장음표시 사용
201쪽
bemus iis dotibus , quibus sumus donati, nec aut alias, aut maiores exquirere , aut impudentius in Dei consilialia inquirere, cur has potius , quam alias, aut cur non majores dederit . Quod tam ei ineptum adrogans, quam si quis exquirat curiosius , cur materiae soliditas, cur igni calor sit inditu cur materia metallica aquam , aut aerem mole sua non exaequet. Factarum quidem rerum omnium fines, ac propterea ratione sint necesse est, sed quas scire minime necelsarium est , ac impudentissimum in arcanis sapientiae Dei perquisitis nec repertis, naturae suae poenitere, aut adversus Dei providentiam indignari. g. a. Quae omnium hominum animis libertatis tio inest, clara ea est in naturae nostrae lassiciens, nisi abutamur. Nempe apud omnes homines is ex libertate agere dicitur , qui sua vi, ex propria boni vel mali ratione cum voluptate agit cis vero ex necessitate, qui contra boni vel mali propriam rationem is invitus operatur. Itaque lubenter agere invite velut contraria inter homines habentur . Ne aliam quidem homines, quum de laesa libertate queruntur , expostulant. Ea si detur vivendiis operandi optio , tum se plane liberos dicunt . Eam vero facultatem agendi ex propria boni vel mali ratione sibi inesse intimitus persentiscunt nec ullus est aut tam doctus, perspicax,
aut tam stupidus, pectoris obtusi , qui ulli sophistarum conclusiunculis ab ea persuasione se dimoveri patiatur. Ea quoque Urae lassiciens est , si recte uti didicerimus, quod sequentibus patebit. f. . Ex quibus sequitur , ut eae actiones quae ex ratione boni vel mali propria cum voluptate in nobis
nascuntur liberae sint quae vero nec a ratione .voluntate nostra proventuri vel nobis invitis , L se , aut fieri pergunt , necessariae . Quumque nemo sit, qui posteriores has non habuerit necessarias nemo esse potest , nisi qui insanire velit , cui primae non sint liberae 3. 4. Voluntas est ultima mentis determinatio quum ali-
202쪽
186 ELEMENTOR. l. aliquid eligimus , aut aversamur, ex ratione boni, vel mali propria proficiscens non igitur consistere potest sine ratione . Ergo ratio sufficiens voluntatum nostr rum, seu elestionum, cessationum liberarum , ratio est boni vel mali propria . Nam tota ratio sussiciens cur aliquid eligamus ratio est boni , seu potius bonum ipsum repraesentatum is objectivum eis tota ratio cur aliquid aversamur , est ratio inali, seu malim ipsum repraesentatum . Et prior quidem ratio voluptate operatur posterior dolores. Ut id etiam intelligatur, proxima operationum nostrarum liberarum motiva esse voluptatem dolorem , nec rationem alio modo voluntatem fleti feres, nisi voluptatis doloris ope . is instrumentis tota regitur humana natura ah. 3. 3. Plures sunt hominis actiones , quae ex voluntate manant, seu quae , posita voluntate , exsistunt. Eius rei intime conscii sumus . Ex gr. posita voluntate movendi oculos , manus , linguam c. actioneς istae statim exsistunt, nisi quum organa sunt impedita. Plures quoque sunt cessationes ab agendo , quae a voluntate pendent, velut quum cesso a movendis oculis,
manibus, lingua c. Idem observatur etiam in animi plerisque cogitationibus f. 6. Quum dico actiones quasdam , aut cessationes pendere a voluntate , immediatam causam actionum, aut cessationum pecto. Nulla enim est alia immediata causa actionum aut cessationum hujusmodi , nisi voluntas , id est ultima mentis ex gatione boni vel mali
determinatio Q. . . sed quust voluntatis immediata
a me quum dicimur. non id intelligimus , rationes honi ei mali iam quoque istis vendi cene , quμnisi in natura ipsa sit, nullo pasto inde procreari poteν ,
203쪽
