Aloysii Antonii Verneii equitis Torquati archidiaconis Eborensis Apparatus ad philosophiam et theologiam ad usum Lusitanorum adolescentium libri sex

171쪽

a 4 Ap PARATUI AD PHIL. ET THEOL. Paullo poli capta Constantinopoli a Mahometo II: imperatore Turcarum, quod anno CIPQ cCLDI. evenit,titterati homines, qui in ea erant, penitus dissipati fuere , &in Italiam concesserunt. Cumque Florentiae Medicea familia I 1J & Romae Nicolaus V. P. Μ. ad non modo illis darent xeceptum , s ed etiam praemiis invitarent, ut libros Graecos, quos magna impensa undique comparabant , Latine transferrent; praesertim Aristotelem , ct Platonem a litteratu-xa omnis, & Graeca philosophia iterum in occidente in honore habita est . Magna ergo ab eo tempore turba doctorum hominum exstitit in Italia: qui & veteres Philosophos Latine reddiderunt , & Graecam philosophiam explicarunt. Et quidem Platonicam fine XU. neculi excoluere praeter ceteros Georgius Gemistus , Bessario eardinalis , Marsilius Reinus , Ioannes Picus Mirandulae & Concordiae princeps , ut ceteros praeteream . IJ Aristotelicam ex ipsis Graecis sontibus duxerunt Theodorus Gaeta, Georgius Trapezuntius , Georgius Scholarius , ceteri, quorum exstant in bibliothecis scripta . svi

13 Varebius Hist. Flor. Angelus Nit. Epist. L. IV. p. DI. a J uidius CardinaI. Viterbiensis apud VataI. Alex. His . E. Saee. XV. p. m. 33. Confer. Bessario Cardin. Praef. Vers. Metaph. Arist.

3J Hi Philosophi non meram PlatonisρbiIosphiam , sed

Recentiorum Platonicorum propagarunt. Nam tametsi Platonem tegerent, eum interpretati sunt ex sententia Procli , Porpbrrit , Iamblici, aliorum, quos etiam Latinitate donarunt : Iar ex scriptis eorum, praesertim Pici, cognoscitur , qui Psthagorieo-Platonicam praeferunt. J De horum, quos nominavimus s scriptis consule M'bricium Biblioth. Graeca , cetero1 Duiliam by Go inl

172쪽

Saeculum autem XVI. omnino ii Philosophia maximam mutationem vidit. Nam eum Seholastica philosophia, quae per id tempus regnabat, tot nugis & ineptiis scripta sua inserciret, ut serri vix posset s de adhibendo remedio cogitarunt homines eruditi . Quod latum campum aperuit emendandae Philosophiae . At cum tanta es t Aristotelis aestimatio, quantam oratione persequi non possumus ; existimarunt Seholastici doctiores nihil se melius sacere posse , quam si Philosophiam non ex aliorum disciplina , & lutulentis rivulis Scholasti eorum vulgarium , sed ex purissimis Λristotelis sontibu haurirent. Magna itaque animi contentione id hoc s aeculo praelii terunt in Italia Petrus Pompoπatius, & , qui ex hujus disciplina prodierunt, Simon Portius, Laetarus Ronamicus , alii: item Marcus Antonius Majoragius , Petrus Victorius , Iacobus Zabarella , Piscolomineus uterque , Odreas cisalpinus , Caesar Cremoninus, ceteri. In Hispania Ioannes Ginessus Sepuloeda , Ioannes Baptisa Montorius, Franciscus Valesius . In Belgio Hubertus Gifanius . In Galliis lic alibi Iulius Paetus, Franciscus Vicomercatus, ceteri equorum opera in manibus sunt , eaque scriptores historiae Litterariae recensuerunt. IJ Immo quanto opere eadem disputandi ratio exculta fuerit in academiis Protestantium ,

praesertim Philippi Melancla bonis opera, vulgatum est . sa IK Nec saJ Confer. Motonius Augustinus Bibliotheca Hiispanica, Imperialis Museum Italicum , Jovius Elogia ζ Dissemus Elogia , alii .s ad Herm. ab Et leb De Varia fortuna Aristotelis ita Academiis Protestantium prae a Libro Launbi de eodem

173쪽

I66 APPARAT Us AD PHIL. ET THEOL .

