장음표시 사용
91쪽
Lesi cap. a 3. dis. S., & alii com muniter. Ratio est, quia quod consumpserit rem illam malae nde , non liberat eum. quiiIptimo loco teneatur restituere . perinde ac si rex extaret r alioquin nova illa injuria conlinendi rem liberaret illum ae restitutione: Si vero res pereat sine culpa tertii , in tali cassi debet restituere ante mmnes primus , qui illam furatus. est Demum si duo sint possessores malae fidei, unus vendens. dc alter emens. rem alienam malae fide, in quoe casu uterque positive damnificat,. vendens. retinendo pretium. & emptot retinendo rem x tunc rex debet restitui domino , & pretium emptori Quoiusi emptor rem non restituat. pretium dandum est domino rei ..
IV. Dico secundo ; post posse si rem malae fidei magis principalis inter reliquos damnificantes . & qui
prius te uelut restituere, est Mandans;
di quidem ante ipsum Executorem 2 Quare fi damnificatio fuit lucrativa, ut ita furto, primo. loco tenetur possessor malae fidei, seu is . apud quem res aut in individuo ,. aut saltem ita aequiValenti extat; & secundo loco
tenetur Mandan&: Si vero damnificatio non fuerit lucrose,. ut in occisi ne, combustione, &c., ubi non rein peritur posscsior , tunc primus omnium est Mandans , seu qui auctoritate sua imperat damnificationem. Ita communiter cum D. Th. a. a. quast. 6Pari. 7. contra Nauar. , & alios dicentes , primum omnium esse Exccut rem . deinde Mandantem , tertio iaConisentem, Sc Et contra utrumque Medi n. dicentes, primum Omnium esse inductorem . Ratio conclusionis
est, quia executor est quoddam instrumentum licet liberum) Mandantis; ergo Mandans se habet ut camsa principalis Et hinc est , quod p sita damnificatione magis quaeratur de Mandante , quam de Executore
verbi gratia magis de iniusto iudice . quam de carnifice; Quod si quix eoasulat alteri. ut mandet damruficationem, adhuc mandans est principalior , quia licet consulens primo mo
V Notandum tamen, quod nomino Μandantis debet intelligi, qui habeTali*uam vim coactivam respectu exe- cutoris, ut sunt judices , domini,. Pater. maritus resipecta mini strorum , s mulorum, filii, uxoris, &c... Et univerin quotieS executor movetur ob reverentiam, seta timorem alterius,
hic dicitur Mandans; alioquin si privatus dicat alteri, ut damnificet. &executor non moveatur ex auctorit
te illius, set ex proprio. affectu, in tali casa executot debere: ante illam restituere, quia noα damnificaret ut jussus, seu ut instrumentum illius.. seu ut inductus ad damnificandum, &privatus ille non haberet rationem mandantis. sed potius inducentis. aud considentis .. Neque dicas, neminem posse deIL Oum imperare, nec ullum teneri pra cepto peccandi obedire; ergo nemo exequitur damnificationem ut instruis
mentum mandantis ia Nam concesso. antecedenteia nega
tur consequentia s subditus enim quamvis non teneatur obedire praecepto superioris mandantis delictum, tame quasi coacte illud committit ob reverentiam, & timorem superioris illud praecipientis, perinde ac si teneatur illi obedire, & ideo dicitur agere, uta instrumentum mandantis. VI Dico tertio; post mandantem
tenetur restituere Executor ante conis
sinentem, & alios damnificantes. Ita D. Th. . & alii communiter. Ratio eth, quia Executor ex una parte non se habet ut instrumentum consulentis, consei
92쪽
ς Onam ordine resiluant, qui in solidum, vestituere tenentur ν ην centis, palpantis, &e. 3 Ex altera parte ita executor, &consulens sunt cauis insito genere principales, ut ma3is damnificet Executor, quam consulenS, de alii : Etenim executor immediate. dc physice causat ipsum damnum . Consulens vero nonnisi mediate, demoraliter. Praeterea Executor respectu participantis in injusta actione , verbi gratia respectu ministrantis a ma. vel dantis pecuniam ad astam. nium, aut respectu explorantis, aut alterius mediatoris, se habet ut causa principalis, quae ex se, & imm diate damnificat, non ut instrumenis tum alterius ; ergo universim post
