장음표시 사용
661쪽
e rivenire t sed posteriori Novellarum jure Iustiniatius singulis reis benesi tum divisionis indulsit, ut eorum quilibet pro parte sigillatim , & non
in totum conveniatur . in authent. de duo b. reis , in princ. dc f. tequenti, collar. 7. constitui. 9. & inseritar authent. Hoc M , C. eod. rit. Tres tamen in Iure constituti sunt casus , quorum vel uno occurrente cessat ista
divisio actionum. Primus est , si debitores hujus divisionis beneficio ab Tenunciaverim. Glolla in d. aut heut. Hoc ita , verb. In solidum debe t r. C. de duobus reis r & novella 99. verb. Cedere. Secundum & tertium ea sum exprimit authent. ista dicens : Si praesentes sint, ct idonei. Itaque licet beneficio divisionis renunciatum non fuerit, si tamen debitorum alii praesentes sint, alii procul absint, puti extra Regnum , poterit creditor in solidum experiri adversus praesentes. Tertius exceptionis casus est , si inter debitores aliqui non snt idonei , puti inopes & solvendi impotentes , d. novet. 9'. cap. I. & d. authent. Hoc ita. Ut vero de hac impotentia con set, requirit Iustinianus ut praecesserit impotentium discussio, qua praeia missa diligentia concedit, ut caeteris qui sunt idonei debitores , accrescat pars illa obligationis quae illi incubuistet cujus fuit comperta impotentia. Docet Charondas lib. I. responsorum, cap. Io 3. servari in Regno Franciae legem omne, D. pro socio, ut socii teneantur in lolidum, si unus ex eis in itiam acceperit pecuniam in causam societatis , dc pecunia in arcam comia nunem recondita fuerit. I V. Postquam creditor rem sibi , pluribus debitam , ab uno , vel aliarero eorum integram recepit, ille qui creditori persolvit, actionem habet. non tamen solidariam , sed pro numero reliquorum debitorum divisam. ut ab his partes recuperet, quas eorum lisco creditori communi persolvit. Ipseque creditor tenebitur jura sua & actiones iri eum transferre , ut
qui integre persolvit, possit , singulis condebitoribus illud recuperare quod ultra eam, quae se contingebat, debiti partem , de ipsorum partibus
V. Fidejussores perinde ac principalem reum creditor habet sibi obli 'gatos. Et sanh licuit olim creditori pro suo arbitrio adversum fidejullo res experiri, non discu sso principali debitore, i. Non reme, dc l. Iure nostro. C. de n dejussor. Verum majori aequitate provisum suit demum a Iustiniano, ne ullus conveniatur fidejuisor , nis postquam debitor praecipuus dincussus fuerit, aut certe procul absit: sed quum abest , potest fideiunt dilationem a Iudice postulare , intra quam reum ipsum in judicium deducat conveniendum. Iudexque certum ad hoc tempus definiet , quo transacto , nec reo comparente , compelletur fide jussor creditori satisfacere , gecreditor actionibus sitis cedet fidejussori, ur possit , reo solutum repetere. Authent. de fidejusC de mandat. 6. Si quis igitur, 3c 3..Nonsolum, collat. I. constit. . R inseritur in authent. Praesente tamen , C. de fidejusL. Et hoc justassim viget in universa Gallia , testificantibus Massuerio in pnini, rit. de
662쪽
obligationib. 29. num. is. Guidone Papae deci Lyη. n. s. Charonda lib. a. responsorum, cap. Io . &in suis Pandectis, lib. 2. tit. de creditoribus 36. De speisseo pari. 2. tit. 1. de cautionibus, sech. 3. n. 29. Sane possunt non excusso reo conveniri fide uitares , si se in solidum cum reo obligaverint,& beneficio epistolae Diui Adriani renunciaverint. . V I. Obligatio principalis debitoris non modδ extendi potest ad fide-ΜIIores , verum etiam horum defectu ad extraneos pignorum , seu hypothecarum po Nisores, contra quos creditor experiri potest actione hypothecaria, si res debitoris per publicas mutuae