장음표시 사용
141쪽
i 1 6 Vstastis n. Articurus V. est servanda in conscientia Contra vero per praescriptionem vult Princeps trans serre alteri dominium , ut dixi.
Il I. Quaeritur secundo. Quaenam sint conditiones legitimae praescriptionis p spondco esse quinque. Prima est continuata possessio; Secunda, Capa citas activa respectu possidentis , repassiva respectu rei, quae possidetur .
videlicet quod possidens possit possidere, & res possit possideri; Tertia,
hona fides; Quarta. titulus probabiliter praesumptus Quinta , tempus a lege definitum. IV. Circa primam conditionem . dubium est, quaeri am posscssio requiratur ad praescriptionem. civilisne, an
. Respondeo cum communi requiri.& sui licere possessione in civilem, qua scilicet quis nomine sito rem aliquam possidet . quamvis careat possessione naturali, seu quamvis rcm illam apud se non habeat . Unde fit . quod habens rem aliquam apud se depositam, aut commodatam non possit illam praescribere; quia quamvis illam possideat naturaliter, non possidet tamen civi- Iiter, seu non possidet nomine suo , sed nomine ejus . qui eam deposivit, aut commodavit: silc Tutor, qui rem
possidet nomine pupilli, Colonus, qui rem possidet nomine domini: Et e dem modo si rem indivisam communem pluribus aliquis apud se habeat. non potest illam praescribere . quia possidet saltetn partialiter nomine M
V. Ex secunda vero conditione sequitur primo, Laicum non posse prae scribere res Ecclesiallicas, & jura spiritualia, verbi gratia jus cognoscendi
causas Ecelesi atticorum , jus decimarum , primitiarum, Oblationum , ju Patronatus relate ad Ecclesiam olim
non subditam tali juri , ct alia jura
spiritualia , ex cap. Causam , de Pr seriptionibus; Laicus enim caret capucitate activa, qua possit eas res . &jura possidere. Pariter Religiosus non potest aliquid praescribere, cum sit in capax dominii , nec possit quicquam
suo nomine possidere t Econtra Pupillus potest praescribere . quia potet aliquid possidere nomine suo, si mentis compos sit; Sicuti etiam si mentis sit impos . dummodo incipiat posmdere auctoritate Tutoris; Furiosus e iam praescribere potes , si ante fur
rem coepit possidere, cum habeat capacitatem activam . & per furorem postesso non interrumpatur.
VI. Sequitur secundo, quod homo liber praescribi non possit , itaut fiat
servus. quia deficit in eo capacitas passiva et Propter eandem rationem non potest res furtiva praesicribi tem-POre consueto. quamvis si bona fide ematur, vel accipiatur . possit spatio triginta annorum praescribi, ut notat AZor. apud BOnac. hic. Sequitur tertio , nec posse praescribi, nisi spatio triginta annorum res .
quae prohibentur alienari , quia pariter deficit iis passiva capacitas, ut ab illis possideatur; unde res mobiles praetiosae alicujus Ecclesiae , quae servando servari possunt, usucapi triennio non possunt. Vt I. Tertia conditio est bona fides.seu credulitas, qua quis prudenter j
dicat rem esse suam, vel saltem ignorat esse alienam, dummodo ignorantia non sit crassa . Ex quo aequitur primo . debitorem , qui triginta an nis do bitum non solvit mala tide, non
poste illud praescribere; si tamen b
na fide triginta annis possederit jus non solvendi, eo quod crediderit 1e nihil debere, vel debitum esse aut solutum . aut condonatum , vel si nihil de tali debit' recordatus sit, in tali casu illud praescribit, ex lege Sicut in rem. Cod. De praescriptione apud Bona , &Less. num. 19. , & 36.
142쪽
De Praescriptione excusante a Resisutione. 1 o Sequitur secundo , non posse pra scribere eum, qui in principio posses sionis dubitat, an res sit sua . Ratio est, quia hic occupando cum tali du-hio rem . aequiparatur possessori malae fidei. ut diximus suo loco; Nec po est praescribere, qui non habet bonam fidem continuatam , sed interruptam
per malam fidem Qui tamen post possessionem rei bona fide, dubitat an res sit aliena , & post debitam diligentiam non potest dubium deponere , bonam fidem non interrumpit .
