장음표시 사용
121쪽
ri 6 Quasio V. vendidi, possum mihi illam vindicare;
Staut caeteris creditoribus Titii praeserendus sim.
VI. Quaeritur secundo , Sintne debulla certa praeserenda incertis δRespondeo cum communi affirmative ; Et ratio est, tum quia debita ce ea solvenda sunt creditoribus iure na-xurae, debita vero incerta solvenda sunt Pauperibus solum iure positivo, ut comis munius Doctores docent ; nam si ju- Te naturae deberentur pauperibus, non posset aliquando Pontifex in alia ope. Ta erogare s Ius autem naturale Prae- erendum est positivo: Tum etiam quia minus aegre ferunt personae indeterm bnatae , quod sibi restitutio non fiat , quam personae determinatae. VII. Quaeritur tertio, Sintne praeserenda debita ex contractu licito deb,
Respondeo, Medii . , Salon. , & 1ios apud Bonac. asserere . quod hahens plura debita , alia ex contractu licito, alia ex delicto, puta ex surto, a sura, Sc.. prius solvere debeat de- ,hita ex delicto . Nauar. econtra . &'Cajet. putant prius solvenda dsbita ex contractu licito. At communius DoctinxcS cum Μolin. , Vasq. , Lest , quod meutra debita possint aliis praeserri . . uando non extat res aliena in individuo; Unde debent omnia per ratam Testitui. Racio est, quia bona debit Tis non sunt magis hypothecata cre- toribus ex contractu, quam aliis.
Dices : Μajor injuria irrogata est Kreditoribus , quibus facienda est restitutio ex delicto , puta ex furto de-hitoris, quam aliis . ergo illis prius
restimendum est. Respondeo , nego consequentiam 3
sicuti si quis abstulerit Titio centum, di Cajo quinquaginta, majorem inj
rima irrogavit Titio, non tamen illud debitum tenetur phaeserre huic VIII Quaeritur quarto , SintnC Praeseleuta cibita ex contractu OucIOis , Articatus V. puta ex emptione, debitis ex contructu gratioso, puta ex donatione. lega to, dcc. ΘRespondeo cum Couar. amrmative .
Et ratio est , quia semper in promis. sione gratuita subintelligitur illa condiatio . Si decet . Si potero sine magna
dissicultate , Nisi status rerum mute tur ἰ Quare quia superveniente inopia debitoris, qui non est omnibus solvendo, status rerum notabiliter mutatur, nec potest sine magna dissicultate debitor stare promissis, ideo tenetur prius restituere debita ex contractu onero Q. quam gratioso . Illud hic notat Bonac., quod si h res post acquisitam haereditate in comtrahat debita ex contractu oneroso.
prius debeat solvero legata, quam ista debita. Ratio est, quia bona illa defuncti sunt tacite hypothecata pro legatis , & fideicommissis, ex lege Quιa ,
Cod. Communia, De legatis ; quae lex
intelligenda est , dummodo bona illa satis sint ad satisfacienda debita desii
cti. Verum tamen est, quod expensae necessariae ad iunus debitoris , juxta ualitatem defuncti , praecedant omne ebitum , ex lege penult. . Authent. De reliquiis, ct sumptibus funerum sicut etiam expensae factae causa haereditatis,
ut in testamento . inventario , &c. ;quia non est aequum, ut haeres ea haereditate sentiat solum onus expensi rum, di nullum commodum reportet,
quando omnia bona defuncti debentis creditoribus, ex lege Sancimus, Cod De 1ure deliberando. IX. Quaeritur quinto, Sintne praeserenda debita creditoribus realibus h bentibus pignus . vel hypothecam , quam debita creditoribus chirograph riis non habentibus pignus , aut hypothecam 3 Respondeo cum communi affirmatuve , quod constat tum ex lege Eos . Cod. Qui potiores in pignore , tum quia
Pignus , dc hypotheca ideo dantur
122쪽
ζώθηam ardine sieri debeat Restisatio C redi Oribas 1 creditori, ut in omni eventu possit ex iis curare sibi satisfieri; Si tamen eadem res fuerit pluribus hypothecata, regulariter loquendo praeferendus est ille, cui prius fuerit hypothecata, e iamsi prior hypotheca fuerit tantum
tacita. aut generalis, &posterior se rit expressa, aut specialis , ut constat
ex illa regula Iuris in s. Qui prior in
Dixi, regulariter loquendo, cum in iure nonnulli casus excipiantur, in qui- . hus posterior tempore praeserendus
est priori habenti hypothecam etiam expressam, & specialem. Primo enim si quis mutuavit pecuniam ad emptionem , vel resectionem , vel conservationem rei, verbi gratia . navis , aut
domus alteri prius hypothecatae ἰ aut si quis mutuavit pecuniam , ut satisfieret pro mercium vectura, aut pro conductione AEdium, in quibus me ces istae asservarentur . Et ratio est ,
quia sine tali mutuo hypotheca illa non extitisset; Unde prior creditor nihil.
