Elementa metaphysicae mathematicum in morem adornatorum ab Antonio Genuensi ..

221쪽

systemata moralia in theoreticae sapientiae diducenda, .contexenda, quam moderatione quoad fieri potest naturaliori & simpliciori duarum illarum naturae humanae propensionum . Quomodo naturali fluminis impeti, paulo In rem suam flexu cursu , sata industrius agricultor irrigat. Quae qui observant attente, ii profecto animadvertunt, in plurimis emendari posse praesentia disciplinarum syst

uiata, ut sint magis naturae humanae consentanea.

Prop. XLV. Propensio se conservandi , tum risappetitus , propensiones sunt naturales , atque duae alterae naturae humanae mechanicae leges . ,

D. Nam aequaeis in omnibus sunt, immutabiles,' ante omnem usum , quum ex iis potius omnis usus proficiscatur . Ita quatuor habemus praecipuamn turae humanae leges mechanicas naturales , quibus o mines vel imprudentes ad se suumque genus conse vandum, atque perficiendum seruntur . Quanta autem earum sit in vita humana necessitas utilitas , inde intelligere possumus, quod earum nulla sit, qua sublatia , non tota hominum vita funditus perturbetur. Nam

sublata propensione in ipsum bonum , efficitur ut ne quaeratur quidem quidpiam boni : quumque homines non unt entia sibi susscientissmaci consequitur ut sinit semper misera . Tum propensio in bonum inutilis esset, ut nullo modo esse posset sine propensione in verum: hac enim bona perquiruntur, quibus illa frui tu . Deinde amor nostri plorum nisi esset naturalis necessarius , quum infinitae sint vitae perdendae rationes brevi hominibus, deserta esset Tellus . Tandem Veneri appetitu extirpat a natura animali non ultra hominis aetatem habitaretur Tellus . Quae si Athe cogitent, non possunt non clare intelligere , quanta divinae alicujus Mentis cura natura humana sit consormata , ut nihil in illa sit naturale quod non hominis sni apte respondeat. Non igitur Theologia tantum physica , sed ipsa in primis metaphysica, supremae divinia talis cura omnia in universo geri perspicue demonstrat.

Iam ut ad instituitu rςdeamus Danente philosophus

222쪽

ros ELEMENTOR METAPH. has leges recolere debet , qui operationum humanarum principia determinantia , undamenta , primas quasdam In humana natura causas Cressoris Galli vocant sit ae cui te explicaturus ah quandoquidem nihil demonstra.

a Sex iis in primis hujusmodi rerum unitio norassina es, qui ad res humanas gubemandas accedunt 2 adis ante natura imperium nee sabile esse potes nec peccatum, homιnesque, quorum ingenium laseicum,

perpetuo aut resilire , aut irrumpere conantes , maxima

vi sunt cohibendi , quae forent per remittat, itidem uti liberi lateres , perrumpunt , atque evertunt omnis . In id potius danda os pera, ut primigenia illas propensiones , quibus homines duci . amant is volunt .s in pini cum rem festima, ut omnes istestuant, se ire, non trahi, rem suam a utilitatem agi , subin omnes legi , ut libria snt, vim nemini inferri . Pueros erga in quibus natura adhue intem es o fota , expersus sum piaris . imitosae conctis , fere nihil , iubentes o blanditiis aptos ea sicere , quae supra vires eorum videri potuissent . . Adeo

sngenium nobis eoactionis impatiens natura dediel Habent autem primae illae duae propensonem, in o num in verum magnum illud inter se discrimen , ut prior o languescat , altera intendatur . Artes humanae vitae necessarias extimaverit quisquis homines mustis

ad eas adegerit os sua cuique libertas relinquatur , si

mram magnae utilitates ob cudos pon tu , tum alacres

omnes incumbant , ae nihil est mn in odibile , .m osciant. Efficiunt idem si a naturae suae necessertam bustam liantur: luptatem neπερ δε- ingenium sequitur quisque alacer naturae parat libenter , idem imperii his in ebus alieni fasidissus s. Inde si ut gloriae mmo', voluptas, luxus plures artes, avit artium ornamenta invexerim, quam leges omnes aut minae . Contra autem propenso is veruin vi a minis, tam quacumquere , qua

