장음표시 사용
131쪽
ras Quastio ra Arrisu vir n. quamvis negetur a Lug. di . M. sect.
6., & Sanch. lib. 6. cap. 12. num. 26 videtur tamen admitti a Pal. tom. Lirin. I 6. disp. 3. . Et sane quod possit aere alieno gravatus religionem ingredi, praescindendo a prohibitione Sisti V., docent D. Th. . & alii DPud Sanch. cap. I9. contra Molin. Om. 3. disp. 738., quia Obligatio rein I a tuendi non est tanti, ut possit privare hominem bono superioris ordinis, quale est Deo vitam addicere in relugione , ut dicemus in calce articuli
lexti. Respondeo .. antecedens communius
negari. & solum a Pal. disputationis ratia oppositam sententiam sustineriloc. cit. Uerum admisso antecedente, Degaetur consequentia; Et disparitas est manifesta, quia religiosus quicquid a quirit, m*nasterio acquirit; Unde nihil prodesse potest creditoribus, quod debitor in religione aliquid suo lab re acquirit, & consequenter non te netur laborare, ut satisfaciat.
De Debiti remissione, quae excusat a restitutione .
I. Condonatia ereditoris tunc exensat debitorem a restituenda , quando ea
es plena libera, γ a iure non im
II. Remisso facta debitori fingenti se
pauperem est invalida , utpote fati a per dolum circa causam An
III. Si condonetur pars debui ob metum injustum , M scilicet totum credi. tum amittatur ob eulpam debitoris. talis condonario est invalida; secuivero A fiat ob metum iustum , ne scilicet totum creditum amittatu ob debitoris inviam . IV V etiam insalida, si metus a re tia persona incutiatur ad remissio
H Debitor, qui sine fraude se com
Dis eum creditoribu , non tenetur
deinda partem duisi sibi rem,ore uere, si deveniat ad pinguiorem fortuna- secur si sese in E cIesam recipiat, ut pars debili sibi
T. Excusatuγ a restitutione debitor , cui constat de voruntate sive formali. . nasumpta cressitoris debitisa remittentis; secus ores si de ea μ
L Uaeritur primo. Quaenam condonatio creditoris excuset aerestitutione debitorem λRespoodeo, excusare tum illam . quae sit omnino libere, M a iure non impeditur ; talis enim condonatio aequivalet restitutioni. tollitque injuriam auferendam per restitutionem, eo quos scienti, di volenti, quod non fiat restitutio, nulla fit injuria . Quia tametaeondonatio est quaedam donatio . &donatio, ut sit valida , debet esse omnino libera, Eaut si per metum fiat. sit invalida, ideo condonatio, quae ea
involuntaria simpliciter, aut mixta cum involuntario, non deobligat a restitintione; ut si fiat per ignorantiam, Per metum gravem, aut levem, quamvis reVerentialem . per dolum, & fra dem debitoris ; Et universim quae e nationem invalidant, pariter invalidant debiti condonationem. Praeterea condonatio, ut excuset a restitutione, debet a jure non impe diri ; nam, verbi gratia, suriosus, &Pupillus sicut non possunt donare. Ita nec debitum remittere, jure impediente talem donationem. Pariter se Episcopus aliquid in visitatione accipiat praeter sumptus necessarios , de remissionem obtineat, invalida est remissio ' Immo tenetur duplum res Lluere infra mensem sub poena interdicti ab ingressu Ecclesiae iplo facto i
132쪽
De Remi one debiti, currenda, ex cap. Exigit, dε eensibus, em exactionibus. Similiter Canonicus, qui divinis osticiis non interfuit, non potest retinere distributiones respondentes tempori absentiae, etiamsi illarum remissionem obtineat a reliquis Canonicis; nam talis remissio impeditur , dc irritatur a jure; ut constat ex Tridentino sess aq. caP. 13. U. Infertur ex dictis primo, comdonationem factam debitori fingenti se pauperem esse invalidam , si creditor illam faciat praetextu paupertatis cum talis donatio facta per dolum circa causam non impulsivam , sed finalem, seu motivam. sit nulla, utpote involuntaria, ut notant Lin cap. IT. num 3I., Bonac. de Contractibus quaest. I. Punct. a. S. 2. ,& alii com
III. Insertur secundo , quod quando creditor remittit partem debiti , i, menS , quod aliter totum creditum sit amissiirus ob culpam debitoris . remiLsio etiam sit invalida: cum fiat per metum injustum, unde est involuntaria; secus vero si creditor remittat partem debiti timens, ne aliter totum creditum sit amissurus sine culpa de-Bitoris, verbi gratia, ob ejus inopiam; ut notat Rebel. lib. a. cap. 16. Sanch, de alii; in tali enim casu videtur voluntarie remittere sine fraude, di vio.
