Opere di Francesco Maria Cavazzoni Zanotti. Tomo primo nono

221쪽

radius lucis minorem in suo cursu resistentiam habet a medio denso, quam a raro, puta a vitro , quam ab aere; nam in vitro meatus sunt magis R-yerti, magisque constantes. Igitur si radius lucis per aerem Progrediens oblique in vitrum incidat , minorem resistentiam ex ea parte inveniet, eoque deflectens accedet ad perpendicularem. Propter con trariam causam recedet a perpendiculari, si e vitro oblique incidat in aerem . Neutoniani rem aliter explicant. Si corpus m tum statim ad unam partem trahatur , versus hanc deflectet. Praeterea medium densum , puta vitrum ,

radios lucis, ubi ad ipsum quam proxime accesse rint, plus ad se trahit, quam medium rarum, uti aer. Igitur si radius ex aere oblique incidat in vitrum , cum proxime ad vitrum accesserit, quoniam a vitro plus trahitur, quam ab aere, deflectet versus vitrum, & ad perpendicularem accedet: & eon. tra a Perpendiculari recedet, si oblique incidat e

vitro in aerem .

Progressi hine longius Neutoniani, & experimentis praesertim ducti assirmant, medium quodvis,

Puta vitrum , non omnes radios pari vi ad se trahere , sed alios maiori, minori alios ; atque hinc fieri, ut alii radii plus refringantur, alii minus. At que hunc ordinem in res angibilitate radiorum ponunt Radii rubri minime omnium refringuntur, plus flavi, plus etiam virides, Plus caerulei, maxime omnium violacet. De

222쪽

De Lentibus.

I Ens est eorpus diaphanum duabus superficiebus terminatum , quarum una saltem curva est. Solente vitro fingi, & duabus superficiebus convexis, &sphaericis contineri , uti L E Fig. 4r. γ . De hi

ergo dicamus , ac duo explicemus, quae admirati nem afferre solent, Imaginem , & Focum . Lente imagines obiectarum rerum finguntur. Sit T. g. lens L E, cui obiiciatur sagitta A M . Ex altera Ientis parte fiet imaguncula m a sagittae obi ctae A M, quae imaguncula conspicua erit in charta, aut linteolo, si chartam, aut linteolum ibi ponas , ubi fit imaguncula. Id totum ex eo provenit, quod punctum V. DA sagittae A M radiis persundit lentem L E. Hi r dii , praesertim qui incidunt circa mediam lentem, fie refringuntur lentem ipsam traiicientes, ut collueantur omnes in punctum a. Hic ergo fit imago puncti A. Similiter in m fit imago puncti M , de in aliis punctis imagines fiunt punctorum aliorum; unde fingitur imago tota ma, quae si linteolo e cipiatur, & conspicua erit, & pulcherrima. Ηine aditus factus est ad telescopia condenda . Quamquam & in imagine, quam dixi, di propterea in telescopiis etiam , vitii insidet nonnihil. Nam

radii ab obiecto prodeuntes refringuntur alii plus alii

223쪽

alii minus, ideoque uniuntur alii ad distantias alias. Et sane si obiectum duobus coloribus distinctu ni sit,

habeatque unam partem v. g. rubram, alteram c*ruleam fient utique per lentem ambarum parti simia

imagines, sed imago distincta partis cceruleae minus ab lente distabit, quam imago distincta partis rubrae; quippe quia radii ccerulei plus refringuntur , quam

rubri. Itaque ubi linteolo exceperis imaginem distinctam partis caeruleae , removendum tibi erit linteolum , ut imaginem habeas distinctam rubrae . Quod experimentis certissimis constat, & diversam radiorum refrangibilitatem maiorem in modum confir

mat .

Focum quoque admiramur in lentibus; nam silens L E ex una parte obiiciatur soli S Fig. 42.

ex altera parte erit punctum F tanta caloris vi praeditum , ut res in eo positae comburi possint. Hoepunctum F dicitur secus lentis. Id faeile explicant Mathematici; ostendunt enim , radios, qui paralleli inter se in lentem incidunt ci ea medium quales a sole proveniunt quam plurimi , sic refringi, ut omnes trajecta lente, in unum fere punctuin F coire debeant. Fit ergo maximus radiorum concursus circa punctum F. Hinc illa tanta caloris vis. De

226쪽

De radiis diversori eolorum per refraectionem separandis.

SI radius lucis R A Fig. 43. a sole v. g. pro

veniens refringatur a superficie S v v. g. vitri, quo niam compositus est radiis diversorum colorum , &hi quidem pro vario colore, quo sunt, varie re Dinguntur, alii plus, alii minus, oportet ut in refractione alii alias directiones , & vias ineant. Sic rubri v. g. , qui minus refringuntur, omnes infra alios labentur, & caerulei qui plus refringuntur, e current omnes superius, uti figura ipsa demonstrat. Ac licet primum nondum satis discreti sint rubri a caeruleis, tamen quia progredientes ulterius magis magisque distrahuntur inter se, segregabuntur tandem omnino, & charta C E in satis magna dis tantia excepti suos colores distinctissimos purissimosque ostendent, idemque accidet radiis aliis aliorum

colorum.

