장음표시 사용
111쪽
οε Oristis V Artisulas Llum verum ius habet possidendi rem illam , sicuti habet, quando illam ex contractu depositi . commodati , pugnoris, Iocati, &c. possidet. Sequitur tertio, quod qui accepit a
iure rem alienam, sive bona, sive mala fide , solo titulo gratuito . Verbi gratia, donationis , aut depositi, te netur illam restituere domino . non
surii nisi sorte aliquod sibi grave damnum timeat non restituendo illam su-xi, qui apud se illam deposuit. Si t men eandem rem furtivam sive bona,sve etiam sui probabiliter multi d centὶ mala fide acceperit a fure titulo oneroso, verbi gratia emptionis, poterit reddi furi ad recuperandum pretium, ut diximuS quaest. 3. art. I. cum Molin. , &Va'. contra Rebel.; Quod si nulla sit spes recuperandi pretium a fure, nec aliud grave damnum immuneat, procul dubio restituenda erit domino, non furi . Sequitur quarto, quod quae male accepta sunt a filiosamilias. pupillo. religioso, furioso, uxore, &c. ex bonis, quorum administratio iis non competit, plerumque restituenda sint Patri, Tutori , Praelato &c., ut notant Ga-hriel, & alii ex leg. Pupilius . f. De actione, alioquin iterum iisdem restituenda sunt. V. . Quaeritur nunc primo , Utrum
qui bona fide post mortem domini non restituit haeredibus . sed in pia opera pro anima defuncti insempsit
bona restituenda, teneatur iterum restitutionem facere haeredibus rRespondeo, communiter affirmare ;quia per primam restitutionem non compensavit, ut debebat, damnum iulatum : Sicuti qui furatus est a Paulo,& non restituit illi, sed dispensat res artivas pauperibus pro anima illius,
tenetur iterum restituere . Molin. t, men apud Bonac. excusat a nova reis
stitutione illum . qua debens haered, bus rem aliquam in individuo , sive ex re accepta, sive ex contractu, illam bona nde impendit in opera pia ;Etenim in tali casu neque viuetur reus novae restitutionis ex re accepta. cum nihil alienum apud se habeati neque ek injusta acceptione, cum non peccaverit sic impendendo, excusante illum ignorantia invincibili; Neque tenetur ex contractu , cum non se obligaverit ex contractu ad hujusmodi restitutionem in tui casu faciendam .
Eodem modo Tambur. tract. q. caP. T. f. s. excusat a nova restitutione illum , qui ex consilio incauto Conseia sarii rem furtivam dispensat pauperibus; quamvis deinde Consessarius advertat, & moneat illam suisse domino restituendam. Ratio est, quia domunus non debuit in tanta pietate hujus poenitentis esse invitus; Praesertim quia cum talis eleemosina profuerit ejus animae, par non est, ut res illi iterum
Sequitur ultimo . quod si equum furtivum, verbi gratia , bona fide emeris a Titio iure, & bona etiam fidere vendideris, probabiliter tenearis conistractum venditionis restindeIe , cum suerit nullus ; non secus ac si vitrum pro gemma bona fide vendideris, ut diximus quaest. 3. art. a. ex Leg cap. M. dub. I. contra Navata . & alios apud Dian. pari. I. tract. 8. resol. 68. Quamvis opposita sententia visa sit nobis probabilior Ioc. cit. . Si tamen Cainius . cui rem furtivam vendidilli, non compareat, aut non possit, aut nolit rem furtivam emptam restituere , tu nihil teneris restituere, nec Cso, qui nullum habet damnum, nec Titio sinri . aut domino, cum nullum damnum iis intuleris bona fide re vendendo Immo si carius vendidisti, quam emeris , quamvis iactus sis ditior , nota per hoc quicquam teneris restituere. ut diximus loc. citi ex Tamburi
Addit Lesi. , quod si bona fide tolem equum revecdidisti , quando as
112쪽
vertis illum esse furtivum, non tenea ris nec dominum, nec Cesum, cuire vendidisti, monere. quod equus ille sit alienus, quando ex tali monitione tibi grave damnum imminet , putauod non possis pretium recuperareatum bona fider Ratio est, quia non
teneris cum tanto incommodo procinrare, ut dominus rem suam habeat,
quando nullius damni fuisti eausa in. iusta . Idem dicas , si aurichalcum . verbi gratia, pro Vero auro bona fude emeris. & eodem pretio bona fide re vendideris, non teneris monere emptorem, si non poteris recuperare
pretium, quod bona fide solvisti, ut
BOnac. notat quaest. q. punct. a.
