudaeorum significat:postea subiungitur, quid sit facturus Deus, propter eorum duo flagitia.
Vulg. D. HI ER. Vitula docta diligere trituram, S ego transiui super pulchritudine colli eius . Ascendam super Ephraim, arabit Iudas,confringet sibi lulcos Iacob.
Trans. Looci Ephraim 2itula docta diligere NitIoriam, ego autem 2 'eniam super pulchritudinem colli eius uperponar bi ai reticebo Iudam, robur ad
Ephraim vitula docta. Ime verba
idem significare videntur, quod illa apud flaiamingo posui te quasi plaustrutriturans nouum, dic. quae sancti patrer, ut dixi in C 5 mentariis in Esaiam ad prat dicationem Euangelicam reserunt, qua Apostoli excoluerunt omnium mesues aratione coelesti & sp.ritali ut semen diuini vel bi exciperent,o doctrinani Eua- gelicam Nam vertis Osee eadem esse videntur cum verbis Esaiae : sic haec C YRILLUS intellexisse videtur Glaphyrorum . 7. de Isachar: Admirans, inquit, hec tribus coelesti a bona, & sempiterna dilicitatem, ex doctrina Christi intelli ge,quam nec mens cuiusquam conciper: potest, nec lingua exprimere: post illa erit laboriosa videm terram pingue esse, subijciet humeros labori. Me antiora ducta est, inquit, ab optimis agricolis,qui nacti pingues agros non pareunt operae in pastinando mado. Et Osee testem norucitata brata ergo vitula docta diligere trituram docebitura Domano Ephraim triturare aream Domini, uec comminuere dura corda hominum ad recipiendum semen verbi Dei. Uel ut tax diligere victoriam, sic enim codicta cast:gaciorca ubi
ciunt paraphrasim trituram interpretantur victoriam, quod duodecim Aposto. Iisereὰ decem tribubus electi a domino vicere omnem orbem:& Christo subiugauξre. Dicunt ergo Lo triturauere, id est ictie, fecere ut colla Christo subisiceret. spe ergo pr mioru ecelestium dilexit Ephraim, id est , dilexere decem tribus, Apostoli collecti ex decem tribubus, trituram,triturare uniuersum orbem, S p ti tot labores. Et ego transui super pulchritudinem colli eius. spiritus sanctus veniet supercollum pulchrum Apost Iorum, ut Christi iugo colla subiiciant, unde vulgatus est eanon , partem poni pro toto,unde ait A M BR O.interim Iuda populum laudari,quod pro parte fideli populi Iuda ponitur totum , interim vituperari quod pro parte infideli ponitur etiam totum & ita nuc Ephraim pro Apostolis poni videtur. Sic intelle ita etiam videtur Λ M B R O.de Patriarcha Ioseph capit. I. ubi cum de sempiterna quiete &spicitati lege meminisset, addi di qua spiritalem legem intellige Ephre illa tribus patrum Deo fructuosa cust dit. Postea vacca illa abundans spiritalis lactis &grati ,super cuius decorem ceruicis Deus sedere se dicit, ut scriptum est: Ephrem vacca docta diligere victoriam, Ego enim transiui super decorem ceruiacas eius.Ascendam super Ephraim. Lx x Superponar Ephraim sic enim legenduarbitror ex codicibus Gr cis castigatioribus:& ex Theophylacto leges ἰ βυε φραι,. conscedam super Ephraim. Ideo enim Angeli & Apostoli equi Dei dicuntur quod illorum mentes conscendit, α in illis loquitur, ut docent sancti patres. Arabit Iudas talem nactus sessorem: hoc est, Spiritum sanctum sessorem nactus ludas, Apostolorum & Discipulo. rum Domini chorus arabit aratro corulesti uniuersum orbem. Confringet sulcoa Iacob. ducitur haec omnisme tapho