VIII. Dubium est hic primo; An
haeres . vel legatarius , si bona fide haeredidatem , vel legatum accipiat ,
Possit praescribere res, quas mala fidetestator possidebat pRespondeo cum Molin. , Bona ,& aliis , haeredem immediatum , seu qui succedit in omnia bona defuncti, non Posse praescribere, quia talis haeres censetur una persona cum desu
cto; unde sicut defunctus ob malam fidem praescribere non poterat , ita
nec haeres, quamvis bona fide haere ditatem accipiat, ex leae Simaiam aes , Cod. Commuma r Contra vero
legatarius praescribere potest, quippe qui bona fide rem non furtivam a cipit titulo donationis , venditionis , dic. Potest etiam praescribere haeres
mediatus , seu haeres haeredis ; quia
non censetur moraliter una persona
cum defuncto, qui mala fide rem po
sidebat. Verum Sylvest. , ΛZOr. lib. 2. cap. 6., & alii putant, quod sicut legatarius in casu posito praescribere potest, non quidem spatio consueto, sed spatio triginta , vel quadraginta annorum , ut diximus in tertia comditione , ita pariter haeres immedi tus, cum uterque bona fide rem possideat. Ubi notandum, quod si te st,tor , & haeres , Vel legatarius possideant rem bona fide, tempus utriusque possessionis computandum sit ad
Pars ILLIX. Dubium est secundo, Quaenam ignorantia prodesse possit ad praescribendam rem bona lide possessam pRespondeo. Medin. apud Less cap.
6. dub. f., putare , quamlibet ignorantiam inculpatam tam juris , quam
facti susticere ad praescribendum in soro conscientiae . . Verum communiter Doctores cum eodem Less docent .
ad praescriptionem prodesse solam Lgnorantiam facti, & ignorantiam iuris dubii, quando scilicet suut opini nes utrinque probabiles circa jus . non vero ignorantiam juris clari . Ratio est, quia sic sancitum est in I
ge Iurii , f. de Iuris, ct facti qum rantia ; Unde fit, quod si quis sciat. verbi gratia, non posse aliquid emia fure, ignoret tamen Titium esse su-rem , & ab eo aliquid emat, praescribere possit, quia naec est ignorantia
facti; Et idem dicas in ignorantia juris dubii, verbi gratia si dubium ut .an prohibeatur aliquis contractus tamquam usurarius , eo quod sint utriu-que opiniones probabiles. Ratio est.
quia sequens opinionem probabilem non dicitur habere malam fidem qua do tamen jus est clarum . non potest prodesse praescriptioni ignorantia λlius; unde non potest praescribere , qui aliquid accipit contractu usurario
ignorans talem contractum esse inj
stum ; Nec potest praescribere , qui aliquid dono accepit a religioso ign rans religiosum non posse largiri; Error enim nunquam prodest in ussic pionibus, ut dicitur in lege Nunquam. F. De usucapionibus. . Probabile tamen est ex eodem Lese, ,
quod ignorantia juris clari, si sit invincibilis, possit prodesse ad praeser hendum, Pon quidem spatio consueto, sed post spatium trisinta annorum. non secus ac possessio sine titulo. R aio est, quia intantum error juris impedit praescriptionem, quia qui sic e rat, Prὸ sumitur habere malam fidem;
143쪽
i38 Quasio VI. Anicarus Hatqui iure civili praescriptio tricenaria fide nunquam res pri scribitur: Conlocum habet etiam in eo, qua praesim tra vero siue titulo praesumpto ἱ quam mitur habere malam fidem. dum min vis sine hoc titulo non praetcribatur res do revera non habeat, sicut etiam in tempore definito . videlicet decem possidente sine titulo ergo etiam in annorum inter praesentes . & vigintieini nostro. inter absentes , at praescribitur post X. Notandum tamen, quod quam- lapsum triginta. vel quadraginta an- vis ignorantia juris non prosit ad norum juxta qualitatem materiae, quae praescribendam rem, prodest tamen praescribitur, ex cap. Ss diligenis, De ad praescribendos rei fructus, ex le- praescription. Hinc hi, quod privatus. ge Bona Mei emptor, st . De acquiren- qui per quadraginta annos praescripsit do rerum domamo . Ratio est, quia contra aliquam Ecelesiam, non de- ignorantia circa fructus videtur potius beat allegare titulum; Et idem dicas ignorantia facti, cum possessor putet de spatio centum annorum contra percipere fructus ex re sua. quae ta- Ecclesiam Romanam. Hoc tamen in min non est sua. telligendum, dummodo jus commune Ex dictis sequitur, ut notat Lest. non repugnet praescribenti; nam in cap. 6. num. I 8., quod si quid emas tali casu vel probandus et titulus, a pupilla, vel Praelato, &c., ignorans via Olfendendum est tempus, quo res requiri consensum tutoris . aut Castu possidetur. esse immemorabile, seu cu- tuli, &c.. talis ignorantia non prosit jus initii non extat memoria etiam ad praescribendum, cum sit ignoran- apud seniores; nam ut bene Couar. tia juris: Contra vero si putes com cum tempore immemorabili praesumi-