Dubium tamen est , An si Caius , mi re vendidisti equum furtivum bona fide, restituat illum domino, tenearis tu pretium reddere Cajo ρRespondet Bonac. hic ex Les Ioe. eit., quod si ex tali redditione pretii incurras damnum , quod non possis recuperare id , quod solvisti Titio su-ri , a quo equum emeras . non teneatis Caio reddere pretium ab eo ac
ceptum . Ratio est , quia potes uti compensatione damni, quoa tibi Culus intulit , dando immediate equum domino , quin prius id tibi significaret, ut ita posses recuperare pretium tuum : Quod si non fuerit tibi causa talis damni , certe tenetis illi suum
pretium restituere: Quamvis nonnulli apud Dian. loc. cit. putent satis esse in foro conseientiae , quod tantum cedas Cajo actionem , quam habes in Titium furem.
Quod diximus de equo furtivo, auem emisti bona fide, At revendidi. i, dicas de re miscibili, puta de sein
mento , &α , si illud in individuo , sicut emisti . ita revendidisti : 'Si tamen illud bona fide emptum cum tu frumento miscuisti, & vendidisti bona
fide, nullatenus teneris contractum re
scindere, nec quicquam restituerc, si ID Resitatis ν Io7 in nihilo factus es ditior : Ratio est, quia per hoc , quod illud cum tuo
miscueris , factum est tuum , & tamquam tuum venditum est Cajo , qui proinde nihil etiam restituere tenetur,
ut notavimus quaest. 1. art. I.
VI. interitur secundo . Num qui restituit Creditori sei creditoris, fati
faciat debito suo, an teneatur iterum suo creditori restituere Respondeo cum Medis., Valent. .& aliis communiter, quod satisfaciat. si debitum sui creditoris sit liquidum. Ratio est, quia sic non inseri damnum suo creditori immediato, cum liberet
illum a suo debito. & sibi potius d mnum afferat, eo quod possit ipse ab eo compelli per Iudicem as iterum
restituendam rem debitam sibi, quam do res, quam restituit creditori me diato, non erat illi obligata et Et quamovis ereditor immediatus forte ut i vitus , quod restitutio fiat creditori mediato, quia tamen non est rati nabiliter invitus , quando suum debitum est omnino liquidum , ideo nubia alia restitutio est facienda.
VlI. Dubium hie est , An si ego
sciam , quod ratius nolit restituere Caio centum, quae illi debet, possim ego auctoritate propria accipere illa centum a Titio, de dare C o, cui debentur
Respondeo , quod sicut potest ipse
Caius servatis regulis compensationis illa sibi accipere . ita possum ego ingratiam Caji servatis iisdem regulis illa accipere, & dare Cajo. Ratio est, quia quod Cajus potest facere per se, potest etiam facere per alium V rum sicut ipse Cajus non potest per vim ea sibi accipere, nisi quando r peritur fur in flagranti delicto , ut
communiter docent contra Va' cap. s. de restitutione g. I. dub. 8. stamulto minus ego, qui non sum dom, nus , possum auctoritate proeria Pervim extorquere illa centum a Titio, uto a Ied
113쪽
reddam Calo, cui debentur . VIII. Niqui tamen apud Leis cap.
. dub. II., Vasq. Reginat d. relati a Bonac. disp. a. quaest. I. sect. I. punct.. O , Probabiliter putant, licitum esse domino ingredi domum furis , &rem suam per vim contra iurem resilientem recuperare . quando res t
dem in individuo extat apud iurem.& non potest aliter per judicem sine magna molestia recuperari. Ratio est, quia fur quamdiu rem meam detinet, videtur mihi facere injuriam , & res meas aggredi ; Unde in tali casu dominus de senderet potius res proprias, quam furem aggrederetur . Quod si saec opinio est probabilis, potest coa- sequenter dominus hoc ipsum per a dium praestare, si potest per seipsum. In praxi tamen id nullatenus suade
ARTICULUS II. Ubi , & cujus expensis facienda sit
Restitutio pL A Pobsessore mala fidei restituenda
res est domino propriis expensis . r ponendo illam, ubi dominus illampobsessurus esset, μι non fuisset Iurio
sublatam II. Qui restituere non potes fine expens s majoribus , quam res lysa valeat , ad quid tenetur λ Num pum uti beneficio Bulla compositionis pGL Possessor bona fidei non tenetur suis
expensis rem domino resiluere , aut
suum monere, ut rem suam sibi ca-- psal : Quod si sine magnis expensis, ad serν nequiι, nec speratur, qΜod dominus velit amplius sibi rem accipere, potes dari pauperibus, as Ois ειiam ipse sibi eam reιrnere .