mandantem tenetur Executor. Tunc solum Consiuiens tenetur ante execu torem restituere, ex Lug., &Less, quando consilium datum est frauduis lenter , in tali enim casu conssilens censetur causa principalis respectu exequentis, non quasi vero executor agat nomine consulentis, sed quia executor per injuriam a consulente coniectus: est in obligationem restituendi. Praeterea si quis rogat alterum . ut nomiane suo aliquod damnum inserat, velisuadet, ut in sui gratiam id faciat, probabile est ex Lez, dc Rebel. , quod
principaliter ante exequentem tenea
tur quia vidctur suscipere in se onus restitutionis rogando, ut sui causa dein Iictum committatur; Quamvis oppositum videatur Bonacinae probabilius. VII. Quod si plures de communi consenta delictum exequantur. Verbi
gratia aggrediantur Tatium, omnes principaliter tenentur, quamvis unus tantummodo illum percutiat, quia Omnes integrant unam causam principalem, & illi, qui non percusserunt Titium, non se habent ut instrumentum illius, qui percussit; Si tamen inter istos sit unus adeo strenuus, ut tine illo nemo auderet damnificare, ille teneretur principaliter restituere ining omnea executores, cum alii vij deantur esse instrumentum illius. VIII. Dico quarto; post Exequentem tenentur aliae concausae, videlicet onfidens, Consentiens, Palpo. dcc. Dubitatur tamen apud Doctores, num aeque Principaliter omnes istae causae teneantur p Nonnulli cum Lest Itb. a. cap. 13. dub. 6. , di Ua'. Putant, probabiliter esse omnes aeque Principales, nec inter consilentem, consentientem . di alias causas damnificativas tam positiVas, quam negativas ullum ordinem intercedere; Unde uinno ex illis restituente totum, alii t nentur illi suam partem contribuerst juxta ratam cooperationis ad damnum ; Cum enim unus non inserviat
alteri ut instrumentum, sed quilibet per se in suo ordine influat in damnum ἱ aequum est . ut non solum teneatur in solidum restituere in des Eium aliorum . sed etiam ut juxta rutam influxus teneatur contribuere partem suam illi. qui restituit totum .
Immo Petrus Nauar. lib. 3. cap. 4. putat. quod si mandans renituat i tum, etiam Exequens, consulens, de alii cooperantes teneantur Pro rata
influxus contribuere partem suam punde si damnum , verbi gratia, sit do
cem aureorum, mandanS teneatur rein
stituere quinque , exequenS duo, consulens unum, &c. Etenim cum quilia het cooperatus sit ad damnum, o quuna videtur esse, ut quilibet concur rat ad restitutionem pro rata suae Co perationis . Communiter tamen id negant. Ratio enim adducta solum vi. detur evincere, quod aliqua causae te. neantur ad restitutionem dumtaxat in
desectum causae principalis, non vero quod teneantur ad partem suam , quando principalis restituit totum ἔEtenim qui priucipalis suit in damnuficando, ut solet esse mandanS, P est . ut sit principalis in rellituendo,
atque adeo teneatur restituere totum,
ec solum in desectum illius alii tenean
93쪽
r. Ubi notandum non dici causam Principalem, quae majorem partem damni intulit, sed quae totum damnum intulit principalius ; ergo haec non debet restituere majorem partem dumni , sed totum damnum principa
Demum alii cum Lum etiam prinhabiliter putant causas damnificantes negativas. videlicet Mutum. Non obstantem , Non manisestantem teneri ad restitutionem post omnes causas positivas, & in earum desectum. quin llae quinque causae positivae, videlicet Consulens, Consentiens, Palpo. Receptans, Pinicipans ullum ordinem servent inter se, sed omnes aeque principaliter teneantur: Alii vero Din res docent, quod Consulens, & Comsantiens prius teneantur, quam Palpti,ci Receptans, quia consilium, & com sensus movent directe damnificatorem, adulatio vero, & recursus indirecte.