Verum cum tales Philosophi Aristotelem non libero judicio, ut gravissimi Scholastici fecerant, sed impetu caeco, sequerentur , ejus errores admiserunt , doctrinae Catholicae repugnantes et ut Pomponatius f J Andreas Cesalpinus ΓsJ Caesar Cremoninus Γ6J alii . Quod etiamsi Aristotelis studium non delevit, tamen non nihil diminuit . Ipsi Scholastici graviores ab novis Peripateticis irri -s, naevos illos vulgatos agnoverunt, & condemnarunt .uuod praeter ceteros secerunt post medium inculum Mesebior

. s1J Confer. VUCur δε Sectis Philos c. x Uri. a J Confer. Sandius Biblioth. Anti trinitar. P. I so. 3J Plurimi meretici XVI. is sequenti seculo in inlus ando . istotele vehementer Iaborarunt , at ostendit Morbosius Polyhistori Litterar. Tom. II. L. a. uuod eorum caussa monemus , qui pro certo sdfirmant ristotelis Logicam ceterasque Pbilosophiae partes a Novatoribus , qui duobus his saeculis scripserunt , esse rejectam .s J Pomponatius, aliique Peripatetici utram. que Ari stotelis sententiam Γ eas lexander Aphrodiseus , , Aver-roes . amplexati fuerant J defendebant, nimirum : Animam humanam intellectum nempe patientem . Iristotelis J esse formam hominis, sed esse mortalem e I. Animam intellectivam intellectum agentem J esse inmortalem , sed unam in cunctis hominibus . Hae sententiae damnatae fuere in Lateranen V. sub Leone X. anno I si 3. Post baec Contarenus Cardinalis , im Augustinus Niphus, aliique Pomponatium scri- ptis refutarunt. Confer. Labbeus ad Concilium Lateranen se V.

syJ Morbosus Polyhist. Tom. II. L. I. c. a. se immannui Hiit. Atheismi MI. c. q.

174쪽

PART. I. OBER PRIMUS. t Tebior Canus Dominicanus siJ ct Ioannes Maldonatus Iesu ita , s ad viri doctissimi& ornatissimi: qui auctores fuere ceteris , ut subtiles & inanes disputationes rejicerent, α bonam Scholasticam , quae plurimum utilitatis adfert, amplexarentur .

Haec dum Aristotelici meditabantur, Petrus Ramus Gallus omnino a scholis Aristotelis dialecticam, & physi eam ejicere tentavit . Fuit is litteris Graecis, & Latinis, ae disciplinis Mathematicis egregie eruditus e qui cum diuturna Veterum lectione iniqlligeret , Aristotelicam logicam ad Eloquentiam,& usum vitae non esse accommodatam , s3J aliam disputandi artem tradere constituit . Primum igitur homo triginta annos natus, Λristotelis vitia notavit , libro inscripto ristotelicae inimadversiones . Deinde suam ipse artem divulgavit , in libro inscripto In-sιtutiones Dialecticae. Quam male Parisienses , qui in organo Aristotelis consenuerant , haec habuerit censura, credi vix potest . Λd praetoris tribunal tamquam reus majestatis Ramus traducitur anno CDIDxxxx ID. instituuntur publicae disputationes coram judicibus e tota Academia rixis & contentionibus personabat. Existimares de summa rei Gallicanae agi : at nihil aliud in disputatione versabatur , quam Dia lecticae definitio , & partitio , & hujus farinae alia . Stabant pro Ramo judices non nulli: sed alii tam illi erant insensi, omnino ut potentiae, & audaciae Ramus cederet coge Κ a re siJ De Locis Theologicis L. VIII. e. I. is L. VIIII. e. T. saJ In Oratione de Re formand Theologia apud Lau-nojum de Fortuna Aristoteli, p. m. I 64. Utriusque verbi

dabimus Parte II. L. I. c. s.