127쪽
ra ab agricultura , ubi alius arat, alius occat, id est, glebas comminuit, alius aliud munus obit.Iacob ergo occabit,cominuet pectora dura quorundam, qui quanuis crediderant, adhuc in peccatis obdurauerant. Ali) ergo alia munera obibunt in hac spiritali agricultura. Aliter
haec posteriora vertere LXX, nam quod verbum Hebraeum duo signis cat, arare,&tacere:pro arabit, reddidere, retice-bo,id est,faciam reticere , forma dicendi Graeca,&Hebrata: faciam tacere Iudam,
vastabo Iudaeos infideles,&pro, Confringet sibi sulcos Iacob edidere,irroborabitur ipsi Iacob Hebr a lectionem sic etiam vertere potes: Vallabit ipsum Iacob.TH EP H Y.Iacqb,id est,Christus: propter simplicitatem & innocentiam, quod non est inuentus in ore eius dolus, ct quod de semine eius descendit Christus unde Israel di Iacob pro Christo inscriptura saepe ponuntur.Ergo Iacob,id est, Christus irroborabitur, praeualebit ipsi aduersum ipsum Iud eoru populus. Vel vi Hebraice est , vastεbit ipsum Iu daeorum populum: aque transs.itionem I xx sic vertes Irroborabityr ipsi Iacob: α sic authore T HEO PH Υ. interpretabere: Irroborabitur aduersum ipsum Iudaeorum populum Christus post crucem. Sic enim ait apud Esaiam: Per me
haec facta sunt vobis.T H E O P H Y L.
inquit,colla & ceruices regum Pharisaeo rum sacerdotum quietata ceuice ambulant coeteris elatiores,sed humiliavit ip sos crucifixus ab ipsin
Vul. D. HI E R. Seminate Vobis in iustitia,metite in ore mi
sericordiae, innQua te vobis noua Tranqtitio. L P . Sentinate γοἶisis iustitia i 2indemiate fructum a i-
tae, illuminate χοbis lumenscientiae. AD alia refert TH EPH Y. haec.
ad Christum Dominum postea seminate, inquiens,vobis in tu lic a ad ve
ram iustitiali, qui Christus eii , quod
Christus factus sit nobis iustitia,seminate in auditotum cordibus quae terqnt ad Christum. Et vindeminate fructum vitae. vindemiate illum Christum Domi num,qui dixit: Ego sum vita illuminate vobis lumen scientiae cognicionis Chri sti,scilicet.Quaerite Dominum,donec veniat vobis fruges iust:tiae: quaerite Dominum ipse dabit vobis fructus iustitiae:no
enim, inquit, per leιem iustificabantur Iudaei,sed per gratiam Cli risii nos iu lificamur. Dixerat prius T H E O P. Multitis modis Deus omnipotens nos ad pietatem vocat malos minis impendentium malorum terret,quod factum est usque adhuc: vocat quoque bono ad virtute di pietatem proposita praemiorum spe.
ternae beatitud in is spe proposita omnia suffert vir sanctus,agricolans sibi sempiternam haereditatem,iuxta illud Olee.feminate vobis in iustitiam,vindemiate infructum vitae, illuminite vobis luine' scietiae,quaerite Dominu donec venians
fruges iustitiae vobis A M B R O.in Psal.