Verum prima sententia Lessii, & Va'. videtur probabilior, & expeditior. IX. Insertur ex dictis primo; Restituente principali totum, alios ad nihil teneri, verbi gratia restituente judice, ministros esse liberos ab onere restitutionis. & restituente totum possessore, sive bonae, live malae fidei, ce sare in aliis quamcumque Obligationem restituendi, cum iam posita sit aequalitas cum proximo, quam exigit lex
justitiae a Quamvis si possessor bonae fidei restituat rem alienam extantem in
individuo, verbi gratia equum bona fide emptum . debet ille a damnificatoribus reddi immunis a damno, atque adeo debent huic compensare
Insertur secundo, quod si plures ad
furtum concurrerint, verbi gratia man dans, exequenS, consulens, cui OS c., deinde exequens restituat totum, hic
in tali casu habet actionem repetendi id, quod solvit, a mandante, qui principaliter tenebatur; consulens vero, dcist cuias VII. custos ad nihil tenentur r Eodem mωdo si custos inducatur ad non impediendum damnum, quod ex justitia
tenebatur impedire, restituente custode, inducens ad nihil tenetur, quia ut diximus, custos respectit inducentia habet rationem exequentis, quamvis non ut instrumeutum illius, ct per consequens custos principaliter ten tur reitituere: Contra vero si princia palis non restituat totum, aut partem, tenentur alii. & si plures sint aeque principales, tenentur pro rata influxus
restituere omnes: Singuli tamen i
nentur in solidum. si alii aut nolint, aut non possint, cum hoc quod habeant deinde jus repetendi a sociis, quod ab ipsis debebatur. Insertur tertio, quod si tres aeque principaliter furati unt. & consumpserint triginta aureos, ita quilibet tene tur restituere decem, ut si alii duo nolint, aut non possint restituere. tertius
teneatur restituere omnes triginta .
habeatque jus repetendi decem a siningulis algs ; quod si alter tantum e du hus illis velit deinde restituere, non
satis est, quod det decem illi, qui reis struit triginta, sed debet illi dare qui
decim , ut notat Ledeis. unde uterinque habeat jus repetendi qtarique a te
tio, qui nihil restiruit; Ratio est, quia
aliter non restimerent aequaliter.
Insertur quarto, minus principalem non teneri properare ad aliquid resti. tilandum, nisi probabiliter cognoscat principalem nolle, aut non Posse rein 1limere, ut notat Sur. Ratio est . quia ille.non tenetur restituere, nisi in dofectum principalis; non secus ac fideis justor, qui non tenetur solvere, nisi intelligat non solvisse principalem: Et quamvis aliqui putent, quod quando plures in solidum aeque principaliter tenentur, cui plures serentes suffragia injusta, tunc quilibet debeat restituere totum, non expectato altero; equidem tamen censeo, quod cum a
94쪽
Drui . Maalam restiιui debeas psolute non debeant nisi partialiter renituere, & solum conditionale, hoc est in defectum aliorum, debeant re nituere totum, ideo ad partem, quam ab lute debent restituere. non POL sunt expectare alios, ut prius solvannsecus vero ad illud, quod debent conditionale r Et ratio est eadem, quia ad hoc tenentur solum in desectum D
X. Insertur ultimo , quod si laesius remittat debitum principali. reliqui remaneant liberi ab onere restitutionis, non secus ac si principalis restituisset Ratio est, quia condonatio ae quivalet restitutioni: Et eodem modoti creditor remittat debitum principali debitori, fidejussor ad nihil tenetur, cum sit debitor accessorius; di ex regulis juris in 6. Accessorium sequi congruit naturam principalis: Contra vero si remittatur debitum minus primcipali, non remanet principalis laber. ut patet; sicuti si minus principalis restituat, adhuc principalis restituere tenetur, & refundere id , quod munus principalis solvit: Si demum hesus remittat debitum uni ex pluribus aeque principalibus, hic remanet i, gyber tam a parte . quam absolute debet, quam a toto, quod debet conditionale, si alii non restituerent, , lii vero non tenentur restituere nisi portiones suas.
Ubi notandum, nos loqui de remisisione debiti, non de remissione aismonis. sive in judicio, sive extraenam si laesiis nolit in judicio. aut extra judicium agere contra principalem,
verbi gratia contra mandantem, ut satisfaciat, non per hoc sequitur, quod non possit agere contra ministros exequentes, & ab iis repetere totum,
quod passus est . ut notat Medin. quaest. 8., quia damnificatus contra quemlibet habet actionem ad repetendum et In quo differt minus principalis damnificator a fidejussore: nam remisso credito debitori principali, nulla remanet actio contra fidejussorem: Aesi laesus nolit agere contra principalem damnificantem, poterit Immediate agere contra minus principalem e Immo per occultam compensationem. si aliter non possit, repetere potestaminus principali id, in quo clamnificatus est.
