Opere di Francesco Maria Cavazzoni Zanotti. Tomo primo nono

81쪽

perficies quaedam curva , quam in hoc gyro deseriaptam habebit linea L T, quae sane superficies solidum quoddam comprehendet. Hoc ergo solidum huiusmodi superficie comprehensum cylindrus dicitur; superficies descripta ab recta L T superficies cylindrica; recta ipsa L T latus cylindri; ac si ducta fuerit recta linea CO , ea dicitur axis cylindri .e Circulorum alter , puta T B , pro basi accipitur; quod si a quovis puncto circuli alterius L H ducta fuerit perpendicularis ad planum , in quo basis est, ea perpendicularis dicitur cylindri altitudo. Si axis C O ipse sit perpendicularis ad planum basis, cylindrus dicitur rectus; sin minus, scalenus, sive obliquus . Cylindrus quivis habet ad cylindrum quemvis Proportionem compositam basis, & altitudinis, idest compositam ex proportione basis ad basim , & proportione altitudinis ad altitudinem , quemadmodum& de prismatis, & de pyramidibus dictum est. Cylindri similes illi sunt, in quibus inclinatio

axis ad basim eadem est, atque axes praeterea eam inter se habent proportionem , quam basium dia

Demonstratum est , binos quosque cylindros fi- miles eamdem inter se habere proportionem, quam habent cubi, qui fiunt ex diametris basium, sive quod eodem recidit, triplicatam diametrorum basium a

82쪽

Λc DE THEOREM. GEOM. IC A P. VII.

De Cono .

SIt in plano quovis circulus quivis I R Fig. 3 .

cuius centrum C. Sit punictum v in sublimi, a quo ducta sit recta linea V I, quae peripheriam circuli attingat in I. Circumseratur haec Iecta per totam peripheriam , sic quidem , ut semper immota maneat in puncto V. Ea sane in hac circumitione superficiem curvam quamdam describet, quae superficies figuram solidam complectetur. Figura ergo solida hac superficie contenta diciatur conus ; circulus I R basis ; punctum V vertex ;linea VI latus coni. Quod si ducta fuerit recta V C, ea dicetur coni axis . Perpendicularis ducta a vertice v ad planum , in quo est basis, dicitur coni altitudo . Si axis V C perpendicularis sit ipse ad basim , eonus dicitur rectus, sin minus, obliquus, sive scalenus. Conus quivis ad conum quemlibet proportionem habet compositam basis, & altitudinis, idest compositam ex proportione basis ad basim, & altitudini ad altitudinem , quod idem Se prismatis, de pyramidibus , & cylindris convenire supra docuimus. Coni similes illi sunt, in quibus inclinatio axis ad basim eadem est , atque axes praeterea eamdemiater se habent proportionem , quam basium diametri.

83쪽

a DE TER M. QUIBUSD.

Demonstratum est, duos quosque similes conos eam habere inter se proportionem, quam habent cu-bi, qui fiunt ex diametris basium . . od idem & in cylindris animadvertimus.

C A P. VIII.

De Sphaera .

SIt curva linea A SB dimidia pars peri

pheriae circuli, cuius centrum C, diameter Α B. Curva A S B in orbem volvatur circa diametrum A B. Ea sane in hac revolutione superficiem curvam describet, quae solidum continebit. Solidum hac seperficie contentum dicitur Sphaera. Superficies ipsa dicitur superficies sphaerica . Punctum C centrum sphaerae , diameter A B diameter sphaerae , sive axis. Breviter definiri solet sphaera Iidum , in quo inest punctum aeque distans ab omniabus extremis: centrum punctum tale est . Demonstratum est, sphaeram plano impositam ab eo contingi in uno tantum puncto. Demonstratum quoque est, duas quasque sphaeraseam inter se habere proportionem , quam habent cubi diametrorum. Hactenus geometriae quosdam terminos , ae the remata nonnulla exposia inius, quae qui intellexerit, alia

etiam Deile intelliget, si qua occurrent in physica, quae in hoc libello fuerint praetermissa. P ΗΥ-

86쪽

PHYSICAE

dimidatur.

Hysica, ut id nomen plerumque aecipitur , est scientia, quae de corporeis rebus agit. Hanc dividemus in partes tres. In prima de corpore generatim agemus, ea explicantes, quae corporibus conveniunt universis. In altera varias quorumdam corporum qualitates exponemus. In tertia totius mundi situm, &descriptionem declarabimus.

DE CORPORIBUS GENERATI M.

CAP. I. De principiis eorporum.