conventionis tabulas fuerant antea ipsi hypothecatae ac obstriste , sive per specialem , sive per gener tem bonorum dubitoris hypothecam. Ex veteri quidem Iure liberum fuerat creditori pro suo libito debitorem personali actione convenire ; aut si magis placeret , etiam litem inchoare adversus tertios bonorum hypothecae obnoxiorum possessbres, de hos aggredi per realem , sive hypotne cariam actionem, l. Perseruntione, C.de pignor. & hypoth. Creterum Iustinianus hanc libertatem abrogavit per authent. Deside)us oribus, 3. Sed nec ead res, collat. t. constitui. &inseritur auth. Hoc si debiter, C. de pignor.& hypot. ubi statuit non licere in judicio aggredi tertios pignorum posse iasores, ni si postquam sufficienter di sciissus fuerit dubitor actione personali,& secundo loco fide jutares , si aliqui sint. Cum enim actio hypotheca ria sit solum sublidiaria de accelsoria ad per iralem, non videtur aequiratς
consentaneum , si omisso praecipuo debitore , moveatur iis contra tertium
possessbrem hujus obligationis fortasse inscium , & qui cause isti nunquam se sponte ingesszrir. Similiter alienum est ab aequitate , si praeter- mira fide julsere qui ultro se obligavit, divexetur tertius detentor qui potuit hanc ignorasse obligationem , qua se debitor principalis , ejulque imtercessor obstrinx it.
V II. Iure Romano & communi diserimen statuitur inter generalem δί speetalem, seu particularem hypothecam , quod prius necelle sit specialam hypothecam discutere , nec liceat creditori prosequi generalem , ni si in subsidium , postquam specialem prosequutus , jus suum integrum adipisci non valuerit , si nimirum res generali hypothecae subgctae ad posteriorem creditorem transierint, i. Quantis 2. C. de pignor. & l. Qua feci rure, C. de distria pign. Specialis quippe hypotheca posterioris etiam creditoris praesertur hypothecae generati anterioris creditoris, si hic habet aliam specialem sibi sufficientem. Sed si ereditori anteriori non suppetat specialis hypotheca sussiciens integrae sui juris recuperationi, tunc solum ejus generalis hypotheca praeferenda est speciaIi posterioris ereditoris hy.pothecae , ut provide statuit lex Si generaliser, C. qui potror. in pign. habeanr. Ita quidem disponunt Romanae leges ; Provinciae tamen , quae mea patria est, cohsuetudo innumeris Aquisextiensis Senatus roborata judiciis, creditori tum generalem , tum specialem hypothecam habenti libertatem xc binquit
663쪽
relinquit experiendi prout libuerit, sive in vim suae specialis hypothecae,
si ve in vim generalis , etiamsi agat adversus posteriores se creditores specialibus munitos hypothecis , eosque submovebit. Apud nos enim quis quis ereditor tempore praecedit, posterioribus cunctis inconcusse praesertur in tuis etiam generalibus hypothecis, quibus nullae praejudicant hypothecae speciales posteriores , paucis dumtaxat exceptis , ut cst hypotheca privilegiata , quam habet venditor adversus emptorem , de quoscumqPealios creditores in re vendi a pro ejusdem rei pretio. Neque servatur in hae patria lex α. C. de pignor. statuens specialem posterioris creditoris hypothecam praeferri generalibus anteriorum creditorum. Iusta quoque ratione communitur ea consuetudo; inconveniens est enim priorum creditorum jura per posteriores infringi ac violari. Sic enim staudibus occasio stequens aperiretur , & collusonibus inter debitorem, posterioresque creditores interdum fictos & dolose suppositos ad eludenda anteriorum jura de actiones solis subnixas generalibus hypothecis. Praeterquam quod species sub generibus inclutantur, & qui totum dicit, nihil sub toto complexum excludit , l. 1. C. de haered. instit. l. Quod si Maev m, D.eod. l. i. D.de penu legat. l. Iuliamu respondit, D. de legat. 