Elementa metaphysicae mathematicum in morem adornatorum ab Antonio Genuensi ..

241쪽

ter naturae non possumus , nisi eas, quas eum rebus, a quibus aut agimur, aut circumdamur, relationes animadvertamus,' sectemur . Ad eas vero relationes sentiendas satis a natura facultatibus instructi nascimur:

sed aflectibus , id est ipso naturae nothrae sensu , iis apta- murra ut proinde nihil in his debeat philosophus cata vere, nisi perturbationes, id est ut dictum est , exces sus , quibus fit, ut a naturae ordine desciscamus. At que hac in re valde ego mirari soleo Stoicos,' qui eos perpetuo se assectari assimulat, M. Tullium Ciceronem , qui quum illud intellexerint , portet secundum naturam viseres, nihilque eo eis in vita praeclarius iucundius , in affectibus non compescendi modo , sed

extirpandis giganteum conatum converterint , atque naturam humanam eum in locum adigere, in quo nullo modo nec praeclare , nec jucunde vivere possit , sed ne illud quidem possit, quod ei secundum naturam. Contingit id enim quum ita vivitur , ut quum rebus naturae ceteris harmonice . musis vivamus e nec vero hoc fieri ullo pacto potest , nisi eam habeamus: naturam, qua iis adaptemur quod fieri porro nequit nisi varie pro rerum varietate ac ad spectibus componi modificari possimus neque tandem hoc, nisi simus

affectuum patientes . Ita ea Stoica doctrina non cum natura modo tota , sed secum quoque mirifice pugnat. L 3. Amor Cartesio definitur, commotio animae, ut

illa impellitur ad se voluntate iungendum objectis quae ipsi convenientia videntur odium commotio quae animam ad id incitat, ut velit separari se ab obiectis, quae illi videntur noxia, et . Amore rarefit paulatim sanguis, atque fluidorum ala dilatantur, hinc perspiratio ma P ma- a Ibid. art. 79. Eam definitionem secundum effectus esse , non secundum essentiam putavit . . Is desinit

amor est laetitia concomitante dea causae externaei

idest Oni odium tripitia concomitante idea causae elim ernae , de mali,

242쪽

eta ELE MENTOR ME Ap M. maior in hilaritas , nisi quum modum excedit . Odio arctantur fluidorum vasa , motus fit tardior , impeditur perspiratioci inde tristitia . In amore floridus vultus subridens, macies' squallor in odio. Amoris necessitas atque utilitas est manifesta , seu privatam hominis vitam, seu publicam spectes , Noxius esse potest quum modum excelserit, quod illi cum ceteris affectibus commune est . Et quidem non morali tintum vitae , sed animali etiam est utilis, quum eo affectu harmonia uitae humanae contineatur ' exerceatur expeditius. Sed, necessarium est odium , ut a noxiis caveamus; nec est noxium, nisi quum perturbata ratione ea odio prosequimur, quae bona sunt Mutilia a . 6. Metiam Stoici definiebant , opinionem impendentis mali, quod intolerabile esse videatur b). Et is naturam

a Inter omnes animi affectus nullus es aptior ad

praeclara facinora gerenda, ac virtutes heroicas gignendax o edendas , praeterquem unus amor . Is ierecuncios nos

est, ct honestatis sudisse , nobi que pernicissima ala

addit ad virtutes ferme omnes , id quod quum es ex natura ipsa amoris perspicuum , tum perpetua docet historia. siuare Plato scribit in Conυivio , si civitas coire , aut exercitus legi qsset omnis ex amatis amantibtis , --pra quam dici potes fore illam quidem beatam, omni,vegeneros o sancte adminiarait;ram , hunc ero fortissime magnanime esurum omnia . Nam mutuo verentes singuli ab omni iniustitia o turpitudine exhorrerent

omnes, se mutuo amore eo .ctentes , communi omnium aemulatione a nobilissemas incitarentur virtutes. Dici Mee posse civitas heroica , atque heroicus exercitus Me sum

hae quidem longe disseillima inter Adae filios , Mnunc sunt mores a naturae simplicitate immane quantum:

Corale

243쪽

rationalem animalem consequitur necessario , non secus

atque laetitia ' tristitia nempe natura ita sumus comparati , ut ex perceptione boni , quod quocumque modo nos spectet . laetemur ex percepDone mali , quod quacumque ratione ad nos pertinere possit , tristemur Est laetitia persensio boni praeientis spes futura , ut spes sit minor laetitia. At persensio mali praesentis tristiaria est futuri metus , seu minus vehemens tristitia qui cum sine ulla spe est impendenti mali evadendi est desperatio . Ut laetitia, eiusque species omnes, inprimis antor, vasa fluidorum dilataot sanguinem enit' rarefaciunt, atque agitant ita tristitia ' qui ei su it subiecti effectus , coarctant atque i epediunt Iride ex timore pallor, tremor, pavor. Huius affectus utilitas insignis est , ut nos ad verius mala tuemur fu-P 4 3νctrina ab eo tantum dubitari post, qui res humanas numquam attigit . primis Chrijsianorum Ciυ tas it mruteo moribus composta fuit, ut iderentur unum habere cor, ex quo fastum est, ut nulla a Patrum memoria fuerι aetas tam cra earum: virtutum: . quae hominum magis intersunt, seu ad ad Deris fortiter toleran la raeti ad vitiorum consequissetas ill eebras constantissime repellendas, si ad ea inter fe- se exercenda osscia , ex quibus utilitas , commoditas , po-

sirem felicitas hi mani generis princisi 'test. Sedo est ejus rei causa physca, in ipsa ut dixi aporis o homianis natura . Amor enim paulatim ueniter sanguinem rarefacit, ac fluidorum vasa dilataι novam quoque vimbris, ides humani corporis vectibus , tribuit . aut expeditiores illas essest. Ita si ut mens humana aue ius se domicilium o nobilius incolere tum sentiat, quum me

Sibi suarum viriμm magis conscia eυadio; itaque in magna nobilissima nititur , turpia velut humilia, se luaque natura indigna despe lat. Ac animadverti saepe ego , nam tmnes quae sub ipsis ferme mundi polis vitam degunt , g isque perpetuo obdurantur, amicitia, O misericord a, iisque

244쪽

e, quinii ad destissionem vires aeficium . Est i a 'ius in i mimillis vice armoriini. Er, quod magna pro 'videntiae divinae eum contingere iudicio brutarincanu

myum , agitantur, is alterum sexum amorem , et emritatem, quam Vo partus suos praeseserun , quidhelitiis habere naturalis potius use impetus , quam do inus is Miseri emit a qui circa ropicos Mbitant natistam habere messiorem, aequisibus tu tui'. amo e misericordia rapi, ae rus avit metem vitia, Meis, in , --3 - suspira aviniam , illuserium mi trutiom esse capaces. deo naturaim emoliis , et ad honesti uehra retinus agit afflas Quamobrem se habeo , nulla ex re i-gere Giu comisere interiorem animi humani habitum consit -nem , quam ex amore quo u facile capiuntur,

amorem quum dirimus, eum nos intelligere, qui amicitiae similis sit, aut habeat ejus plurimum , non eum anima' lem tantum impeti , quo velut mechanica lege sexus in se mutuo feruntur . Illum non hunc nos amriem archimctum habemus Civitatum , artium , literano is eum viri

omniu- ριψ' socialium , tutis divinarum simiuum: Atque utimim ii, qu in antes obruerer edaeam in cirream praesertim Arent sua. , ut in iis bilem ha, amicitiae flammai . Dus scintillas a natura ipsa hauriames omnes, alam, ad egregia quaque impellant f ER vim hoc dolendum i ut puero m institutores mentem exco-

245쪽

mantium , quae satis in se virium ad desensionem a bent, in prospectu periculorum ita incenduntur, qua naturalia arma validius adhibere possihi Suenenum, Or- - , ungues, ungulas; roit iam , dentes quae 'eminermes simi is aes, pores, uratium daniae , caprae &o labitaneo terrore in tur quo intelligi potest . quama, ncura natura animalis affectibus obnoxia Ita re

suum autem nee sociali amititia tangamtu omnes, de immodico fui tuorum amore quidquam concedere risu scant pauci vhι aliud superes dissilire prompto Drus contimantur pranocuam me s. a Dis Civitas

humanam merus impatientem edderet Aque hos inuo' illud mihi uitanti occurrit, esse Civitates a laterum iotaemisiano Urorum fornicibus persimiles e quemadmo

dissiliunt, e comprimens is esserit ita homines πψρον sus elasiel. de s libertatis naturalis amastra . de uis eiu em esse Gis Cives .ateue in mutuam armantur perniciem, Mi vis is in imp - 'cedat paulo uti lituo fit m in publicis , ---- ς---bus