' ientias si per uis, vilat arcanis atque innigmati

223쪽

facilius est, quam omnes humanas actiones provenire ex varia moaificatione quatuor illarum Legum n turalium: scilicς inodificatae illae ratione , conve satione nationestum

quidquam ex ea re potest adversus utilitatem cessitatem legum naturae moralium , constat erit' u

jssis necessit c ac u ilitas in eo, uod reculum incit,

hau sequitur e coriari fibrae intra inuru inde vis- γr quae quoniam in angit, o infelicua usque duri, rem ipse digitc contigerimus, in vetita impellit. Opinor

si quis severa sa filone prohibuerito uiri ab hominibus magnoicae tractionis causam μυ- amriuri ἡ 'iri .s ore qui seripsere. iusipias praemio excitando nec a sesse plurimi m ' animis hir praemii spem retratis eae es natui ut fatissime quis su illam

D re dolori inquietudini nemo unus concesserit. Ita fit ut acrius hine exagitemur, quam a inruptate ρ Π veamur ' Ac vero um ominis AE Umm Mei' fr

-- per iis, quo vivi Hua commmitur, o in chementior a Ἀρω- evadit, qua haec μνη- funiis perspicua , tum tota hisoria litteraria confirmantior nulli enim errores quantumvis monsi uinciam publice graν sari unquam sunt, quam qui βυerius vetiti , ut sulam

de ac palam expositi omnium fuissent ciuis fent, a fuisse' irris. Itaque probo D illos , tu is doctim, Ridiculi m acri plerumquς sertius ac in ta

si a reni. Nam iidem Mnim pii tam rarissem μα- etita nit*ntur, nihil tamen magis verentur , quam, ne publis rideantur, tiscitque publica irris , quod nuru

malis convertar.

224쪽

sto ELEMENTOR METAPH. nationes, atque hinc proficiscentes acti es emendant formant, emendata, formata ratione, cujus illae velut supplementum sunt; tum sanctione poenali plurimum ipsae voluntatem permoveant. Prop. XLV omnes habitus exercitatione acquiruntur Wintenduntur , desuetudine remittuntur, aut delentur omnino delentur etiam , aut obtunduntur conistrariis habitibus. Et quidem de habitibus Mentis seu theoreticarum disciplinarum , seu moralium virtutum atque mechanicis corporis juxta id affirmo. Observati ne enim perpetuae super utrisque abunde id demonstrant. Nec ullus habitus in medium proferri potest in quo id non obtineat. Quamquam quoniam morales virtutes a naturae temperie plurimum quoque pendeant, minus theoretici disciplinarum habitus, aut habitus r-tium facilius isti , ouam illae desuetudine amittuntur. Prop. XLVII. Habituum nullus est menti congenitus. Nempe habitus omnes intenduntur, remittuntur, exercitatione acquiruntur, desuetudine delentur prop. 6. quae autem talia sunt naturalia, genita Menti esse nequeunt, id ut eam rem praeclare Aristoteles sub initium Ethicorum Nicomachi . rum persequitur.