Quid , & Quantum restitui debeat '
PRogredimur ad discutiendas duas alias circumstantias restitutionis i Et
primo Inctuaremus , an restituenda sint accepta ob turpem causam p Se
tione, venatione , & aucupio capiuntur Quarto, an iterum facienda sit reis statutio, quando res furtiva data alteri , ut restituatur , non pervenit ad d2.Demum , an restituenda sit res ipsi domino nocitura Θ Ex uuibus
fiet , In um etiam quantum restitui debeat. Quotie restitutionis ἱ tantum autem singuli restituere debeant, VI
95쪽
An accepta ob turpem causam rest, tuenda sint L Contraetus de re iliteita facienda reis
scindendus est . Quod si partim si
de re licita , partim de illicita, s tum datur obligatio ponendi rem lia
II. Pro seriere patrando nihil p=omitri,
dari. aut accipι potest , antequam istud parretur . Et quod acceptum
esset, restituendum danii , nis datum esset absolute ad alliciendum . III. Post sceleris patrationem probabatius es, quod silvi debeaι presium pro illo promisum. IV uui hos faetum accepit pretium promissum pro scelere patrando , probabilius potest illud retinere, etsi t neatur fatis facere parti iasa. V. Ex lege positiva resiluendum est pretium simoniacum vel pauperibus, vel Helesia in poenam delicti. n. Illicite se acquisita a Filio, Uxore ,
servo , probabilius non debem restia tui Patri, Marito, Domιnst .
I. 'Ertum est , contractum , vel pactum de re illicita facienda rescindendum esse , nec ullam pro . missionem , votum , aut juramentum ad id obligare . Ratio est, quia jure natura: unusquisque tenetur se retrahere a peccato ; itaui non possit ad peccatum obligari neque ratione contractus , neque ratione promulionis . voti, iuramenti, &c. ergo contractus hujusmodi rescindi debet. Quando tamen contractus , vel prominio essent partim de re licita , partim de illic, ta . consurgit obligatio ponendi tantum rem licatam, quia ex regul. 3. ju'ris , Utile per mutile non πιιιatur.
II. Quaeritur nunc primo. An dari.
yel accipi possit aliquid pro turpi causa, vel pro opere illicito patrando
Et utrum post opus illicitum patratum . verbi gratia post homicidium positum ab assassino, vel peccatum a meretrice , promittens teneatur solvere ,
uod pro eo patrando promisitst Aeemum, num accipiens talem mercedem possit illam retinere , an debeat restituere pRespondeo, & dico primo, ante factum neque dari. ncque promitti pintest, neque accipi aliquid pro patrando quocumque opere illicito, sive sit contra justitiam , sive contra aliam quamcumque virtutem, & sit quid acceptum sit, restitui debet. Ratio est, quia quilibet tenetur abstinere ab opere malo , & a medio ad illud in. ducente ; atqui pretium promissum datum . aut acceptum pro malo opere ante factum, seu antequam opus malum ponatur, est medium inducens ad illud ; ergo tale pretium nec promit ii , nec dari . nec accipi potest ante factum . Unde fit , quod promittens tale pretium ante factum non solum peccet, & non debeat solvere, sed etiam debeat contractuna rescindere ;accipiens vero teneatur statim restituere , & quidem ipsi danti, non pauperibus . Ratio est . quia dans non dedit, nec voluit transserre dominium . nisi ob causam illam, puta , ut fiat homicidium ; ergo tali causa non subsistente dominium non transsertur: Tunc solum potest retineri datum ante factum , quando dans absolute illud donasset , ut alliceret ad Opus malum . non vero sub conditione operis mali ponendi; etiamsi illud non fuisses donaturus , si praevidisset, quod accipiens non citet inducendus ad mesum Potest autem hoc retineri , dummodo ex eo nullum scandalum , seu incitamentum ad malum habeatur .HI. Dico secundo; Post factum, seu adimpleto opere illicito, pro quo promittunt erat pretium, opinio comm niori
96쪽
Res ob turpem causam accepta num sι res tuenda p sinior apud Bonac. fert, quod promit tens teneatur solvere, quod promisit;
quamvis Nauar. cap. 16., Medin. quaest.
Eo. de Restituti, & alii apud Lest lib.