IV. Dubium est, An sit valida remissio partis debiti, quando sit ex meisetu, ne totum creditum amittatur, &metus non incutitur a debitore, sed a tertia persona
Silvest. V. Restitutio, & alii docent
esse validam. Bonac. tamen hic verius negat, quoties metus incutitur ad extorquendam remissionem; cum non videatur talis remissio omnino libera. V. Insertur tertio, excusari a resti-eutione illum, qui a creditore petit, in obtinet remissionem, quamviS non
erat solutionem . nec sit Paratua sol-
qua a R6Kranione excusat. Ia 7 vere; per hoc enim non tollitur, quominus libere, & valide creditor re
Infertur ultimo, debitorem, qui se composuit cum creditoribus contentis minore summa, non teneri restituere totum debitum, si veniat ad pinguiorem sortunam; quia talis compositio habet vim remissionis, dc donationis, dummodo abfuerit seaus, dolus, aut metus; Et ideo quando debitor potens omnibus fatisfacere sese recipit m Ecclesiam , vel in locum distantem, ut debiti remissionem in totum , aut in partem obtineat, talis remissio est invalida, ut docent Sa , Nauar. , sylveae, & alii apud Bonac.; Quicquid
alii sentiant in contrarium. VI. Quaeritur secundo, An excus tur a restitutione debitor, cui constat de Voluntate formali, vel praesumpta creditoris debitum remittentis rRespondeo cum communi affirma tise, quoties id constat absque ullo dubio; cum in tali casu nihil retine tur invito domino: Unde fit excusari aliquando filiumfamilias , si non reinstituat ob praesumptam Patris voluntatem ; quam licet conjicere ex am re Patris erga filium, ex modica qua titate rei ablatae respectu bonorum Patris, &c. Et Sa V. Restitutio num. 3I. addit, non teneri ad restitutionem
illum, qui aliquid accepit a domino, quod si petiistet, ei libenter datum
fuisset; non enim invito domino ret, net et Si tamen dubitatur de volunt, te creditoris aut sormali, aut praesumpta, restitutio facienda est, cum
in clubio iudicandum sit in favorem possidentis.
133쪽
De occulta compensatione excusante debitorem a restituendo. I. Ut a restitutione reddat immunem Ompensatis occulta fieri debet eum suis requisitis. n. Debet quippe esse moraliter certum debitum compensandum, non δε-bium, aut probabile.
IV. Debitum istud debet esse ex iast
ria, non ex alia virtute, puta expromusone, aut voto, vel ex ira ritudine.
IV. Res, qua fiat compensatio, debea se iastus debitoris, non depossa ,
aut alteri perhecata. R Requiritur etiam, ut debitum non possit aliter recuperari sine iravi incommodo . Num sit mortale, cessante scandalo , hanc conditionem mittere pn. Debes vitari trave damnum alte. rius. qui forte infamaretur, ac Lasus debitoris , quis e iterum reta ituras VII. Num possit cum AEquivocatione imratus negare, quod aliqΜιd acceperis, qui accepit aliquid in est emfationem λVIII. In quibus easbus possunt famuli Abi compensare ab heris suis, quod Hi tuaicia prudentium propter famularum debetur ρμ. Si Sacerdor ne=ueat recuperare decem carolenos de uos a Titio, ct hic det illi totidem carolenos pro de cem missis celebrandis, poteritne ob compensationem omistere missarum celebrationem
δ. Num suus laborans pro Patre possit pro rati labore aliquid si oc.
culte compensare pM. Num posset feri eo ensatio in do
babile feri compensaris p Praesertim si probabilitas versetur circa ius, Non circa factum pL Uaeritur primo, Quandonam Compensatio occulta exc siet a restitutione tRespondeo, occultam compensationem factam cum debitis requisitis excusare debitorem a restitutione . cum per illam tollatur inaequalitas.Quare si crediator compenset sibi creditum suum, accipiendo, quod sibi debetur, liberatur tam debitor ab onere novae rest, tutionis, quam ipse creditor ab on re restituendi id, quod compensati nis causa alteri subtraxit; cum hienon sit rationabiliter invitus i Si tamen sine debitis conditionibus fiat compensatio , peccatur ex D. Th. quaest. 66. art. s.; quia fit injuria publicae potestati, quae ad hoc constituta est, ut singulis tribuat jus suum. II. Requisita autem ad licitam compensationem sunt, Primo ex Less cap. 13. num. 38. , ut debitum compensandum sit liquidum, & moraliter certum; nam si sit dubium, non est licita compensatio. cum melior in dubiis sit co
ditio possidentis; unde dici solet, Lia
quidi ad non liquidum non es compensatio . III. Secundo, ut tale debitum sit ex justitia, non ex promissione, ex votos ex charitate , ex gratitudine. &c. .