sensisse tutorem, aut capitulum, Sc., tur titulus. Unde fit, quod si Laici quia haec est ignorantia facti. tempore immemorabili non solνerint XI. Quarta praesicriptionis conditio decimas Ecdesiae, liberi sint, Si im- est Titulus probabiliter praesumptus; munes ab Onere decimarum . . . Etenim titulus est causia, & radix, ex XII. Circa quintam conditionem. qua oritur dominium, & jus; quare suae est tempus a lege definitum ad PrPquando acquirimus rei dominium ex scribendum, sciendum, ad praescriptio emptione, donatione , testamento , nem rerum mobilium t quae proprie dia Sc., ex his titulis dicitur dominium citur Usucapio requiri praeter titulum acquiri; Quod si isti tituli sint veri, & bonam fidem inter praesentes, seu m- Verbi gratia, si vera est donatio, non ter eos, qui in eadem Civitate, vel requiritur Praeseriptio ad acquirendum in eadem parte Regni habitant, tr dominium ; secus vero si titulus non ennium, quadriennium vero inter a sit Verus, sed probabiliter praesium sentes, seu inter e S, qui in diversisItus, Videlicet quia ereditur bona fi- territoriis commorantur: Ad praestriae, quod donans fit legitimus domu ptionem vero rerum immobilium con-nuS, cum re era non sit. Ratio est. tra privatos requiritur spatium decem quia ad vitandas lites iuri statuerunt, annorum inter praesente S,& viginti inter quod cum titulo praesumpto acquir, absentes: Dixi, contra privatos; Nam tur dominium rei alienae, QDodo adsit contra Ecelesiam aliquam, sive locum bona fides, & tempus a jure praestri- pium requiritur spatium quadraginta Prum. annorum, & contra Ecclesiam R
Notandum tamen, ad praeseripti manam centum anni.
nem magi S requiri bonam fidem, quam Si tamen desit titulus praesumptus titulum Praesumptum; nam sine bona ad praetcribendas res mobiles, etiamsi sinu
144쪽
De Rei interim, O de ingressu in Religionem I33firit Eeelefiae . etiam Romanae, requiis ritur, S satis est spatium triginta amnorum, quod spatium satis est etiam ad praescribendas res immobiles conistra privatos I Contra Ecclesiam vero requiritur, ut diximuS, spatium qua
draginta annorum, de centum contra Ecclesiam Romanam. Praescriptio autem, ut notat Croix lib. 3 parti Mn. 3 3. tunc dicitur interrumpi, quam do ita cessat, ut totum tempus Prae cedens extinguatur, perinde ac non
praecessisset. dicitur vero dormire, quando ob aliquod impedimentum cessat, eoque sublato' tempus praecedens continuatur' cum subsequente . si desinat titulus, interrumpitur . si demnat hora fides, probabiliter praescriptio dormit. sed probabilius ex Lugo, & Ma interrumpitur . Praescriptio contra Ecclesiam dormit , quamdia
temporis requiratur , ut coaletudo Praetcribat contra legem p Respondeo cum Less. cap. 6. dub. Iq. quod vel consuetudo contra legem vi
Iet sciente, & tolerante legislatore,
tunc non requiritur certum te, Pus , ut consuetudo legem abroget,
sed satis est, quod passim fiat contra legem, quia dum legislator, seu salterior scit legem non servari, & t
erat, videtur consentire, ut non se Vetur, ne Reypublica perturbetur: Si tameta consuetudo viget ignorante Principe. tunc, ut praescribat contra talem legem. sive civilem , sive can
nicam . probabile est, quod satis sine decem anni, quia: lapsu decennii vi. detur legis vis esse antiquata.
. Num interitus rei alienae, aut . . ingressus in Religionem a restituendo excusent δ
L. Interiem rei aluna in specie restituo. ι da a restituenda excusat. F pereat citra culpa - debitoris, nec aliter
II. Probabilims videtur posse secundum
se are alieno gravatum angredi. ι Religionem. st sic a restimendo
deObtigari. F alia via non posse. Sis sponsur post sponsalia iurata potest ingxed. Religionem.
In Num teneaιών hic Religiosus i laborare iuxta μώm salum de incentia Superioris . ni debitis satis.
