Elementa metaphysicae mathematicum in morem adornatorum ab Antonio Genuensi ..

231쪽

. . . . . A A ars cumque reparari statim haec omnia. Sunt quidem ha tus laetitiae, aut tristitiae ex perceptionibus rerum putachrarum , aut tristium provenientes; sed non immediate . . Cogitatio rerum bonarum is pulchrarum agitationem maiorem excitat in humani corporis fluidis , inde perspiratio justa , aliique motus expeditici hinc vero laetitia , quae semper est in ratione harum motionum , evasorum dilatationis, ac fluidorum expediti cursus . In' de reddenda ratio , cur lacrymis hilarescant melanch lici, cur laetior mens post lacrymas. Rerum contra noxia rumis tristium conuatio coarctat fluidorum vasa motum retardata hinc turbatio ori isti . Hinc quo

que tristes illi perpetuo , qui durioribus' adustioribu

sunt compacti fibris , lentiorique fluidorum motu, rara perspiratione , impedita evacuatione . ,3 Exploratum et affect iis omnes esse coniunctos

cum motione quadam praeternaturali fluidorum, aliarumque corporis partium . Esse autem poteti ea motio . . i. aut aequalisis lenis . a. aut aequalis in toto corpore , sed paulo intensior . . aut minime aequalis in toto cor- ore , sed quae naturales corporis actiones praepediat . q. aut quae magnopere perturbat. Prima aequabit eni Voluptatem gignit in laetitiam , ualis amor sub sui initium iam , ut inquiunt, latonicus est . Alte- ra paulo intensiorem voluptatem. At quum quo intensio motus evadit, eo est vicinio turbationi , inde intensassimam laetitiam maeror comitatur seu statim in 'fra naturalem eo motu compresso, seu paulatim Tertia levem tristitiam progignit is inquietudinem , ve- luti paulo ferventior amor . Quarta intensum nim dolorem . Atque ea generalis ei ratio expediendi , Gie omnes affectus, qui ex boni opinione nascuutur laetita: am, qui ex mali percepti ne tristitiam secum adnexam ha - eant cur quidam sint , qui aut mixt*m cum 'aer titia tristitiam , aut falsa audia cx.ς eut q. Eodem modo excitantur voluptatesin dolores bri se poris gestientes Ex g. defectura ibi vel potionis, sub- o scio , in qu lentriculi actio exteratur, nem

232쪽

M ELEMENTOR META pH. cesse est ut harmonia vitae perturbetur inde dolor fiornis, aut sitis Cibo aut potione quum restituitur, vo- luptas oritur , quae semper et in ratione cedentium

graduum doloris sitis aut famis. Idem contingit in usu aliorum sensuum , ut iacile quivis per se intelligere pothst. s. Quum ergo haec clareis continue experiantur homines, ratione abutuntur, qui alias dolorum luptatum causas physicas in medium proferunt . Causas autem dico physicas, quod quid Menti ipsi , dum

lore , aut voluptate aflacitur contingat, id me ignorare ingenue fateor. Nec raro subit animum esse dolores omnes voluptates animae cujusdam mediae corporeae . nam phaenomen dolorum voluptatum vix locum habere posse uidentur in substantia incorporea . I. Transitus a statu doloris ad statum

voluptatis intelligi in equit ines mutatione quadam

intrinseca subjecti animo vero ineorporeo nec naturae ulla mutatio intelligi potest , sola operationum intellectus, aut voluntatis vicissitudo hunc sensumessicere nequit , quemadmodum perpetua experientia comprobatur . . Sunt in voluptate' dolore quidam

gradus intelligi autem nequit , qui substantia incorporea intendi, remitti possit . Sed quum sciam , non idcirco aliquod esse non poisse , quod non intelligam agnoscamque eam opinionem non satis cum religione consentire , praestat rationi dissidere, quam de obsequio in illam vel hilum demere Scilicet constat eligio diuina ratione, cui, nisi velimus furere, postponenda est

humana ratio.