I. cap. I 8. num. ao. putent, quod ne
post factum quidem teneatur solvere quia datio , ct acceptio pro re turpi videtur esse velut approbatio peccati
commissi . atque adeo novum peccatum . Ratio tamen communis sententiae est, tum quia promissio rei licitat facta sub conditione turpi adimplenda est , quoties adimpleri potest sine peecato ; sed Dromissio solvendi pretium , sub conditione homicidii ponendi , est promissio rei licitae facta sub conditione turpi, quae tamen post factum , seu posito homicidio adimpleri potest sine peccato ; ergo debet adimpleri homicidio patrato et Tum quia sicut alter implevit, quod prom, serat, verbi gratia commisit homicudium , ad quod se obligaverat, ita parest , ut alter etiam servet suam promissionem solvendi pretium , quam sine peccato servare potest post f
Adde . quod res illicita est pretio aestimabilis , vel ratione periculi . IM horis, aut damni , cui se exposuit illam exequenS, vel saltem ratione.vo. Iuptatis, aut utilitatis porceptae ab eo,
ut illam fieri curavit; Nam qui manat. Verbi gratia , occisionem sui inbmici, utilitatem. & voluptatem habet a tali homicidio, & exponit sicarium laboribus, damnis, S periculo siuspendit; ergo par est, ut haec pretio com pensentur. quando sine peccato com-
Clari possunt, videlicet post factum rac etiam de causa communiter dincent cum Vasq. , Sanch. , Molin. , comtra Angel. , Vald., ct alios apud Λ-ΣOr. , & Bonac. , quod qui promisit
pretium conjugatae . vel moniali pro copula, teneatur illud solvere secuta coispula . seu post factum ; quia scemina velata locavit corpus suum alteri , ex quo ille voluptatem percepit pretio aestimabilem. Neque dicas; qui solvit pretium sicario pro assassinio com naisio, illud uterum apProbat; ergo non potest fine peccato tale pretium solvere ne post factum quidem : Nam falsum est anteis cedens potest enim solvi pretium non solum sine approbatione peccati praeteriti , sed etiam cum detestatione itilius .
IV. Dico tertio . qui accepit pretium pro opere illicito jam patrato . sive contra iustitiam suerit , sive comtra aliam virtutem , non tenetur illud restituere ; quamvis si commis rit peccatum contra justitiam . ver-hi gratia homicidium . teneatur da
mnum resarcire. Ita communius contra Joan. Μedin. , & alios apud Lesscap. 1'. dub. 8. putantes . quod debeat restituere: Quam sententiam Legetiam putat probabilem . Ratio coninclusionis est, quia . ut diximus, opus illicitum, ratione laboris, periculi, aut damni . cui se exponit . qui illud ex quitur . est pretio aestimabile ; ergo juste retinetur pretium pro illo acceptum, quando illud jam est commissium. Unde fit . judicem non debere restituere, quod accepit pro serenda injusta sententia, aut testem pro salis testimonio ferendo, aut militem pro bello injusto ; quamviS teneantur re sarcire damna illata parti laesae . U. Notandum tamen , quod si lex aliqua eniciat aliquem incapacem dinminii, seu inhabilem ad acquirendum aliquid pro turpi causa, in tali casu neisque secuto enectu potest quicquam retuneri, ut patet. Et Ideo acquisita per simoniam retineri non possunt, quia simoniacus est Incapax rei acquirendae.
ut notat Bonac. hic, UaR., & alii communiter ; Unde restitui debet, quodcumque acceptum est et Et universim restitui debet danti, cum dominium non sit ab eo translatum .in accipie
97쪽
cuastis IV Articulus v. tem, nisi aliquando aliter in poenam delicti decernatur a jure; ut de facto decernitur in casu simoniae. quod pretium acceptum pro beneficio, pro collati ne ordinum, S pro admissione in religionem , restituatur pauperibus , Vel Ecclesiae , cui iacta est injuria , non vero danti, idque in poenam delicti, ex L ess , & D. Th. a. a. quaeli. 3 a.
cite acquisita a filio , servo , uxore , Sc. . reititui debeant Patri, Domino. Marito, Sc., an possint illi ea sibit tinere Respondeo, Navar- ReginaId. . Sol. . di alios apud Bonac probabilius putare, eodem modo dilcurrendum tale de iis , quae licite a praedictis pers nis acquiruntur, verbi gratia laboram do , ac de iis , quae illicite acquirumtur , verbi gratia ob committendum homicidium , fornicationem, dicia, quia Peccatum non debet patrocinari delim. quenti: Quare sicuti acquisita licite a filio pertinent ad Patrem, saltem quoad usumfructum, seclusis cailrensibus, vel quasi castrensibus; ita illicite acquisita ob turpem causam retineri non poLEint a filio, sed pertinent ad eundem Patrem. Verum Bonac. quaest. I. punct. 3. , & alii putant, praedictas personas posse sibi retinere acquisita ob turpem causam . Ratio est , quia cum hujusmodi lucrum sit odiolum Patri , domino , marito, non debet dici, quod isti habeant jus ad tale lucrum acqui situm a filio, servo . uxore , Ob tuse Pem causam e quia jura decernentia , quod acquisita ab istis pertineant ad
Patrem, dominum, maritum, non loquuntur de tali lucro. Neque hinc sequitur , quod peccatum patrocinet uelinquenti; Sicuti enim si Hr negotietur pecuniam alienam , potest sibi retinere fructus hujusmodi mere industriales , quin illi in tali casu dicatur Patrocinari Peccatum, cum A cIA PRtrocinetur illi ius, quod habet ad hi jusmodi fructus , ita in casu nostro .