LV. μα parism oneatur acceptare do. . . nationis, aut haereditatem, qua de . tur Craditoribus λV. Religiosus. qus post professumem alios damnificavit, prasertim s sit Pra
latus , ad quid tenetur, ut damnum resarciatur λ
Uaeritur primo, An rei restituendae interitus excuseta restitutione facienda r Respondeo, multa super hac renoedixisse, eum de possessore bonae, de malae fidei, videlicet quod si res ali
na in Oecie restituenda intereat, i lis interitus a restitutione excusat , quando non intercessit culpa debit ris V nec mora ,, nec pactum ς Secus
vero si aliquid horum intercesserit, nisi sorte similiter ea res iussiet apud dominum peritura, quia in tali casu nullum damnum pretio aestimabile i latum esset domino; sicuti non infert damnum domino , qui ejus equum oecidit, aut dolia expilat, quando iam jam incendio sunt conflagranda . . . IL Ouaeritur secvudo: An gravatus
145쪽
r o carastis VI. Aniculus VI. aere alieno possit licite Religionem inredi, & sic, si non habet, unde reiati excusari a restitutione pRespondeo, Valent. . MOlin. . Rein gin. . Bonac. hic. Layn . cap. 11., &alios putare, quod debitor non possit ingredi Religionem, quando praevidet fore ut ingrediendo non possit Creditoribus satisfacere, quibus tamen satisfaceret, si maneret in saeculo, sive debita lint ex contractu, sive ex delicto; Et ratio est, tum quia obi, satio justitiae praeferenda est consilio; mgressus autem in Relisionem est ex consilio, dc restitutio debetur ex obligatione justitiae : Tum etiam quia qui violavit virginem sub spe conjugii. a Religionis ingressu retardatur . nisi illa sponte remittat : Tum demum quia si non licet surari, ut possit quis in Religionem distantem ingredi, nec h-citum est alienum retinere ingrediem do Religionem. Verum D. Th. a. a. quaest. est. art. 6. . quem sequitur Tam-
bur. tract. q. cap. I. g. I. num. T. s
ct alii apud Sanch. lib. q. disp. q. cap.
o. putat, hunc non teneri manere in
iaculo, quia iste talis putatur cedere bonis, quod cuilibet facere licitum est; Neque oblisatio restituendi, am vis iuramento firmata, est tanta, ut ponit privare fidelem tam ingenti bono ordinis superioris , qualis est
vitam domino mancipare . Lei . cap.
. dub. 8. Putat, quod si possit hic consuetis laboribus brevi creditoribus satissaeete, teneatur differre ingressum Religionis; Ad hoc tamen non obligat D. Th. , ct alii, quos laudavi
Notandum tamen . Sixtum V. vetasisse , ne quis ingenti aere gravatus, vel xeddendis rationibus obligatus. ad prosessio nem admitteretur ; voluitqu istius professionem esse nullam, granuesque poenas recipientibus injunxit, Quamvis deinde Clem. VIII. voluerit
professionem esset validam, ut v creest apud Lug. to m. r. de iustitia disp.
a I. quaest 6. num. 86. Advertendum etiam, quod Sixtus v. prohibeat, ne ad prosessionem admittatur, qui limgenti aere alieno est gravatus, non qui
quocumque est aere alieno gravatus . Ad rationes in contrarium respolla
detur. Ad primam. quod quamvis status Religiosus sit ex consilio, est
tamen talis, ut ob perpetuam mancupationem. quam affert hominis Deo, spoliet illum bonis omnibus. atque in eapacem dominii reddat. & ideo eratinguat Omnem obligationem justitiae circa bona fortunae; sicuti ob eamdem persectionem extinguit omnem obligationem cujuscumque voti facti in saeculo. Praeterea status religiosus est maximum, & summum, quod potest homo Deo tradere, & ideo videtur
irrationabile. ut tantum bonum a quO- cumque debito retardetur: Quare licet non possis, ut orationi vaces . dciejunes, omittere obligationes ex j nitia , poteris tamen eas omittere uxReligionem ingrediaris, ex praestantia adc perpetuitate talis status. Itaque ad argumentum respondetur , praeseria
obligationi ex justitia id, quod est
merum consilium, quando hoc extimguit omnem obligationem justitiae, &quando irrationabiliter debito pec
niario postponitur . Ad secundam rationem, verum est,
quod qui violavit virginem sub spe com jugii, non possit illa invita Religionem ingredi; Ratio tamen est, quia in hoc
cassu non concurrit debitum pecuni
rium cum statu religioso , sed debitum assumptionis status matrimoniali cum assumptione status religiosi ; con currentibus autem his duobus flatibus, debet praevalere is , qui ex iustitia debetur alteri: Quando autem concurrit debitum pecuniarium restituendi cum susceptione status religionis , h num adeo excellens debet praevale- Dissiligod by c
146쪽
De Rei inserim, ct de iΑdde, quod sponsius etiam post sponsalia jurata potest Religionem ingredi ; cum ea promissio nabeat tu citam illam conditionem, nisi Relisionem ingredi voluero; ergo etiam
Ad tertiam, supra diximus magis requiri ad furandum, quam ast non restituendum ; sicut magis ad vuInerandum , quam ad non medendum vulneri alterius ; unde quamvis non liceat furari, quando opus est pecunia ad assumendum statum religiosum, Ircitum tamen est non restituere, quando aliter fieri non potes .