Ratio est, quia inla lex justitiae obligat ad restitutionem. Proinde communiter Doctores rejiciunt Petrum Nauar. existimantem, quod in BIO debito ex gratitudine possit fieri compensatio . IV. Tertio, ut non accipias rem a liquam apud debitorem depositam . aut alteri hypothecatam, sed vel rem tuam, quae sit penes debitorem, vci
134쪽
De Oeeutia Compensatiane exeusante ra rem ipsius debitoris, quia compensiaintio fieri debet ex bonis debitoris sine
praejudicio alterius. V. Quarto, ut non possis aliter creditum tuum recuperare, vel certe non sine notabili molesta, & expensis . aut non sine amissione benevolentiae, 6c favoris. Putant tamen Dian. Part. . tract. 6. resol. II., Moya Parti 1. tract. o. resel. I., Trull. . de alii non esse mortale. cessante scandalo, hanc conditionem omittere; quia non fit injuria Iudici. nec turbatur Respublica, quando id fit occulte. VL Quinto, ut abiit periculum scandali, vel infamiae, ne tanquam fur infameris tu, aut alter, teneris enim ex charitate vitare damnum tertii innocentis , quoties notabiliter excedit damnum illius id, quod tu patereris , si compensationem omitteres: Et pr pter eandem rationem peccas etiam
contra justitiam, si accipias a debitore rem diversiam tibi debitam cum damno debitoris. quod longe majussit damno tuo ; Cum enim in tali c sit debitor non debeat restituere, sed possit rellitutionem differre juxta dicta art. I. . tu sine rationabili causia eris causa illius damni, atque adeo ad restitutionem teneris. Demum ex charitate vitare debes,
si commode fieri potest. ne debitor, aut ejus haeres ignorans compensationem a te factam, vel iterum tibi debitum solvat, vel permaneat in Peccato existimando se teneri ad restituendum ; unde fingere poteris, quod il-u debitum remittas . aut alia via id
VII. Ex dictis sequitur primo ex
nem Medinam, quod si seratur excommunicatio contra eos, qui aliquid surripuerunt , taliS excommunicatio
non cadit in eum, qui aliquid incom- Pensationem accepit, etiamsi alia via ad recuperare potuerit: dummodo de-Para III. bitum sit liquidum, & res surrepta sit debitoris ; Quamvis enim non servando reliquas conditiones compensati nis peccarit, at non contra justitiam: Iudex autem per interminationem excommunicationis solum vult cogere
injus him detentorem; Et ideo non, nulli docent, quod si is interrogetur a Iudice , an aliquid acceperit, possiecum juramento negare, quod acceperit, idest injuste, prout Judex intendit ; Probabilius tamen est, quod do
cet Nauar. cap. II. num. II . apud eundem Less e quod si non recte accepit, eo quod via juris facile illud recuperare potuisset, quamvis juste retineat, juridice tamen interrogatus tenetur verum fateri; quia Iudex habet tunc jus interrogandi, sicut de de mliis delictis; unde non potest uti a quivocatione, & artificio praedicto . VIII. Sequitur secundo ex eodem Les , famulos non posse sibi compe sare ex bonis dominorum, dum con- 'ueruntur de falario, quod putant esse parvum , & Opposita sententia damnata est ab Innoc. XI. in thesi I7.. quae babet: Famuli, re famula domestica posunt occulte heris suis sumpere ad compensandam operam suam, quam majorem iudicant salar o, quod reci
piunt: Tunc solum polliunt famuli sibi compensare, quando judicio prude tium aliquid iis debetur, non ex Ob ligatione gratitudinis , sed justitiae: Quod dupliciter potest contingere, Primo, si parvo quidem sit conventum a famulo, ea tamen mente, ut
dominus servitio diligenter praestito esset suppleturus, & hanc mentem muli dominus satis aduerierit; tunc enim dominus tenetur supplere, seu salarium augere ex iustitia; quia hoc tacite in pacto continetur. Secundo, si famulus pressus necessitate exiguo convenit, cum dominus amplius clare noluerit; tunc enim operam siuam pluris valentem non sponte parvo locavit,
135쪽
sed in voluntarie secundum quid . seu necessitate compulsus; Sicuti qui pamvo , seu infra pretium infimum tuitum vendit rem aliquam magni pretii ,
pressus necessitate, pariter compensare potest sibi usque ad pretium infimum iustum ιν Quare dominus in casu nostro ex justitia tenetur supplere si pendium ad aequalitatem. Hoc tamen intelligendum, si dominus tali
servitio egebat , aut si magnum ex eo capit emolumentum ; aliter si ad mas, vel alterius preces sine QO ma. no commodo in famulum te ad mi. t. merito potuit minus offerre, &
dare, cum merceS ultroneae Vilescant.