Equidem tamen communiori sentemtiae oppositae adhaerendum censeo.
An restituenda sint accepta ob causam honestam ρ . L. Resimi debent accepta ad prastauis
dum opus debitam ex suseisia ; ne non pro omissione etiam ex iustitia debita οῦ Non tamen accuta pr. ο-pere honesto , aut ρ o omio sue , qua ex iustitia non debeantu . II. Num possis etiam aliquid aeeipi pro opere debito ex ciaritate, quod non si laboriosum , puta pro deponen do odio III. Si ορ-s ex iustitia debitum Titia ponitur tu grat/am Caii, num ρομst a Caio aliqv d accipi tm. Cur in foro externo non datur actis ad repetendum, quod tradisum esspro opere ex iustitia debito p Ee A. mul compellitur ad resilutionem , qui aliquid accepit pro non paιra da peccato. a V. Non setam pretium , sed etiam mu
uus involuntaris donatum pro opere debιto ex iustitia universm re
stimendum est g ustu tamen F det
n. Num pQm famia. Iudicis aliquid
dicis munera sibi donata retinere pVLLI. Leges civiles A selum prohibeant.
oe non irritent acceptionem mAue
rem , non obligans ad resiluti nem . Sicut nec iuramentum de iti
. Si lex aliqua ireMet danationem mu nerum , hac restatuenda sint danai.
98쪽
Num accepta ob causam requiritur etiam sententia Iudicis,
I. Uaeritur primo, An teneatur ad restitutionem , qui accepit pretium ad iaciendum opus liculum , verbi gratia ad serendam semientiam justam , ad administranda . vel suscipienda Sacramenta , ad jejinnandum, &c. pRespondeo cum communiori apud BOnac. contra Medin. , Reginald. . &alios. accepta pro faciendo opere hinnesto. debito ex justitia , restituenda esse : Contra vero posse retineri accepta pro faciendo quocumque alio mpere honestor Et similiter restituenda esse accepta pro omittendo aliquo in Pere illicito , cujus omissio debita est
ex ju stitia, verbi gratia si quis aliquid
accipiat, ne occidat, ne seretur; sed retineri posse accepta pro omittendo opere illicito, cujus omissio debita et hex alia viriute; verbi gratia , si quis aliquid accipiat, ne blasphemet, ne larnicetur. Ratio horum omnium est. quia obligatio restituendi oritur dumtaxat ex Violatione iustitiae ; atqui si aliquid accipiatur pro faciendo opere debito ex justitia . haec violatur ,
quia quilibet habet jus, ut gratis sibi praestetur , quod debetur ex justitia ;verbi gratia , si quid accipiat Judex
pro ferenda sententia justa, violat vir. tutem justitiae; quia habet stipendium a Republica, vel a Rege, ad hoc ut fratis sententiam justam proserat, &ideo quilibet habet jus, ut gratis sibi praestetur sententia justa e Secus vero non violatur virtus justitiae, si quid a cipiatur, verbi pratia, a Titio, ut baptietetur, ut missam audiat, ut jejunet; vel a medico, ut indigentibus medeae
tur; quia nemo tenetur ea opera prae
stare ex justitia. Similiter violat justitiam . qui aliquid accipit, ne occidat, ne furetur, quia ex justitia tenetur ea Omittere i non vero violat iustitum, si honestam restitui debeant ρ Mquid accipiat, ne fornicetur, aut blas,
phemet , quia ea omittere non ten
tur ex justitia , sed ex alia virtute ;ergo solum accepta ob opus , vel Omissionem debitam ex iustitia restitui
debent . II. Less tamen cap. Iq. dub. 9. pro