aut parum commmodi ex ea reportaret adeoque non debet aegre krre , si postponatur illi, ex cujus pecunia res salva facta est. Secundo, hypotheca dotalis, per quam bona mariti sunt obligata uxori, ejusque descendentibus, praetertur aliis habentibus eadem bona obligata per hypothecam tacitam,
non vero expressam , ut notat Less. lib. a. cap. II. Qisp. q. . Ubi etiam notat
ex Sylvest. , quod quamvis expressa hy-POtheca prior praeseratur doti posteriori, & dos praeseratur mutuo posteriori per rc sectionem , non tamen se quitur, quod hypotheca expressa prior praeseratur mutuo posteriori per resectionem, quia in jure humano non tenet haec illatio Λ. vincit B., & B. vincit C. , ergo A. vincit C. Tertio, quando ex pecunia pupilli aliquid emitur. illud remanet hypothecatum pupillo , it aut aliis prioribus praeferendus sit .
.Quarto , si quis continiat cum fisco,
manent ejus bona fisco obligata cum privilesio praelationis. Demum, quam do quis mutuat alicui pecuniam ad m, litiam, videlicet ut equum , vel arma emat, aut in militia se sustentet, libbet hypothecam jure praelationis etiam ante dotem . etsi dote sit posterior . Verum de his consule Less Ioc. citi ,& Iuristas. X. Petes, An eodem modo, quando eadem res suit multis in solidum vendita diversis temporibus, praeferendus sit primus emptor pRespondeo cum communi praesere dum esse primum emptorem , si res nulli fuerit adhuc tradita . cum non possit tradi secundo emptori sine imjuria primi; Si tamen alicui ex empto ribus fuerit tradita, is praeferendus est. quia per traditionem translatum est
huic dominium rei . itaut habeat jus in re, alii vero habeant jus ad rem . ut supra explicavimus . Excipiendum
tamen, tum quando primo emptori ressuit etiam expresse hypothecata, tum quando secundus emptor, cui res fuit tradita, sciebat rem illam in fraudem primi emptoris alienari; tum demum, quando fuit vendita , aut donata E
clesiae, Monasteriis , Civitatibus, Hospitalibus , aliisque locis piis, quae absque traditione acquirunt rei dominium, ex lege ultima, Cod. De Sacrosanctis Eccle7., ut notat hic Bonac.
XI. Quaeritur sexto , Sintne praese rendi creditores chirographarii sea
personales non habentes hypothecam priores posterioribus νRespondeo cum communiori apud Les disp. 6. contra Gabriel. , Salon. . Tolet. . Si negative, sed restitutionem illis faciendam ad ratam quantitatis debiti , & juxta proportionem debiti ad debitum , ex lege 6. g. De Separa tumbus: Etenim Creditores illi aequa
te jus habent; Et regula illa, Quι prior
in tempore, potior in iure. valet solum
123쪽
pothecam sapra eandem rem , ut nintat Leg. ; quamvis opinio contraria
non sit improbabilis ob auctoritatem
XII. Quaeritur septimo . An inter Creditores personales non habentes ullum ius praelationis . praeserendus ,
qui petit debitum , aliis non Petent,
Respondeo rem communi astirmati. ve, sive in judicio, sive extra judicium exigat debitum suum,m sege Pupillus a Uisi in fraudem Creditorum squam is v sq. in . 2. dub. 3. id neget de
illo. qui petit extra judicium. Ratio est , quia diligentia posterioris credi eoris facit illum melioris conditionis iasicut hypotheca, & privilegium. Quod
si nemo petat, nemo potest praeserri. ct peccaret lethaliter contra iustitiam. qui aliquem praeserret; Sicut etiam Qui praedictum ordinem in restitutione fa-gienda non observaret; quia ordo legis civilis, quae non nititur falsae praesumptioni , obligat in conscientia , ut
XIII. Dubium tamen est primo , An creditor possis sibi retinere id, quod debitor sibi non petenti ante alios Blvit pRespondet Less dist. s. cum Molin. ,
ct altis inirmative ; quia non retinet Tem alteri hypothecatam, unde utiturlure suo , retinendo quod sibi debetur . Communius tamen cum Bonac.