Sicut etiam potest minus Offerre, quando ob multitudinem famulorum pretium famulatus decrescit. Sequitur tertio, posse famulos retinere de victu sibi a domino praestito, quod sibi ex eo subtrahunt, alias comesturi; non tamen quod iis superest poli saturitatem ' Si tamen certa portio iis assignata sit, possunt de illa libere disponere, ut notant Sancti. . Lug., Dian. Part. 7. trin. 7. re l. 22.
IX. Sequitur quarto, posse Sacerdotem , qui pecunia credita decem misfis celebravit, si non possit pecuniam hanc recuperare, oblatis deinde decem carolenis pro aliis decem missis, pecuniam hanc retinere, & alias decem missas non celebrare, ut notat Petrinus apud Tambur. lib. 3. de S, cris Missae cap. I. q. 3.; dummodo tamen vitet damnum tertii, videlicet aut animae purgantis, aut infirmi, &c.;
Si enim misiae pro istis petantur, &non pro ipso debitore, non videtur id licere, quicquid dicat Puente-Hu tad. in propos 37. damnatam ab Innoc. XI. Non enim est aequum, ut illi patiantur tam grave damnum ob delictum debitoris, quamvis ad eundem debitorem pertineat. X. Sequitur uidimo ex Dian. part trin. q. rcsOl. οε ., Laym. . Lesis, Articulus II aliis contra Molin. , Petrum Navar., S alios communius, probabiliter excusari filium cauponis, mercatoris,&c., si velit a patre salarium, quod alteri extraneo deberetur, adeo ut si ob metum reverentialem illud non eis xigat, possit clam a Patre accipere, demptis tamen expensis, quas in eo
alendo pater insumit. XI. Quaeritur secundo, An licita sit compensatio non solum in facultatibus . seu in bonis fortunae eo modo, quo diximus, sed etiam in delictis, seu in actionibus, quae ex delicto nascuntur: Verbi gratia, si Titius, de Cajus se mutuo infamarint, & T,
tius nolit, aut non possit famam resarcire, poteritne Cajus uti compensatione, itaui nec ipse famam rest, tuat ZRespondeo, Petrum Nauar. negare; hinc enim sequeretur. quod sicuti qui potest compensare sibi tecuniam. PO-test non solum non restituere , sed etiam clam accipere pecuniam debitoris, ut sibi compenset; ita si Titius posset compensare sibi famam injuste ablatam a Cajo, pollet pariter non solum non restituere famam Cajo, sed etiam positive illum infamare, quod
nemo dixerit. Verum communius cum Bonac. hic docent, licitam esse hujusmodi coinpensationem, non quidem ante factum, quia esset vindicta, sed post factum , dummodo servetur aequalitas delictorum. Et ratio est, quia paria delicta mutua compensatione tolluntur ; Unde fit , quod quando
terque conjux commilit adulterium. neuter privetur jure petendi dubitum, cum detur compensatio; Quinimmo nonnulli Doctores volunt elisiam in delictis diversi generis liciis
tam esse compensationeini Verbi gratia, si maritus occidit adulterantem cum sua uxore, potest consonam comis
Pensationem facere cum injuria ab o
136쪽
De ereulta Compensatione excusame. 3 tessio sibi illata per adulterium , quam- opinio probabilior staret pro credit vis homicidium. & adulterium sint re; Nam regula illa, In pari causa divers teneris . favendum est potius reo, locum habet Addit Les . cap. I. dub. as.. pro- in causa dubia dubio negativo, vel babile etiam esse, quod possit fieri saltem in dubio probabili circa factum. compensatio infamiae cum damno for- quia cndatur in alia regula, quod renarum ; Unde si Titius, qui te inis Actore non probante reus absisitur. famavit se nolit, aut non possit famam At si Actor sundet opinionem suam restituere. possis tu illi denegare pe- in probabiliori sensu legis. non diciture uniam, quam debes in ea quantit, non probare. nec dicitur esse par caute , quam prudentes existimabunt. is actoris, dcre ergo si non potest Communius tamen id n gant apud creditor sine gravi incommodo adiu-Bonac. disp. I. quaest. q. punct. Is , dicem recurrere. poterit sententiam.