Grossi I. Voluptates dolores necessario consequun- tur naturam humanam , ut illa scilicet nequeat nunc esse, quae non sit iis subjecta . Nimirum nascuntur ex iis physicis causis , quae, ea ex silente natura humana, quae est, nequeunt non in illa locum habere . . Praeterea sunt hae affectiones naturae animalis , idcirco animantibus omnibus communes quum autem tota insit in homine natura animalis is necessario eam a

turam

233쪽

E ar turam affectiooes doloriso voluptatis onsequantur . necessario uoque sequuntur naturam humanam , seu si scholae formulis loqui licet, sunt ita naturae huma-mae propria, ut risibilitas. Ex quo sequitur, ut quum Adam integram habuerit naturam humanam, uerit nastura sua voluptatisis doloris capax, etiamsi in satuinnocentiae, ut in beatitudine quadam naturali , sine ullo dolore victurus fuisset quod nempe partim ratio- me divinitus hausta partim imperio animi maiore in res corporeas a , partim quoque peculiari Dei ipsi uc cura subsidio, causas omnes physica doloris bini seriae cavisset. Et quo modo Adam gratia , non natura fuisset immortalis, quod Theologi magna consensione

docent ita ratia, non natura , dolores omnes evasisset. Scilicet ut in Adam connexa erant immortalitas

beatitudo illa naturalis ita mortalitasin miseria. Iam id Moses aperte indicat, qui .cibo usos primos homines etiam innocentes docet, cuius usus intelligi nequit, sine titillatione famis Evam salivam secisse adspe- ctu pomi pulchri visu, o suavis ad vescendum . Natura ergo fuere primi homines voluptatis doloris ea paces

a dolore immunes rationis, majoris libertatis gratiae dono nec doloris nisi imperium ex peccato profluxit, inducta mortalitate , quae . Augustini doctrina est.

a Cuid si ante peccatum Tellus ipsa secundior I

Uinum integrorum felicitati faciendae accommodatior fuisse dicetur, Nam divinae si ripturae aperte dicunt, Tellurem a Deo pos primorum mortalium peccatum maledi-

Ciam , Dinas tribulos germinals . iis si od: i dispinio vera es , diluvii tempore totam dissolutam

ac renatam inde corruptis hominibus puniendis , accommoda

ram, intelligitur facilius , qui tot inde in nos mala im perium habere potuerint , e diibus homines integri caruissent. Vide ut a de re ii disser se in Gςographia b-

234쪽

- Qua ex re etiam intelligitur, quid respondendum sit, iis, qui rogant, cum ex peccato Adae dolores in vitam humanam inundaverint, ecquid peccavere bruta , quae

doloribus rapsa afflictantur quam quaestionem pluri

bu in locis agitavit Augustinus. Nempe eius naturae Creatori suo acere placuit, quae ut voluptatis , ita doloris essent capacia atque alteri alter compensaretur. Non ergo probari possunt , qui idcirco, aut negant bruta d lorem voluptatem sentire 'aut opinantur devolutam in brutorum corpora sontes mentes , quorum illud cum ratione, hoc cum Religione pugnat . Sed ob Deo justo inquiunt, nemo miser , nisi mo eatur. Nempe id obtinee in iis creaturis, quaein Dei, orationis atque legum di Uinarum intelligentes factae sunt nec ulla suadet a naturis brutis locum haberes, quae ut pro voluptatibus nullas agunt gratias, ita pro doloribus conqueri nequeunt. Sed ea de re alibi 'est enim paulo implicatior, quam ut paucis explicetur. Copoli et Voluptatis, dolori intensia est in rati ne intensitatis perturbatae aut restitutae harmoniae Nam intensitas effectus est in ratione intensiitatis actioianis causae physicaeci Est autem perturbata, aut restituat harmonia doloris boluptatis causa physica trop. 53.); ergo&c. Prop. LV Affectus octies nascuntur ex perceptione honi , quae operatur voluptate in mali , quae impellit dolore: ex intima conscientia, suntque naturae impetus intensiores , quibus persequatur bona externa, aut

malar externa aversetur.