PAns ALTER A. 87 eausa determinans sit voluptas , vel dolor ibidem Qvoluptatis autem, doloris causa procreatrix perceptio boni vel mali ambae istae causae sunt, licet non immediatae, valde tamen proximae is conjunctissimae, aftionum . aut cessationum, ad quae duo genera omnes actiones liberas consero. Et sunt quidem causae aliae, aut potius concausae perceptionum boni vel mali; sed utcumque ab iis mens dependeat in suis perceptionibus, seu excipiendo ab iis ideas, seu subsidium quod umque ad agendum , quod nunc scire parum refert quum ejusmodi concausae, non auferant menti activitatem in suas operationes, nec vim inserant necessariam, ut velimus , nolimus nos impellant , sintque ab actionibus liberis remotissimae , imperite faciunt ii , qui inde tantum. actionum nostrarum principia accersunt Scilicet recte inde repeterentur, si homo non nisi pura esset machina mechanica , nullo ipse activo agendi principio praeditus nunc quum Mens urnana principium sit activum energiae operationum vitae, saltem rationalis, eaque nec corpus sit, aut corporea qualitas, nec anima mundana , nec Deus ex demonii ratis in ea tantum,' ex ea principium immediatum actionum cessationum liberarum petendum est aliae vero caulae spectandae veluti subsidia quaedam achivi
hujus principit. . . . Homo in pluribus est liber Scilicet libertasei' facultas agendi vel cessandi ex propria ratione cum voluptate f. a.); in pluribus agimus aut celsamus exspropria ratione cum voluptate Oecf. in pluribu ergo liberi sumus. Dico autem in pluribus, quod liber.
tas nolira infinita non est e is continetur terminis Nec tamen idcirco minus sumus liberi . Saltem eam aquam habeamus, libertas naturae nostrae consentanene sit, nisi abutamur, sussiciens. Porro statuta in homine libertate, eiusque natura paucis explicata, iejus libertatis proprietates, modificationes ita quirendum est eaque refellenda qui e adversus philosophi plu-
204쪽
rimi sunt molitici in primis obbes a Q tomus Collinus φ.
g. . Principio , libertas nostra in inclinationes , aut declinationes naturales, seu impetum, vim naturae nostrae erga ipsum bonum,' aversationes ab is fio malo imperium non extendit: sunt enim eae naturae hominis insitae in naturales e moralia vero, quod esu
lae docent, libertati subesse nequeunt. Meterea me perpetuo Q inhia conatu in nos sunt. Miemque confultation -νοε libertatis si , praevertunt a Inde sit, apud philos os a Sones, quae ex ii
viribus inconsulta ratione, emergunt, in censum acti
num moralium,in , ut vocant, humanarum, non ve
niant. Nam ea demum a Philosophis voluntas libera habetur quae mere , se consilio determinatur ouod ab Aristotela adnotatum vanescistinueriin Scho
Earum inclinationum declinationum , demimus ratis su sens in Dei oluntate , his ii, ni unice est posita . At sunt inclinationes aliae aut declinationes peculiares, quae ex generalium illarum moderatione' determinatione insbiecta particularia existunt . Earum ratio inciens sunt ideae bonorum vel malorum peculiarium voluptate aut dolore natu ni nostram innectentes . In has libertas mixta cum Ἀecessitate q-dam nobis inest. Et quidem liberi sumus in eo, ut possimus earum nitanationum arausas, ideas nempe bonorum, vel malorum peculi
rium, in consultationem rationis revocare, perpendere accuratius, quandoque etiam exhibere nobis alias, aut eas investigare, aloe interim a prioribus animum
tantisis abducere. At satis semel irisque notionibus honi vel mali, ni , ob aesum si 'exione' a In ouis de libret ceg. b Recheriles surcia liberi in Ctae l. Leibn. N L
205쪽
rionis, o appetistic, genitis commotionibus, necessario Mens rapitur in electionem , aut fugam. Quod scholae aliis efferunt verbis , Non potes mens bonum qua bonamnversari , multim qua malum seditari io. Inclinationes animi declinationes particula . Te non omnes sunt aeque vehementes r habent ergo suas intensitates , quae commode per gradus distinaui Possunt. Earum nunc intensitatum auiae physicae investigandae sunt , ut quatenus in eas possit libertas quo vero conssistat , intelligatur clarius. Est autem id faciendum accurate , quandoquidem actionum plerarumque vitae humanae sontes in hujusmodi inclinationibus,
aut declinationibus continentur.