quia pecunia, & fama sint in divem quam judex proferret, amplecti. &so genere, S unum non pol st aequi- sic compensare tibi debitum probabi- valere alteri ἔ Justitia autem solumo, te probabilitate juris; quamvis id inligat. ut restituatur ablatum, vel alia praxi sit valde periculosum . quod aequivalens; cum ergo pecunia Hins primo multi Doctores cum
non possit aequivalere samae, quia ex Less cap. I . disp. as. , MOlin. . Le- Ecclesiast. Melius est nomen bonum , deis. . Dian. pari. a. tract. s. resol. quam divitia multa; ideo qui non po- 3O. docent, quod liceat infamato com-test famam restituere. non tenetur ex pensationem facere negando pecunias.
justitia illam pecunia eonapensare . quas debet Petro . qui non potest .Xl I. Dubium est secundo, An poc aut non vult resarcire famam . eo quod si fieri compensatio ob debitum pro- probabilis sit sententia docens inta.
babile p . . miam compensandam esse pecunia , Respondeo. Doctores apud Dian. quando non pote it in proprio gene-part. 7. tract I . resol. I 6., ct pari. re restitui I QuamVis opposita sentem s. tract. q. reisl. 46. negare i quia est tia sit communior.
veluti axioma in maletia justitiae, quod Secundo Sylvius , Μώder. . & Hii A non liquido ad liquidum non da. docent, quod si duo se mutuo ius
tur compensatio ' Ius autem probabi. marunt, possint, quando damnum estis ad rem non est liquidum, ergo non aequale, compensare sibi , itaui neuter potest fieri compensatio ad rem liquia teneatur restituere, donec alter resti-dam. Ita Sanch. lib. 6. cap. 3. Suar. tuat ἰ quod fundatur in opinione pro.
de Legibus lib. s. cap. ig. Pal. . Laia habili. quod licita sit in infamia com-r m. . Dicastit , S alii communiter . pensatio, Quamvis opposita sententia Verum Ioannes Lugo Card. disp. sit probabilissima. Ιε. de Iustitia sect. s. distinguit, cliis Tertio. docent multi cum Leg cap. cendo , quod quando opinio proba- I s. dub. ΜOlin. , Granad. . & νbilis lavens creditori versatur etrea his , quod qui ex testamento minusius, possit probabilitet fieri compeii. Blemni habere debet legatum, possit satio. secus vero si versatur circa s, illud sibi retanere , vel compensatio-ctum Ratio est, quia si probabilitas nem facere . eo quod probabilis sit versetur circa jus, Judex proserre pos sententia, quod iure naturae hujusim set sententiam pio creditore, non ob di testamentum sit validum , atquα stante pollessione debitoris G Immo de- adeo in sero conicientiae debeantur veret talem sententiam proserte, si legata in eo iacta : Quamvis contra-R a ria . Disiligod by GO le
137쪽
13a . siuestio VI.ria opinio sit satis communis, &pr habilis . Quarto, docet Leg. ibidem, posse
haeredem ab intestato uti compens rione occulta contra eum , qui bona
defuncti possidet ex testamento minus solemni ; quia probabilis est sententia, quod ea bona debeantur haeredi ab intestato , cui opinioni potest se
Neque obstat ratio adducta , videlicet iniquum videri , quod debitum incercum , ct non liquidum cum liquido compensetur. Nam si quid pr
hat hoc argumentum , probaret non solum contra compensationem , sed etiam contra solutionem .. Probaret e
nim, quod qui habet creditum .solum probabile, non possit petere, nec ac cipere solutionem a debitore ; quia Te S certa solveretur pro debito ince
to , dc probabili; Unde etiam seque Tetur, quod neque in iudicio liceret agere, vel exigere, nisi cum evidenti rure ἱ Quare iniquum dumtaxat est , debitum non liquidum , seu dubium
cum liquido compensare , non vero
Probabile probabilitate iuris potiori . Et ratio a priori est , quia sicuti lutio , ita compensatio licita est eo ipso. quod nititur ratione probabilio, xiisicuti in aliis materiis, verbi gratia. in jejunio , in recitatione hor
Tum, Scc. . si probabile est te excusari, poteris certe omittere jejunium, dc recitationem horarum ob rationem probabilem, de sic incertam; quam vis ob merum dubium non exciveris ad licitam enim operationem unive
sim satas etl probabilitas. Qua de re Plura congerit P. Andreas Zuccherius in suis vallie eruditis Decisionibus P tavinis de Rellitutione Casu 1. Men sis Martii. . Hinc Franciscus Lugo apud Dian. IOc. cir. ad quailitum , An si Petrus possideat equum, quem tu probabiliter Putas elle tuum, posita illum eo spinis nisurus III.