246쪽

23. E LEMENTOR M ET AP Η. . Ira est libido pun endi ejus, qui laesisse videatur iniuria . Cujus species , ex irae excessu natae sunt

odium, ira inveterata et amaritudo ira confestim prorumpense bilis ira intumescens immicitia ira ulciscendi tempus observans' discordia ira acerbior intimo odio corde concepta M. Ita non sensim, ut amor, sed statim Quehementer sanguinem ratefacit unde excam descentia Wrobur nam irae momentanea ei necessi las . amor in longum tempus spatiari potest. Sunt tamen qui in ira palli scant , alii qui illacryrramur, quae Carteilus h aliter explicat, ego ex conjunctione cum aliis affictibus oriri censeo. Pallei in ira solent , quitem pelamento sunt flegmatico, quod scilicet, antequam sanguis ebullia tutas vindictae vias excogitantri inen odium,

audentibus singulis in legum satisne , ad quaa vix pia 'να is imperio essent aggress . Miueas Insulas quum d reliquissent Sine es , ubi ubi primum invasero in satunaturali , sine legibus , ne Imperio, sine Republica se, rierunt: sed adeo alios in alios audentes, in dentes tit nihil elarius ostendere possit quam disscite si homines in naturae satu societatem ullam servare posse nis aliter

educentur . .

timine metas capaces creati fuerant , quum potuerint itage natura comparati, ut solo amore, voluptate esse rent , quae serietati sum ransentanea responde , eadem ratione quaeri posse cavi doloris rapaces snt creatici sanim metus doloris velut eo equens. Quod si quis es, vi dolori sufectos homines indignetur , renuntiare is, Iuptatibus debet quandoquidem fieri non potes, ut nat . animalis voluptatae tangi si , quin re Buris si mriens. Scio ego hare ex iriis rerum nos aran. disputari Sed his philosophandum xictu es , quando aliae non uenerunt . a Perelegantes Stoicorum definitiones apud Laertaibaa tic iceron. t v. Ttim Stobaeum Eclog. Eth. cap. 6.

247쪽

odiues, timor, , te fixa cogitatio , ex quibus pallor; qui idcirco magis sunt timendi, quam subito excande licentes, non secus, atque qui excandescunt in dissi imulant , cujus erat Tiberius naturae a . At plorant animae imbecilles tum quum irae admixtus est amor , ur pueri, ae minae, iitque alii similes Nullus affectus est, qui dum excedit, ira sit per micialior : itaque sapienter veteribus dicta est , bre- fu .

r. Sedis naturam humanam necessario consequitur,&, ni evagetur , utilissim . Nempe nos atque nostra necessario amemus , nec in eo amore contervari ponsumus t porro ira nihil est aliud nisi nostri , nostrorumque amor sanguinis agitatione in nostri defensionem excitatus Winjuriae tristitia mixtuς. Ut idcirco stipites sint oportet, qui ira tangi nequeunt . Tum vero ira memoriae iovendae, intellectu acuendo est utilissima e ita veteres ingenii cotem dixere . Adversus pericula vires augetra bellorum nervus est . Argumentumherte genero lorum hominum . Sed nisi rationeis usu

eohiberi assuescat ruinis simillima es , quae super di, quod o pressere, franguntur b .

, v. Commiseratio Stoicis definitur aegritudo super eo, qui indigne est miser . Affectus est ex temperatione quadam amoris ori litiae Atque in ex eo praesertim affectu facile illacrymamur . Nam quemadmodum elati calore terrestres, vapores superioris aeris frigore coeunt in guttas, unde pluvia , ita agitatus amor lan

uis , dum tristitiae occursu rigescit , lacrymas generat O . Est autem hic affectus , si qui alius , homini in

societate degenti necessarius: nam ita in opem mutuam impellunt ut homines. Hi ne nullus est hominibus qui ira , aut aliis effectibus non agitentur, aeque familia-

a Mide Taciti praeclara per eo obseruata in primi,

248쪽

131 ELEMENTOR META 1 Η.rii, eoque frequentior facilior, quo natura simplicior , ut in pueris in faeminis. Familiarissimus ei is gentibus, qui pastoralem in agrestem vitam, me luxu , sine belles, ac in iis vitiis quae luxumin bellum

comitari solent , agere sunt repertae . Ut intelligere possimus hominem aptissimum locietati ineundae creari posseque esse iocietates beatissimas, nisi prava educatione in mutuam instrueremur miseriam, Io pauca haec exempla , satis, opinor, demonstrant, affectus omnesin naturam sequi humanam , quum, si recte observetur, si variae modificationes inclinationis

naturalis in i iis bonum, aversationis ab ipso malo, sine quibus natura humana nullo modo concipi potest a) esse utilissimos non homini tantum solitario idque seu memoriam, seu intellectum, seu ipsum corpus spectes s verum etiam in societate agenti, seu ut

sese mutuo defendant, seu ut ab aliis caveant homines. Quanto ergo in errore versantur qui morbos semper eos habent, quique extirpatos illos a natura humana optantλSed est, ut dixi, in quo menti simul, corpori,

si cietati noceant, quum nempe omne rationis tuis sum excutiunt, atque ad extremum vergunt , quod nunc explicare locus non eli.