III. Dubium est primo, An qui sie
ingreditur Religionem, teneatur lab rare, ut aliquid acquirat ad satisfaciendum Creditoribus , vel scribendo, vel concionando. vel aliud agendo ex licentia Superioris, quod stutum religiosum deceat νRespondeo, Molin. , Nauar. . Bona hie docere, quod teneatur, quia obligatio illa latis faciendi est ex iure naturae , nec extinguitur per professi nem Religiosam; immo docent, quod Superiot teneatur ad id licentiam dare , si erat conscius debitorum , antequam illum ad Religionem admitteret. Pal. tamen hapud Tam r. hie aperte docet, nec Religiosum ad id teneri amplius, nec teneri Superiorem aut concedere illi lacultatem, ut laboret ad satisfaciendum , aut ex pecunia, quam ille suo labore mon, sterio aequisivit, satis sacere Creditor hus : Etenim per Professionem Religiosus factus est jam juris alterius, α incapax dominii acquirendi; cum ergo non possit amplius habere d minium , sequitur, quod debita sint
IV. Ex quo etiam videtur sequi, quod non teneatur haered itatem, d
nationes, aut legata acceptare ad satisfaciendum; quicquid enim acquirit Monachus , monastcrio acquirit ι cum Uressu in Religionem. 24 Iautem Monasterium non teneatur se tisfacere debitis Religiosi ante ingreGsum contractis, nec tenetur Religiosius acceptare donationes ad satisfaciendum ; & si acceptat, non tenetur m nasterium ex iis rebus satisfacere Creditoribus . Haec tamen disputationis cratia docuit Pal. tom. 3. tract. 16.dub. 3. . Communis enim opinio docet Oppositum , videlicet quod i neatur tales donationes acceptare, &ex iis tam ipse, quam monasterium teneantur satisfacere creditoribus: Sucut etiam communis opinio docet . quod talis Religiosus teneatur labor re ad satisfaciendum, quamvis non
nulli velint poste Praelatum dare suo subdito alias occupationes ad arbia
trium, ut videre est apud Lug. rum. I. disp. a I. 6. num. 79
teneatur Religiosus, qui alios damni. ficavit post prosessionem, verbi gratia
surando, vendendo supra pretium j sum, occidendo, Sc. Respondeo cum communi apud Τamhur. tract. q. cap. I. . quod si res aliena extet . aut in aliquo ipse.
aut religio facti sint ditiores, procuIdubio ad restitutionem tenentur; in
contrario eventu tenetur religiosius restituere, si sevitur peculio, vel si potest ex iis, quae sibi a Religione conceduntur , detrahere de non necessariis commoditatibus, ut notat Sanch. l.7.
in Decalog. cap. I9. num. Ita. Quam
vis possit Superior impedire, ne Re ligiosius hujusmodi debita sic solvat. quia stuctus peculii, re quodcumque sibi subtrahit Religiosus a suis comminditatibus , subditur dominio Religi nis ς & ideo potest Praelatus nolle ea a se abdicare, & sic juste impedire. ne debita solvantur ; Si vero nota possiit sic satisfacere Religiosus, certe
Religio non tenetur, quia non 'debet vergere in damnum monasterii deli.
ctum Religiosi etiam Praelati, si non
147쪽
1 , minis VIII. Araiciam L . est commissum nomine totius Comin lariter. munitatis , & ut dicitur Capit
De Restitutione in particulari
PLuribus articulis quaestionem hanc absolvemus. inquirendo ea omnia quae is prooemio hujus tractatus innuimus. videlicet primo, De resti tutione facienda propter homicidium. Secundoe, propter detractione in . Te tio, propter contumeliam, derisionem, susurrationem, ob iudicium teme-Yarium , dc ob suspicionem. Quarto. propter secreti violatio m. minio, propter furtum, & rapinam. Sexto, propter stupram, ili adulterium. Septimo, propter fraudata Uectigalia. Octavo . propter timoniam. & usuram . Nono, propter omissionem divini ossicii: de quibus omnibus, prout vacabit.: paucis agendum est . .
