장음표시 사용
211쪽
PART. I. LIBER S CONDUs . 383eIendis , ne cogitat quidem ; is incommodus sibi , popularibus suis erit perniciosus . Qui vero sola animi moderati ne contentus , intelligentiae , & doctrinae laudem vel tam quam ineptam contemnit, Vel tamquam perniciosam profligat , is inutilis, atque haud scio an etiam noxius patriae civis alitur. Nam eum Deus homInem finxerit ad societatem 3 humana autem societas duobus contineatur, justitia, & beneficentia et quarum altera in hoc consistit, ut ne cui noceatur et ut communi utilitati serviatur: altera, ut dando, accipiundo, concilientur inter se homines firma societate goportet hominem civile vinculum mutuae caritatis & s cietatis non modo non dissolvere , sed confirmare . Cumque justitiae leges , tum etiam beneficentiae, ac morum praece pia a recta ratione proficiscantur; omnino ratio est excolenda , quae veri, & boni leges agnoscat et suam , aliorum que felicitatem procurare possit .
duci debere demons tur . Sit igitur constitutum, rectar educationis rationem , quR& nostram. & aliorum felicitatem procurare debemus , ad hoc revocari, ut mentem animi ac uamus, quo
facilius in omni vitae parte recte judicemus e & ut ad rationis praecepta actiones nostras exigamus . Haec autem nos Philosopbiae nomine significamus . Et quamquam haec latius pateat, ad duas partes praesertim revocatur et siJ al
IJ Cognitio'veri , is boni per argumentationem ad
212쪽
t 8ς APPARATUS AD PHIL. ET THEOL. Eram quae docet hominem inquirere verum et alteram quae eum manu ducit , ut bonum consequatur . Cumque haec duo ad felicitatem muniant viam , sit consequens , rectam institutionem , atque adeo felicitatem ex Philosophia duci debere . Nolite ergo errare , Adolescentes, existimantes veram hominis selieitatem , aut in opibus , aut honoribus , aut voluptatibus consistere . Quid enim homini prodest , vel pecuniae , vel hominibus imperare , si servit ipse errori , & nimiis appetitionibus , quibus quasi vento transversum abripitur & agitatur Quis eum dixerit beatum , qui
numquam Veritatem consequitur , qui perpetuo in errore versatur, qui nec se continere novit, nec officia erga alios servare Ego vero hunc non modo beatum non dixerim , sed infelicissimum praeter ceteros mortales esse censeo . Quem ergo beatum nominamus , aut hoc verbum in quo homine ponimus t opinor in eo , qui cum mentem iis praeceptionibus imbuerit, quibus in unaquaque re & Verum , & bonum percipiat; ad has leges vitae disciplinam .conformat , & omnino tranquillum animum servat: nec modo se bonum virum , sed bonum civem praestat reipublicat . Quae duo cum Philosophiae praesidiis habeantur , consequitur reipublicae felicitatem bona Philosophia coi ti neri.
nam comprehendit 3 vel Pneumatologia , vel Neologia 2Uturali, vel Jure , est Philosophia . Verum eum Logica , i Ethica omnis Philosophiae fontes aperiant; is instiumenta , ny ita dicam , quibus notitia omnis PMlosophica ad rquiritur, potiori jure Philosopbia nominantur.
213쪽
PART. I. LIBER SECUNDus. 387 CAPUT III. Doret bonam Thilosophiam non modo in gravioribus disciplinis , sed etiam in bumanioribus ,-in omni vitae parte dominari. ERrant igitur qui censent , Logicam , & Ethicam angustis spatiis definiri et nam latius patent , quam indocti homines suspicari possunt. Principio Logicae in omnibus
scientiis praecipuus usus est . Cum enim disciplinae omnes hunc finem habeant , veritatem investigare ; plane conficitur, artem quae docet , quo pacto Veritatem investigabimus , omnino esse accommodatam ad omnem disciplinam accipiendam.
Percurramus singulas disciplinarum elasses , & finem, quem sibi ponunt , consideremus, facile deprehendemus . eas sine Logicae praesidio comparari non posse. Et quamquam de iis primo libro praetereuntes aliquid monuerimus , hoc loco copiosius sunt inlustranda , idque alia ratione: quo iaci li us singularum naturam, & usum cougnoscere possitis . Ac primum Physica se offert: cujus munus est, Corporis eum generatim , tum singulatim proprietates explorare et deinde Medicina , quae humani corporis sabricationem , aegritudines , di viam sanitatem recuperandi quam sagacissime odoratur. At quis hic non videt , quam acu tum & subactum ingenium necessarium sit, ut veras , D tafictas , rerum caussas internoscamus t Sane qui hac facultate carent, ii quidem unum pro alio frequenter acci
piunt . Testes locupletissimi sunt Veteres physici , & medici Galenici , qui etiamsi eadem phaenomena vidissent, quae nos, tamen quod eadem recte non explorarunt,ad caus-las fictas confusezunt.