hic, Re I, AZon negant. quia faciteontra jus aliorum creditorum . qui habent aequale ius in bona debitoriS. XIV. Dubium est secundo, An debitor possit aliquem pauperem credi. 1orem praeserre aliis ex solo titulo pau-Pertatis δRespondet D. ΤΚ opusc. 73. cap. x8. cum Valent. , Medii . , Sa , apud Less. affirmative . quia plus laesus est pauper ablatione rerum suarum . &plus indiget . CommuniuS tamen M Mut , quando pauper non est in ikndus R. trema, aut gravi necessitate, eo quoa omnes creditores habent aequale jus in hona debitoris.
alteri non hypothecatam accipit ab eo , qui non est soIvendo omnibus suis cre ditoribus, teneatur ad restitutionem pRespondeo , si illam rem accipiat titulo gratuito donationis . ianorans acceptionem illam esse in fraudem creditorum . tenetur istum ad restituti
nem ejus , in quo factus est ditior ἀmodo repetatur a creditoribus intra: annum a die scientiae . ex lege Ignoti iaCod. De revocandis iis , qua in framdem Creditorum apud Bonac. hic . Si vero, non accepit rem illam donatam. ignorans esse in fraudem creditorum. sed sciens , vel dubitans probabiliter donari in fraudem creditorum munius docent . quod teneatur restia tuere omne id, in quo per talem d nationem laesi simi creditores , quia culpabiliter cooperatus est actioni in justae damnificativae . At Molin. . Na Var. , & alii apud Bonac. negant, si donatarius non induxit donantem actdonandum , quia accipiendo rem iulam , videtur uti jure tuo . quam vix
per accidens sequatur alteri damnun . Quod si non accipiatur res illa tutulo gratuito, sed titulo Oneroso , verinhi gratia emptionis , eodem modo distinguendum ; nam si bona fide contrahens processit, non tenetur qui quam restituere, neque ratione rei a ceptae, neque ratione injustae accepti nis . cum hona fide perceperit, neque ex contracta, cum non se obligarit accipiendo rem nulli alteri obligatam alquicquam restituendum; si vero prω cessit mala fide, communius docent contra eosdem Molin. , & Nauar. pud eundem Bonac. , quod ad resti.
'tutionem teneatur, quatenus eX con
tractu laesi sunt creditores. Ex quibuς Insertur primo, nihil accipi poste
L ultimam voluntatem , testamen.
124쪽
oenam ordine fieri debear Rosisatis Creditoribus tum , fideicommissum , vel donationem causa mortis ab usurario, vel ,
Iio donatore, qui non est solvendo suis
creditoribus . Infertur secundo, uxorem, quae coninsumit res illas, quarum dominium habet maritus, teneri ad restitutionem.
si hoc faciat in fraudem creditorum; secus vero si non plus insumat, quam ipsi a marito datum sit. Insertur tertio. filios, qui suo labore , aut aliis inserviendo sine dedeeωre , aut alia ratione possunt se sustentare, non posse sustentari a parentihus in fraudem creditorum. Insertur quarto, eum, qui rem ab teri venditam , & nondum traditam mala fide emit. teneri ad restituti
nem, cum cooperetur ad actionem iniustain a Infertur ultimo, eum, qui contraxit
eum filia usitarii, qui non est semendo suis creditoribus, non posse qui quam in dotem accipere, si sciat s cerum non esse QIvendo; Si vero b na fide contraxit, posse promissam d
tem accipere saltem pro rata cum liis creditoribus.
XVI. Dubium est quarto, An d lator impotens satis fac e re suis cred, toribus, peccet contra iustitiam, si repudiet donationem, legatum, aut haereditatem, qua possit suis credit ribus satisfacere pRespondeo cum communi apud
tio est, quia cum debitor teneatur fatisfacere creditoribus, tenetur conse-
uenter ex justitia ponere ad talemnem ea media, quae sine gravi imcommodo potest ponere ς atqui sine pravi incommodo potest acceptare haereditatem, quae est medium ad tulem finem; ergo ex justitia tenetur haereditatem accestiare et Sicut igitur peccat contra ciraritatem, qui reipuit, verbi gratia, cibum sibi oblatum, quo possit proximum existentem in gravi necessitate sublevare ς ita peccat comtra iustitiam, qui respuit oblatam sibi haereditatem, qua possit creditoribus
satisfacere . cum ex eadem virtute , ex
qua obligamur ad ponendum finem, obligemur ad media. quae facile poni possunt. Verum quidem est, quod repudiatio talis haereditatis esset valida in soro externo'. ex lege, Qui autem si uisa in fraudem creditornm; noutamen esset licita.