De restitutione propter homicidium ,& mutilationem.
R Provocatus ad pugnam, si alium Φ c dat, non tenetur quicquam restia uerst , quamυι 1 nonnihil excesserit acti tamen invaditar ab altero. restitutionem obligabaein. μ ω-.rabiliter excedat occidendo inva
n. Num precet contra iusistam cier a cus, quν potest fugera invaseremia sed non fuit , sed illum. oecidit cum moderamino debita p
uerum illi tessam ex sua arais di xercitio restituere, Sed deberne ast mationem laboris detrahere De. betae quκsaeam restituere Credit risus oees p
pro cicatrice, pro fama injuste sub lata atiquid resiluendum βι ρ ει quid pro vita servi . aut animalis alterim id pra homicid o . 'ad. facit filius iri. suus
mum Tatii, prav/deus , aut etiam intendens. - Πι-3 tanquam h mmcida puniatur . num teneatur ad restitAtionem ν l
ex iudirecto.jnon secus ac G vo Mnparis oritur obligaria restitutionis. Opposita in ita gravi culpa contra
VIR N- μ νον homisidii utitueranι , t graviter Perrum , qui deinde exi , dicorum culpa decedat λ Ausq- -lens occidere Titium, e . occidat: Casum A Aut qui alium o cidis in ebritiate hora Propter damnu- diatum oecissis euratione vulnerum . O ob lucrum , quod illi anta mortem ces θυis, facienda est restititia har di. Me deficiente , pauperibu/ ;Propter damnum ver, quod aliis ex homicidio consurgit se facienda ea restitutio solum haredιbus necessa
148쪽
De R si vitione Ob homicidium , re mutilationem . I 3x -- possis aliquando indirecTe inis nocens occidi r Num Saraceni im centes occidi possint, ne fiant d inde hostes Christianorum ρ Num ροσιι dari pharmacum prunami eum pericula occidendι foetum ani
XI. Quid requiritur. ut licite possimus
invasorem occiderem prostr am. a t
proximi defensonem p Plures theisses hac de re proscripta recense
a stitiam, examinabimus, Quid,& Cuinam teneatur ille restituere prinpter homicidium 3 Et deinde, In quo casu licitum sit seipsum, vel alios O
cidere, aut mutilare p .iQuaeritur itaque primo, Quid debeat
restituere homicida, aut vulnerator
Respondeo . di dico primo ἱ Qui
provocatus ad pugnam alium Occidit, nonnihil excedendo modum. & m deramen, non tenetur ad ullam restitutionem ; Sicuti neque si duo se imuicem provocent, di alter alterum Occidat : Ita communiter contra Pere. grin. apud BOnac. hic . Et ratio est, quia provocatus censetur cedere juri
Dico secundo; Qui invaditur ab autero sine provocatione, si Peccet mom aliter occidendo invasorem per hoc, quod notabiliter excedat moderamen inculpatae tutelae. tenetur ad restituti nem. Ratio est, quia eth causa injusta .eotius damni. Ita Lessi dub. Qui tamen probabile censet praedictum te-ineri multo minus restituere , quam si
ex insidiis , & dolo illum occidisset.
qui enim invadit, videtur ex parte Minittere jus ad compensationem .
eero, sive armis. sive contumeliis. si Potest sugere . & malum declinare , non tamen fugit, sed cum debita mineeratione se defendit, di alterum occidit , non tenetur ad restitutionem . Ratio est, quia quamvis aliquando non fugiendo peccet contra charitatem, si scilicet sine dispendio honoris fusere
poterat; at non peccat contra iustutiam ἱ ergo non tenetur ad restituti nem. Ita Leg. dub. II. contra Nauar. . qui apud Dian. Part. s. tradi. 4. re L
y docet , Religiosium , ac Clericum peccare contra justitiam, ac teneri ad restitutionem , si occidat invasorem , quando potest sugere , eo quod iis fuga non sit ignonianiola, sed gloriosa
aggressus vulneravit . aut Occidit, te netur restituere non solum damnum emergens , seu integras expensas factas In curatione vulneris , sed etiam lucrum cessans, seu totum illud, quod Vulneratus consecuturus esset ex suo osficio, negotiatione, arte, &c., si non suisset vulneratus, aut occisus . Et ra.
