장음표시 사용
301쪽
276 APPARATUε AD PRIL. ET THEOL. ignarus , atque ab arte Critica, ct historia Philosophica inparatus , Philosophum difficilis intellectus explanandum sumserit . a. Quod versionibus ex Arabico infelici sidere lactis fidem habuerit. 3. Quod praeceptorem , qui caeco impetu Aristotelem non illum quidem Grainum , sed Saraiacenorum pigmentis Ornatum, amplexatus erat , vestigia proxime secutus suerit: malueritque Aristotelis, & Aver-roesit, quam suo multo meliori, judicio uti. q. Quod eamdem philosophandi viam in primis ad Theologiam detorserit et ex quo non nulli postea Sacram scientiam inanibus
Verum haec tot tamque ingentibus Virtutibus vix beatissimus redemit , 'ut qui areatis illius disciplinam perpendat , pro nihilo tales naevos reputet . Nam primum etsi illi linguarum peritia , & bonarum litterarum non contigit supellex ; tamen id non hominis vitium fuit , sed aetatis. Deinde distincte magis, dc ordinate, & minus ineleganter magistro locutus est z quod ea aetate praecipuam habet laudem . Praeterea in tanta Graeci sermonis ignoratione , quae per id tempus dominabatur , hac industria usus est , ut Aristotelem in Latinum accuratissime transferri cura et, vel a Thoma Cantipraten si , vel alio es 1J quae alia est atque illa , quam Fridericus II. imperator fieri mandaverat. Praeterea etiamsi in eo explicando interdum scopum non adtigerit, tamen rarius id admisit quam ceteri e tum acumine incredibili , & judicio peracri Ari- Thomae philosophiam ex Academiae Pari ensis commentariis producit et quod etiam facit Bulaeus Hist. Λcad. Paris. Tom. 1 1 I. p. 33. Contra H. Divius Apolog. pro S. Thoma , Oudinus de Script. Eecies. TOm. III. p. 36 F. eum defendunt.
IJ Natalis Alexander Hist. Eccles. saeculi XIII. α
302쪽
PART. I. LIBER TERTI Us. 2 7 Aristotelis mentem interdum adsecutus est , praesertἰm in Logica , & Metaphysica : immo vero etiam Logicae epitomam edidit praeter ceteras elegantem . DIJAd haec Saracenos adsidue ille quidem , at sapienter legit. Nam scripsit librum de unitate intellectus adversus Averroistas , ut planum faceret, Λ verroesianorum
sectam , quae per id tempus inveteraverat , multorum errorum eme parentem . Et quamquam curiosas aliquas quaestiones , & non necessarias , pro saeculi more aliquando disputet, tamen cautius ceteris id fecit: atque Scholasticos Vetustiores, quo erat judicio & candore, cavillationis ,
inutilitatis, & obscuritatis condemnavit . IJ Praeterea contra Gentes non ille quidem argutiis Dialecticae, sed rationibus naturae accurate disceptat et in secunda secundae parte doctrinam de inciis erga homines, & erga Deum , acute & solide pertractat.