125쪽
De Causis, ob quas omitti, vel differri possit Restitutio
CAula, ob quas restitutio licite differri potest , slint, Primo, damnum
ipsius debitoris. Secundo . damnum creditoris , vel tertiae Personae . Tertio, impotentia, praesertim si cum cessione bonorum adjungatur . Λddunt quarto nonnulli apud Less cap. I 6. dub. 9. excommunicationem creditoris; communius tamen id negant ; si enim potest excommunicato dari eleem syna, immo debet illi dari , ex obligatione charitatis in gravi necessitate . a sortiori debet illi dari, quod ex obligatione iustitiae ei debetur, excusa te ab hoc parvo commercio necessitate, vel utilitate creditoris ς Quamvis si sit excommunicatus vitandus. & in judicio exigat debitum, possit repelli . ex cap. Pia de Exceptionibus in s. Causae vero, ob quas restitutio licite omittitur . Primo sunt Remissio creditoris. Secundo. Compensatio. Tertio, Compositio . Quarto praescriptio . Quinto, Aliquando rei alienae interitus. Sexto, Ilidicis, vel juris auctoritas. Septimo, Aliquando etiam ingressius in religionem ; Ac demum juxta dicta art. I. superioris quaest. Solutio facta creditori Creditorio. Haec autem Omnia sequentibus articulis examinabimus.
ARTICULUS I. De Causis, ob quas differri potest
Restitutio. I. Differri potest restitutio, si debitor re-ν tuendo patiatur damnum duplo majus, quam patiatur credstor ex
rati dilatione ; ιel A pati deberet
acturam fama , aui aiserius damus notabatis.
II. Potes etiam disseret, s deberet aliter
vendere centum aureis rem valen
rem biscentum ; aut si deberet ven dere instrumenta sua arati , aut si
deberet vir nobilis artem manualem
ΠL. Sicut etiam si deberet eadere de proprio statu iuste acquisito , quam vis debita ex deli tis contracta sint. At s per usuras satus sublimior AEcquisitus sit . etiam haredes eum mutatione flatus tenentur restitu re; Sicus etiam si res is individuo resistienda fit. IV. Nequis restitutio differri, ne quis
grave damnum riteri sequatur . n. Quanam impotentia Hlationem restitutionis permittat pnL. Num licite disserens restitutionem teneatur ad interesse pMNI. In gravi nee Pate licitum est resistitionem disserre , non tamen furari. In extrema nec date dives tenetur ex charitate sterre pauperi res necessarias ; ct ex iustitia i rietur non impedire , ne illas Abi accipiat. IX. Cessis bonorum, seclusa imiotentia, non excusat a flatim re tuendo . id ea ferat pro foro externo pNequit Clericus cedere bonis cum
126쪽
n. Artifex, qui bonis cessi, tenetur em tia, aut filii latrociniis se immisceant errare , ficut prius, artem Jam . aut uxor siti copiam aliis faciat, bcci,
ωι posse suis creditoribui satisface- Quia tamen hujusimodi damnum sp, re quantum patest. Quid si religi rituale non est necessarium. sed volun-nem ingrediatur ν tarium, ideo notat Pal. tract 3 a. disp. . punct. II, quod in eo solum c
I. Uaeritur primo , Num possit se possit restitutio differri, in quo ex
restitutio differri , ne ma- charitate teneretur creditor tali dila-gnum damnum debitor patiatur tioni consentire; nam alias si credit Respondeo , quod si debitor rest, ri ex dilatione grave damnum tem p
tuendo pateretur damnum longe ma- rale eVeniret, ex quo non tenereturius , quam patiatur creditor ex dil consentire dilationi restitutionis . de. tione restitutionis, licite differri potest heret statim fieri restitutio. restitutio ; vocat autem Rebet da- Insertur secundo, non teneri debumnum longe majus, quod esset duplo torem restituere bona inferioris ordi- majus . in Ratio est, tum quia creditor nis cum jactura notabili boni ordinis est in tali cata irrationabiliter invitus, superioris. Ordo bonorum tempora auod ei restitutio differatur, cum πι- lium is est, ut in infimo loco pona itia non debeat adversari citaritati turres pretio aestimabiles, ut pecunia. tum etiam . quia restitutio facienda vestis, Sc.; in medio ponatur honor. est, ut ponatur aequalitas ;l in hoc re fama; in supremo vita, libertas ,