3. Neque apud nostrates ,-cialis hypotheca posterior anseriori , quamquam generali , praevalet, etiamsi vulgaris illa clausula non fuerit contractui apposita, ut specialis universali non deroget. Haec dicta sunto citra eorum Iocorum praejudicium , in quibus oppositum servatur. V Ii 1. Illud denique s ut ad Ius commune regrediamur in tenendum est , praefatam subsidiariam , seu hypothecariam actionem adversus tertios bonorum possetares decennii praescriptione summoveri inter praesentes,& vieinti annorum inter absentes, dummodo poss)ssio titulo simul &bona nde nitatur , l. I. & λ. C. si advers. credit. praescrio. oppon. etiamsi creditor anterior specialem habuerit hypothecam ejusdem rci quae ad alium ex postfacto devenerit , ut docent Gallicani Iurisconsulti, & confirmant Gallicanarum Curiarum permulta judicia. Videri potest De spei ianus de contractib. pari. 4. .it.4. num. 32. Denique ne specialis hypotheca deroget generali, solent Notarii ad cautelam apponere clausulam istam, La ubeeiapie ne derooeant a la oeneralite. In praefata vero praescriptione bona fides exigitur, non solam ex parte emptoris, sed etiam ipsius pii mi aut horis: hujus quippe mala fides succetari nocet agenti bona fide , juxta Authent. De x iasidet, C .de longi tempor. praescript.
664쪽
I. Sust A est lucrum pecunia aestimabile, vi mutui veri aut palliati quaesitim. Vox lucrum , in hac definitione locum generis lubiti reliquae voces differentiam constituunt. Vox pecunia . simabile , excludit lucra spiritualia, ut sunt gratia:& merita virtutum apud Deum, de quibus Iesus Christus ait Matth. I9. Cenetvlum accipietis , ct visam cternam possidebitis. Excludit insuper merita
inter homines , quos demereri quis potest mutuando, quum nulla intercedente pactione sperat amicitiam , vel gratitudinem maluatarii, atque ex his sponte & liberaliter emergentia commoda temporalia. spes enim ab Omni conventione remota necive usuram in temporalibus inducit , neque simoniam in spiritualibus rebus. ut clim Sancto Thoma unanimes Doctores assirmanti dummodo in spiritualibus primaria intentio non versetur circa commodum temporale , unde nasci posset , ut suo loco disput bimus, simonia mentalis. Quod vero dixi, vi mutui, discrimen innuit usurae a veri damui emergentis , aut lucri fetantis compensatione , e& , scenat i mora cum ciripa conjuncta , de qua conventum bona fide ab ipso initio fuerit, juxta Glossam generaliter receptam in cap. Conquestus, verbis De seudo , de vi ur. Dixi denique, tui veri , aut palliati. Cum enim verum mutuum . ut Iurisconsulti docent , cons stere soleat in rebus ii su consumptibilibus , quaeque in pondere, munero . vel mensura constant, de quarum dominium sev proprietas transfertur in mutuatarium , l. 2.. f. Aν- pedata, D. de rebus cred. & cum aliunde mutuum ex Evangelica lege oebeat esse gratuitum, Luc. 6. vers. 3s. Benefacite, ct mutuum date nihil inde spera ei ; quidquid ratione mutui ultra sortem exigitur, usurarium est &indebitum. Concilium pariter Agathense ean. 8. hoe docet: Usura est ubi amplius requiritur quam datur , verbi gratia si dederis solidos decem , ct am-
I I. Mutuum non solum explieitum, sed etiam implicitum , quod palliatum vocant, est quoque illicitarum usurarum seges de materia frequens , ut fit quum in emptione & venditione pretium ob anticipatam solutionem minuitur, aut augetur ob dilatam e perinde est enim ac ii pretium mutuo daretur ab emptore ; sic tamen ut quod de justo pretio demitur . cedat in lucrum sceneralitium ex mutuo simulato. Augmentum quoque justi pretii ex dilata solutione perinde est ac si venditor illam pretii