Psop. LVII. Omnes affectus sunt argumentum mani festum . . naturae mutabilis. a. nec infinite perfectae. .Nam sunt commotiones naturae', quae iis afficitur

des. 13. quidem impetus , qui habent intensitates , quippe qui cum voluptate , aut dolore sunt con- iuncti Ἀε quae omnia, nisi in natura mutabili, ii

telligi nequeunt. Deinde affectus sunt naturae impetus intensores 'Mibus persequatur bonum externum velut natura nourae.

235쪽

complementum, aut externum malum velut a quo destrui possimus aversetur prop. o. quod pugnat cum natura persectissima , quae nec bonorum ex temorum indiget, ut plena sit, absoluta , sibi sufficiens, nec malis ullo modo assici potest Prop. VIII. Affectus necessario consequuntur at ras rationales atque animales non infinite perfectas. D. Naturae rationales atque animales non linite persectae necessario erri debent in summum bonum bonum ipsum generatim , quod in se non habent , adeoque necessario aversari malum quodcumque quod timere possunt; nequeunt ergo non assici ex ululque externi boni vel mali perceptione qui sunt affectus, deit naturae impetus intensiores, quibus bona externa prosea uatur , aversetur mala Prop. LIX. Affectus naturam humanam necessario

consequuntur . .

cim. Primum, affectus necessario comitantur naturas rationales, atque animales finitas prop. 38. quum litialis natura humana, necessario eam consequuntur Praeterea affectus omnes sunt impetus intensiores , qui-aus rationalis .animalis natura persequitur bonum, aversatur malum 6. qui impetus necessario equuntur intensitatem voluptatis, aut doloris, quibus natura humana determinatur quum autem voluptas' dolor necessario sequantur naturam humanam coroll. I.

prop. 33 3 sequuntur affectus . :Sehol Est hoc in loco nobi non cum philolopbis modo quibusdam, sed & cum Theologis etiam plerisue

acet rima concertatio. Nam Stoici morbos vocabant affectus, eosque Raeternaturales motiones definiebant a ,

aut aversas a refla ratione contra naturam an Is com

motiones b). Jam affectus in sapientem numquam a .dere pertinaciter docuere Stoici alias negarunt esse Ἀ-

a Zeno apud Laor. lib. VII. fecZ. Oo.

236쪽

. 'ro Ea R. M UT AI M. pientem e agunt nempe apientes voluntate , idest con 1lante rationes non affectu uerturbato cilicet in incitatiore appetitu a . Porro sunt Theologi inter Chri 1lianos quidam, qui non dubitant assed iis omnes inter peccara censere, quod scilicet originem coeperint ab Adae peccato. Ita uti erant ferme omnes malui-mani b . Non desunt qui eandem B. Auguli in sententiam tribuunt in quo proiecto aberrant quippe qui passim scribit, imperium tantum affectuum inde cepisse e . At B. J homas dA cuius ego hominis subtiliorem hanc philosophiam in plurimis admirari soleo

rem ita composuit, ut tribueret naturae integrae asse ictu ex opinione boni manantes, quos perpetuo Voluptas comitatur, negaret vero eos qui ex Tulli opinione progigni solent, quod ea natura ut a dolore suit immunis, ita ab affectibus tristitiamin dolorem comi

tantibus. Me non refert exquirere qui affectus fuissent in hominibus integris e nam disserere non admodum soleo de rebus, quae minimum nos tangunt, aut

possibilia persequi . Id stirmo , affectus consequi nece L

ario naturam rationalem, animalem atqui non dubito, Adamum , ut erat immortalis, ita affectuum libidini minime ante peccatum fuisse obnoxium ' sed id pronuncio audacter, tali fuisse creatum natura, quae ut dolorein voluptate, ita affectibus affici posse e alias nullam in eo naturam humanam intelligere possum FEt quemadmo8um in IESU CHRISTO servatore, sstro integerrima fuit natura , sed voluptatis' doloris, eorumque, qui voluptatem, dolorem comitari solent,

a Cic. ibid. Laert lib. VII. b Vide Campegium Vitringa olfervat sacrar. lib. 7. --. i. Butaeum Theol. Mor. pari. I. cap. I. sen. . . a. Et mera atherusci Calvinus non aliter loquuti passim esse videntur e Vid. lib. I A. de Citat cup. 9. d Prim Part. q. 93. art. va