autem casu non videretur poni aequa- virginitas. sanitas, membra, Sc. litas, sed inaequalitas per restitutionem, Quare non tenetur restituere pecuni& ideo supra diximus, quod quando am , qui non potest illam restituere. in restitutione plures expensae facien- nec per se . nec per alium, sine not dae sunt, quam reS Ipsa valeat, potest hili iactura famae, aut valetudinis; &restitutio differri u Si tamen damnum, consequenter foemina, quae ex adulte quod sequeretur debitori ex restitu- rio peperit, non tenetur cum perici tione, non esset longe majus. quam Io vitae, vel famae manifestare adulte
illud, quod ex dilatione pateretur cre. rium ad impediendum damnum fili ditor . restitutio non potest disterri ; rum legitimorum : Si tamen iactura quia in pari damno potior est condi- boni superioris non sit notabilis, non elo innocentis: Verbi gratia, si exsati excusat; unde infamatus propter albis testificatione a te iacta immineat qua furta tenetur ad restitutionem ninalteri periculum suspendii, debet falsa vi surti cum periculo novae infamiae ;testificatio retractari, etiam cum Pari quia non videtur pati notabilem ins periculo . quod tu sis suspendendus, miam , qui iacturam sitae famae fecit
dummodo ex retractatione speretur propter aliqua furta. utilitas. , II. Insertur tertio, debitorem, ut re
Insertur hinc primo, quod si potest stituat, non teneri aut seipsum ve
licite differri restitutio, quando imm, dere. aut vendere domum, vel agrumnet grave damnum temporale longe multo vilius. quam valet; Verbi gra- majus. quam patiatur creditor ex di- tia domum valentem ducentis aureis latione restitutionis, a sortiori differri non tenetur vendere. si nonnisi cem Potest, quando imminet debitori, aut tum aureis potest venderer Idque ve- alteri grave damnum spirituale ; veris rum est, etiamsi obligatio restituendi
hi gratia . si ex restitutione debitor oriatur ex delicto, ut docet Leg. dub. conjiciat se in laqueum ex impatiem a. , Valent. , Bonac. . di alii contra
127쪽
vendere instrumenta suae artis , quae nego consequentiam. Disparitas est. vitam sustentant; Nec Vir nobilis te- quia magis est rem alienam auferre, netur artem manualem exercere, aut spoliando dominum possessione sua , privare se obsequio omnium famulo quam rem alienam retinere ς Sicuti rum, aut equorum, ut restituat; Quam magis est vulnuS inserre, quam vulneis vis debeat attenuare, & diminuere ri non mederi. victim, vestitum. & alias expensas , Ad confirmationem, nego etiam ut paulatim restituat servata decentia consequentiam propter eandem rati sui status . , nem, quia magis est pati damnum , HL Infertur quarto, posse licite dis- quam non habere lucrum, nec aequitas
serri restitutionem, quando debitor id postulat, ut creditor rebus suis careat non potest praestare, nisi cadat a prin ob lucrum debitoris, ut communiterprio statu, juste tamen acquisito ; D docent Doctores; Qui tamen id limi- Iioquin si injuste per rapinas , usuras, tant, nisi debitor tale lucrum quaerat Sc., statum suum acquiquisset, non ad satisfaciendum aliis creditoribus . diceretur cadere a proprio statu per quibus alioqui non esset solvendo; Iarestitutionem , sed potius transire ad eo enim casu creditor non censeretur proprium antiquum statum, restituem rationabiliter invitus.