ii8. sermone. I.in principio, duplice rati ne eise ait vitae bonae instituendae primuenim oportere ait sanctos mores colere,
deinde cognitionem scientiae sibi copatire: utruque adstipulatur alteri quia in malevolam animani non intrabit sapientia: seminate,inquit scriptura, vobis ad iustitiam,vindemiate fructum vitae, illuminate vobis lumen cognitionis Non prius illuminate,inquit,sed seminate, nec solum
seminate prius ad iustitiam,sed vindemite fructum vitae, & sic illuminate lumine cognitionis,ut perfectio non solstcositis, sed etia receptis fructib' approbetur. Id A M B R O .sermone,8s.sine assicolat nis terrenae, & diuestiarii hac si male amcolationem esse ait, ut seminemus nobis
128쪽
quet in coelis metamus,& de hac agricolatione & stercoratione lege breue &pulcherrimum caput primum eiusdem Λ M B R O.de poenitentia.Eodem reserto RIG Elib. 1.in Iob,seminate, inquit, vobis ad iustitiam, ut metatis stuctu vitς
aeternae,scilicet,in resurrectione recipietis,in qui in stimabile beatitudine in die visitationis.Et ide O RI G.in finem cap. II. Matth. seminate inquit vobis fructu ad iustitia,ut prius bona opera faciatis,&postqua emendaueritis mores, illuminatevobis lumen scienti :ordo viae hic est, Vt prius emendemus mores,& sic eamus ad scietiam,vt illuminemur,nempe quod in malevolam animam,&c.Idem ait C YRILLUS. in Leuiticum lib. 6 verbis eisde.O RI G. rursus lib. 6.cotra Celsu: hoc lumen scientiae quo iubemur illuminari,Verbum patris est,quq est lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et tomo. . in Ioannem:Illuminate,inquit, vobis lumen scientiae, veluti existente alia luce: Prieterea mandate dicit,illuminate vobis
lumen scienti , alioqui frustra additum
esset scientiae.G REGO. Nazianzenus de moderatione in disputatione seruanda nec in malignam animam sapientia introibit,atque adeo ad iustitiam serere, dc vitae fiuctum vindemiet instar colligere,ut scientiae lumine collustremur. Ide ait idem GREGO.in oratione in sanctum baptisma verbis eisdem, quae omnia sum tot verbis persequutus,ut appareat quam varijs modis sanctorum interpretationem,quam I R E N AE V S Ee,clesiae Thesaurum nominat subuertant, qui Hebrorum interpretationem moris dicus tenent.Nam primum, quod centies dixi,si Hebraica interpretatio est valitura,sancti patres omnes inaniter tundere dicenturmam hie hunc locum duodecim prophetarum interpretatur, ille illu, alius alium , & inter se omnes consentiunt:ab Iud orum interpretatione toto coelo destident nostri, siquidem Christum in scriptura videt, ct interpretatur,
Comment. IOZIudari nec vident nec interpretantur. Ecce nunc aliud se offert, si valet Hebraeorum sententia , authores Omnes,
quos hoc loco citaui,qui hunc Osee lo-
'cum interpretantur contemnentur &erunt ludibrio quid ais Ambrosi quid
tu Gregori cognomento Theologe l&tu Cyrilli Ecclesiς Catholicae olim gloria & splendor nominate coeterique quantis in tenebris versamini. Nihil horum quae dicitis est HebraicE, non pudet vos Ecclesiae lumina splendidissima verba ventis irrita dare Non est HebraicE: vindemiate vobis fructum iustitiae,sed ut HIERO .reddit, Metite in ore misericordiae. quid putas si his applaudamus, hos suis lodalibus ad aurem insusurraturo. qua petulanter putas eos Ecclesiasticos omnes esse risuros. Ostendimus erogo testimonio etiam ipsorum Iudaeoru
duplicem in plerisque locis scripturae esse lectione HebraicE, utraque sanctam, quod enim D. HlE R O. vertit,Metite. HebraicE est, quis d est metite, sed si priorem litteram in B.mutes,& pro,quis ru,legas bis ru,vindemiate erit, ut legere LXX.Maior mutatio est in eo quod sequitur, pro in ore misericordiae egere Lxx fructu vitae:* pro,ie pi: legere, peri, fiuctu, S propon, ΡΠ,vitς dura inquiet est haec tanta mutatio quid si in his quae duobus locis scripta sunt Hebraicὸ verbis
eisdem multo ostendi duriora seruata tamen sententia sancta, ut necesse habeas utrunque fateri sanctum &sacrum, ut
re ipsa est. Sed dices nusquam video iulud : Illuminate vobis lumen scientiae, Nam pro hoc D.H iERO. reddidit innovate vobis nouale,ita est,sed pro,niru, voce Hebrςa, innovate, legere Lxx hie-ru, illuminate, & pro vi novale, legereor,lumen,& sic vertere pro veet, & tempus egere deet,scientiae: illuminate vo. bis lumen scientiae,vulgata ergo sic e
planabitur seminate vobis in iustitia) nocite fructus bonos, ut iustificemini in Christi aduentu cilicet,ut illuminet corda vestra Deus, ne vos occoecet vestra
129쪽
impietas. Et metite in ore misericordiae posset verti lectio Hebraea Metite ex ore meo misericordiam, ex Christo, qui os patris dicitur, c innovate vobis nouale animas vestras innovate,eradicatis vitiorum spinis aratro coelesti Apostolorum proscisti.