237쪽

affectuum capax . quod aperte in Evangeliis postum est;

ita esse potuit in Adam licet innocente . N in ego imperium in affectus ilJ relinquo naturam iliactuum impatientem ego . Stoicorum vero hoc dogma non possum non derideres tantundem enim est homini affectu demere, atque circulo rotunditatem , aut si mavis , triangulo aequalitatem cum tribus angit is, cuius est ilia ne- .ee sari et proprietas . Sunt praeterea affectus initar vectitiis quarumdam , quibus mirifica in homine excitatur, aliturque magnarum rerum effectrix vis, nec sine magnis affectibus quidquam egregium praeclarum legas unquam ab hominibus achum P Ratio recta nullo impetuo affectu concitante constantius operatur,' aequa bilius, sed eximium quidquam, disti nictum efficiet unquam. Eadem ubi natura vehementiis, me affecta est. velut erigitur, ac licet paullo turbulentius , efficit tamen quae mira videri pollunt naturae humanae vires, omnes ignorantibus. Itaque Plato saepe scribit, magnorum virorum suille neminem sine enthusiasmo quodam, idest vehementiori affectu. Prop. LX. Affectus, nisi quum ad extrema ergant, sunt homini necessarii, seu solitarium illum spectes, seu in societate constitutum D. Nempe contervari homo nequit nisi bonorum fruitione, declinatione malorum' a bonis nemo perfruitur , iisque frui studet , nisi incitatus affectu voluptatis nec quisquam aversatur mala , nisi affectu doloris disterreatur e necessarii ergo homini conservando sunt

Schol. Ut hujus propositionis veritas intelligatur plenius, operae pretium erit praecipuorum humanae nain: turae affectuum paucis hist iolam contexere eorumque

physicas expedire causas , tum fines .effecta demonstrare . Quumque nemo sit, qui ea de re accuratius Renato Cartes disputaverit , in tractatione de passi nibus anima , pauca inde depromam in rem Oitram I. Sex Cartesius statuit primarios affectus admirationem , amorem, odium , cupiditatem , laetitiam, α'

238쪽

21 ELEMENTOR META pH. moerorem ceteros esse putavit horum modificationes . Sed, motu spirituum glandulae pinealis eos produ- ci omnes, augeri , conservari exiitimavit . Nostra hoc in loco non reser systema illud accurate expendere , qui non id nunc ex instituto agimus a Q. Praecipuorum a me esuum causas physicas ex illo mutuabimur , quas ille accurate investigavit, eorumque necessitatem atque utilitatem perpendemus, ut sint exemplorum loco. r. Affectuum ordine primus, nec intensitate , et vi infimus , et admiratio . ni ea , inquit, subitane antisma occupatio qua fertur in considerationem attentam ob eis Norum, quae ipse videntur rara extraordinaria que in ea animi assectione mutationem ullam sensibilem in corde aut sanguine , quod in ceteris contingit affatibus , provenire putat ex nova tantum .ini lente cerebri concussione nascitur . Sunt qui alia ex causa

a Mentem is in glandula pineali stam censuit inde

tipe pirittium animalium holo volunfatis nutu corpus moderari arbitratus es . Hanc glandulam in medio erebra ita δε- Densam esse fatuit, ut minimo Ipirituum animalium motu huc illuc impellatur. Addidit hanc glandem tot artis modis in medio cerebro suspendi , quot variis modis I piritus animales in eandem impingunt praeterea tot aris

vestigia in eadem imprimi , quot variis obieetis externis spiritus animales in eandem impelluntur . Haec , quae ' te ili in prima parte ejus tractationis exsequitur , principia sunt quibus ortum compositionem asse Zuum explicat. Nimium in his genio suo indulsit artesus Pro-

fedio mirari fatis non possumus , summum philosophum qui firmissi e setiuerat , nihil θrmare nis quod clare di tinfle perciperet , nihilque is ex eisdentibus

claris concludere qui idcirco toties in Scholasticos u. vectus erat, occultarum qualitatum praedicatores egregios,bpothes proferre omni occulta qualitate occultiorem quodes viri aeris a Cartemnon 'partium udicium.