H. Exploratum est 'ut illas generales Cf. 8 ita has peculiares inclinationes in bonum , vel malum ferri , velut in fines. Sed oportet Philosophum distinguere inter bona mala obiectiva , a bona, mala realia . Bonum malum objectivum voco quantitatem boni vel mali , quae in de boni vel mali apparet , eate vero, quae in rebus ipsis , quae esu bonae, vel Falae percipiuntur, inest . Non semper aequalia sunt obiectivum, reale bonum , obiectivum reale malum.
Nam possunt reale bonum , ac malum minora , aut majora apparere e post uni diversa et potest malum apparere bonum, bonum vero malum mihi frequentius in vita
humana accidit . Nec quidquam cicacius hominum miseriam progignit a . . f. a. Inclinariones , aut declinationes animi peculiares non pendent nisi a bonis , vel malis obiectivis
nam pendent ab deis bonorum vel malorum peculiarium generales inclinationes voluptateis dolore moderantium , di determinantium j. 9. . Ex quo consequitur , ut earum inclinationum, declinationum gra
dus intensitatis snt in ratione bonorum , vel malorum . a Intellectus non percipit res per modum rerum piarum, sed per modum sui, inquit cogitate S.
206쪽
19 ELEMENTOR METAPH. objectivorum . Ut si , ex . . ouantitas boni obiectivili π:6. Winclinationis erga illud intensitas erit, . Porro si mali objectivi quantitas si erit declia nationis intensias, . Ea quum sint manifesta , non admodum perspecte , ut solebat. Renatus Cartesius a voluptatem ex magnitudine perfectionis realis illam producentis esse metiendam scripsit nihil enim exploratius est, quam voluptatem dolorem oriri ex bono aut malo obiectivo, non reali.
13. Nec minus Willud verum est, posse plerumque bonum reale producere in animo nostro declinati nem , malum vero reale inclinationem ς quum illud pro
malo , hoc pro bono traduci possit f. i. Cui sim de illud est , posse majus bonum reale inclinationem
minorem facere , quam minus ut minus malum declinationem progignere maiorem, quam majuso quod postremum tum potissimum contingit, quum majus ma-itim distantius est , minus vero propinquius Scilicet
quemadmodum corpora in ratione distantiae ab oculo majora aut minora videntur , ita appetitus nostri , aut aversationis obiecta crescunt aut decrescunt in ratione
plusquam ortassis duplicata distantiarum. f. 14. Duo bona o estiυ aequalia , sed opposita , inclinationem quidem generalem vagam progignere possunt, particularem vero nullam. Nempe inclinatio generalis nascitur ex opinione honi ut boni : quum autem duo bona obiectiva utcumque diversa unum snt in ratione boni , perstat integra eorum activitas
ut bonorum progignunt ergo inclinationem enc. alem vagam se innatam excitant, agitant, ovent . Quod erat primum . Jam quum inclinationes animi peculiares sint animi erga peculiaria objecta determinationes seu inflexionei nec possit mul in oppositas partes animus flectio ob aequalitatem vero bonorum ne in alte
yutram quidem possitis essicitur, ut quousque bona illa
207쪽
PAns ALTER I91 obiectiva sunt aequalia nullam peculiarem inclinati nena, aut actionem producant. Quare si in alterutrum mens se determinat, id quod ob libertatem pdtest, non inde determinatur, sed alias rationes sectatur. Quam emAristoteles exemplo capilli omni ex parte aequalis resistentiae explicuito eum nempe capillum nulla in parte rumpi posse, quacumque adhibita vi , arbitratus est quod utcumque salsum , clare tamen explicat, quod ille voluit
quodque scholastici magna consensione sectati sunt. 'g. 3. Si idem objectum A duas in nobis producat