665쪽
peeuniam mutuo daret ea Iege , ut ille justi pretii superexeessus loeum
veneat usurae, ut docent cap. In civitate, Sc cap. Consuluit, de usur. Secus hamen judicandum, ubi augetur pretium ob aliquam ex tribus memoratis causis , quae singulae justae sunt e Prima est, lucrum cessans cum debitis conditionibus : secunda, damnum emergens ; quae frequentissimc negotiantibus accidunt, eo quod rarum pretia vel non solvantur, vel ultra modum differantur et quo ni ut mercatores negotiationum lucrosarum ocea
fiones plerumque disperdant ex defectu pecuniae sibi debitae. Tertia , e que justa causa fundatur in valde culeabili dilatione solutionis , qualis occurrit frequens in Magnatibus , allii e personis , quas vel ob avaritiam piget debita persolvere, quanuis commode id possint ι quaeve ex opposito per prodigalitatem & luxum sibi facultatem praeripiunt creditoribus suis
satisfaciendi : unde consequens est , ut creditores gravia damna , jactiaras& pericula sustineam; si modδ in hanc poenam Partes convenerint, vel a Judice decernatur. III. Mutuum s liter palliatum & sceneralitium contrahunt qiii n-que roganti mutuam pecuniam praetexunt sibi eam ad manus non essi; . ideoque ex rogantis penuria loerum captantes,vendunt mel ces aliquas nimn xi pretio , etiam si justi pretii, latitudinem non excedar, hac cond tione.. vel tacita intentione, ut eadem merx sibi minore pretio retrovendatur.Perinde est enim ac si mimis pretium retro vendis Onis mutuarent cum usii rario lucro superabundantiae, quae est in priore fimulatae venditionis pretio. . Bonacina de contraeribus disp. 3.quaest.2. punct. .n.
I V. Usura jure ipso naturae prohibita est ob multiplicem rationem. r. Quia jus naturae reprobat plus ab alio exigi quam , te receperit; quod Boit omnis foenerator. 1. Quia nefas est compellere quemquam ad emendum rem suam , cujus haber justum dominium ratqui mutuatarius cst dominus rei sibi creditae; per mutuum namque transscrtur rei creditae dominium:
nefas ieitur est eo nomine quidquam superstim dans exigere. 3. Si cur innite obligaretur crediror in partem jacturae rei mutuo datae, quia cum ab dicaverit ejus dominium a se atque usum, nihil debet sentire damni ex illius jactum ; quandoquidem res omnis suo domino perit, si absit alienaeulpa et eaden latione creditor nullum haber lucrandi jus ex re credita ; tu erum enim & damnum aequo iure ad dominum rei pertinent. q. Quia nulla permittit ratio, ut fructum sibi aliquis quaerat ex re non fructifera, quale sit ni res quae ipso usu consuinuntur. Quocirca Dens in Scripturis passim
usuras drati nar. Exod. 22. vers. 1 I. Levit. 23. vers. 33. Deuteron. H. vers. 39. x. Esdrae s vers. . psal. I .vers. 6. Luc. 6. Vers. 44 31
V. Leges quidem Caesareat minus religiosae fuerunI, quippe quae o ras permittebant ad certam summam redactas, de ad illas exigendas adlici nem dabam. Fames Isima lex olim Constantini Magni fuit, quae Eabetur in Codico Iluo osiano,. lib. a4. tu uls. l. I. tam circa fruges quam circ., pecuniama
666쪽
pecuniam numeratam, his Verbis : Quicumque fruges humidas, vel arentes indigentibus mutuas dederint , usura nomine tertiam partem consequantur ; ides, ut si summa crediti in modiis duobus fuerit, tertium modium amplius conse quantur. Hac lex ad solas pertinet fruges ; nam pro pecunia ultra singulas centesimas creditor vetatur accipere. Eranc istae velut reliquiae morum nuperi Paganismi. Sed illas Ecclesia sanctioribus obtemperans legibus minime probabat. Ne tamen Principum & Magistratuum animos a Christiana Religione quasi legum aversatrice alienaret, quodammodo distitnulans tolerabar, solis ite