do; o Idque verum est, etiamsi debi- y. Quaeritur secundo, Quandonamta contraxerit ex delicto, puta ex lu- differri possit restitutio ob damnum dis, scortis, conversationibus, dic. . imminens ipsi creditori. aut tertiae
ut communiter docent contra Less. , personae pMedin. , Nauar. apud Bonac.; debet Respondeo, posse disterri restitutio-
tamen diminuere victum, vestitum, & nem, suoties censetur futura graviter alias expensas, ac dotem filiarum, ne perniciosa ipsi creditori, aut cuivis al- creditor tantum detrimentum patiatur. teri . Ratio est, quia in tali casu do- Insertur ultimo, filium usurarii te- minus non censetur invitus , cum ex neri ad restitutionem. etiamsi facere Charitate . & aequitate teneatur pati
illam non possit sine mutatione status dilationem ad vitandum grave d acquisiti per usuras, dummodo absit mnum proximi , ut sese ostendimus infamia : Et universim res aliena in quaest. q. art. s. ; Ubi etiam diximus specie existens restitui debet. etiam cum Μolin. . Valenta , Less. contra quando damnum debitoris est longe Sanch. , & alios peccare graviter con- majus damno creditoris , ut notant tra charitatem , qui restituit domino Less , Bonac. , S alii communiter , rem, qua ille peccaturus est contra Mquia res semper clamat ad dominum. liaS virtutes a justitia, puta ad sorni IV. Opponitur contra praedicta et candum, Sc.; peccare vero probab Nemo potest accipere alienum ad v, lius contra justitiam, qui restituit d tandum proprium damnum notabiliter minorem, quae vel ipsi, vel alteri est majus; ergo neque potest retinere reS nocitura, verbi gratia gladium , quo alienas ac vitandum damnum suum mors infligenda est , si tamen com- notabiliter majus damno creditoris . mode potest restitutionem disserre. Confirmatur, quia nemo potest dis VI. Quaeritur tertio, Quaenam impinferre restitutionem , ne privetur no- tentia permittat dilationem restituti. tabili lucro; ergo neque poteΙt ditam nis re restitutionem debitam , ne subeat , Respondeo eum Tambur. hic. ix
damnum ninabile . - Iam .impotentiam excusare a restitu'
128쪽
cuandonam possis fione, qua debitor Primo non habet, unde solvat, cum ad impossibile nemo teneatur. Secundo, qua si solvat ,l fit raviter indigens, seu qua, ut modo
iximus, notabiliter cadit e siuo statu; quamvis enim in gravi necessitate nemo possit furari, potest tamen restitutionem debitor differre, ne in gravem necessitatem incurrat . ut notat
Bonac. hic. Tertio, de quidem a se
liori, qua si solvat, fit extreme indi. ens. Quarto, qua si solvat, cositur
ubire damnum notabiliter malus . quam sit damnum, quod creditor ex tali dilatione pateretur ; unde docet Bo
posse differre restitutionem , quando ad restituendum statim oporteret vendere centum rem valentem biscentum: Ubi notandum ex Less. Ioc. cit., quod si tales sint circumstantiae, ut nisi nunc fiat restitutio , non possit amplius deinde fieri, in tali eassi si res injuste ab-
Iata est, restitui debet statim, etiamsi magni sumptus essent faciendi. Si ve. ro res Praesertim parvi momenti sine duplo, vel triplo sumptu restitui domino amplius non potest , probabile est ex Lesi cap. et s. dub. 8. dari posse pretium aequivalens ; praesumi enim potest id domino non displicere, quia justitia charitati non adversatur,
UII.Dubium est primo,an qui ob causas praedictas differt restitutionem, o, ligetur ad interesse, quod creditor pMtitur ex tali dilatione, videlicet ad imerum cessans, & ad damnum emeringens
Respondeo juxta dicta, cum depoς sessore malae fidei, teneri ad intereia se, si differat solutionem debiti ex delicto; quia talis mora fuit culpabilis in causa, videlicet in injusta accepti
ne . Ita Molin. , Laym. contra Nauar. sect. Io. . Pal. Si vero differatur solu- 'tio debiti ex contractu, non tenetur
quaest. A. Punct. I. quia cum mora
neque in se , neque in sua causa sit culpabilis , damnum illud imputari
non potest debitori, atque adeo non debet compensari . Si tamen debitor differat solutionem ad vitandum suum magnum incommodum, videtur oblis gandus ad restitutionem damni, quod creditor patitur ex dilatione restituti nis, ex Molin. , & aliis apud eundem Bonae. ἔ quia par non est, ut debitor servet seipsum indemnem cum damno creditoris, quando debitor revera est
solvendo quamvis cum magno , aut notabili incommodo.