Prop. XLVIII. Omnes habitus animi simul' corporis sunt. D. Habitus sunt facultates actuum exercitatione acquisiitae prop. 46. in iis ergo sunt subjectis, quorum actuum exercitatione acquiruntur acquiruntur exercitatione actuum mentis simul, corporis quandoquidem nullae esse possunt actiones animi quibus totidem non respondeant in corpore ς in utroque igitur sunt, seu potius in eo homipe, qui ex unione Mentis corporis existit. Schol. Inde intelligitur, cur habitus, qui animi dicuntur, aut debilitentur, aut evanescant omnino, fracto morbis aut aetate corpore Witem cur qui habitus dici solent corporis, torpescant paulatim, animo ab iis abducto, aliisque rebus intento Coterum agnoscen

225쪽

dum est esse habitus quosdam, qui Mente magis exeris

centur quam corpore s alii qui e contrario magis corpore quam mente i est eque alios vitae sensitivae qui ab habitibus mentis thheoreticis discernuntur mari ait festo Ex gr. Habitus scientiarum theoxeticarum . Mente plus , corpore minus constant habitus attium mechanicarum corpore magis, quam mente habitus virtutum moralium voluntates temperamento magis, quam ratione . Quod dico non quod totidem habi- tuum subjecta sint distinguenda , quo laborarunt

Scholastici , sed ut quid potissimum in singulis habitibus dominetur indicem. Prop. XLIX. Quae actiones aut maiori animi atten- tione exercentur, aut intensior aliquo affectu, aut v luptate & dolore , eae impressionem in nobis faciunt altiorem, diuturniorem Exploratum est rationein experientia . Itaque qui habitus actionibus eiusmodi a quiruntur, 'facilius acquiruntur,' sunt in diuturniores. Non secus atque vestigia , quae majori vi in tenellis plantisomprimuntur altiora sunt,' diu

turniora

Prop. L. Habitus humani quo plures fuerint, eo de-hiliores evadunt. Appello ad experimenta. Sed eius rei

ratio in vi natura humanae finita continetur . Scilicet habitus conservari nequeunt sine vi exercente e quo mi- rior haec vis evadit, eo minus facultatem exercitio conservare potis est. At ea decrescit divisa ergo in plures habitus distracta, minor ejus pars singulis inhaeret ex quo fit ut debiliores evadant. Qua ex re moniti esse de- bent , qui egregii excellentes in facultate alioua esse cupiunt, ut ne pluribus animum intendant nullo enim modo finita naturae nostrae vis omnibus esse par potest. 1 quemadmodum si eidem solo plura quam serre possit semina commiseris , detrahe omnibus alimentum cita pluribus intentus animus mediocris quidem esse in illis

uotest, summus non potest. Coroll. Eadem est ratio , cur habitus contrarii. Deo ventur, paulatim evanescant.

226쪽

Prop. I. Memoria est habitus. D. Omnes scilicet habituum habet proprietates r. ii genita non est . . exercitatione acquiritur eaque tenacius memoria haerent, quae pluries, frequentius ani mo recursant . . c quidem iis actionibus, quae aut imajori attentione, aut cum voluptates dolore , aut cum effectibus paulo vehementioribus fiunt facilius, est diuturnior . . desuetudine debilitatur is evanescit . . rerum nume o varietate laborat, in hebescit . . iis omnibus quibus vis humanae naturae corroboratur, aut frangitur, ,emoria corroboratur, aut debilitatur, velut aere, cibi , medicamentis tum se necta , morbis c. 7. minus fatigata post otia major.

Quae omnia ita sunt habituum propria , ut perspicuum sit memoriam esse habitum M Sehot Quod spectat ad memorialia , fuere, qui putarunt, eam conssiderari debere velut dearum penu eas ideas dixere vestigia in cerebro ab objectis externis fa-Esta r itaque in cerebro hoc penu posuere . Protulere eam in rem Cartesii auctoritatem. Sed nec ea doctrina intellisti ullo modo potest, , Cartesii doctrina longe aberrat. Nam nec ullo modo intelligi potest vestigia in cerebro ab obiecti externis facta haberi posse pro eorum objectorum imaginibus; nec , si id tantisper detur . sibi uuisquam persuadebit, tot rerum miriades post distincta in cerebro , parva illa' molli materia , habere vestigia . Cartesius vero vestigiorum quidem vocabulo utitur , sed nihil aliud eo intelligit , nisi facilitatem cerebri , seu habitum actionibus repetitis acquisitum . nam illa estigia , inquit, nihil aliud sunt quam quod pori cerebri , per quos Diritus antea ceperant suum cu=fum , acquisiverint eo pacto FACILITATEM 'iorem, quam alii, sese rursus aperietidi eodem modo p.ritibus qui a Copiosius haec persequitur Lobius de intelle tu rem