Clericis per publicas & saepius iteratas sanctiones prohibebat ulu ias. Inde statuit canon Apostolorum 43. Epis opus , aut Presbyter , aut Diaconus qui usuras a mutuum accipientibus exigit, vel desinito, vel deponiti r. Nicaeni etiam Concilii canon II. utramque usurarum praedictarum specie tu Clericis inrerdicit, eisque nominatim vetat εκαςores; id est centesimas, quae pecuniis a sit gnabantur ; dc ηυιολίας , idest sescuplas, seu sesquialteras, quae pro mutuatis frugibus constitutae eranr. Utrasque smiliter sub nominibus τολου , & ἡμι γλέαι Clericis prohibet Concilium Laodicenum can. s. qui ca- non interitur dist. 6. can.Non licet. Clericos pariter sceneratores a Fidelium communione sejungit Arelatensis Concilii primi canon ra. Eadem Clericis iteratur prohibitio in Concilii Carthaginensis tertii can. i 6. & habetur in Decreto, I . quaest. . can. Nullus Clericorum. Generalior est prohibitio
in Concilii Elibertili can. 1o. ibi namque Clericis simul & laicis foenora
vetantur, poenisque distinctis coercentur. Habetur porrd apud Gratianum sola ejus pars quae Clericos attingit, can. Si quis, dist. 7. Sancti vero Ecclesiae Doctores , ex Larinis Hic ronymus, Ambrosius . Augustimas, Leo Papa, Gregorius Magnus ; S: ex Graecis Basilius, Chrysostomus, aliique inlesicos sceneratorcs saepe invehuntur. Vide aliquot eorum loca apud Gra-rimum I . causae quaest. 3.& 4. Quibus adjungi possunt S. Basilius tota homilia in psal .i . & Lactantius lib. 6. cap. I 8. VI. Hemiolias seu sesquialteras usuras Theodorus Balsamon in Nicaenae Synodi can. II. perperam exponit de medietate usurae centesimae , ut pro duodecim sex tantum annua praestentur. Sed plane certum est ex ipsa
Conflantini lege hemiolias,seu sesquialteras usuras fuisse solarum frugum,
nihilque aliud,nificare quam exactionem totius mutuatae rei cum augmento dimidii, ut pro duobus modiis mutuatis tres modii recipiantur. At centesima usura in sola pecunia versabatur , & addicebat creditori nummum unum ad singulos menses pro nummis creditis centum t itaque an nuatim pertingebat ad duodecim pro mutuatis centum. Arcadii tamen lex sub eodem libro & titulo Codicis Theodosiani usuras Senatorum moderabatur ad dimidiam centesmar, hoc est sex annua pro centum mutuo datis. Scribens Sanctus Hieronymus in haec Verba Ezechielis cap. I 8. versic. 8. Ss ad usuram non commodiaverit, ct amplius non acceperit, haec sapienter admonet : Putant quidam usuram ese tantum in pecunia : quod praevidens Scriptura divina
667쪽
d υἰna omni rei aufert superabundantiam , ut plus non recipias quam dedisti. Solem in agris frumenti ct milii , vini ct olei , caetera umque Aecierum usure exigi , sive ut appellat sermo disinur , superabundantiae e verbi gratia ut h)emis tempore demus decem modios, ct in messe recipiamus quindecim, hoc est amplius
VII. Ius Civile in omnibus bonae fidei contractibus , & praeterea in legatis & fideicommissis , usuras deberi decernit ex mora computanda ex die interpellationis , vel ex die litis contestatae, l . Mora feri, in princip. &6. In bonae Dei, D. de usur. l. fin. D.de peri C. Sc com. rei vend. l.Quislidum,& l. Si quis servum suum, D. de legat. 2. l.In bona sidet, C.de usur. Et quidem si per lententiam Iudex usuras istas adjudicet, spectandum erit an fuerit mora ista culpabilis , eo quod reua cum solvere debuisset, vel neglexerit, vel sua culpa , quae obligatione posterior sit , pura lusibus , aut superfluis expensis sibi ademerit solvendi facul ratem. Si res ita sit, poterit usura ad