Verbo dicam , quidquid in B. Thoma Aquinate se offert, quod doctis viris non placet , id quidem multo
IJ , , Consideravimus huius doctrinae s Theologiae I
,, novitios in bis, quae ab diversis eo seripta sunt, pIurimum impediri . Partim quidem propter maltiplicatiori nem inutilium quaesionum, articulorum , is argumento- rum . . . Haec igitur θ' alia hujusmodi evitare studentes , ,, tentabamus cum considentia divini auxilii, ea , quae ad D Sacram doctrinam pertinent , breviter , dilucide pro- ,, sequi B. Thomas Aquinas Troici. in Prim. Part. Summae Theologicae . Quod vero R. Thomas Geometria , Ο Mathematica eruditus fuerit, fuse ostendit docti mus vir Iosephus Maria Thomas Tavella Dominicanus , in oratione de Laudibus L. Thomae , ejusque doctrina , edita
303쪽
a 8 APPARATUI AD PHIL. ET THEOL. sapientius ab eo , quam a ceteris suae aetatis , praesutum est : ut etiam si qua in scriptis suis non commode dicta occurrant , habeat excusationem . Qui nisi tam anxie secutus esset vestigia praeceptoris; si suo, quam
Arabum , judicio uti maluisset; si linguarum , & vetu- satis peritiam adquisisset; si in ea tempora incidisset, in quibus res Philosophi ea summo judicio perpenditur s do
ctissimorum hominum summo coniensu supra omnes Philosophos praedicaretur. Unus enim Tbomas , quo erat di judicio, di eruditione, bonarum artium amorem in tantis ignorantiae tenebris suscitare poterat, & cetero Sad meliora st udi a revocare ; si ad id animum adjungeret. Verum cum se ineptientis taculi praejudiciis opponere Vel noluefit, vel justis de ea ussis veritus sit; & ea saecula meliori Philosophia , & nos tantae eruditionis fructa privavit. Haec ego , Adolescentes ornatissimi, de sapientissimo homine vobis praedicos quem summa veneratione
prosequor r vobisque commendo , ut eum pro innumerabilibus suis in Litterariam rempublicam , ac in Ecclesiam meritis , debitis laudibus extollatis . V. Eadem aetas peperit Aegidium Columnam Romanum , ex familia Augustiniana et qui doctore B. Thoma Parisiis usuς est , & ibidem docuit e mortem obiit Avenione anno CID cev v 1. Edidito Commentarium iu fristotelis libros de Anima , quem inscripsit Eduardo Angliae regi , & alia opuscula Metapbissea . Atque ego supervacaneum puto judicium de illius scriptis facere e satis fuerit monere, eum in philosophia Aristoteli co-Saracena nulli concedere: seu , quod idem e st, summo acumin iubtiles quaestiones edisseruisse in singulis Philosophiae par tibus , praesertim in Physica perscrutatione e ubi de materia, formis , privatione . tales tamque obscurae & intricatae controversiae occurrunt, quae difficulter possimi intelligi.
304쪽
VI. Joannes Duns vulgo notus, Anglus si I de fina XIII. & inito saeculo XlII l. et aruit . Ajunt , eum non modo Philosophiae, & Theologiae, sed etiam Iutisprudenιiar utrique, & Mathematicis disciplinis tanto operae pretio operam decisse , ut condit cipulos omnes equis albis , ut ajunt , anteverterit. Sed nullum certum exstat monumentum tantae aeruditionis . irmno vero qui eius scripta anxie explorat, nec Juris prudentiae , nee Mathematicae exquisitae indicium offendit. Doeuit oxonii, pari sis, & Coloniae magno cum plausu. Alii anno aetatis xxx IlII. alii xxxvrat. non nulli Lx III. obiisse die unt:
sed de obitu incerta omnia. Scripsit multa Philosophica in Aristotelem . sadHominem sitisse uberrimo , dc acutissimo ingenio praeditum , & dignum qui in politiorem aetatem incideret , nemo non agnovit. Sed pi urima obsuerunt, ne seripta omnibus numeris persecta nobis relinqueret . Primum, quod ea floruit aetate, quae magis magisque serebatur ad inutiles controversias . Deinde , quod cupiditate flagranseondendi sectam , quae ab se nomen haberet, & Thomissicae gloriam minueret , nullum non lapidem movit , ut id adsequeretur. Cumque novis sententiis non posset, nec
secundum publicum gustum esset, mirifiea subtilitate , id est , praeeisionibus , di ii luctionibus , & novis terminis assieere adortus est. 34 Quae illa quidem aetate magni
G maribon Append. ad Caveum Histor. Litterar.
a J Exstant opera omnia Tom s XII. fol. Lugduns edita r63ο. Illius vitam scrib t madingus . Balaeus , alii . 3J Legatur liber Quaestionum miscellanearum de Formalitatibus , qui est Tomo III. onerum noti , O el ex boc uno , quae narramuι, vel significamus, di ei.