adeas unam boni , alteram mali C. intensitate aequales , sed contrarias, nulla, inde sequi potest peculiaris Mentis inclinatio . Sit itidem Tet , erunt inclinatio' declinatio aequales ergo erit inclinatio
dest nulla, ' g. 6. Intensitates honorum vel malorum obiectiv rum lunt ipsae dearum bonorum vel malorum intensitates . Intensitatem vero id earum bonorum vel malorum voco clamatem , distinctionem, plenitudinem , aut obscv ritatem , confusionem , imperfectionem . . 7. Si idςae sunt innatae, bonorum vel malorum intentitates sunt ipsae innatae ex . I6. . At quum experientia doceat majori hominum parte realia mala esse bona secti contra realia hona est e mala obveetiva si deae sunt innatae, idest Menti a Deo communicatae, sequetur Deum hominibus illudere . duodintolerabile est absurdum . Idem diei potest , si Deus singillatim in nobis ideas producat, prout nobis sunt illae ad munera nostra perficienda necessariae aut si in su essentia manifestet. Quod argumentum invictum est con tra tria illa systemata f. 8. Postulo ut omnes deae nostrae statuantursensus
elle, di meditationis atque es. Nam quamquam ea opinio alae sit controversa , est tamen, naturae numanae consentaneain phaenomenis cogitationis humanae X pucandis accommodatior in praesentibus philoso-
208쪽
f. 9. Pro varia intensitate externorum obiectorum in nos agentium , variat intensitas impressionum in nobis factariam . Axioma est exploratum. g. ro Constitutio subjecti , in quo fit impressito aliqua, ad intensitatem ejus impressionis plurimum facit. Antiquum est verum Scholarum proverbium , quidquid recipitur per modum recipientis recipitur . Ex gr. Si viis et urgeas objectum , cuius resistentia sit, , alterum cujus sit resistentiam r. actionis in iis intensi . tas non erit aequalis . Ex quo fit, ut intensitas impressionis ab obiecto aliquo in nobis factae metienda sit non in ratione tantum magnitudinis objecti , sed etiam dispositionis naturae humanae in qua fit. Quumque conititutiones hominum seu temperamenta nec eadem sint in omnibus, nec in eodem homine quovis tempore eadem inde intelligitur , qui fiat , ut impressiones ab iisdem obiectis , aut in diversis hominibus , aut in eo.
de homine temporibus diversis varient. . a I. Uoco animi consitutionem , quae existit ex eius habitibus aut intellectualibtis , aut moralibus4 ex assestibus,, ex praesentibus deis . Detur animus Mimhutus habitibus scientiarum theoreticarum Geometriae
Logicae , Metaphylicae , Physicae , Theologiae c. ejus constitutio diversa erit a constitutione animi di, qui aut iisdem habitibus non est informatus , aut non aeque, aut est imbutus diversis . Detur animus C, qui ornatus sit habitibus moralibus charitatis, misericordiae, iustitiae , sortitudinis , aliisque ad bonitatem morale nspectantibus, aut omnibus, aut plerisque , aut paucis ea animi constitutio erit diversa a constitutione animim, qui aut habitibus diversis sit formatus , aut non aeque , aut deformatus habitibus contrariis feritatis intemperantiae , irae, amoris venerei c. Praeterea itempore canimi C, D, iisdem habitibus imbuti non
easdem versent animo cogitationes , constitutiones varia, bunt . Huiusmodi animorum constitutiones, quemadmodum est perspicuum, infinitae est e possunt, non in diversis modo hominibus , sed in eodem diversis temporibus:
209쪽
xibus: nam pendent vel a minimis variationibus statuum animi . Earum otem omnium ratio habend est, quum perquiruntur moriva d*terimnationum voluntatu vhumanarum
s. 22. Pro v ria animi constitutione nant inpressiones in nobis ab obiectis externis fictae . Conis rium est eorum, quae supra dicta sunt . . Ex g. si i