11. Illud observat dignum est , affeti uum nullum esse, qui non vultu manifestetur. Quod quamquam vi deri potes necessitate quadam naturae fieri; non fit tamen sine sapientissimo Dei consiliori nam ita facile homines aliis sui animi sensa, Magitationes etiam sine voce , idque vehementius sincerius , patefaciunt ,

Itque una aut incenduntur in idem , aut ab eodem Cavent, quod societati conservandae adprime est neces

sarium , certis neque enim mentiri vultus potest indiciis intelligunt quo sint loco apud alios , id quod scire omnium , quorum vita socialis est , interest ma

xime

Prop.

249쪽

Prop. LXI. Averiatio ipsius mali, quae naturalis est

humanae naturae, consequitur amorem. I. ipsius honi.

a. nostri totaque ejus ratio sufficiens posita est in am re illo. i. ipsus boni o nostri ipserum . Atque idcir- .co mori ex naturae mechanica, sed legum naturae me Chanicarum phaenomenon est . Est ea propositio via dens, ni vehemente fallor e enim vero emo quidquam aversatur , nisi quia naturae suae , aut iis , ex quibus naturae suae perfectio, conservatio pendet Contrarium est , neque quae contraria sunt naturae humanae , iisque , quibus ea perfieiturin conservatur id est bonis, aversari quisquam potest, nis, quia se,

bona amat Quumque necessario se amat ipsum n lima necessario his contraria aversatur. Ex quibus, patet, aversationem malorum consectarium eis neces in rium amoris nostriis boni a s. Prop. LXIV omnes affectus sunt reactiones amoris.

I. puus boni . . nostri ex peculiaribus objectis na

tae . .

D. Affectus sunt commotiones naturae humanae ex opinione boni vel mali natae de cis . , id est modifica, tiones variae naturalis erga bonum amoris, naturalis a malo declinationis . Quum vero aversationesin declinationes consectaria sint naturalis amoris 4 sup affectus omnes sunt modificationes variae cinflexiones amoris illius a variis natae obiectis bonis vel malis clam eae dificationes 4igitationes tum demum nakuntur ex acti ne bonorum , aut malorum obiectivorum, seu bonorum aut malorum realium perceptionibus, si eas natura nostra aut sequatur, aut aversetur, quod reactione fit -- turae in objectorum actionema atque inde affectus sunt proportionati actioni honorum aut malorum obiectivorum vide super app. reactione ergo amoris illius a Ride in eam rem plurisu exseq-ur .ebra 6, M. f. de inis veris.

250쪽

ELEMENTOR ME TA IR. naturalis varia & diversa , progignuntur affectus omnes. Memini alicubi Auguis num eam propositionem pluri-hus cicutissime explicuitIe, locus memoria excidit Ex ea vero' illud etiam confirmatur , affectus naturam humanam sequi necessario, velut eius proprietates, si non tale morbos , nisi quum ita excesserint, ut sint amoris illius naturalis perturbatae modificationes quod ego potisfimum ex Adamitico peccato natum arbitror 1 P p. LXIII Affectus aucta atque emendata ratione intra terminos suos plurimum contineri possum. D. Affectus in vitium abeunt, aut quia excitantur. quum iis natura non indiget, aut quia iustam intensiitatem excedunt utrumque defectu rationis fit primum deceptione circa ea, quae nobis offeruntur objecta velut quum bona phantastica amamus , mala timemuS quumque aut nullis, nisi apparentibus , aut levi isimis de causis agitamur Alterum deceptione circa intensil-tatem bonorum aut malorum . nam quum affectus stini proportionati actioni honoruni aut malorurn obiectivorum, si haec sint falsa, ulto nimius intenduntur a f. fectus. Ergo emendata, atque aucta ratione intra suos terminos magna vi contineri pollunt Coroll. Affectus quum in uitia abeunt argumentum sunt manifestum aut revisi, aut corruptae rationis Atque hoe fortassis est quod Stoici in sapientem non cadere dixere Prop. LXIV. Quodcumque naturae nostre conservandae aut perficiendae aptum est, bonum, dicitur , eii malum quodcumque destruere potest , aut deterio

rem reddere.

Prop. LXV. Bonai mala voluptate & dolore o gnoscimus, idest adsectu . cilicet ea dicimus bona quae naturam nostram conservant, perficiunt; tria laquae destruunt, deteriorem efficiunt ex sup atqua conservantis perficiunt voluptate animadvertuntur quae destruunt dolore Oprop. 33. voluptate e go citore bona ,mala critioscuntur . Quum e