contractu, resilui debent in loco , ubi res accepta fuit e Sι tamen aistiter sit conventum , compensanda Arriolus IT. unt expensa. V. Si contractus cedit in bonum debit ras, expensis Uius facienda est rostitutio ' Sicuti A cedat in bonum ereditoris , hic Lbet solvere evenis fas ; Et si in bonum uιra sque, m
n. Ubinam resiluenda sint res ex tras amento donata, aut commodata .
vei pensioxes oee. ΘVN. Res ex conIractu debita, qua suo maenis expensis non potest domino resilui, vel potes dari pauperibus, vel retineri a debitore, si forae δε-
I. UX triplici capite oriri potest in re
praesenti oblisatio restituendi. Primo ex capite injustae acceptionis , sub quo comprehenditur injusta d, mnificatio , γ injusta detentio , seu culpabilis mora restituendi. Secundo,
ex capite rei acceptae. TCrtio, ex con tractu .
Quaeritur nunc primo. Ubi, & cujus expensis fieri debet restitutio , auando ejus obligatio oritur ex inj a acceptione . seu quando facienda est a possessore malae fidei Respondeo, restitutionem in tali casu fac icndam esse expensis debitoris in eo loco. in quo dominus illam po sessirus esset, si non suis ut illi sebi
ta . Ita communiter et Et ratio est , quia dominus nullum debet reporta re damnum ex alieno delicto : Si tamen dominus in mutando domicilio facturus suisset aliquas expensas ad asportandam rem illam . posset possessor malae fidei tales expensas detra-hure, quia non est nccesse, ut dominus ex furto sibi facto reporici lucrum, sed satis est , si servetur inde
II. Dubium tamen est ; An si in
restitutione sic facienda majores ex pense faciendae sutat , quam res ips valeat, tene tur illas facere possessbς . in Diqitigod by Corale
114쪽
Gἰ, c eatus expensis Restitutio gra Iosmalae fidei; Exempli gratia, si domi- jus expensis facienda sit restitutio .
nus in Indias perrexit . teneorne ad quando ejus obligatio non oritur ex illum transmittere gladium situm meis delicto, aut contractu. sed praecise ex expensis i re accepta, seu a possessore bonae fi- Nauar. . Caiet. , Valent. apud Vasq. dei tCap. Ioenum. 27. affirmant; Sed com- Respondeo, satis esse, si fiat in lo- munius cum Less, Molin. negant. Ra- co, ubi est ipse debitor , vel ubi eatio est, quia dominus in tali casu rein res restituenda . & dominus admo-gulariter loquendo non censetur ra- neatur, ut sibi illam capiat; Si tamentionabiliter invitus , quod differatur ad dominum transmittenda est, po restitutio , quousque sine tanto debi- est expensis illius transimitti, quia postoris detrimento fiat ; Iustitia enim sessor bonae fidei debet in restitutione non adversatur charitati, quae non pa- facienda servari indemnis , ex legetitur . quod debitor gladii valentis Possessior bo fidei. f. De petition. ham
decem argenteos debeat impendere duat. . Si tamen sine magnis expem mille aureos. verbi gratia , ut trano sis, quae rei valore in superent. transis
mittat gladium in Indias: Nisi sorte mitti non potest ad dominum , quip majus etiam damnum creditor subiret pe qui longissime abest . nec potest
ex carentia rei suae; nam in pari gra- admoneri, nec spes est , ut unquamdu damni melior debet eme conditio adveniat. aut potui rem suam, ejusque creditoris , quam debitoris injusti ἰ pretium recuperare . non solum potest Univertim ergo creditor non debet ea res dari pauperibus , vel pro ea exigere, ut ruititutio fiat expensis ma- peti Bulla compositionis , sed etiam joribus , quam res ipsa valeat nam probabiliter ex Tambur. β. 8. num. Per restitutionem poni debet aequali- 7. potest debitor illam sibi retinere . tas inter creditorem, & debitorem ἱ quia aequiparatur res illa rei habenti. In hoc autem casu magna poneretur dominum ignotum. inaequalitas. IV. Quaeritur ultimo. Ubi, fle Cu-Quod si debitor non speret fore , ius expensis facienda est restitutio orta