babiliter putat, non posse pretium exigi , aut accipi pro faciendo opere debito ex charitate, quod non sit Iaboriosum , puta pro deponendo odio. pro revelando fure , Sc. ; tum quia communi hominum judicio haec non censentur pretio aestimabilia; tum etiam quia cum valde intersit proximo, ut haec fiant. si detur pro iis pretium, tale pretium non censetur liberaliter donatum , sed coacte datum pro ronullius pretii; Unde si quid acceptum sit pro tali opere debito ex charitate, restitui debetinon secus ac acceptum Pr opere debito ex justitiar Contra vero putat retineri posse pretium acceptum Co opere , ' quod cedit in honorem et , vel in commodum ipsius accupientis, puta pro audienda missa, pro abstinendo ab ebrietate; Et ratio est, quia cum nemo emat hujusmodi res. censetur liberaliter donatum, quod pro his faciendis datur. Verum communior sententia contra iasis docet , posse pretium accipi e iam pro opere debito ex charitate , Verbi gratia pro deponendo odio; albter medicus teneretur ad restitutionem . si accipiat pretium , ut medeatur inindigentibus, quibus ex charitate tene tur mederi ; quod communiter non admittunt apud Bonac. quael L 3. punet. 3. : Falsium autem est, ut notat vasq. , quod tale pretium censeatur datum coacte, cum non detur per vim, nec danti sequatur ullum incommodum
Et quamvis qui Pro iis operibus dat pretium, det invitus, non per hoc fit illi injuria; sicut non fit injuria cmenti per hoc, quod invitus det pretium Iei, quam vellet habere sine pretio . Diui irco by GO le
99쪽
94 Ouasio m. Neque dicas , disparitatem esse . quia
emens dat pretium pro re pretio aestimabili; secus vero qui dat pretium Pro opere debito ex charitate; Nam falsum est, hujusmodi opera non esse pretio aestimabilia , quando magnum
I u. Opponitur primo, hinc sequi ,
quod etiam posset accipi pretium a Judice pro sequenda opinione probabili , quae favet mihi potius, quam adversario , t cum ad id Judex non teneatur ex justitia , quod tamen est
falsum. cum damnata sit ab Alex. VII. propos. 26. dicens: Quando titagantes pro se habent Ῥιnιones aque probabiles, potes Iudex pecuniam accipere pro forenda sententia in favorem unιus pra
Respondeo , nego sequelam vetitum enim est Iudici Vendere hujusmodi arbitria, non solum lcgibus positivis, sed etiam lege naturali: Et ratio
est, quia Iudex ex justitia tenetur assiiudicare litem ei, cui jura favent; Um de si utraque opinio est aeque probabilis . seu si aeque jura favent utrique litiganti . debet ex iustitia litem dividere. ut sese ostendit Tambuta lib. I. Decalogi cap. I. g. contra quam. plures
Non me latet sententia Vasq. cap. 7. dub. 6. , Soci , & aliorum docentium apud Bonac. . quod possit uni versim quilibet accipere pretium etiam pro faciendo opere debito ex j stitia, dummodo tale pretium non a cipiatur ab eo. in cujus favorem deinbet illud opus fieri ex justitia, sed ab
Cxtrane . cujus non intersit illud fieri. Lessi tamen Iib. a. cap. Iq. dub. 9. cum communiori id negat, solum concedens . quod possit accipi, quod vere liberaliter donatur ob tale opuS . Ratio est, quia quando aliquod opus est in vendibile , tunc etiamsi in tui gratiam fiat, vendi non potest et Ete. nam apud homines tale obsequium non Articulus u. censetur dignum pretio, sed amieitia: aliter usurarius posset aliquid a te exigere , si in tui gratiam mutuet pec
niam Petro; & Episcopus posset etiam aliquid a te exigere, si in tui gratiam
conterat ordines , vel beneficium a teri; quod nemo dixerit . IV. Opponitur secundo. In foro e terno non datur actio ad repetendum
id, quod traditum est pro opere deis bito ex justitia, ut habetur in IV. a.