iuriam eandem seceris homini stupido, homini per . 3icaci ii non eodem modo assicientur si feceris patienti, sorti temperanti, Wintemperanti, impotenti. iracundo, diverso certe modo agitabuntur. Ex eodemansolente phaenomeno non eodes modo commovebuntur
vulgus in philosephi. Eodem sermone pio non eodemmod asitabitur mulierculi. Hio', politicus, impius Atali viri fuse simoli nomine, diimmotiones iudicia vae; excitantur in diversis, pro presessionis
sectae affectionis alterius aetatis, sexus diversitate. 3. 3. Ex quibus sequitur intensitatem impressionum in nobis factarum a tribus pendere causis. I. intensitate,'iqnis externae. a. a temperamento corporis . 3- ab antini constitutione. Ut si omnia, eorumque consensio, ut repugnantia possent secte dimetiri, ponsent qubque iniensitates impres miculis subiici, indeque delibet. ii ii is determinati
ne animi magna probabilitate pervideri f. 24. Porro quum de his disseritur, non solum ad examen conferenda sunt, quae impressiones facilioresessiciunt, verum etiam quae remotantur, quominus impressiones illae nascuntur, aut aera earum quidpiam quantit te detrahunt, conserendarim ei & agentes eamae,' resistentes . Ex g. - disteptatur, quanta cum vi Iulnis ' meis se determinaversi ad sibi Roma in Remp. subi usndam, in censum cum primis veni,
debent causae liui pellentes . . externi boni consequutio a corporis temperamentum . animi affectus, praecipue ambitio regni , aut gloriae, invidentia nominis Pompejani. . externa auxilia unde magnos animos
homines facere sesentini is exim diMrre
210쪽
1M ELEMENT h. ΕΥ ΑΡΗ.tes. I. amor libertatis Patriae, si qui ullus superfuit et notiones honesti ciuiti . difficultas . . vires adversae. . pericula quae id facinus consequi poterant Rc. Quibus omnibus inter se co latis, quum apparet majoris fuisse impellenter causas, intelligitur, qui is homo adversu removentes agere potueritin voluerit. Infinita sunt similia facta , quorum similes sunt causae aue Boni , vel mali festivi , intensitas est in ratione intensitatis impressionum nam bonum vel malum
obiectivum sunt ipsae ideae boni, vel mali, β. 6. rponantur deae istae adventitiae 3. I 80 eae erunt impressiones ab objectis externis in nobis factaeo ab illis igitur objectis pendebunt in ratione igitur intensitatum earum impressionum erunt ideae, atque idcirco bona, vel mala obiectiva. Quod si jam ponantur esse deae factitiae eae proculdubio erunt in ratione Astitutionis animi
temperiei corpori actianum externarum .' cum a tem intensitas impressionum sit in ratione composita horum omnium 4 23. id earum quoque factitiarur' intensitas erit in ratione impression Vm. 3. 26. Inclinationes,' declinationes peculiares pe
dent ab impressionibus,' sunt in ration e earum impressi pnum. Nempe pendent a bonis aut malis obiectivis ia. , bona autem, mala objectiva ah m-piessionibus *ia 3. inde ergo Mincimationesin declinationes sunt igitur in ratione bonorum, vel malorum objectivorum os ex superior bona vero mala objectiva in raticii Ampressionum aue . 27. Uoluntlites pendent a libertate determinata arauone ope imprelsionum, seu ope appetitus, ut loquuntur scholastici Scilicet obantates sunt ultimae mentis determinationes erga bona obiectiva, aut a malis objectivis eae vero determitiationes perident ab inclinati nibus, aut declinationibus istae a ratione bonorum vel malorum obiectivorum flectente libertatem omnia ex demonstratis ergo inde quoque voluntates. f. 28. Quae hucusque dixi, ea ex contemplatione peculiaris naturae meae mihi videor deduxisse sed quum