ut possit rem alienam sine tantis ex- ex contractu ppensis restituere, non potest illam sibi Respondeo, & dico primo; inan- retinere . sed debet in pauperes , & do obligatio restitutionis oritur ex in pia opera erogare pro anima do- contractu , vel quasi contractu, idest mini, aut dare illam consanguineis il- ex ollicio , facienda est restitutio inlius, praesertim si sint pauperes haec eo loco, in quo res accepta fuit, nisi
enim censetur rationabilis voluntas do- aliter sit in contractu expressum . R mini : Vel posset uti beneficio Bullae tio est , quia restitutio est repositio Compositionis . ut notat Tambur. . rei in prillino statu; ergo in eodem adeundo Episcopum suppresso nomine loco res restituenda est , in quo fuit ad compositionem obtinendam . Idem- accepta; Nec potest in ipso contraisque dicas de allo debitore, qui pro- ctu apponi onus, ut alibi restituatur. pter magnam inopiam non potest nisi tale onus aut libere a debitore ne mediocres quidem expensas face- assumatur , aut justa mercede com- re ad rem domino transinittendam . pensetur, cum sit pretio aestimabile . . vel ad dominum admonendum , quam- ut notant Bonac. , Leg., Ua'. , dcvis consultius esset restituere quod alii communiter contra Nauar. . potest, Aliquando tamen tacite designatur
lv. quaeritur secundo. Ubi, &C locus, in quo restitutio iacienda est,
115쪽
ut si mutuum petas ab amico in via, ct ibi tradatur , non est credibile . quod debeat in via talis restitutio fieri, sed in ea domo ubi mutuator habitat . Ratio est . quia in tui gratiam
voluit in via mutuum tradere , cum
potuisset tibi dicere, ut domum adires. Ita Rebel. V. Dico secundo. Quando contra ctus cedit in utilitatem solius debit
ris. ut mutuum . commodatum, Sc. νtunc restitutio facienda est expensis debitoris r Si cedat tamen in utilit tem creditoris , tunc hujus expensis fieri debet restitutio, ut depositum ν&c., Demum fiet expensis utriusque. si contractus in utriusque utilitatem cedat , ut locatum . Sc. Ita Tamburi hic; AEquum enim est . ut qui sentit commodum, & utilitatem contractus,
sentiat etiam onus expensarum.
VI. Hinc seointur . quod quae rei,cta sunt ex testamento . donatione .
vel alio titulo gratiosis. reddenda sint in Ioco , ubi erant , quando donata sunt; nihil enim testator. aut donans hic & nunc intendit, quam ut donMtarius rem illam donatam sibi accupiat, si velitr Quodsi haeres rem alio
voluntarie transtulit. debet suis expensis restituere in loco. ubi erat . quam do donata fuit, ut notat Bonac., cum
donatarius habeat jus ad rem sibi do. natam accipiendam in loco, ubi erat tempore donationis secus vero si sine culpa haeredis, aut depositarii res alio
Sequitur secundo , quod Census re las super rebus stabilibus, puta super domo. praedio. seudo,&c., solvi de Mant in loco, ubi sunt res hypoth Catae , nisi aliter conventum fuerit pCum cenius sit quasi pars fructuum domini; Et idem dicas de pension, s. quae ibi debent stavi, ubi est beneficium , quamvis saepissime vel ex
Presse, vel tacite conveniatur, ut is,
vantur, ubi degit pensisnarius Articulas II.
Sequitur tertio . quod qui eontractu
commodati, vel mutui accepit equum,
vel pecuniam . verbi gratia Neapoli. debeat quidem suis expensis restitu re illam Neapoli; Si tamen dominus mutavit domicilium . & se transtulit
rius , aut inlunarius suis expensis restituere equum Romae; modo per ipsos non steterit. ne dominus secum res sitas transtulerit ἔ Nam tunc e iam debent equum , vel pecuniam Romam transserre . deductis expensis. quas dominus fecisset. si secum ea transtulisset . Ratio est, quia sicuti non est aequum , ut creditor subeat damnum expensarum . quando recedit debitor e loco. in quo celebratur contractus commodati, & mutui; ita nec econtra . ut notat Μolin. , & Reginaldo apud Bonac. hic: Qui etiam notaris
quod quando debitor non potest tititer . quam suis expensis restituere rem domino. si timeat eas sibi non esse r
sarciendas a creditore, prout tenetur
potest expensas deducere ex re ipsa restituenda . Quae si dividi non possit.