liare ν docet, communiter id negari, quia quamvis proprietas possidentis sit solum probabilis , possessio tame est certa , di ideo praeponderat tuae probabili proprietati in contrarium . Deinde addit , Joannem Sanch. disp. I. distinguere dicendo, quod si probabilitas si orta circa factum , scilicet ex probationibus, Sc testimoniis, nota possis ea re spoliare possidentem, nisi per auctoritatem iudicis G secus vero si probabilitas sit circa jus, verbi gratia , quia tibi debetur legatum ex te stamento minus solemni, aut ex alio
probabili titulo. Ratio est, quia posessessio praevalet tantum contra dubium
negatiVum , non vero contra probabilem opinionem circa jus ; Ii m Sanctus num. 36. addit, aliquos viros doctos a se consultos putare . Proba bile etiam esse , quod talis compei,
satio fieri possit , etiamsi opinio probabilis , quod res sit tua, ut circa foetum, seu orta ex probationibus , dc testimoniis ; quam sententiam ipse e iam Franciscus Lugo ut probabilem amplectitur , quia live opinio Prob bilis sit circa iactum, sive circa jus νpolii illo in utroque casu nititur pro-Prietate , quae solum est probabilis ; unde non impedit disium contrariae Opia
His tamen non obstantibus, dico cum communi Doctorum, in praxi ab hac opinione abstinendum esse, etiam
cessante scandalo , sed juridice expectandain e1se sententiam sudicis I Ratio est ex Cardinali Ioanne De Lugo
disp. I 6. num. IM . . quia scandalosum
est, quod quilibet in re dubia sit Judex in propria causa: Hoc enim surtis immensum ostium aperiret. QuQd confirmatur ex propositione illa decima septuna ab In c. XI. damnata . ut scandaloia . quod famuli possint occulte.heris suis surripere ad compei sandam operam suam , quam majOrum judicant salario, quod recipiunt.
138쪽
De eompositione, I rudicis auctoritate excusansibus II 3 Quae opinio non fuisset damnata ut scandalosa , si vera esset opinio adducta Joannis Sancti, quod possis tu spoliare Petrum re , quam possidet ob solam probabilitatem , quod ea tibi
Adde, quod tenuis probabilitas non sitis est ad licite operandum, ex Prinpos 3. damnata ab Innoc. XI. Atqui in opinione Ioannis Sancti daretur solum tenuis probabilitas; ergo non sub - 1illit. Probatur minor, quia probabilitas probabilitatis est tenuis probabilitas ; in ea autem sententia daretur solum probabilitas probabilitatis; nam probabile est, quod possit fieri compensatio, quando probabile est, quod res . quam Petrus possidet , sit tua ;ςrgo ex probabilitate, quod sit tua . Dciretur probabilitas compens attonis Uuue haberetur probabilitas Probabilitatis , & sic tenuis probabilitas , quod non accidit in casu, quo quis non jejunet ex probabili opinione . quod non teneatur jejunare; Certum enim ellia
ARTICULUS IU. De Compositione , & Iudicis
auctoritate excusantibusa restituendo. I. Liberat a restiturione debisorem cstm
positio , qua μι a Pontifice , vel ab Episcopo in propria Diorces prodebiris dumtaxat incertas . Et probabiliιer s deinde dominus compa reat , nihil ei debetur. II. Quid requiratur, ut possit Pontifex pro debilis certis compensaιionem , aut dispensationem concedere λ Sieni potest Pomifex in poenam prιυare reum bonιs temporalibAs , ita potest deobligare debitorem a res tutione facienda alιcui criminose . III. Mulιψίciser potes Iudex eximere. -. debiιorem ab onere resiluendi, pra- sertim in poenam delicZi a credit re paιrata; Vel si ex aquitate alia quid alicui adiudicet, auod ex riagore iustitia uti non debetur. I. Uaeritur primo , Utrum cominia positio a Praelato obtenta ibberet a restitutione debitore me Respondeo, procul dubio excusare coitipolitionem obtentam a Pontifice, si tamen dominus rei alienae ignore. tur; videtur enim Ponti sex in tali casu habere causam disponendi de rebus alienis; cum enim debita incerta ex iure tantum positivo restitui debeant pauperibus . & Pontifex possit in iure tantum positivo dispentare .