227쪽

explicat Eodem modo Malebranchius memoriam explicuit, posuitque illam in habitu cerebri , seu in exibilitate fibrillarum cerebri actibus repetitis acquisita b). Nec alio modo se rem habere suadent phaenomena Scilicet quemadmodum in ceteris habitibus actus ita se excipiunt , ut primo posito quasi natura sua sequantur ceteri , quod in habitibus saltandi , canendi , pullandi instrumenta musica , observatur, ita in memoria exiscitata dea quavis, aliae, quas cum illa didicimus consociare, subinde excitantur, ut altera alteram excipi texpeditius & distinctius , aut minus expedire , minusique di itincte, pro perfectione d intensia te habitus ma-3ori aut minori. Ceterum quacunque tandem via reminiscentia in nobis fieri contingat , id certum est, uulam esse in rerum natura rem admiratione nostra digniorem, ex qua promptius in suprema Dei sapientiae potentiae contemplationem provehi debeamus quam memoriam cy. Pi op III. Omnes habitus constant memoriam rei miniscentia D Omnes habitus sunt facilitates actus continuata harmonica serie producendi , suntque animi simul corpori pro p. 8. ergo in omnibus habitibus coniunctae sunt motionibus corporeis totidem animi acti 'tes , perceptiones nempe' 'oluntates incredibili celeritate percurrentes cum id sit memoriaci omnes habitus memoria constant . Inge est, ut qui exercere habitum aliquem corporeum coepit, si aliut mens abstrahatur, perturbatis illum actibus exercere pergit

Prop. LII Pacultas ratiocinandi abitus est , isque a

a me pass. Animae pari. I. art. 62. a Libri de inq ver cap. 3- c Vide quae ea Iuper re scribit vir doctus o mihi zmicismus Antonius muratorius f b initium Philosophi e Moralis

228쪽

varius , prout in variis objectis exercitus , etsi vis ipsa ratiocinandi innata sit . Nam facultas exercitatione a quiritur , defuetudine amittitur , habetque ceteras omnes habituum qualitates. Piop. LIV. Tota humana eruditio duobus generatim

habitibus continetur , qui interea relatione ad objecta velut multiplices, varii spectari possunt

D. Tota eruditio, scientia, sapientia humana eontinetur numero quodam dearum, idest memoria in facultate super iis ratiocinandi, id est eas contexendi, antecedentia , consequentia , connexa pervidendi, at me .

moria habitus est prop. i. habitus facultas ratiocinandi prop. 33. duobus ergo continetur habitibus.

tum de sectibus . .

SUnt fortassis , qui mirabuntur, me geometrica methodo ea comprehensum ire , quae nulla ratione constant , sed ex quadam potius naturae perturbatione exsiliunt . Esse cum ratione in inire , ut ille dicebat, affectus, qui omnes ex neglecto rationis imperio emergunt, ad rationem exigere . Addent affectus ilia esse morbos naturae humanae , omnesque ex veteri illo Adam peccato defluxisse , curandumque magis esse ut an ordinem tumultuantes redigantur, quam ut ullo systemate explicentur . At mea sententia semper fuit nihil in rerum fieri natura , quod non certi statuti suque causis , summaque ratione fiat adeoque omnia eus in natura conniexam copulata ; multaque idcirco Iaaberi minime intelligibilia , aut quae minus possint dein monstrari , aut quod ea majores nostri velut desperatae habuere indaginis aut quod nos ea , qua par est diligenti labore , numquam pervestigaverimus Quia vero putant morbos esse humanae naturae affectus etiam hi nimio tumultuant eique propterea