vendi potest totum. ut retineatur . quod debetur propter expensas . Scresidssum mittatur domino. VIL Dies ultimo , Quando sine magnis expensis, quae rei valorem 1 perant, transmitti non potest ad dominum res debita ex iusto contractu nec potest dominus admoneri . nota
Blum potest ea dari pauperibus, sed etiam probabiliter potest uehitor rem illam sibi retinere animo reddendive, rem ipsam domino, si sorte com
pareat. re nondum consumpserit eam.
vel id. is quo factus est ditior. R tio est, quia pariter res ista aequiparatur rei habenti dominum ignotum. ut notat Navan apud Tambuta tractis cap. g. 3. num. ay. II cum
116쪽
Quanda Restitutio facienda est y Irs
Quando facienda est Restitutio L Restisinio fori debet μι- , non pby- Ae , sed moraliter , ct humano
modo prasertim si non sat ex δε- licto , nee grave damnum Uerat brevis dilatio.
n. Censeum solutio non stra fieri sina
pravia creditoris monstione ; se immen hae non fiat ob verecundiam, aut timorem, peccat , qui diu μι-ionem dissere.
III. i eulpabiliter selutionem debitam
dissera, nec vult sisere, nis coe tur a Iudice, tenetur compensare damnum , quod patitur creditor . m. In nonnullis casibus potes creditor petere, ut ante Wafixum terminum reddantur res sua.
I. D Lurima huc pertinentia dix,
I mus quaest. I. art. ultimo; si ut etiam art. a. ubi explicavimus , quot peccata committat, qui oblata opportunitate restituendi, illam negligit, & restitutionem culpabiliter dissert. Quaeritur nunc primo , An debitor disterre possit restitutionem debitam per breve tempus sine gravi culpa νRespondeo, Dicastil. hic apud Tam-hur. putare, quod dilatio unius . veIduorum, immo trium dierum non sit gravis, si domino damnum grave non emergat. Ratio est, quia rei titutio deo het neri statim , eo quod praeceptum restituendi includat praeceptum negativum non retinendi alienum , unde obligat semper, di ad semper. Atta men ly statim non accipiendum physice , sed moraliter , di humano m do i Immo si rettitvuonis obligatio nascatur ex contractu, non ex delicto , P. Molina apud eundem Tambur. Putat non peccari graviter , si solutio
non fiat dic in contractu praescripta ,
etiam quando intercessit iuramentum Ratio est , quia juramentum intelligitur humano modo: Quare quando dia Iatio nullum damnum inseri creditori, sed certo est futura solutio , nouest censenda dilatio mortalis. II. Eodem modo nonnulli excusanta gravi culpa illum, qui cum debeat, verbi gratia , singulis Kalendis centum aureos , eos non solvit , nisi a domino moneatur . Ratio est , quia hie est modus ordinarius humanus solvendi tales census. Notandum tamen . quod si creditor sit rationabiliter invitus . quod differatur solutio, nec audeat exigere illam propter nobilitatem, aut potentiam de bitoris, procul dubio peccabit mortaliter debitor, si expediat, ut a cre ditore moneatur ; nam dies in conistractis definita interpellat pro domino, ex cap. fin. De locato , ct conducto .
Verm quidem est , quod si creditor
sciens, m volens solutionem non petat, censeatur dilationem disterre ; Unde non peccat mortaliter debitor non restituenso; at si creditor non petat ob timorem . & impotentiam . vel
oblivionem, debitor dicitur alienum retinere invito domino, & censetur
esse in mora non restituendo. ut no
tat Reginald., di alii communiter apud
III. Λddit Molin. apud eundem Bonac., quod non facile damnandus sit de lethali culpa renitens, quando disteri restitutionem debitam ex comtractu, quamvis creditor Depe petieis rit solutionem. dummodo debitor i tentionem habeat solvendi, nec croditor periculum subeat amittendi rem suam ; praesertim si debitor non potest commode restituere. Ratio est, quia hujusmodi dilatio non videtur adeo injuriosa creditori, ut debitor facile judicetur reus gravis culpae. Qui t
men non restituit, cum possit, tenetur
restituere damum iecutum ex dilatio.