judicata exigi, cum sit in poenam culpabilis morae per sententiam, eamque iustam rimposita. Idemque censendum si Pars , cui per sententiam ad judicatum fuerit verum , nec fictum intereste , sive lucri , sive damni , ob rem tempore debito non persolutam patiatur detrimentum. Sed si neque mota debitoris culpabilis ulla fuerit , aut juism lucri , vel damni intereste non intervenerit , non potest creditor in foro conscientiae hujusmocli usuras etiam per sententiam ad judicatas exigere I debetque contentus esse recuperatione rei petitae, & indemnitate expensarum litis. Si verδ sive ex mora culpabili, sive ex alia quavis culpa debitoris creditor verum damnum sustineat, tenebitur in conscientia mutuatarius illud reparare , quan 'is ni hil expresse convenisset, nec Judex quidquam decerneret. Est quippe naturalis obligatio damni alieni reparandi in eo qui sua culpa damnificavit, cap. 6 n. de injur. &dam .dato. Famosus ille Parisiensis Advocatos, cujus irreligio sitas commeruit, ut ipsius libri nomenq te, quasi alterius Erostrati, Romanis decretis proscriberentur, vel solus sufficere videtur apud Forenses Gallicanos ab usurarum praxi 8e patrocinio deterrendos , qui in suo Tractatu de usuris, num. is. sic loquitur : Moribus invaluis, ut mMiuuin debeat esse, cr si
gratu tum , omissique leges usuraria in mutuo prorDt exoleverunt. Quod es iu- sum π rarsonabile, tum attenta natura mutui, tum ad vitandam frequemiam tarpiam quast tum. .
VIII. Si creditori nullatenus perenti aliquid a mutuatario detur gratuit δ , poterit sine laenore , vel peccato recipi. Verumtamen non est ficile prae mendum , omne oblatum eile gratuitum. Munera enim quandoque a debitoribus offerantur metu severioris exactionis cui se impares agno De uni ob paupertatis angustias. Si ergo munera ista sint pretiola, aut pecuniaria , prae sumendum est non esse spontanea, si debitor inopia laborer,
debetque creditor oblara recusare , ne occasione alienae paupertatis locn-pletetur. At si levia sint munuscula , nec pecuniaria, nec dissicit E parabilia, M M m in censeri
668쪽
censeri poterunt ex spontanea animi gratitudine proficisci, atque ita licebit recipere. Et hic valebit regula ista e Contrectans rem credens invitum dominum, committit fartum ; sed furto non est obligatus si dominus erat volens, i. Inter omies, ε. Recte, D. de furtis. IX. Potcst creditor pacisci cum mutuatario ab initio de praestando vero. nec ullatenus ficto interdine , idqtie postmodum exigere. Ratio perspicua est, quia in hoc nihil requirit praeter justam sui indemnitatem e neque juste compellendus est ad subeundam jacturam & damnum ex hoc ipso quod alteri se beneficum praestit, i.unica , C. de sement. quae pro eo quod interest profer. Eaque lex duplicis rei meminit, scilicet lucri & damni, hoc est ut ibi exponit Glossa in verb. Possibile, & Bariolus ibid.) lueri cenantis, di damni emergentis. Sit hoc exemplum damni emergentis Destinatam habeo pecuniam reficiendae domui meae ne corruat, aut coemenda tritico ad alimentarem anni provisionem , vel faeno ad jument rum pabula , vel septis& aggeribus struendis ad arcendam aquae vim ne praedium inundet, aut solvendis nominibus seu debitis r& cum 'aliam praesentem aut accommodam pecuniam non habeam , istam quam 1 me
rogas pecuniam , tibi protestor jam esie illis praeseris rebus destinatam, mihique aliam non luppetere, ide lue simul de damno, si quod futurum
est, a te resarciendo prolestor. Contingit exinde ut domus eorruat, aut ut triticum, vel scitnum credito simul θc carius emam, aut pecus fame perear, aut ager aquis inundetur , aut eogar ab aliis mutuo sumere cum n suriso