potest pariter super istis debitis ebi
ositionem permittere ; itaut qui, Ver-.i gratia, dubet centum aureos creditoribus incertis , solvat tantum viginti pro fabrica Divi Petri, aut aliis, pauperibus, & sic liber maneat totaliter a debito , ut diximus quavL 3κart. 5.; Ubi ostendimus, quod si polbcompositionem compareat dominus , probabile sit rem illam non esse restituendam , cum compolitio aequivaleat praescriptioni, & restitutioni: Ustundimiis etiam, compositionem probabiliter posse etiam ab Episcopo fieri pro sua Dioecesi. IL Addimus nunc , quod si cred tores sint certi, & cogniti, Pontifex non possit liberare a restitutione debitorem , nisi tamen gravis causa subsit ; quia non potest Pontifex , aut Princeps absque justa causa donare bona unius alteri, cum non sit dom, nus bonorum siubditorum, sed tantum defensor juris illorum, & judex, vindexque criminumisi tamen causa justa subsit . faciens ad spirituale regi men , potest dispensatio Pontificis a restitutione eximere debitorem, cum habeat Pontifex potestatem indirectam in bona temporalia subditorum; qua
tenus scilicet ad bonum illorum spiri
139쪽
male conducunt; inde sicut potest
pro criminibus mulctas pecuniarias im- Ponere . ita potest condonare restit tiones criminosis faciendas, ut notat Leg cap. I 6. num. 8 I. . Si enim POt- est Pontifex in poenam alicujus crimunis, puta haeresis, privare reum dominio rerum suarum , Sc eas addicere
fisco ; Si potest aliquando eximere su ditos ab obligatione serviendi , Obediendi , solvendi tributa , & ab aliis
vinculis etiam jurejurando confirmatis, quare non potest Pariter debit res eximere ab obligatione restituendi, cum hoc sit multo minus, quam
III. Quaeritur secundo . Quandonam Iuris , aut Iudicis auctoritas excuset debitorem a restitutione ζRespondeo cum Lessi hic excusare ψPrimo , quando res debita legitimo modo est praescripta, ut dicemus artω sequenti- Secundo , quando judex in poenam alicujus delicti per sententiam imponit hanc muriam , ne scilicet reinstituatur creditori, quod ei debeturo Verum in tali casti sententia debet nitiveritate , & non falsa praesumptione delicti . Tertio se quando aliquis Nivatus est osticio, beneficio, vel haeredurate peu sententiam juris ordine latam,
tunc qur ea postea obtinet, non tenetuc restituere se quamvis cognoscat condemnatum fuisse innocentem; dummodo non fuerit ipse causa talis inj me condemnationis. Quarto demum νquando judex ex aequitate adjudicat alicui aliquid quod alias in rigore ju- sitiae ei non deberetur. qui hoc pe
De Pra scriptione , quatenus a resti
II. Lex praescriptionis nan est institata inpaenam negligentia creditoris, sed ad lites snnumeras visandas, Nec
nititur in falsa praseumptione culpa illius is III. Quinque sunt Praescriptionis condiis riones . Possessio continuata , Ca paetias ρusdendi, Bona Ades, Tits- Ius probabiliter prasumptus, Er La- Uus temporis a lege definiti . IV. Ad prascriptionem requrritur. σμ it ροfessio civilis rei , quamvis sis s ne naturali ροfusione , V. Praescribere non 'test Lascus res EGetesiasticas. Nec religiosus aliquid prascribere potes. Quid de pupillo pG. Homo liber prascriba nequιν. Nec
ematur, vet accip/mur, post annoriri inta prascribi potest. Neque praescribi possum res j qua alienars non posunt j m res Ecclesiastea , nisi
VIL. Si bona Me per annos triginta pos eatur sus non solvendi debitum se prascribitur. Non prascribit tamen equi dubia sis coepit pumere, aur
iat bonam fidem intenrupit permalam sidem : Dubium tamen sue
Oemens bonam sidem non interrupit is
VILI. Num psi ι hares, s legatarius praeseribere , I bona Ade habeaneres, quas testatur , qui mala si eas possidebar ruo Nuis pust prodese ad praescrin diam bona Ides orta ex agnoranti iuris clari, saltem post spatium re