requirendi Dominum quum Venerit, qui docebit vos iustitiam, arast is impietate, iniquitatem messuistis, comedistis fructum mendaci j. Translu. L xx sinaerite Dominum donec veniant γοbis f uges iustitiae, quid tacuistis impietatem, miniquitares eius Pindemiaestis, comedisss fructum mendacem.
D I ih ine locum aliter distingui,&
verti a Lux viris, quam a D. H I E-R O.qui pro, η,& tempus: legilla vi dentur mutatione unius literae nTr,coganitionis. itaque illud num cognitionis, tribuunt superiori sententiae, dc nouo initio dicunt . Quaerite Dominum: verbum enim Hebraeum& imperantis esse potest & temporis infiniti,quod pro gerundio apud Hebraeos valet ita D. HIERO. vertit: quaerendi,Lxx quaerite: & vocula Hebraea risonat cum,ut vertit D. H IERONY.& quo ad,vi reddidere Lxx:&verbum Hebraeum rvi ' qui doceat,significat & pluuia D.H IERO. vertit, qui doceat Lxx reddidere pluviam, & paraphrasi quadam fruges. & ita vulgata sie
explanabitur tempus requirendi Dominu tempus est ut vos praeparetis,& retii ratis Dominum quum venerit quano venerit qui docebit vos iustitiam doctrinam Euangelicam. Transtatio Lxx sic: quaerite Domnum donec veniant
vobis fructus iustitiae: νel ut Hebraice est iuxta Lxx donec veniant vobis pluuiae iustitiae rogate Dominum , vide endae pluuia illa iustitiae de qua Liuias Rorate coeli desuper, & nubes pluant utitum. T H E O P H Y. quaerite Dominum,lpse dabit vobis fructus iustitiae Christi, qui nobis eli tultitia, id enim dixerat sua pra, nec enim per legem iustificabantur Iudaei sed per fidem Christi arastis impietatem RVPER. quando quaerebatis cum scribis & Pharisaeis quomodo Iesum perderitia:& luperiora & sequentia usque ad finem capitis. R V PER T. ad Christum refert iniquitatem mei Iuistisγquando impetrastis Pilato,ut crucifigeretur Dominus comedistis frugem mendacii luistis poenas vastati ὶ Romanis,&patri s sedibus pulsi, quod mentiti estis aduersus Dominum Lxx haec aliter intellexisse videntur.Quod enim D. HIE R.
vertit arastis impietatem LXX vertere:tacuistis impietatem quod charas,verbum Hebraeum tacere eum arare, D. H I ξ-R O N Υ. vertit arare, Lxx tacere Racui. stis impietatem,cum sciuistis Dominum resurrexisse,oportebat vos fateri vestrat inpietatem,&Christum,quem crucifixerat IS, agnoscere, ct recipere: quando id
erat signum datum Iudaeis agnoscendi Christum quod mortuus eskvresurrecturus, ut ipse Dominus dixit . signum non dabitur ei, nisi signum Ionae Prophetae: nam ad tempora Christi haec referunt
tes eius vindemi istis pro mel Iuistis, posuere vindemiastis: quo mutata videtur una litteracila erat duplex lectio. Huius
impietatis, inquit T H E O P H Y . qua
tacuistis Christi resurrectionemn custodes corrupillis, vendemiastis iniquitates ad est,paenas iniquitatis vastati & pulsi Iudaea, & exclusi ab Ecclesia comedistis fructum mendacis vestrorum
mendaciorum quibus negastis resurrexit se Do
130쪽
fisus es in vijs tuis, & in multi
tuo, δί omnes munitionestuet vastabuntur.