117쪽
Ma missis V Articulas B 'ne solutionis, quia differendo solutionem, peccat contra tultitiam cum damno creditoris r Universim enim ex Peccato contra justitiam cum damno alterius oritur obligatio restitutionis. Eodem modo, qui sciens se vere debere , non vult solvere . donec a Iudiee cogatur, non solum peccat, sed etiam tenetur restituere expensas suo creditori. Demum, ut notat M Iin. apud Laym. lib. 3. tract. a. cap. I a. si mercator multis debitis gravatus restituit paulatim per partes incommodum etiam creditorum, ut interim sugendo bona sua possit omni-hus satisiacere, tenetur pariter compensare illis interesIe proveniens ex dilatione ; nisi sorte prae sumat, quod relaxetur, eo quod sic consulat bono
IV. Quaeritur secundo, Quandonam creditor possit petere , ut reddatur sibi res ante terminum praefixum in contractu λRespondeo, tribus in casibus . Prumo si debitor vergat ad inopiam. Secundo, si sesam paret. Tertio, si incipiat esse suspectus de non solvenis do; tunc enim cogetur vel reddere, vel cautionem Praeitare.
ΛRTICULUS IV. Quomodo facienda sit Restitutio
e Potest restisinio fieri per alium . quid, si ad dominiam non perveniat, quando sit ter Confessarium II. Γωοd ex de , to debetur, totum μmul rosthui debet ; Et in qualiobet pecun a fers potest res rutis ,
nisi aliter se conventum . III. Debitor ad infamiam declinandam potest resiluere Πιο--. At gri publice alios fraudaυιt, tenetur ex charitate publice restituere ad scan
IV. Potes debiιor ad infamram visam iam sivere, quod debitori Lauid, quod debet restituere. Uuod Ehoc intuitu aliquid redonatum est, restitui debet. . V. Num satisfaciat, qui debens temtum Titio, immemor talis debiti ei
donet centum p Aut Beneficiarius, qui post horarum omissionem eleemosynas erogat ignoranI, aut v nadvertens , quod debeat restituere
a nem fieri posse sive per se. sive per alium; tum quia sius per a sium facis, per seipsum facere videis
tur, ex regul. juris in o. , tum etiam quia utroque modo tollitur inaequaliatas inter debitorem . & creditorem.
ad quod dirigitur restitutio: Quod si
restitutio fiat per allum, puta Per Consessarium , qui tamen rem domino non reddit . utrum nova restitutio facienda sit. diximus quaest. super.
II. Certum est secundo, restitutionem debitam ex delicto . vel ex re accepta fieri debere totam simul . quando fieri potest; debitam vero ex contractu fieri debere vel simul, ver Per parte S. juxta conventionem, de pactum contrahentium, cum fides se vanda sit. Certum est tertio, restitutionem fieri poste in quavis pecunia , sive a
gentea , sive aurea . dic. . nisi aliter conventum sit; Si enim mutuans auream conveniat cum mutuatario , ut reddat etiam auream , ne subeat alis quod incommodum in numerandis monetis minutis , non potest restit tio aliter fieri, quam in moneta auo
III. Quaeritur primo, An restitutio fieri postit semper privatImr Respondeo, sive publice . sive pruvatim fiat restitutio, eodem modosa tibiicci debito restitMenda; cum e dein Diqitigoo by Corale
118쪽
dem modo tollatur inaequalitas. Verum quando debitor dubitat, quod ex publica restitutione subire possit infamiam . debet illam facere occulte ; Si enim ad vitandam infamiam potest restitutio vel omitti , vel differri, cum melius sit nomen bonum, quam divitiae multat, a sortiori fieri potest occulte : qui tamen publice alios fraudavit, sui publicus usurarius in tenetur ex charitate ad tollendum scandalum publice restiuitionem facere: Quod si illam fecerit occulte, non tenetur ad vitandum scandalum iterum re stituere , sed satis est, si alia media adhibeat, quibus ostendat restitutionem jam este factam. IV. Quaeritur secundo, An satisfaciat ille, qui ita occulte restituit, ut ne ipse quidem creditor advertat factam esse restitutionem; puta si fingat donare Titio id, quod furatus est, ne prodat latrocinium λ
Respondeo cum Tambur. tract. q. cap. I. u. s. rite fieri sic restituti
nem, quando aliter fieri non potest; nam si ad vitandam infamiam potest restitutio omitti, ut diximus , a se tiori pothst eo modo fieri; quamvis certo moraliter sciam, quod Titius ex gratitudine sit mihi aliquod aliud
redonaturus, quod caeteroqui non facturus esset; cum enim reaonatio sit ex liberalitate, nec induxerim, aut obligaverim Titium ad redonandum, non dicor esse causa, sed occasio, ut illa fiat; ad vitandam autem infamiam sum stulticienter excusatus, si praehendo talem occasionem. cooperor ad novum detrimentum, quod pati tur amicus redonando in gratitudinem mei ficti muneris: Si tamen poetest aliter restitutio fieri, non est ib
ellum talem occasionem praebere rein
donationis ; vel debet deinde quod
V. Quaeritur tertio, Utrum qui immemor sui debiti aliquid donat cre- Pars Iuditori suo, possit deinde memor debiti praeteriti compensare illud per e nationem factam, di sic deobligari a restituendo λRespondeo, assirmare Sanch. lib. I. cap. I . num. II., Trul. . aliosque a pud Tambur. Ioc. cit., dc apud Diana Part. s. tract. 13. resta. 94. Ob Voluntatem interpretativam, quod nollet iule donare, si adverteret ad debitum; unde hi Doctores putant, quod Beneficiarius, qui tenetur ob horarum omissionem restituere fructus percentos, satisfaciat, non quidem per m
: emosynas erogatas ante horarum inmissionem, ut constat ex thesi tru
gesima tertia confixa ab Λlex. VII sed per eleemosynas postea erogatas. Zamvis tunc esset debiti immemor.