175쪽

FART. I. t 3IR. HIM Us. 14su inlanchthone expolitam cum Ramea coniungere,ut Friosus , sisenius, Libavius, Buseberus , Gocleuius , cete xi. Irrito tamen conatu , qui proinde hoc nomine notan

tur ab iis , quibus hujusmodi senereti as non probabatur . si JFelieiori sigere fine hujus laeuli in Stagiritam invectus est Franciscus Patricius Illyricus , qui ct Ferrariae ,

ct Romae magna cum omnium approbatione docuit : homo

vastissimae lectionis, & limati judicii , ae in Veteri philosophia insigniter eruditus. saJ Hie in libro Discussionum Peripateticarum s 3J Aristotelicae philosophiae historiam

sese ac erudite exponens , errores Aristotes is non modo Logicos , quod fecerat Ramus , sed etiam Physicos plane demonstravit et atque diligenter indicavit , quidnam ab aliis Philosophis acceperit Aristoteles , & pro suis vendita verit . Deinde in suo iactisotele Exoterico , XXXXIII. capita percenset, in quibus Plato eum Catholica doctrina consentit, Aristoteles vero ab ea dissentit. D JTanto autem in Platonem amore , tantoque in Sta giritam odio Patricius serebatur , ut cum Novam de Uno

versis Pbilosopbiam somni ex parte erat Platonico-Alexandrina J ederet syJ & Gregorio XIIII. P. M. inserib ret, Pontificem cohortatus sit, ut Aristotelicam veluti inpiam proscriberet, & illi substitueret Platonicam di sciplinam .

LiJ Bruc erus de Reservi. Phil. Ration. p m. '83. Ieqq. ad confer. Ianus Hic. ErItbraear Pinacothec. L. LP. zo .s 33 Exsant iIlius opera edita Baineae , I fg I. sol. 4J Ea adducit Launo ius de Fortuna Arist. c. Xm I. qui ab iis , qui Patricium non norunt , consuli potest. yJ Ferrariae an. IIII. iterum Venetiis Issa. COU r. Drelius de Persectione Hominis pag. IIT

176쪽

Patricii aequalis Gulielmits Posellus Iustini Martyris Eversionem Dogmatum Aristotelicorum , Latine convertit,ae eidem Cardinali Lotharingico dicaVit: in cujus praefatione tam acriter Stagiri tam reprehendit , nihil ut Patri

cio concedat.

Alia via in Aristotelem invectus est hoc saeculo Franciscus Sancheolas homo Lusitanus Bracarensis , qui in Gallia , & Italia Philosophia , Medicina , ac Mathematica mirifice eruditus, Montispessulani , & Tolosae summo cum plausu docuit. Hic tametsi Peripateticorum dogma ta peteret, ut ostendit notans Porphyrii , & aliorum errores in Dialectica 3 IJ tamen ne invidiam subiret, aut crimen , Dogmaticam philosophiam omnem tamquam ine piam sugillavit , libro quem inscripsit, De multum nobili, or prima universali scientia, quod nibit scitur . saJ In quo

emcere conatur , incerta esse omnia, quae de scientiis traduntur . Iccirco Scepticorum recentiorum parens habetur . Cui saeculo XVII. morem gesserunt Petrus Baelius , vir damnatae memoriae , Huetius , aliique Sceptici. Sed nemo majorem cladem adtulit Aristotelicae philo ophiae , quam Lernardinus Telesius Consentinus in Neapolitano regno , homo veteris litteraturae , & Mathematicarum disciplinarum callentissimus . s3J Qui cum Aristotelis physicam expenderet, & inutilem esse ad naturae mysteria rimanda penitus cognosceret Parmenidis ' Phy-

ad Editus Lugduni an . II 8 I. alibi. Confer. NSc.

Antonius i. c.