Transiis LXX. Via erasti in curri
bustuis ii multitudine Di titudinis tuae Ur con Argetperditio tua in populo tuo,
EV s ξ BIV s Pamphili demonstra
tiorus Euangelicae lib. 8. demonstratione. hoc loco probat agi hoc capite,& initio sequentis de temporibus Christi Domini,quod his verbis plane pr significetur valitias importata Iudaeis a Romanis post Christi crucem.Sed T HEOP H Y L AC. eodem modo interpretatur.Addit & illud, quod Iudeti spes suas
habebant sitas in copijs,eXercitibus,cu ribus, equis,consurrecturam tamen per
ditionem in populo Iudaeorum,id est,ex ipso populo,potissimu enim Iudaei periE
re fame,seditionibus tyrannorum ut intelligant Deo opus non esse ad puniendam superbiam eorum qui suis viribus fidunt,urbium munitione,aut exercitibus extrinsecus accersitis . Eodem spectat R V P E R. omnes munitiones tuae munitissimae urbes tu , & munitiones, dc turres tuae vastabuntur b Hierusalem: quodH IERO. vertit,Invi)stuis: tax reddidere n curribus tuis,legere pro,dar quiqua, vijs tuis, rachebqua, curribus
qui vindicauit Baal in die pretiij matre super filios allisa.
Comment. 1ose 'Tro L. L. xx. Sicut Princeps MLmana ex domo Hierobaui in diebus bHii,matrem super filios allident. Cus L BIVs Pamphili canone eae
Lia consequentibus & antecedentibus, Piobat lac agi de temporibus Christi: quod devastitate Iuda agat,& de histo vastitatis typi fuerant. T H E O P H Y.pro Hieroboam in tra Ilatione LXX, legit Hierobaal quod vitiuin omnes codices irrepserato in E V SE . . .
H Υ.castigatus hic locus est,in eius comentari; s. Alterum illud est quod idem THEOPH Υ. docet hic agi de historia Gedeonis,&Madiauitis Oreb Zebee Salmana.Nihil postulo amplius. Sath quot ex his quq scripsimus in cap.9.ta et in illa verba: Sicut in die Madian,histo- , nam Gedeoniso Madianitatum typum ruisse auuentus Domini:& Gedeonem dc Hierobaal typum fuisse Christi. sicut enim vastatus est Salmana rex Madianitarum,& sicut fit si sunt &coesi Madianitae a Gedeone cognomento Hierobas, ita vastabuntur urbes Israel, & Israelitae a vero Gedeone , & vero Hierobaale Christo Domino. Non est praetereund silentio Hierobaal ab Osea Propheta dici Arbeel quod ut alibi dictum est latius Prophetae vaticinantur futura dictis,factis, & Etymologia qua nostri maiores Iudaeos vehementer premere solebant. Nam quod H IERO, vertit a domo eius qui vindicauit Baal, Hebraic E est a. domo Arbeel: &pro Arbeel Hieronymus edidit: qui vindicauit Baal, quod Gedeon vindicauit, & vltus est impietatem Baal Idoli, quod eius aras subuertit, qua in re typus Christi fuit, qui eius aduetu erat subuersurus Idolorum aras.Oseas ergo duas mutauit litteras,pro Ierubaal, dixit, Arbeel: mutato priore, ,in, i, &ain,postremo in typus enim tertia perso