Exemplum vero lucri eessantis: Ego pecuniam habeo mercarime ad proximas nundinas destinatam ; sed quia tibi mutuo roganti credo, aut quia pra stituto die non solvis , luero ex mercatura sperato frustrari cogor. X. De utroque interesse, damni emergentis Se hicri emantis communiter scribane Doctores, utruinque ex mutuo contingens exigi posse tribus casibus. Prior est lixum eulpabilis in solvendo mora practis r. Secundus quum sive ante, sive post moram contigit, sed muritum datum est per aliquam vim, sive Regis, sive Civitatis , sive alicujus praepotentis. Tertius, etiam si nulla vis, vel mora, vel culpa debitoris intervenerit, dum tamen fuerit ab initio admonitus debitor damni impentantis , & iste coneesserat hoc damnum , si contingat, praestare ultra mutuatam sortem , ut express h docet S. Thomas 2. 2. quaest. 78. arr. 2. ad i. idemque traeh. de malo , q. arr. ad 34. In tribus praedictis casibus licet etiam ab initio convenire de summa ultra sortem rependenda ad verisimiliorem laxam aestimationis illiu , intereste. Solus lib. 6. de just. & jure , quaest, Lari. 3. Navarra ini
Manuali, cap. a' num. III. & incυmment. de usuris , num. 39. Toletus lib. s. cap. 31. mim. 7. M alios innumeros fleam. Dummodo fraus omnis procul eliminetur, neque incertus eventus tanti computerer ac si certus
.inet. ' Igitur praeter protestationem lucri cessantis, damnique emergentis, arqae morat culpabitis , Laiio etiam babenda est periculi statis ac malae
669쪽
fidei ipsius mutuatarii , cisi mutuans se exponit. Frequens namque cxperientia docet debitores sive male administrando , suo per neglectum, sive etiam per infortunium aut prodigalitatem, suis cleditoribus decoquere aeversuram facere. Alii morosi adeo sunt creditoribus , ut non nisi per vim& lites ac graves expensas debita creditoribus exsolvant, qtiis causa cst vigentis apud Chinenses legis, ut creditoribus adjudicenrtar triginta num mi ad sortem nummorum centum. Quapropter Regulares Missionarii , qui fidem Christi in ea regione promovere student , communi consilio sta-xuerunt quaestioirem hanc deferre ad solidam Petram , de Petri Cathedram consulere , num istiusmodi usurae in conversis ad Christi fidem tolerati possint. Qui tunc Summus erat Ponti&x Innocentius X. discussionem istam sacrae Cardinalium Congregarioni delegavit, quae indiscriminatim ad triginta pro centum usuras reprobavit, cum ejusmodi pericula pro rerum dc personarum diversitate admodum inaequalia sint e sed sudicavit praeter titulos damni emergentis vel lucri cessamis , posse in se per conveniri ac exigi compensationem probabilem quae proportionem nabeat cum ejusmodi periculis , quae si contingant, deterior fiet creditoris conditio. Deo cretum istud sibi exhibitum authoritate Apostolica confirmavit Innocentius X. Ponti sex, & refertur , Ludovico Bancei Dominicano Theologi χProsessore.J X I. De interesse lucri cessantis, quod possit ii mutuo exigi, communis est graviolum Doctorum consensus, Ostiensis, Panormitant, Joannis Andreae, Sylvestri, Cajetamς, Conradi , Adriani & aliorum quos citant &sequuntur Navarra, Bonarina, LessIus , Covarrurias lib. 3. variarum reso. t ur.cap. . Gravis quidem Author Dominicus Soto lib. 6. de jεist. quaest. i. dcclarat se hanc Opinionem non improbare , praeferre tamen oppositam Degantem esse babendam ullam rationem lucri cessantis , quam ante ipsum propugnaverat Innocentius. Sed sive Doctorum non minoris ponderis ae' meriti multo ampliorem multitudinem, five rationum momenta expendantur . satis perspicuum est, non posse citra injustitiam hinc excludi tuacrum cessans: qui enim lucrum petit sibi compensari, nihil petit quam justam, sibique ex collato in alium beneficio debitam indemnitatem. Ex ipatis juris naturalis regulis haustum est quod sacri Canones declarant , ossicium suum nemini debere elle din no