VIII. Dubium est secundo, An sicuti impotentia, & inopia debitoris excusata restitutione . ita excuset etiam a peccato serti; unde liceat urgente necessitate accipere res alienas
Respondeo, in communi, & gravi
necessitate non esse licitum furari: Quicquid in contrarium senserint nonnulli
pud Dian. par. s. tract. 8. resiol. sunde merito damnatur ab Innoc. XI.
propos 3 s. dicens, Permissum esse Imrari non solum in extrema , sed etiam in gravi: Econtra licitum est in extrema necessitate , in qua omnia sunt communia ; Immo ex Less. cap. I a. num. TI., & aliis apud Hurtad. , licitum etiam id est in valde gravi nececsitate, quae comparetur extremae; cum
quilibet malit mori. verbi gratia, quam esse in proximo periculo itupri, servi
tutis. Vitae miserrimae, &c.. Ratio est, quia iure naturae talis necessitas facit res communes, sicuti erant ante diu,sionem, & appropriationem jure gemitum, & civili introductam; Etenim jus positivum non potest praejudicare juri , quod a natura quisque habet tuendi vitam suam: Sicut autem potest sic indigens furari per seipsum, ita pO est per alium, qui sit suum instrumentum , quando hic non potest de suo illum sublevare. Notandum tamen , quod extrem in. Diuitigod by Corale
129쪽
indigens non potest ab extreme Indugente furari, quia melior est conditio possidentiS. Dubium est tertio, Utrum extreme indigenti debeat quilibet subvenire ex iustitia, an solum ex charitate, & m, sericordia ρRespondeo cum Tambur., Pal., Lug., duas inesse diviti obligationes, prima est offerendi extreme indigenti res ne cessarias Secunda, non impediendi. Me illas accipiat ; sic enim satisfacit Praecepto sublevandi proximum; Μandavit enim Deus unicuique de proximo suo : obligatio tamen offerendixes necessarias est ex sola charitate . o misericordia, ad quam spectat su, lavare miserias ἱ obligatio vero non impediendi, ne illas accipiat , est ex
justitia; quia sicut quilibet habet ius accipiendi adespota . idest quae sub
nullius dominio sunt, ita extreme inis digens habet jus accipiendi, quodcumque est sibi necessarium; cum tunc mmnia sint communia: Unde fit, ut si dives impediat talem acceptionem , Reneatur ad damna secuta I secus vero si solum non osterat . Utrum autem qui in extrema necessitate Tes alienas consumpsit, teneatur deinde restorescente fortuna restituere pdiximus jam cum de possessore malae fidei . IX. Quaeritur quarto. An cessio h aiorum sit causa, ut differatur solum, an vero ut omittatur restitutio Respondeo. cessionem bonorum nullatenus in foro interno eximere ab O, ligatione statim restituendi. si non sit conjuncta cum impotentia debitoris . In kro autem externo post cessionem honorum debitor non potest in carcerem detrudi, donec non acquisierithona superflua ad sui, suorumque su 1lentationem , ex lege Qua boms , st. De cessiona honorum . Quare debita per cessionem bonorum nullate S c unguuntur, sed solum in foro exter- Anienias L.
no consopiuntur. sicuti eoa piuntur in foro interno , quando debitor ea vere impotens fatisfacere. etiamsi cessio bonorum fiat cum quibu lant ignominiosis actibus juxta loci consuetudinem; verbi gratia, sedendo in i co publico cum corda capiti imposita,
ut communiter docent apud Les cap. 16. dub. S. contra nonnullos . Ratio est, quia talis poena non potest extinguere Obligationem naturalem restiis tuendi. nec in foro externo impon, tur, ut debitor a restitutione Iiberetur,
sed ut plectatur culpa, quae praesumitur ab eo admisia. Notandum hie primo, Cleticum Lnopem nec teneri bonis cedere, nec
posse in carcerem detrudi ob debita , ut docet Abbas, Immola, & alii apud