tio est , quia injusta illa actione fuit
causa esticax talis damni , & cessati nis lucri: Arbitrio tamen boni virist, tuendum est , quanti valebat spes lib. eri cessantis , detractis expensis, juxta regulas , quas tradunt Lug. , & Less. cap. 9. dub. a . Probabile autem est nihil detrahendum esse propter aestim tionem laboris, ut docet Lesi cap. s. dub. ry.: Sicut si impedias aliquem a labore unius diei, teneris restituere totum lucrum absque deductione labo. ris , quia opifex vult laborare , & I crari. & saepe lucrum non est majus, quam ipsa aestimatio laboris, ut in artificiis, quae multum laboris, & parum industriae requirunt. Nihilominus prinbabilius videtur, iuxta doctrinam Rebelli apud Dian. pari. 3. trin. 6. re- sol. 33. . & pari. F. tract. q. resol. 33. aliquid detrahi posse arbitrio prudentis , etiam pro aestimatione laboris . quantum scilicet artifex vaeneratus libenter dedisIet pro redemptione labinris, ut notat hic Bonac. Ict. a. r Ubi
cum Molim etiam docet, quod quia
149쪽
i 4 astio VII. Ani Iur L. di mella est ad unguem definire, quid
restituendum sis , idcirco expeditissimum consilium et adhibere compositionem, & transactionem cum parte . cui facienda est restitutio, nullam vim, aut metum illi incutiendo , ne quasi coacte consentiat, eo quod non siperet alia via debitam satisfactionem sore obtinenda n. Nota tamen, regulariter loquendo.
pro expensis funeris nihil restituendum tale, quia illae erant caeteroqui serius, O us faciendae, & solum ex occisoris injuria anticipantur . Dico quinto , restituendum pariter esse omne emolumentum , quod per mortem occisi cessat aliis cum occiso conjunctis, s videlicet uxori, filiis . &c. putavitalitios redditus, legata, haereis ditates . Etenim occisor ei causa in fulla talis damni, ergo tenetur illud compensare: Quamvis expediat, ut diximus, adhibere transactionem, & compositionem . Docent tamen communius apud Less. cap. 9. dub. 26. non esse s ciendam restitutionem creditoribus ocicisi . aut pauperibus , vel aliis . quos occisus sultentabat . Ratio est . quia per accidens hoc damnum sequirurulis, & in praxi dissicilis est sententia
opposita. IU. Daco sexto ; praecise pro vita It minis, vel membro iniuste ablato, aut pro cicatrice nihil restitui debet . Ita Sot., Sylvest. , S alii communius apud Lest dub. 23. , quamvis c. II. dub. I 6. n. 97. Oppositam sententiam dicat este
probabilem. Ratio est, quia justitiare. spicit aequalitatem ; atqui vita, & me brum sunt superioris ordinis ad reliqua bona , Oc supra omne pretium ;ergo pro illa compensatio fieri non potest . re consequenter nec debetur
restitutio. Minor probatur ex leg. πυ.
F. De his, qua luderunt, ubi dicitur. Cicatricum, aut deformitatis nulla fit aestimatio , quia liberum corpus nullam recipit aettimationem. Neque dicas ἔ pro vita servi, aut bonis occisi facienda est restitutio ;ergo multo magis pro vita hominis . quae est pretiosior. Nam nego consequentiam ; Dispar, tas est, quia vita servi , aut animalis pretio aestimatur . quod ad aequalit rem rependi potest; unde pro illorum
vita tantum restituendum, quanti plurimi vendi poterant ; dc pro eorundem mutilatione , aut cicatrice restia tuendum . quanti pluris venderentur,
si illaesa fuissent: Econtra cicatrix h minis liheri, S a sortiori membrum ,& vita, pecunia compensari non P test. Et propter eandem rationem neque tenetur ad restitutionem, qui inius e laedit aliquem in bonis spiritualibus , puta inducendo illum ad pe
catum mortale, avocando a religione,
detrudendo ad inferos, quamvis majus damnum inferat, quam furando. aut infamando. Demum propter eandem
rationem probabiliter docent LeT . Rilluc. . Lugo, Laym. , S alii apud
Dian. Part. 3. tract. s. re L 3o. . dc Tambuta lib. 9. cap. 3. Contra Molin. .