305쪽
ago AppARAT Us AD PHIL. ET THE L. ingenii laudem prae se ferebant, nostra vero non item . Ex quibus in ejus scripta obscuritas inducta est propemo dum incredibilis . Itaque laude sua prigandus non est Scottis, sed respiciendo ad mores aetatis, & saeculi disciplinam . De laude Theologica alio loco . Et hi in secunda aetate Seholasticae habiti sunt Coryphaei . VII. Iam tertia aetas hoc nomine a secunda differt, quod minora ingenia tulerit , sed magis magisque a rectavia deflexerit . Caussa fuit aemulatio in eredibilis inter Thomistas , & Seotistas: ex qua disputationes subtiles sine ullo fine ortae sunt , quae philosophiam Aristotelicam non modo dissicilem, sed ne intelligibilem quidem fecerunt . Antesignani illi duo Gulielmus Durandus a S. Portiano, ἐν Gulielmus Oceam faciunt fidem: qui ceteros
docuere, novas sententias excogitare et & praeceptorum suorum auctcritatem contemnere . Ille contra Thomam
scripsit : hic Realium , dc Formalium sententiae , quae apud Scotistas vigebat , opposuit sectam Nominalium. Quod si id moderate & eclectice saceret uterque , laudari profecto possent et sed ea de caussa secerunt, ut Saraceni cam disciplinam novis praesidiis munirent & confirmarent. Ingeniosus uterque, & mirandum in modum Metaphysicae subtilitati deditus , in augendis inanibus quaestionibus modum non tenuit. Quare qui hos duos noverit , is ceteros plane cognoverit, & de hujus saeculi Philosophis , atque adeo de tertia Scholasticae artate si te labore iaciet judicium . Iccirco a ceteris percensendis abstinemus . VIII. Aliqui tamen per id tempus floruere Scholastici, qui & sapientius ceteris philosophati sunt, & aequa lium disputandi rationi se crponere non dubitarunt: ut Gemo , Clam cuius , Aliaco cardinalis , ceteri, de quibus
VIIII. Quartam Scholasticorum classem iacio Recen tiorum ἔ eorum nempe, qui post renatas Graecas , ct Latinas Diuit Coral
306쪽
PART. I. LIBER TERTIUS. agrtinas litteras; id est postea quam Aristoteles , homo Gra cus in oeciden te Graece est locutus iisdem studiis operam dederunt,quod saeculo Xul. α prima parte superioris taculi erae in usu . Hi plerumque Religiosi iunt, apud quos
haee philosophandi ratio ea aetate radices egit. Horum ut molestum esset scripta omnia dinumerare, iisque tirones detinere , ita non alienum videtur nomina pereensere et ut adolescentes , si quando ea audiant, quo in pretio sint habenda , cognoscant. Ex Dominicanis celebrantur, Dominicus solus , Franciscus Victoria , Dominicus Banneet , Hispani: Franciscus Silveser, , Zanardus, Iavellus , Itali: Ioannes as. Noma Lusitanus. Ex Franciscanis , Ioannes Ponetius Hibernus, Bartholomaeus Mastrius , Eonaventura Belluto Siculus, Claudius Frassenus Gallus . E Ciseretensium S dalitio prae ceteris laudantur, Angelus Manrique et, Ea tholomaeus Gomeet, Marsilius Vasiqueatus , Petrus de Oviedo , Ioannes Caramuel, Hispani . Sed praeter ceteros Seholasticos Iesitae gravissimos Philosophos pepererunt. Quos inter primas habent, P arus Hurtadus de Mendoeta , Gabriel Vasqueetius, Franciscus Suareetius