214쪽
E. g. Duae tabulae ex marmore levigato tam tenaciter adhaerent, ut non nisi incredibili vi altera ab altera separari queat e quod si alterutram confricando inpellis , sa cillime movetur . Peripatetici dixere , cautam eme repugnantiam vacui. Recentiores vero . qui sine ullo praejudicio caussas, & adjuncta examinarunt, facile cognoverunt , unicam caussam esse pondus aeris . Unde ergo habuere Recentiores, rem sine ullo praejudicio explorari debere: item oportere caussas omnes , dc
adjuncta sagacius odorari, excutere ; nisi a Logica, quae hujusmodi praecepta late persequitur ' Itaque certum eli , aeutum & celere judicium Logicae praeceptis , eorumquae
adsidua exercitatione obtineri .
. Consequitur Pneumatologia , quae & Dei, & Mentium existentiam , ac proprietates perscrutatur . Hic etiam
Logica dominatur. Nisi enim in judicando simus exercitati , quomodo firmas ab infirmis ratiocinationes separare poterimus t quo pacto internoscere, quales sint utriusque naturae germanae proprietates Qaod si mente reputamus, quanta quamque erudita volumina de hac materia doctissimi Recentiores conscripserint ; si J quamque intricatae in iis disputationes se offeracit, contra Atheos, Polytheos , Dei stas & Naturalistas ; sine labore intelligemus , non nisi hominem a praeceptis Logicae paratum , eumque valde exercitatum, de hac materia apte & sapienter judicare posse. Iam Theologiae munus est ostendere , sacros codices divini spiritus adflatu suisse eonscriptos r idque eodem sensu, quo ecclesia Catholica accipiendos esse docet. Turbant hic multa Haeretici, ac alienum sensum Scripturae verbis adtribuunt . Quo ergo modo germanos libros ab apocry Phis , quo modo lenium verum a fictilio sejungemus , nisi leges
215쪽
PART. I. LIBER Ille nus.' rssIeges probabilites judicandi , atque interpretanda regulas cognitas habeamus y Quis autem nobis has leges suppeditat . nisi Logica disciplina Et de theoretieis disciplinis
Philotophiae practicae. si naturam exploetamus , Plane deprehendemus , eam tribus partibus absolvi . Harum altera vicia voluntatis examinat, & quo pacto emendari possint, ostendit et frJ nempe adsecutione Summi boni, quatenus arguineutat One naturae cognoici potest et quae hominissumnaa te licitas est et seu bonum quaerit , quatenus mentem .
In voluntatem emendat. Iad Haec peculiare sibi Ethicae
- a J Pbilosophia nos primum ad Dei cultum , deinde
δε na juI bomanum, tum ad modestam , magnitudiηemqge M am irrudavit. Cicero Tuscul. I. fad cogo itio Summi boni, quatenus naturae ratione com puroιur, princit illa quidem is emendat mentem, is volu 'tatem ιomιuis , dum nos inpellit, ut adfectus nostro1 regσ mu4 , vi ιutcF morales adquiramus , is tranquillitorem
eam animi convequamur, quae nos vere facit beatos , ω μή supeν num felicitatem quodammodo perdueit . Verum eo no D ix oommi , qui ad summam fetieitatem contendit. Pro Fιcres quod cum homo in hae vita mitiis undique obruatur sis tom frequenti Oeeasione sectandi; Deus autem homini nouco μποι ur, ni justitiis ejus omnino satisfiat; cousquitur for istro pr dia esse neeessaeia , si eum pravis adfectibus stre nue bellum committere eonamur . Vires unde tales habea mus rotio non docet. Itaque aliud tamen sit oportet , θηρή nos sa Diicitatem perduear ,siliret divinus sermo seu reNe ι rio , qu ea, in quibus ratio , eaeeuiit,ostendat, is docest ,
quo modo divinae justitiae ἐν voluntati faiis faciendum sit , bere quo fonte auxilia ad id neeessaria eonsequi possimur . ς es Divina scriptura suriusque far eris , quα ne a bis
216쪽