Valenti. Si . Cajet. , Sol. . & alios , eum, qui in honore , aut fama laesit Iroximum, si non possit famam, autonorem restituere, non teneri adstatisfaciendum pecunia . quia fama ethin ordine superiori , quam pecunia , nec potest per pecuniam compensari ad aequalitatem, juxta illud Scripturae:
Meltas est bonum nomen , quam dιν tia multa r Tenetur tamen infamator
pecunia famam sublatam compensare,
quando ad id per Iudicis sententiam
compellitur , ut notat Lessi cap. II.
Dico ultimo ; Si occisor moriatur antequam restituerit , quae restituero debebat pro injuria reali, re pro damnis externis ex homicidio' consecutis, iuxta dicta in concius R., & 3. . satis face re debent haeredes de bonis haereditatis. Ratio est, quia bona de
150쪽
De Rositu ἰοne ob nomicidium, o mutilat An Q. I 'suncti transeunt ad haeredes cum tali
onere: Quare Pater non tenetur quicquam restituere pro homicidio, quod
secit filius , nisi quando filius habethona castrensia, vel quasi castrensia ;non enim Pater debet culpam filii luere , si ejus bona non habet. V. Quaeritur secundo. Λnsimilis rei stitutio facienda sit ex homicidio casuali, aut ex indirecto Explico prius terminos; Dicitur homicidium casuale. quod praeter intentionem accidit, ut si quis venando occidat pro fera hominem, aut si volens
percutere Petrum . Paulum occidat :Potest autem homicidium casuale esse graviter culpabile . di quidem ctiam contra justitiam , quando scilicet ex
officio, quo quis fungitur, Vel ex comtractu tenetur periculum proximum mortis praecaVere, dc ex graviter cubpabili negligentia non praecavet: HO micidium vero indirectum habetur , quando quis est causa moralis , ut homicidium a se factum alteri imput tur, & ille proinde occidatur Verbi gratia, si Petrus indutus vestibus, &armis Pauli, vel in domo, aut agro, aut cuiri famulis Pauli , occidat C, num, & Paulus tanquam occi r comprehendatur, & occidatur vel ab hostibus , vel a Republica , in tali casu Petrus dicitur esse homicida directus relate ad Caium, & homicida indirectus relate ad Paulum , cum fuerit causa moralis , cur homicidium Caji illi
imputaretur, & sic occideretur. Si tamen Petrus non sit causa moralis talis imputationis, non peccat contra just,
tiam relate ad Paulum, sed solum contra charitatem , si praeviderit , quod Paulo tale homicidium imputandum
Dubium tamen est apud Doctores; Num si Petrus occidat Cajum. ct collocet eius cadaver ante januam Pauli, ex quo Paulus a Iudice capite damne tur , Num, inquam , Petrus sit causa PQι III. moralis , an vero solum occasio , sed
causa accidentalis istius condemnati nis p Sanch. putat esse veram causam moralem , di sic teneri ad restitutionem: Negat Tambur. num. . . quia ex tali co locatione cadaveris ante j nuam alterius non sequitur ut plurumum illi imputatio homicidii ; potuit enim casu ibi mori, licet alibi vulneratus sit: Quod si quis cadaver occisi
inventum ante propriam januam coulocet ante januam alterius, non solum
praevidendo , sed etiam intendendo , ut illi occisio imputetur, existimo cum Lug. disp. 3. de Iustitia sect. 6. num.
7 . contra nonnullos ab eo relatos ,
quod ad restitutionem teneatur; quia id, quod de se non est causa moralis damni, nec connectitur cum damno alterius, ratione talis intentionis saepe connectitur, & est causa illius: Sicut restituens gladium domino furioso praevidendo innocentis occisionem , peceat solum contra charitatem; at si eo
animo restituat, ut innocentem occidat , peccat etiam contra justitiam . quatenus ratione talis intentionis est eausa moralis homicidii: Sicut etiamsi ponam venenum in loco remotissimo, praeVidens, quod sorte aliquis sit eo interficiendus , non pecco contra
justitiam , si periculum sit remotissimum . At si eo animo illud ibi ponam, & de facto aliquis interficiatur ,
cco contra justitiam, teneor ad reisitutionem . & sum irregularis. Nomne peccat contra castitatem , qui cς-nat co animo , ut sequatur pollutio p immo peccat contra iustitiam adve sus conjugem, si hic sit conjugatus il At nullatenus dicitur peccaminosa cciis mestio , ex qua praevidetur per accidens secutura pollutio. Neque dicas . non Peccare contra
justitiam Iudicem , qui juste aliquem occidit, sed animo iniquo ; Ncc quicum moderamine occidit invasorem .