Grauatensis , Toletus, eardinalis, Rodericus d Arriaga , Antonius Rubius , Franciseus Osfossus , dc Gometales, doctores Hispani . Collegium Conirn bricen se ab Emmanuele Gosio , Sebasiano do Couto , in Balιbasare A vareetio conscriptum : Balthassar Teleetιus , dc Suareetius alter , Lusitani . Paullus Urilius Romanus , Thomas com planus Britannus , Ioannes Baptisa Oeeiolus , dc Maurus , Itali et ut alios omittam, qui apud Alegambe , S Solue luna in Bibliotheca Societatis reperiri possunt . Mitto minorum gentium Philosophos non nullos vel Religiosos , vel Laicos , propterea quia ex his sontibus hauserunt omnes. Iam Scholasticorum , quos nominavimus , plerique omnes laude ingenii , dc doctrinae claruerEnt: unus item
307쪽
lga ΛΡΡΑRATUI AD PI I L. ET Til EoL.& alter elegantiori litteratura politus suit: sed rara avia erat . Nec negandum , Recentiores se holasticos , a duobus ante nos saeculis , abstinuisse a non nullis quaestionibus inanibus , quae praecedentium in enia exercuerant I & multo prudentius iis disputasse . Uerum eum altissimas Saraiaeeno-Peripatetica philosophia radices egisset , in expileando Aristotele vi κ a naevis quibusdam , qui in Veteribus seliolasticis reprehendi solent , ipsi sibi temperare potuerunt . Itaque & subtiles disputationes , dc nullius usus aὁ-Hiseent: & cum linguae Graecae , ae historiae Philosophi eae , & veteris memoriae plerumque expertes sint, Aristo in telem ad contrarios sensus contra historiae fidem detorisquent : & barbara dictione , ac incondito scribendi genere in suseant scripta sua . Praeterea plerique , qui secundum Aristotelem systemata condiderunt, eum Philosophum non legerunt e sed ex praeeedentium commentariis excerpserunt sua ; ut eorum scripta consulenti perspicuum est . Immo ne eom mentaria quidem ipsa , sed epitomas eorum , qui ante sede Peripatetica explicaverant, ad verbum describentes , eamdem doctrinam rudem & indigestam , sub nomine germanae Peripateticae, reliquerunt posterioribus . Ad harequi Aristotelem interdum legunt , non libere id faciunt,
sed studio sectae impediti . Quare eo legendo parum ipsi
aut nihil proficiunt e ceteri vero ex eorum lectione vix aliquid capiunt utilitatis . Quod ne a me , Adolescentes , odio in Peripateticos dictum videatur, ut illi. quibus veritas non placet , obii eere solent; vos non ad Peripateticos de tri Wio . sed ad viros doctilli mos , & gravissi Nos interpretes , Conimbri censes nostros , remittam e quos si adtente , & post accuratam historiae Philosophicae notitiam , legeritis; vel nul lo monente cognoscetis , eos , tametsi Graece , & Latine docti sint , α magno apparatu eruditionis , ut iis tempo
308쪽
PA r. i. LIBER TERTIUS.ribus , instruδi ; tamen vix , aut ne vix quidem errores Aristotelis internoscere e sed omnia bona , prava cleme tissi me interpretari , repugnante saepenumero Aristotelicae doctrinae contextu . Utque adeo verum est , praejudicatas opiniones aciem mentis retundere solere . Et de Scholasti- eis plus satis .
C A ν υ T IIII. De inustrioribus PbiIosopbis Reeentioribus .