so Ap PARATUM AD . PHIL. nT THEOL. nomen secit. Altera ex ipsa rationali natura leges justi, &honesti deducit quae in omni vitae parte ea , quae facere debemus, demonstrent. Itaque & ipsa bonum quaerit, non quatenus animi flagitia emendat , sed quatenus justum, honorum , decorum est . Haec pars de officiis hominum, &delegibus , quibus ea reguntur , praecipit i & vocatur Iu 'riorudentia Naturalis . Tertia Practicae philosophiae pars prudentiae regulas in universum eXponit, quae externam hominis felicitatem in omni vitae parte demonstrent . Ex quibus & prudentia Civilis, & Ecclesiastica, ceterae que prudentiae partes sua principia desumunt. Haec Prudentiae Generalis nomine distinguitur et nec nisi hac aetate systematico modo tradi coepit. si J Quoniam Vero prudentia vel maxime nota fit
bis ea tradit, de creatione rerum ex nibilo , de origine generis humani, de primi bominis integritate , is lapsus poena, de essentia Dei , b inque voluntate nos beandi, de ex-rrema instauratione corporum , ac publico judicio , praemiis is paenis pos mortem , quae bumana ratio ignorat. Eadem
docet, cbrisum pro nobis satisfecisse Deo , ad quem si benefi-eio divino , on ex disciplina Catbolicae ecclesiae per fidem ac-eedimus,meritorum ipsius participes sumas, qui auxilia nobis
praestat, ut vitiis resistamus, ut eidem obtemperemuS,ut eum amemus , Ut in virtutibus semper majores progressus habeamus e tum demum summam felicitatem consequamur . Ex quo manifestum fit, religionem Naturalem Supernaturalem .sen sim conducere et i i ex utroque Philosopbum contra Natura in
lisarum ; is Desarum errores , inpia dogmata promere
si J c,rist. Nomasius Primae lineae de Iureeonc Pruden tia Consultatoria, em I. H. Buddeus Elem. Philos. Practicae v. a. Prudentiae leges evosuerunt, quo pacto ad singulos
217쪽
sART. t. LIBER SECUNDUs . Is fifix ratione, qua generales leges ad rei publicae conformationem , vel eos , qui rei publicae partem aliquam adii gunt , accommodantur I iccirco praecipua pars prudentia Generalis est Civilis prudentia seu Politica : quae statum reipublicae , Regum , eorumque , qui publicam rem pro- Curant , ex legibus prudentiae moderatur . IJ Brdines , praesertim ad reipublicae Civilis admini rasionem reccommodari pessint, persecutisunt . id Politica disciplina quaedam praecognita ponit , quae dam vero tradiι. Primo requirit notitiam legum Naturae. quas Iurit prudentia Naturalis exponit . Da inde plenam noritiam originis , is conformationis rerumpublicarum, qua
pars es Jurisprudentiae Naturalis . Recentiores quidam hanc partem seorsum disputant hoc titulo, Ius Publicum Univeriale : ut Iustus Boebmerus Introductio in lus Publidum Universale ex Iuris Naturae principiis deductuin . Hulae I TIO. 8. Alii Ius Publicum eum Prud. Civili seu Poli. tica eo ungunt 3 Haec protegomena quaedam in Politico sunt . Teculiare autem babet Politica , quod quaedam addit, explicat , quo facilius Naturae leges executioni mandentur . v et libri Pandectarum, is cidicis ex utririque constant: nempe ex Natu rae praeceptionibus , On formulis hoc coninio constitutis, ut illae leges in tuto essent is salvae. Quare fi a legibus Civilibus Naturae praecepta se ungimus , nihil nisi quσdam formulae restant, quae omnino nulIam vim habent. Itaque On Civiles leges Naturali opitulantur et ἐν viri sim cum illae defieiunt , ex Naturae praeceptis judιcandum es . Sensit id summus ille umanae reipublicae Pbilosopbus, O Iurisconsultus, idque docuit tum alibi, tum in Abetorica, boc
modo . is omnes leges Iudices, ad commodum reipublicae re- ,, ferre oportet, eas ex utilitate,non ex scriptione, quae io, , litteris es, interpretari risque enim. s qui te
218쪽
.92 APPARATUs AD PHIL. ΕΥ ΥΗΕ L. Quanta autem homines a praeceptis Logieae nullo modo parati sutilia invenerunt i quot falsas leges excogitarunt i quot ineptas consecutiones inde duxerunt non
modo Gentiles , sed ii, qui se Christianos profitebantur lquas Ec Romani pontifices notarunt , siJ & ipsi nobilio-xes Philosophi ostenderunt, decori dc honesti legibus reia
Pugnare . Itaque omnino est necessariuna peraere dc lima tum judicium , ut cognoscamus, quinam sint fontes moraialium rerum , ex iisque germanas consecutiones cogamus: nee decipiamur a quorumdam sententiis, quae nos abripiant transversos .