IJ Vitam Telesii Ieribunt Ioannes Imperialis in Mu-seo Hist. p. 78. Ioannes Amato in Pantapolog. Calabra Neap. I IS. Lot terus Vita Telesii Lips. 33. IT q. Θοβ rei Listri . Acrisio es.

177쪽

DART. I. LIR TR PRIMUs . I physicam instauravit, editis libris de Rerum Natura . si JQui tanto plausu excepti suere a Neapolitanis , ut eorum precibus cogeretur Neapolim concedere , ad novam Philo sophiam tradendam '. Hac philosophandi ratione capti Neapolitani homines , ii praesertim qui doctrina excellebant ; physicae Experimentalis studium mutuis laboribus excoluerunt . Quae merito suo prima Academia P fiea nuncupatur. t ad Quamquam vero Telesii systema aliquibus displicuerit , qui in eo aliquid reprehenderunt s tamen sectatores non nullos invenit et s3J & excitavit Physicorum industriam , ut liberius , id est , accuratius philosopharentur e nec in rimandis naturis rerum Dialecticis praesidiis , sed

experimentis captis uterentur.

Telesii institutum secutus est hujus aequalis Nomaι Campanella Dominicanus Calaber , vir egregie doctus ,εc Mathematicis studiis contritus . Hic Aristotelis sagitia consutavit et novamque Philosophiam partim ex Telesii placitis , partim ab experientia, & anticipatione deductam vulgavit: J quo facto Liberam philosophiam inducere conatus est e syJ quod ipsi maximos bellorum tumultus

in omnem vitam sulcitavit. Felicior sane in aliorum vitiis Notandis , quam in propriis dogmatibus confirmandis ;nec omnino ab enthusia simo liberandus .

IJ Romae anu. I I 6 I. sad Gimma Id ea Hist. Litter. Ita l. T. II c. 38. IJ Campanella Dominie . Telesium defendit contra Iae. Mariam . saJ Edidit Philosophiam sensibus demonstra tam: ubi errores Λristotelis,& adsectarum ex propriis dictis,

ct naturae decretis convincuntur. Neapoli 169 I. . item De Gentilismo non retinendo , ubi etiam Aristotelicos notat .

Alia opera Phasica , Moralia , Metaprifica vide opu Eehard. in Biblioth. Dominici

s IJ Conser. illius liber de Re ista ratione studendi

178쪽

asa APPARAT us AD PHIL. ET THEOL. Post hos Iord us Brunus Nolanus de reformanda Philosophia ecpitavit .. Vir fuit in Physicis , dc Mathematicis versatus: qui multum in his vidit ex vero,& lucem Cartesio , & aliis praetulit. IJ At monstro si ingenii , S ultra modum luxuriantis : qui Pythagori simo suo occupatus, ad noVa , paradoxa , salsa, inpia, & vix intelligibilia propendebat. Quo nomine poenas dedit temeritatis suae , ustulatus Romae ob inpietatem anno CI IOc. I ad Ut interim Cardanum , & alios praetermittam , qui ad emendationem Philosophiae non nihil operae contulerunt. Et iam Criticae artis studium , quod hoc saeculo invaluit , & late propagatum est, homines impulit , ut

Veterum lucubrationes scrutarentur, emendarent, Uul

garent: & his praesidiis Graecae philosophiae sectas aliquas ab oblivione excitarent. Hinc cadente hoe saeculo Iusus Lipsius Belga, Critieus, & Philologus praestantissimus , Physiologiam, & Ethicam Stoicam adornavit: s3J quod magnam ipsi peperit laudem . Fuere etiam non nulli, qui cum sibi persuaderent, nec ex ullo philosopho Graeco , nec ex ratione veram de rebus Physicis , & Μoralibus sententiam duci posse ; ad libros Mosis confugerunt, & ex his novum Philosophiae systema conglutinarunt saeculo XVI. sed praesertim s quente et atque Pbilosophiam Mosaicam, im Christianam ediderunt Hos in duas clames Historici dispertiunt. s J Quidam Sacros codices ad verbum secuti , ex iis sy-

siJ Confer. Huet. in Censur. Phil. Cartes. c. 8.sa J Confer. Viceron. Memor. Litter. 34 Manuductio ad Phil. Stoicam , & Differt. de P, ysiolog. Stoica et quae in ejus operibus exstant .s J Brucherus in Hist. Philos. Tom. IIII. de Philosoph. Mosaica p. 61 o. seqq. '