REcentiores , qui a Philosophia meliori nobiles exsti
tere, tanto in numero sunt, ut eos enumerare , de
de singulis judicium ferre, multorum voluminum esset negotium. Quare praecipuos '& antesignanos, ut ita dicam indicabimus , idque paucis . Eo magis quod jam supra siJ eorum historiam tetigimus et ut si dictis aliqua adjungamus , abunde tirones habeant, ex quo & Rece liorum scripta cognoscant , dc dilectum auctorum habeant, eosque cum pretio legere sciant . Sed ante quam de iis singulatim dicere aggredior ,
hoc monere nota alienum puto, inter eos, qui lucem Philosophiae adtulerunt, eamque coluerunt & arnplifica-Tunt , numerari Haereticos bene multos , Anglos , Batavos , Germanos . ceteros ; quorum philosophandi ratio in Catholicis iisque celebrioribus academiis , & etiam in Italia amplexatur summo consensu . Quare eos hoc loco Praetermittere , aut eum de iis separatim dicamus , eorumque scripta memoremus ; non iis jus suum tribuere , id esset abuti humanitate lectoris et vosique dimittere ignaros rerum . quae Philosophum scire necesse est . Quemadmodum vero qui audit aliquem de laudibus Pla-
309쪽
284 APPARATDs AD PHIL. ET THEOL. Platonis, Aristotelis , Hippocratis , Galeni, Averroesi , Ciceronis, Homeri , Virgilii , Lucretii, Horatii. ceterOrumque Gentilium , qui praeclara scripta reliquerunt , dicentem ; aut Socratis , Epicteti . M. Aurelii, L. Senecae , virtutes extollentem non is quidem suspicatur , laudari Paganorum religionem , inpietatemque , quam singulis paginis ostendunt : sed eruditi nem vastissimam , ingenium, & judicium limatum : Ita qui Haereticorum . quia Philosophia inlustres habentur , scripta me extollentem audiverit, injuria suspicabitur, eorum perversa dogmata una cum Philosophia praedicari . Nos enim eruditionem laudamus : morales virtutes , si quas habent, laude sua interdum non pri amus : quidquid vero ipsi cogitarunt, quod Romanae fidei consentaneum non sit , uti Catholicum decet, detestamur e eorum vero lectionem non nisi illis , qui per Ecclesiae leges id possint , permitti posse existimamus e nec id nisi caute admodum , habita ratione loci , doctrinae, aetatis : tantum, quae Catholici gravissimi de eorum eruditione judicarunt , e X ponemus . Primum itaque de Catholicis celebrioribus , Cartesio , & Gassendo dicemus et deinde vero de Haereticis, evolono, Leibnietuo , Nomaso . Monemus autem vos , ut antea quam ad aliquem Philosophum animum adjungatis , consulatis indicem Romanum Librorum Prohibitorum , & animadvertatis , an eiu dem auctoris scripta aliqua in eo contineantur . Nam etiam Catholicorum libri quidam justis de caussis ab Romana ecclesia notantur, eorumque lectione filiis suis eadem interdixit. E contrario Haereticorum libri aliqui. qui humanas disciplinas tractant , in Indice non continentur . Quod memoria tenere oportet , ut intelligatis, qui legendi libri, qui vero rejiciendi sint . I. senatus Cartesus in primis numerari debet enam ejus scripta ad emendationem Philosophiae maxi
310쪽
PART. I. LIBER TERTIUs . 28ymum ad tulere momentum . Hujus vitam , dc res gestas ,&scripta, horumque fata ,& quo modo primo a Iesui-tis , & a Batavis benigne exceptus , postea ipsis invisus fuerit , postremo de iisdem in Gallia , dc Belgio sine superi cris saeculi egerit triumphum ; copiose dc erudite resert Hadrianus Bailletus . si JEdidit primo , Dissertationes de Methodo Rationis rectae dirigendae . , inquirendae in scientiis veritatis e porro Dioρtrica . Meteora , , Geometria , tamquam specimina hujus methodi. sad Deinde Meditationes Philosophiae primae , ubi demonstratur exsistentia Dei, is inmaterialitas Animae . 3J Tum Principia Philosophiae, ubi de Physica . Tuin ii brum de PQ onibus Animae , de Homine , de Formarione foetus , de Mundo , Epistolas, & alia . s JPlurima de Ca=tesso amici, dc sectatores sui praedica-Tunt : multo plura vituperatores objecerunt ei et in quibus, si dicendum quod res eis, neutri modum tenent . Nos ,
quae vera nobis esse videntur, sine gratia , dc simultate declarabimus . Laudatur I. Quod ausus fuerit praejudicium auctoritatis , Ac vetustatis , in rebus Philolophicis , quo ingenia tot saecula impedita fuerunt, rejicere, dc pro
prio judicio philosophari. a. Quod docuerit philosophandum esse ex ideis claris , vocibus perspicuis , dc certae si gnificationis , idque Oxdine , habito rerum dilectu . l. Quod quasdam de Critica utilissima docuerit. q. Quod in Physica non nulla praeclara tradiderit aliis non animad versa , vel tradita ab illis obscure, distinctius , & elegantius explicarit e dc quae illi ipsi , qui in nullius magistri jurant iantentias, sumunt ab eo. s. Quod in Mathemati