a. Ignoran ia furis, qua non prodest ad praescribendam rem inalienabile- ,. prods ad prascribendos fructus talis rei, relate ad quos Euoramia ess' potius facts. XI. Titurus probabiliter prasu tus non eodem modo requiritur ad prascria
140쪽
De Prasierinimis excusante a Restitutione '. bendum , quam bona fides ; sm illo quippe prascribuur θatio ariginta
AEnnorum , vel quadraginta contra Ecclesiam, aut centum contra Ecessam Romanam 3 Et se ius com mune repugnet ad prascribendum, adhue seu cit tempus ammemorabile , in quo tνιulus praesumitur : Nunquam tamen sine bona Me legis e prascribitur. XII. Usucapio praeter titulum. ct bonam
em, requirit triennium inter sentes, or quadriennium inter a sentes; Sine tisulo aurem requιrit spatium triginta annorum. Praescriaptio vero exgit decem annos anter
praesentes , viginti inter absentes , ct fine latuis triginta . At contra Ecclesiam quadraginta , ct contra. Ecclesiam Romanam centum. XILL in consuetudo contra legem ρr
scribat, satis est, vel quod passim
sat emtra le em conscio Superi re , vse quod inscio Superiore contra legem fiat per decennιum. I. Uaeritur primo , Quandonam
Praescriptio a restitutione de- obliget pRespondeo, Praescriptionem, & usucapionem . ut diximus quaest. a. art. I., non solum in foro externo , sed etiam in interno excusare a restituti ne, si adlint debita requisita . Ratio est, quia nemo tenetur rem suam restituere atqui possidens rem alienam bona fide per continuationem temp ris a lege constituti, facit rem suam, ut constat ex definitione Praescriptionis, quae est Acqustio dominii utilis, mel directi rei aliena per continuationem possessionis Datio tempor 3 a lege cons ιμιι. ex lege Usucapio , f. De usuca. piombus ergo non tenetur ad restitutionem: Quamvis verum sit, quod i cis piis, Ecclesiis , & minoribus comcedotur restitutio in integrum auctoritate judicia ; Sicut etiam majori a aetate in praescriptione decem, & vi.
ginti annorum conceditur spatium quatuor annorum ad repetendam rem suam, dummodo probent, praescripti
nem sutile factam ipsis iustiis, & abiaque sua negligentia , ex lege r. Daprascriptonibus apud Less. lib. 2. cap. 6. dub. I 8.
II. Opponitur primo ex GabrieL . Medin . . Adrian. apud Leg diab. II. . Lex praescriptionis videtur instituta in poenam negligentiae domini ; ergo si nulla domini intercessit negligentia , nec culpa in inquirenda re sua , non debet dominus per praescriptionem ea Irivari; & consequenter praescriptio .icet excuset debitorem a restitutionain foro fori. non tamen in soro poli. Respondeo, nego antecedens lex enim praescriptionis instituta est ob b num commune ad lites innumeras vitandas et Quare etiam sine culpa . &negligentia domini potest res praescribi, Itaut non teneatur possidens umquam illam restituere.
Opponitur secundo; Is, cui res adiudicatur in poenam Per sententiam Iudicis nitentem falsa praesuniptione delicti, tenetur ad restitutionem . ut modo diximus art. q. Atqui leges praescriptionis nituntur falsa praesumptione culpae . di negligentiae domini in inquirenda re sua ; ergo is , cui res per legem praescriptionis adjudicatur. tenetur semper in foro conscientiae ad
testitutionem. Resipondeo, concessa maiore , ne.
go minorem ; diximus enim legem praescriptionis non niti in prasumpti ne negligentiae domini , sed ordinari ad bonum commune . Verum conceLia etiam minore, nego consequentiam . Disparitas est . qui a Judex per illam sententiam non intendit transforre dominium, sed solum declarare quisnam sit dominus rei Unde ii talsum siesundamentum , in quo lutitur sententia Iudicis, ipsa quoque corruit, nec Dissiligod by Corale