ommunius tamen negant cum. PaLtract. 3. disp. I. Punct. II. g. 8., Bonac. de restitutione disp. I. quaest. ultima punct. a. num. 26.; quia restitutio debiti, quae est actus justitiae non potest esse actus liberalitatis, Sebeneticii. & consequenter nequit esse
ARTICULUS RQuo ordine facienda est Restitutio Creditoribus p
suas. aua debent restituere, a
tendendus es ordo servandus inιer Personas, quibus seri debet res tutio , quando bona debitoris non se tum ad integre solvendum Φα
creditores Reatis , quιd vero juι ad rem, quod habent Creditores Personales , or Chirographaris ν
119쪽
eiat; etiam si dominuι ignoretur. danis tune illam pauperibus. V. Ss adhuc extans apud emptorem Aecredito vendita , praeferendus est Oenditor aliis Creditorabus: Non tamen E ab emptare sis revendita
alteri. VI. Debita certa praeferenda sunt im
VN. Probabilius neque debιta ex dei BD praferenda sunt debitis ex comtractu, neque ista illis, sed prorata utriusque satisfaciendum . VIII. Debita ex contractu oneroso pr ferenda sunt debitis ex contractu graιioso. uuid tamen de legatis, de expensis funeris, aut factss cauissa testamenti p . Creditoribus realibus habentibus h - thecam, vet pignus prius μιιμ faciendum, quam chirographariis. Et prior h potheca praeferenda st seriori, exceptis nonnull3s casibus . X. Prior emptor praeferendus est secumdo , ni se res m huic tradita, excopiis etiam nonnullis easbus M. Creditores 'Chirographarii priores probabilius non sura praserendi posterioribus,
XII. Inter aquales creditores videtur praeferendus petens , etiam extrai adicium alias non petentibus . Peccat tamen contra iustinam deinbitor, f praserat creditorem, qui non est praferendus. XLII. Num Creditor, γε injuste a d bitore prafertur at is, post a r tinere. quod Mi debetur λXIV. Num possit Creditor pauper exs to titulo paupertatis aliis praferes est. Qui titulo aut gratioso, a t on roseo , Ave bona, flve mala fide ac cepit aliquid ab eo, qui non esse isendo suis creditoribus , ad quid
renetur pXVI. Debitor, qui suis creditoribus non est Biseηdo, peccat contra iusti- Artistilus Vtiam , si repudiet donationem, auehereditatem, qua ptim satisfac
L Iximus quaest. a. art. 7. de Ο dine servando inter per naS. quae restituere debent, itaut omnium primus restituere debeat posses r . deinde mandans, tum exequens, &post executorem aliae causae, sive positive, sive negative ad damnificationem concurrerint: Agendum nunc de ordine servando inter personas , quibus restitutio facienda est; Quaenam scilicet aliis praeserendae, quando bona debitoris non sufficiunt ad extinctionem omnium debitorum; nam si susticiant, nullus ordo necessarius est in restituendo. II. Notandum tamen primo, Creditores alios dici Males. qui scilicet habent ius in re, seu habent actionem ad rem debitoris: alios vero dici Per senties, seu chirographarios, qui non habent jus in re, sed ad rem, eo quod habeant directe jus , & actionem in personam debitoris, non vero ad ipsius bona, nisi indirecte ratione ipsius debitoris. In eo itaque diffeti jus iare a jure ad rem, quod jus inire tribuit actionem retieni in rem ipsam, jus ad rem non tribuit actionem altam . sed in personam, quae inihi tradere debet rem ; Verbi gratia, si ego aliquid a te emam, quod nondum mihi tradidisti, habeo jus ad rem,
idest contra personam tuam, non vero jus in re, exceptis quibusdam casibus, de quibus lamo erit, cum de Contractu venditionis: Econtra posmquam mihi tradideris rem, quam a te emi, habeo jus in re . Unde fit,
quod si poliquam mihi rem rendidisti.