Ex Morali philosophia jus Civile proseisci, nemo vel mediocriter doctus ignorat. IJ Non hic juris Civilis nomine significo leges , quas singulae respublicae ad bonum subditarum sibi gentium promulgant, dc juris Municipalis
ges scripserunt J quod obesset, scribere volebant r is si,, seripsisseηt, cum esset intellectum , repudiatum iri legem ,, intelligebant. Nemo enim leges Iegum caussa salvus esseri vult , sed reipublicie e quod ex legibus omnes rempubli - ,, eam optime putant administrari . Cicero de Inventione . L. II. c. 38. Quae vero in Politico disciplinae requirantur , Meet Conringius de Prudentia Civili, is, de Civili Philosoph. ubi auctores, qui de singulis partibas seri erunt se- censet. Confer. 2 laudaeus Bibliograph. Politica . si J Conferantur Cardenas , Viva, Milante , Du-Bois , meet , Lumbier, Duarte A' Aragon , Sellari, ceteri , qui
propositiones ab , Alexandro VII. Innocentio XI. AIe-κandro VIII. Clemente M. damnatas percensent ,
saJ is Es enim primo de ratione Itala bumanae , quod sitis derivata a lege Naturali. B. Thomas, Prim. Dc. f. sy,
219쪽
PART. I. LIBER sECUNDUs . nomine eontinentur e quae , quamvis rectae rationi plerumque sint contentaneae, tamen, quod diversarum gentium moribus sint accommodatae, longe absunt a natura juris
Civilis. Sed jus Romanum intelligo , quod legibus XII. Tabularum, & Pandectis, & Codice, & Novellis Iustiniani , ab Λnonymo quodam e Graeco conversis, conti
Has autem leges e media Philosophia sumtas esse, nescit nemo. De legibus XII. Tabularum auctor est Cicero , qui eas Philosophorum libris anteponere non dubitat. 3J Pandectae vero , & constitutiones Iustini mi , cum Philosophorum responsis , qui ex Stoicorum disciplina phi- losophabantur , sad contextae sint , Moralem undique philosophiam redolent. Γ3J Quae nos luculenter probare
poteramus, si id ageretur in praesentia : verum ne in reminime dubia vel argumenta , vel testimonia conglobemus; & videamur lectori nostro copiam eruditionis osten-N tareas IJ Fremant omnes licet diram quod sentio: Bibliotbe-cas mehercule omnium Thilo opborum , unus mibi vid di, tur XII. Tabularum libellus , si quis legum fontes , ἐν cam pira viderit ,-auctoritat is pondere , , utilitatis uber- ,, tute superare: Cicero de orator. L. I. cap. 6 . . saJ, ,, Et quoniam, uti diximus , ad prudentiam v- ,, manorum fuit adtributa philosophia Graeeorum a plura ,, dogmata versantur in jure civili , quae Philosopborum ,, scholam , ac Stoicam praecipue redolent. Gravina de ortu Progressu Iuris L. I. pag. m. 33. '
3J ,, Quoniam nihil es aliud jus Civiis, nisi naturalis
,, ad Romanae reipublicae institutionem relata , Remanisque ,, morιbus ev Iittoris explicata ratio . . . . . Idei Gravina loco, citato initio libri
220쪽
tare , lubenter supersedemus iis, quae a gravissimis Iuritaprudentibus copiose sunt disputata . saJQuod si jurisprudentia Civilis ad Naturalis leges referri debet; faJ quis non videt, recte cogitandi artem , seu
mentem hac arte eXcultam eidem percipiendae penitus esse neeessariam 8 Et eo magis prolataribus Juris est necessaria recte judicandi disciplina , quod eorum consilio , ae judicio salus aliorum , & fortunae reguntur et quorum lapsus ecpatrimoniorum ruinam secum , & vitam etiam ducunt
Non hic ego , Adolescentes , locutuleium , aut rabulam aliquem de soro advocabo , qui vobis originem juris Communis ostendat et sed excitabo hominem philosophiae Moralis , ac iuris peritia nobilem , totius elegantiae ,& eruditionis Graecae, ac Latinae thesaurum , Ianum Uincentium Gravi nam , qui justi, & injusti notitiam ex juris- prudentiae Naturalis fontibus ducit : & plurimis verbis ostendit, quantum recte judicandi ars Iurisconsulto adse-Tat adjumenti . s3J
siJ Idem Gravina Ioeo citat. praeseertim L. II. minec-cius, de lur. Naturae , & Gentium , Pinendorsus , No
3J Ergo est lex , justorum, injustorumque distinctio ,
ad illam antiquissimam , O rerum omnium principem, expressis naturam , ad quam leges bominum diriguntur ἄδε quae supplicio inprobos ad seiunt, defendunt ac tuentur ,, bonos . Cicero de Legib. L. II. c. s. 3J ,, Tria omηiso sunt Iuris professori neesaria ,Latinae,, linguae peritia , ratiocinandi ars , is notitia temporum . Idem Gravina Loeo citato Praefat. Eadem fusius exponit alio loco tis Quid enim est aliud jus Mmanum , nisi rario,, imperaηι, is armatu sapientia , sententiaeque. Philo