179쪽

8J Alberti sJ ceteri Haeretici, quorum prostant scripta . Iod Hi tamen tales hypotheses induxerunt , qua omnino percipi nequeunte rationis , & divinae locutionis

fines non cognoverunt , sed mutarunt quadrata romtundis .

Alii scripturae Sacrae historiam non ad verbum , sed ad allegoriam trahentes, aliud Philosophiae systema exco. gitarunt . Itaque praetermissa omni ratiocinatione , in solo intellectu passivo , is eentro animae , uti vocant, divinam inluminationem perquirebant: adfirmantes , se hac via plurimam cognitionem esse adsecutos. Λddebant tamen , interiorem cognitionem rerum Physicarum seu naturam rerum ignis praesidio esse explorandam et vi cujusti metalla mutari in alia , & exquisita remedia comparari Poterant , quae Vitam ultra modum prolongarent. LII Haec illi . In hunc cenium reseriantur NeophrastusFaraeessius, hujusque discipuli Oporinus,Dorneus, verbius euelius, Aud-duss

IJ Edidit Physicam , Ethicam, & Politicam Chri ilianam . saJ Triumphus Biblicus , seu Encyclopedia Biblica et in qua eos percensep, qui de hoc argumento scri Merunt. 3J Ρansophia Mosaica . s J Physica , & Ethi ea Christiana . sJ De Originibus Mundi ex Mose egerunt. 6J Physica Divina . s J Ethica Christiana . 84 Politicus Christianus . f9J Compend. Iuris

Natur. Orthod. Theolog. conforme . I 67 c.

si oJ Struvius Biblioth. Phil. c. s. & T. eos enumerat , qui scripserunt Ethleas , O, Politieas Cbristianas . III Horum placita refert inter alios Brucherus Histis Phil. Tom. IV. P. m. 7θT. seq-

180쪽

Ir APPARATUS AD PHIL. ET THEOL .dus, Boebmius , mimontius uterque, & alii XVI. & inquenti saeculo : DIJ qui ab illa interna inluminatione Neo sopbiei appellantur. Viri sanatici omnes lic enthusiastae, indigni quibus Philosophi nomen tribuatur . Unum illis mirifice prosuit, Chemiae peritia , cujus ope plurimos vel rudes, vel semidoctos egregie deceperunt. verum & ipsi mature deserunt: postea quam inclinante ad finem secu-

Io XUII. Philosophia omnis verbosa & caliginosa pruden tiori , & clariori Philosophiae locum dedit.

CAPUT XIIII. De Thilosopbia saeculi XVII. is XVIIL seu de

emendatione Philosopbiae .REbus ad emendationem Philosophiae omnino inclinan tibus , tamdem XVII. saeculo negotium saepe , &multo opere, sed frustra, tentatum,consectum est . Magna &yraecipua laus erit hujus saeculi apud posteras gentes, quod in eo demum tanta lux Philosophiae accesserit, quantam

saecula ante omnia non adtulerunt.

Id eo mirabilius haberi debet, quod tanta erat eo tem pore Aristotelis existimatio , ut eum anno CIDIOCI. Regis mandato , & Senatusconsulto academia Parisiensis legibus temperaretur a lex haec fuerit praecipua, ut singulis Id Horum scripta , quos nominavimus , Or aliorum ha be1 apud Ffassum Hist. Litter. Theolog. P. II. Olbergium Christian. Platonico-Hermet. P. I. Malebium Introd. in Hist. Controv. Theolog. P I. O, alios Litter. bi'. scri

ptores .