sum. Ipsaque lex Ne liber. ilitate . D. dedi judic. decernir, ne liberalitate sua quis de inopia periclitetur. Ille vero qui privatuu mediis ad lucrum aliquod justum distinatis , indubitat Ejacturam futuri boni patitur , & deteriorem conditionem incurrit, & eonia sequenter jus habet petendae indemnitatis , si de illa convenit ab exordio cum illo cujus rogatu se isto ad destinarum lucrum medio spoliavit. Secun- db pecunia quae mutuo tur , quatenus subest destinationi ad lucrativum negotium , simulque ipsius destinantis industriae , pluria valet quam ipsa eadem per se Iantum spectata, priori consideratione sit princia
670쪽
pium & semen sperati lucri, i que in se virtute continens lucrum. Igitur sic spectata plus valet quam seorsin spectata , & divisim ab illo destinato
emolumento. Tertio negari non potest , spem illam lucri essicaciter desti- . nati cile pretio aestimabilem , cum constet apud omnes , spem lucri , seu quod idem est, speratum lucrum , Justo pretio vendi poste , ut constat in Jure de venditione suturi jactiis retis , l. Si actum , D. de action. empti. Idemque de fructu agrorum futuro , de foetibus pecorum nondum editis. Quarto par debet esse ratio damni & lucri; contrariorum enim eadem est disciplina. Itaque par debet elle damni & lucri aestimatio. At concedunt Innocentius & Soro , quando ex mutuo damnum aliquod futurum soromidatur, licere de eo compensando pacisci. Ergo licet pariter quando speratur lucrum , si spes rationabilis sit. Quinto , quia amissio boni r tionabiliter sperati computatur inter damna, & proinde iure merito te nere locum potest damni emergentis, quod , compensatione mutui duo illi Doctores non repellunt. Sex id , ex eo quod illi fatentur licitum esse pacisci de lucro cessante quandocunque aliquis per vim aut fraudem mutuum dare compellitur , concludi facile potest , licitum quoque esse ita pacisci, nulla etiam vi, aut fraude adhibita. Vel enim pactio de compen sando lucro cestante justa cst , vel usuraria. Si justa , ergo licita et si initi sta&usuraria , ergo ablolute illicita , & ideo prohibenda quoque homini
per Vim aut fraudem circumvento , vel compulso. Illa enim compulsio valorem non auget, nec pretium rei mutuatae. Cumque usura ut jure na-
rura: illicita, nullus praetextus coactionis potest illam justificare, sed solum interesse Iucti , vel damni. Proinde si interesse lacri accedens ad mutuum libirtate plena contractum censetur illicitum , non minis, erit illicitum etiam oppressa libertate. Septimo si quis me roget ne laborem se vel ullinstrumenta artis meae sibi commodem, quanuis mihi liberum sit vel recusare , vel acquiescere ; si tamen acquiescere Libet, possum cum rogante pacisci de praestando mihi lucro quod ex meo labore consimii sperabam-' Idem igitur in libero mutuo, quod in libero commodato statuendum; c mi inter se communia haec habeant quod gratuito fiant , di quod celebrentur ambo in gratiam recipientis. XII. Secluso autem interesse damni aut lucri , necnon scena pecuniaria , vel inter partes conventa, vel a Judice decreta ob culpabilem movi' ram, adeo Iura reprobant aliquid ultra sortem peti, ut leges simul Eccle- fiasticae & Imperiales decernant nefas esse creditori fructus obnoxii sibi pignoris percipere, ni si cum pari & aequiva lume sortis es minutione, capo Ex liter: s, de juretur. & l. r. Cod. de distract. pigra . Ergo pari. imo fortiori jure quidquid foenenior aliunde ex minus sibi ob oxiis debitoris bonis exigit, computandum est in sortis ipsius parem dii utionem. XIII. Ut autem mutuator licito possit id quod sua interestin pactum ciducere , tres quae sequuntuΓ cond. nea necesse est concurrere. Prima