antequam.tradas illam mihi, alteri vendas, non habeam ego actionem nisi contra te , qui me defraudasti tradendo alteri rem mihi venditam. Eodem modo concurrentibus duin
120쪽
manam ordine feri debeat Restitutio Creditoribus rehus in eausa benefleti, dignior ante collationem dieitur habere jus ad rem, seu actionem contra Episcopum, qui tenetur illi tale beneficium conferre; post collationem vero beneficii dieitur habere ius in re , seu actionem in ipsum
I II. Notandum secundo, quod quando res aliqua traditur Creditori pro securitate, talis res dicitur Pignus, ut si detur torques; Quando Vero res aliqua non traditur, sed assignatur res creditori pro securitate, talis res ducitur hypotheca, ut si assignetur ager: Hypotheca autem alia est Generalis. quando scilicet omnia bona debitoris assignantur pro securitate ἔ alia est specialis, quando scilicet obligatur res ipsa particularis, verbi gratia talis domus, vel ager . Rursus alia est Expressa, quae scilicet ex conventione partium verbo, aut scripto apponitur; alia est Tacita, quae scilicet imponitur a jure absque conventione partium, qualis est hypotheca dotis, ratione cujus o mnia bona mariti obligantur pro dote uxoris; & ideo dos solvenda estante alios habentes tacitas hypothecas absque alio privilegio praelationis, en Iege Agsdms . Cod. Qui potiores in pia gnore ; Non tamen ante alios habemtes hypothecam expressam Priorem, cum non sit aequum, ut isti damnum patiantur ob nuptias debitoris sepedi venientes; Similiter ex Bonae. hic contrahitur tacita hypotheca ab eo, qui contrahit cum fisco, ipsius enim
honZ remanent tacite huic hypothecata, ex lege a. , Cod. In Dibus ς μεus pignus , vet bypotheca contrahitur .
Τacite etiam hypothecata dicuntur hona 'desuini pro omnibus Credito. xibus . & legatariis . His explicatis. IV. Quaeritur primo, Quinam oris do servandus a debitore, qui habet xem ipsam alienam restitutioni obn
mo loco restituendam, etiamsi dominus ignoretur; cum enim possessor nociaequisierit illius rei dominium , coninsequenter nec Creditores talis posseLsoris possunt in illam rem ullum ius habere. Quare fi dominus ignoretur, danda est res illa pauperibus pro vnima illius, ut notat Lessi, aliique communiter; Si vero dubitetur sitne Titii.
an Cali , dividenda est inter illos. - V. Dubium hic est , an si ego vem diderim credito vestem Titio,& postea
Titius non possit omnibus debitoribus satisfacere , debeat vestem illam adhuc extantem mihi ante alios re stituere pRespondeo amrmative cum Cclet. . Medin. , & Bonaci , Less. b. a. hic
contra Va'. cap. a. dis. I., Mediri. . Nauar. , aliosque. Ratio est, tum quia videtur contra rectam rationem , ut res adhue extans apud emptorem non
dum tuto pretio tradatur Potius e traneo, quam illi, qui eam vendidit; tum etiam quia qui credito vendit rem, censetur ita translarre domitatum rei in emptorem , ut velit posse habere recursum, & regressum aci rem suam .
si pretium non persolvatur ; Unde ce setur habere aliquam hypothecam in
rem venditam , donec pretium acciapiat. Verum quidem est, quod si Titius in proposito casis vestem a me credito venditam alteri vendidisset, ego nec possem illam repetere a secum do emptore, nec possem mihi vindia care pecuniam . quam Titius habuita secundo emptore ς Non tamen se quitur hinc, quod si vestis extet apud Titium, non possim illam mihi vinclicare . Ratio est, quia vestis illa. quam
vendidi credito , est istum mihi impersecte hypothecata , non persectes uti sunt omnes hypothecae speciales introductae jure politivo ; Pecunia
vero , quam Titius habet a secundo emptore, nullo modo est mihi hyp thecata ; ergo solum quando ucstas ex