F. De conditionibus ob turpem causam ergo neque in foro interno datur obligatio restituendi acceptum pro tali opere debito ex iustitia. Adde, quod ex eadem lege habetur , pqsse in s
ro externo compelli ad restitutionem. qui accepit aliquid pro non patrando peccato; ergo etiam in foro interno
datur hujusmodi obligatio I & consequenter sicut tenetur restituere, qui aliquid accepit, verbi gratia, ne o cidat . ita restituere tenetur , qui albquid accepit, Verbi gratia, ut nMssam
audiat die festo Respondeo, nego consequentiam et
sorum enim externum non concedit
eam actionem , ne multiplicentur lite se Ad id , quod additur, nego consequemtiam ; nam ex antecedente solum sequitur, quod vi illius legis detur in foro
externo actio ad repetendam rem traditam pro non patrando opere illicito , non Vero sequitur, quod detur obligatio in Bro interno eam restit endi , cum saepe leges obligent tantum pro sero externo ex praesemptione delicti. quod revera saepe abest. V. Quaeritur secundo . An restitui debeat non QIum pretium, sed etiam munus datum pro opere debito ex
iustitia pRespondeo . & dico primo, si tale
munus detur involuntarie, s verbi gratia. si detur munus ministro publico ad redimendam vexationem, quiast, licet probabiliter apparet talem min, strum sine aliquo munere non esse P
100쪽
ssNum accepta ob cauyam honestam restitat debeant Iliturum . quod ex justitia praestare de-het , cum sit negligens in negotiis expediendis; aut ii prius expediat illos, qui munera offerunt, &c. tenetur
minister restituere munus acceptum ipsi danti; & quidem nulla expectatalententia Iudicis, & independenter aquavis lege positiva. Ita communiter: Et ratio est, quia involuntarium impedit translationem dominii via donationis. quae essentialiter debet esse libera ; Unde eadem est ratio, sive detur pretium, sive munus ; In neutro enim casu transfertur dominium , atque adeo tam pretium . quam munus involuntarie datum restitui debet. VI. Propter hanc rationem Molin. tom. I. tract. a. disp. 88. putat etiam
samulos judicis teneri ad restitutionem, si accipiant munera, ut prius introducant unum, quam alium, seu ut prius expediant negotium ejus, qui munus obtulit, quam alterius: Etenim vel famuli anteponunt illum, quem ex justitia anteponere debent; quia, verbi
gratia, Prius venit . aut e remotiori loco, aut quia periculum est in m ra, Ecc., 4 dc recurrit, quod munus detur involuntarie , S coacte ad red, mendam vexationem: Vel anteponunt
alium ex justitia postponendum ; & tenentur saltem restituere damnum ,
quod infertur illi , qui postponitur , quando ex justitia erat praeponendus; sicuti judex serens sententiain injustam
tenetur restituere damnum parti laesae et
Immo ipsi judices, seu officiales, si
tolerent hujusmodi famulos, tenentur in solidum ad restitutionem; quia exosticio, atque adeo ex justitia illis incumbit has famulorum injustitias pro hibere . Si tamen famulus sua gratia, industria, & precibus sine aliorum injusta mora obtineret expeditionem alicujus caul, , procul dubio pollet muni S acceptum retinere, ut notat MO-lin. loc. cit. ; quia ad hoc beneficium, quod est pretio aestimabile, non tenebatur famulus. Advenit hic Petrus Nauar. lib. 3. Cap. 3. , quod Iudex, seu Unicialis teneatur ad restitutionem talium munerum , etiam quando non est probabiliter certus, liud moraliter dubius de coactione donationis ex metu injustitiae; quia exponeret se periculo accipiendi alienum , & fieret possessor dubiae fidei, qui, ut supra ostendimus ,
etiam ad restitutionem tenetur, non
secus ac possessor malae fidei. VII. Dico secundo ; praescindendo
a lege positiva in contrarium, non te innetur osticialis jure naturae restituere
munera liberaliter sibi donata sine ullo metu, sive quia dantur ab amicis. aut cognatis, qui perinde donarent. ac si non esset osticialis ; sive quia donantur post rem juste obtentam ob gaudium, & gratitudinem, seu desiderium, ut in posterum osticialis eodem
modo se gerat; sive quia ita dantur
ante expeditionem negotii, ut nullum periculum sit querelae, si forte lis alteri iuste adjudicetur, sed solum alliciant officialem ad illam diligenter expediendam pro merito causae; sive demum , quia dantur ex liberalitate; ut si dives det Notario aliquid ultra taxatam mercedem pro opere iusto. Ita communiter. Ratio est quia jus naturae nulli prohibet donare res suas alteri ergo si quis donet illas officiali,
modo habeat libertatem requisitam ad donandum , seu dummodo donatio
non fiat per metum, talis donatio non erit irrita ex solo jure naturae.
Confirmatur, quia si iure naturae id esset prohibitum , non posset lex humana permittere, ut judex delegatus accipiat a partibus esculenta , & m. culenta ex mera liberalitate oblata , sicut de facto permittitur in cap. Sta tutum, De rescriptis in 6. & Ieg. Solet , E. De oscio Proconsulis.
Neque dicas primo ; ista munera non darentur, nisi ille esset officialis;