Lessi ex cap. Odoard. 3. . De solutiom-bus, quia Clericus non poteli conveniri, nisi quatenus solvere potest, de ductis ne cestariis alimentis, ne in OP- probrium status Ecclesiastici cogarunmendicare; ut colligitur ex dicto C pit. Odoardus, ct communiter DOct res docent. Nec potest Clericus huic privilegio cedere . Nomine autem Clinrici non est intelligendus solum Clericus sacrorum ordinum, & qui pro prio ministerio Ecclesiae inseruit , sessi omnes Clerici, ex Rebuis, aut saltem ex Lem omnes Clerici, qui ex Tr dent, sessi a s. cap. 6. gaudent privilegio fori. ut sunt, Primo, initiati Samcris ordinibus. Secundo, habentes beneficium Ecclesiasticum. Tertio, Ct rici, qui deserentes habitum, & to suram alicui Ecclesiae ex mandato tapiscopi inserviunt. Quarto , Clerici, qui isti seminario Clericorum . aut iaaliqua schola, vel universitate de licentia Episcopi, quia in via ad majore S. Ordines versantur , di habitum cum tonsura gestant; Exceptis tamen comjugatis, qui si cum virSine contraxerint . & alicui Ecclesiae de mandat
Episcopi inserviant , & habitum, ac
130쪽
uuandonam possis Restitutis disserri r Iastonsuram deserant, gaudent quidem privilegio Canonis, & fori , non tumen caeteris Clericorum privilegiis. X. Notandum secundo , eum, qui cogitur cedere bonis suis, posse occultare quantum satis est, ne pro sua conditione indecore vivat, seu quantum satis est ad tenuem sui, & suorum s sentationem juxta statum suum, etiamsi debita propter delicta notoria con
traxerit , cum non teneatur ad restitutionem cum tanto suo incommodo, ut communiter docent contra Μedin. ,
ct Adrian. apud Dian. pari. 3. tract. A. resol. 78. Quod tamen semper intelligendum est, nisi creditores ex desectu restitutionis cogantur in similem miserum statum descendere ; nam in tali casu melior esse debet conditio creditoris innocentis, quam debitoris rei, & hic potius, quam ille debet enatu suo cadere. Hinc SOt., AZOr. , Coelestin. , & alii apud Dian. Part. tract. I . resol. 87. docent, quod res, & filii, quorum maritus, Vel parentes ad magnam penuriam sunt redacti, sive culpabiliter, sive inculpabiliter, si post eorum mortem inveniantur impotentes solvere debita a m rito , vel patre contracta , possint exhonis relictis occultare, quantum satis est ad vitam, suumqne statum honeste conservandum a & si in judicio
requirantur, polsint cum aequivocati ne congrua jurare se nihil occultasse,
hoc est, nihil aliis debitum ; & prin
pter eandem rationem non incurrant cxcommunicationem sorte latam comtra occultantes sua bona. Notandum tertio ex Leg. cap. I 6.dub. 3., ct Nauar. , quod qui cedithonis, habens debita ex delicto notorio, non possit tantum retinere , quantum si ex contractu debeat , & casu aliquo in grande infortunium inciderit. Ratio est clara, tum quia aequum est, ut magis patiatur, qui sua culpa non est solvendo, quam qui citra culpam; tum etiam quia, qui alienis pibus novum statum acquisivit non diacitur cadere a proprio statu, si ali na restituens in statu humiliori sit. XI. Rogabis : Num artifex, verbi gratia, qui cessit boniS, teneatur deinde exercere, sicut antea, artem suam, ut possit praeter victum sibi nece sarium acquirere, unde ex parte fautem creditoribus satisfaciat, an vero possit licite otiari pRespondeo cum communi apud
Taniburi tract. q. caP. I. g. s. , quod teneatur operari, sicut antea, ut reinstituat quantum potest, tam debita ex delicto, quam ex contractu; cum enim per cessionem bonorum non sit
extincta, sed consopita obligatio restia tutionis, sequitur quod teneatur debutor facere quantum potest sine suo gravi incommodo , ut tali obligati ni satisfaciat. Et ratio a priori est , quia qui tenetur ad ponendum finem.
tenetur etiam ponere media saltem ordinaria ad ponendum talem finem; Verbi gratia, qui tenetur recitare ho
ras, tenetur etiam comparare brevi
rium, & paterfamilias, qui tenetur alere suos , tenetur pariter ex virtute pietatis ad conquirendum victum conis
1lietis hominum laboribus, ut possit suam familiam alere; ergo pariter qui
tenetur restituere , tenetur adhibere
media ordinaria ad satisfaciendum ,
atque adeo tenetur exercere, ut a tea, artem suam; quamviS non tene tur extraordinarios labores, aut cum
gravi incommodo subire ; Et ideo diximus, ex justitia obligari hujusmodi debitores ad non repudiandam haereduratem, aut donationem , qua possint suis creditoribus satisfacere. Dices: Qui aere alieno gravatus, non habens unde reddat, religiosain vitam suscipit, non tenetur in religione laborare , aut haereditatem non repudiare,
ut suis creditoribus satisfaciat ; ergo neque in casu nostro Antecedens