239쪽

M naici admirationen putant . Admirati , inquiunt , est quum mens uni imagini contemplandae defixa hae- ret. Id evenit, quum ea imago connexa cum aliis non

est, idest quum insolita rata est affectus, dum Uxcedit, sum est, qui , ut in ceteris, vitium est sa).mubitari tamen non potest, quin admiratio ex fibraxuma cerebri contractione quadam nascatur. Ea contra- actione fit, ut curiosius in rem , quam admiramur, in tendamus animum, ac inquiramus diligentius, nec inquirendi faciamus finem , nisi re cognita . Quod scili et ea est, non admirationis tantum, sed omnium aD sectuum natura, ut nos de naturali ilatu paulatim dimoveant , ac propterea naturae hominis eam faciant commotionem , qua nisi peccata, inquieti simus necesus est Eam ob rem cavendum est iis, qui res humana gerunt, publicis aut iactis ut legibus hominum Curiositatem erga ea excitares, quae praestat esse occulea. Omnia potius adhibenda esse remedia censeo, quam ea , quae uim quamcumque ingeniis inferendo, cerebri humani fibras contrahunt, curiositatem vehementissmam concitant quum ut in rebus pulchris ac utili- huc, ita in pravis simquam, ut dixi conquiescat, nisi e qua impellitur, penitus explorata . q. Utilitatem ejus affectus persentiscimus magnarii ut discanitis o retineamus , tu memoria nostra ea, uae antea ignoravimus Nam ex gravi illa cerebri agitatione altiora memoriae vestigia proveniunt . Quae utilitas est in affectibus omnibus 'nam quum affectus omnes sint vehementiores commotione , gravius, quam ex ullis aliis causis , inde assicimur , memosiaque expeditius acquiritur, is est, diuturnior Drop. 9. i. Sed est altera huius affectus utilitas ra empe inde pulcherrimarum Mutilium rerum nouisitio et Ordituro ut accurate prorsus Plato, Aristoteles

scripserunt , totius philosophiae principium fuisse admira

240쪽

Eonem. Itaque esset hic affectus in pueris Madolesce tibus , non, ut quidam faciunt, suffocandus , sed lanis dein prudenter alendus , ac ad praeclara sensim inve- stiganda flectendus . 'mici vix potest quantam aec naturae humanae vectis vim haheat, a quantopere ho rhinibus esse possit utilis, si iis applicetur, unde quid- 'piam praeclari in utilis in genus humanum derivari potest . Accedit , quae in alios ex admirantis situ

adspectu redundat , ut scilicet ii una excitentur ad eandem rem attentius contemplandam ' Nam longe praessantissima est haec affectuum omnium utilitas ut scis licet externis eorum signis .characteribus una agit mur, nobisque , aut aliis caveamus, ut nihil sit tam facile homini , qui adspectu aliquo vehementissimo agitatur, quam eos omnes, qui adstant, nec satis firmam rationem habent ad cavendum, veluti magica quadam Virtute corripere,in excantare Nil ex re intelligi potest , qui fiat ut Enthusia simus, quod Aristoteles adnot vi velut flamma quaedam plurimos corripere possitis Est enim Enthusias mus plumum affectuum vehementissimorum velut complicatio . Jam admiratio necessarium consectarium se mentis finitae nihil enim admirari aut Deus potest , aut truncus . . , 4. Admirationem sequuntur aes alis , aut contemptust ex quibus porro magnanimitas , aut humilitas in abjectio, veneratio, aut devectus 'qui affectus omnino sunt necessarii, ut nempe nos ex ratione circumpositorum obiectorum componamus in statibus naturae no strae necessariis,' externis rebus adaptatis . Scilice non eodem modo agere nos debemusterga exilia

mullius pretii objecta quo erga praestantia is nobi- Iia . Ad eos tus , atque agendi habitus illi nos facilius expeditiusque componunt affectus. Id vero quanto-spere vitae humanae praeclare dapienter gerendae con-

dueat , hinc intelligere possumus, quod, ut Stoici pera spectisti me docuere , tota nostri tranquillitas, , quae hie haberi potest , beatitudo, hinc tantum fieri possit,

ut congruerae naturi vivamus . Vivere autem congru-

. enter