Verum ne tanta distantia requiratur, adhiberi solet prisma vitreum S V P Fig. 44. . Nam cum colorati radii subeunt superficiem S U , ct refringuntur , separantur primum aliquantulum, post egredientes e prismate per superficiem v P , refringuntur it rum , & separantur magis: Ac si in modica distantia excipiantur charta quapiam C E, imaginem in ea depingent coloribus pulcherrimis , rubro, flavo , viaridi , caeruleo, violaceo variatam .

227쪽

Et experimenta quidem praeclare respondent,

si modo & prisma sit bonum , idest nitidissimum , faeiesque habeat SV, Pu levissimas plenissimasque,& experimentum in tenebris fiat, admisso in cubi biculum uno tantum solis radiolo per foramen R. Si in charta CE soramen angustissimum fiat, per quod radius quispiam sive ruber, sive flavus, sive coloris alterius excurrere ultra chartam possit v. g. per X Z, hic radius dicetur radius separatus, sive radius homogeneus. In huiusmodi radio experimenta facta sunt quam plurima a Neutonianis, doquibus statim dicam. Neque his adhuc est quidquam illustrius. Radii Anguli suar habent colorer , eosque immura. biles , ω bir lux conrias.

REdeo ad illud , quod quasi primum a Neuto.

nianis ponitur, singulos lucis radios suos habere eo-lores , eosque immutabiles, & his lucem constare. Id quod iam ostendi potest hoc modo. Radius separatus, quocumque modo iterum &ω- pius refringatur prismatis, & lentibus, aliisque dia.

Phanis, nunquam non retinet colorem suum, eumdem. que similiter eonservat, quocumque opaco corpore

exeipiatur, reflectaturque , adeo ut res quaelibet, cuiuscumque coloris ceteroquin si, in radio, v. g. gubro posita, rubra appareat; quamvis s ipsa ceteroqui

228쪽

ro qui sit rubra, in radio rubro rubescat praeclare,s alterius coloris sit, rubescat illa quidem minus, sed rubescat tamen: idemque valet in coloribus a. liis . Videtur ergo radiorum colores neque refractio mutare posse, neque reflexio; quod si colores his non mutantur, quid erit tandem, quo mutentur Haec ratio eo spectat, ut intelligamus, radium solis, dum prismate refringitur , & colores expromit varios, hos quidem non tunc propter refractio. nem ullam acquirere , sed antea habuisse; nihilque aliud refractione fieri nisi ut colorati radii separen tur , & colores ostendant suos, nam antea simul permixti nitorem lucis album efficiebant. Idque etiam experimento hoc constat. Si eo. Iotati radii, & in diversa distracti, rubri, flavi, virides , coerulei, violacet , e prismate exeuntes lenia te L E Fig. 43. . excipiantur, lentem trajiciunt,& ut refractionis fert ratio, inclinantur omnes verissus punictum quoddam P, circa quod tandem conis currunt, & permiscentur. Quamvis ergo e lente egressi suos colores retineant , qui manifestissimi sunt, si statim egressi charta excipiantur ; tamen circa P , ubi permixti sunt, nullos ostendunt colores , sed tantum lucis alborem ;idque pariter manifestum fit charta in P posita; quo

sane apparet, coloratos radios simul permixtos nitorem lucis album componere. Neque putandum est coloratos radios , dum

permiscentur, & lucis nitorem componunt, suos Ilan. I 1 I. D d c

229쪽

colores amittere; nam praetergressi punctum P cum distrahantur iterum , & separentur, suos iterum colores promunt, qui manifestantur pulcherrime, atque, ut debent, inverso ordine in charta C A ultra Pposita. Non ergo illos cum circa punctum P pe miscentur, amiserunt. Constat ergo , radios lucis , quamvis permixti sint, uti in luce esse solent, eo lores habere suos, nitoremque lucis colorum permixtione fieri.

230쪽

PARS TERTIA.

C A P. I. De Sole. NUne de mundi constitutione , quae physicae scientiae pars tertia est, agam paucissimis ; & primum dieam de Sole. Sol globus est Ionge maximus, & lucidissimus.

Eius diameter diametrum terrae centies fere superat. Dicitur autem terrae diameter tria circiter leucarum millia aequare. Leuca aequat tria millia Italica . In sole si per telescopium adspiciatur, apparent maculae, non illae quidem constantes, & perpetuae sed quae tamen ad longum tempus interdum durant. His cognitum est, solem circa se ipsum vetiati , eamque conversionem diebus circiter viginti, 4. septem absolvi. Putat Cartesius, solem fluidissimum esse corpus, &materia primi elementi constare; huius materiae paristes aliquas lentiores interdum fieri, & cohalescere in corpora, quae soli innatantia macularum speetem

representant. Putat etiam , immensam materiae vim quaqua-D d a ver- Di illi sed by Corale