229쪽

noxios nae ii magnum operae pretium facturi sunt si in rem paulo attentius inquirant. Quod si qui molestius rogitent, ecquid ad rem metaphysicam hae spectent respondemus eadem ratione haec sibi Metaphysicam usurpare posse , qua ad se revocat tractationem dementes natura hominis eius nempe naturae haec consectaria sunt, ut demonstrabimus Naturam vero huis manaria quum dico, eam intelligo quae est, non quae aut unquam extitit aut quae olim erit. Hane philosophum contemplari debere censeo si humano generi esse velit utilis: nam qui hominem non in Adae fae.. ce spectant natum , sed velut in Republica Platonisi situm, ii genium quidem in philosophando praeseaeerre possunt, utiles nullo modo esse possunt Philosophum

ego , qui aeternitati scribere velit, naturam exprimerasportere censeo , non eam aborahere. Quo propius naturae accesserit, eo sua dogmata diuturniora habeat quo ab ea abscesserit remotius, eo sciat sua esse brevi peritura , quia vera minus . veri enim mensura in natura est, non in opiniooes itaque is se vero accessisse proximus existimare debet, qui naturam rerum verius expresserit. Cetera ingeniorum sunt lusus, indigni in quibus viri graves tempus erant. Nec sane video, quum Philosophia experimentalis tantopere probetur, ac iure quidem merito probetur, cur ea a nobis exordiri non deis

beata

Prop. LV. Voluptatum dolorum omnium causae physicae sunt commotiones in corpore excitatae, quibus corporis harnaonia aut conservatur, aut turbatur, aut turbata restituitur a

D. Causas hoc: in loco physica dicimus eas, quibus

positis semper exsilii effectus, ablatis, evanescit, parum nunc curiosi, utrum influxi te id fiat, nec neat huiusmodi sunt commotiones harmoniae corporis, seu

sit . Ea Platonis es doctrina in Philebo commum pi Mophorum Hiquorum consensisne robora

230쪽

dii Ecgua N M. in anima vita atque energia hominis sensitiυa excitatae nempe iis possitis, sensus doloris aut voluptatis repente exstiliit, sublatis, cedit; ita quidem ut nullus sit dolor cuiuscumque generis, nulla voluptas, quae non eas motiones consequatur . Causae ergo physicae hujus sensus non aliae sunt, quam commotiones illae 1. Eius argumentationis assumptionem paucis demon. strabo. Ac primum , quod ad hanc rem spectat, quatuor omnino statuo hominis status . . Voluptatis aequa bilis, seu laetitiae minime gestientis, sed pacatae tranquillitatis et Voluptatis gestientis quum animi, tum corporis, ut vocari solent aequabilis doloris, seu tristitiae per modum habitus perdurantis, minime tamen dilacerantis . . doloris impetuosi dilacerantis. Scio disputatum acerrime esse ea super re a veteribus

Graeciae philosophis a); sed eorum argutatione nihil

moror.

a. Iam experimur continenter eorum statuum nullum

esse, cujus physica immediata causa non sit energia vitae sensitivae seu perturbata, seu restituta, seu leniter, instar amnis placide fluens. Atque ut a priori statu exordiar, observatum est Santorio b), tunc nos hilariores esse in magis ex animo, quum corporis perspiratio nec nimia est, nec deficit tristiores vero, ubi minor, quam par sit, aut etiam nimia. Cuius status animi manifesta causa est , prioris quidem iusta energiae vitalis harmonia, posterioris excessu, vel defectu perturbata . Idem ceteris evacuationibus confirmatur enim vero perpetuo experior, perspiratione, aliisque evacuationibus paulo retardatis, obtundi mentem , corpus fieri gravius, atque molestam studiis melancholiam dominari e magna perspiratione, aut purgatione qua

a Plato , Aristoteles, Plutarchus saepe eam quaesii nee memorant Vide. Ciceronem lib. i. de Finibus O Santorias i Statica inmaru corporis medici,