1 ΑΛ; sessum est eorpora mutari, & alias atquO

alias species accipere; nam id quod erat cibus, sit sanguis primum , deinde caro; de id, quod erat lignum , si comburatur, fit ignis . oportet ergo esse in corpore aliquid , quod idem cum sit, possit ta-Din. III. Κ men

87쪽

men ex una natura , aut specie in aliam transire. Hoc aliquid dicitur materia, sive materia prima; quae materia ipsa Per se nec est ignis, nec lignum, nee tale aliud, sed potest cuiuslibet rei naturam induere a

Ut ergo materia naturam induat huius vel illius rei, V. g. ignis, vel ligni, oportet , ut ad eam accedat aliquid. quo ipsa fiat vel lignum, vel ignis. Hoc aliquid , quod ad mazeriam accedit, ipsamque determinat ad else vel lignum, vel ignem, dicitur

fornia . Manifestum est igitur duobus pi incipiis constare corpora, materia nempe, & forma. Neque materiam male definies , si dixeris eam esse subitantiam in completam , aptam natam completi per formam ad corpus constituendum , similiterque forma definiri poterit substantia in completa. apta

nata complere materiam ad corpus constituendum .

Qtioniam materia potest & lignum esse, & aurum , & ignis, de aliud quidlibet, recte indifferens dicitur; & quia ipsa per se nisi forma aliqua accedat, nihil horum est . idcirco nullam harum rerum qualitatem habere in se dicitur, & iners appellatur.

Cum materia veterem formam amittit, & novam acquirit, tunc dicitur corpus generari. Ita cum

materia amittit formam ligni , & acquirit sormam ignis, tunc dicitur generari ignis . Requiruntur e sego ad generationem haec duo: materia , & acquisiistio novae formae . Atque haec quidem proposita priamum ab Aristotele nemo in dubium revocare potest. Sunt

88쪽

sunt autem, qui putant, id, per quod materia fit hoc, vel illud corpus, v. g. aurum, vel lignum, vel ferrum, nihil esse aliud , nisi particularum figuram, texturamque, ad quam etiam adiungunt motum. Figuram particularum, & motum vocant principia mechanica; & his corpora quaeque constitui volunt. Horum ergo sententia, forma omnis in particularum figura texturaque , & motu posta est; eaque forma respectiva dicitur. Hanc opinionem Epicurei olim , post nostris diebus Cartesiani sustinuerunt. Peripatetici Aristotelem secuti concedunt quidem sormas respectivas esse quam plurimas, quarum varietate varia quoque sint corpora ; negant autem omnem corporum varietatem a solis formis respectivis, principiisque mechanicis oriri posse. Hi ergo liam quoque formam inducunt, quam absolutam vocant, quaeque non in mechanicis principiis consistit; eamque etiam vocant substantialem , quia maxime ad substantias corporum pertinet.

CAP. II. De essentia corporis. ESsentia eorporis est id , quo posito statim eorpus positum esse intelligitur , quo sublato, sublatum. id eum ita sit, non est dubitandum , quin corporis e si sentia in extensione ,& mobilitate posita sit. Nam

K a si qua

89쪽

fi qua res extensa sit & mobilis, eam statim homines corpus dicunt. Quod si rei vel extensio desit,

vel mobilitas, nemo illam in corporibus numerat. ergo essentia corporis in extensione, & mobilitate posita. Est autem animadvertendum , extensionem in duas dividi, actualem , & radicalem. Extensio actualis est illa eorporis proprietas, per quam partes eius actu sunt aliae extra alias. Extensio radicalis est illa corporis proprietas, per quam partes eius existunt,& vim faciunt, ut partes sint aliae extra alias. Porro extensio haec radicalis est ipsa impenetrabilitas, quae nihil aliud est, nisi vis illa, quam compora, vel partes corporum iaciunt, ut se se mutuo ab eodem loco excludant. Quae vis est validissima, neque ulla naturali vi fortasse vinci potest. Ad essentiam corporis alterutra extenso pertinet. Dicimus ergo nihil aliud esse eorpus, nisi rem,

cuius partes se se ab eodem loco excludunt quo etiam impenetrabilitas intelligitur de mobilem. Dices essentia corporis est illud primum, quod inest in corpore, id est illud, a quo profluunt proprietates omnes, quae necessariae sunt in corpore. Atqui ab extensione, mobilitate non profluunt proprietates omnes necessariae corporis. Ergo extenisso, & mobilitas non sunt essentia eorporis. Respondeo : Nego minorem. Nam si qua proprietax non orietur, neque profluet ab extensione, aut mobilitate, quis probabit eam eta neeessariam in corpore. DL

90쪽

Dices : non omnes sortasse corporis proprietates habemus cognitas; qui ergo assirmare possumus, Om Des oriri aut ab extensione , aut a mobilitate ρRespondeo. Isto modo nullius rei essentia cognosci posset. Quae enim res est, in quam dubitatio ista non cadat ρ Quae res est , de qua certo assirmare possimus , nos omnes eius proprietates habere eo. gnitas verum si constet, nos nomine corporis nihil aliud intelligere , nisi extensani rem , & mobilem , sequitur, proprietates alias omnes vel ab hoc ipso oriri, vel si ab hoc non oriantur , ob id ipsum proprietates corporis necessarias non esse . Diees: nullius rei essentiam cognoscimus, sed tantum modos, & accidentia aliqua ; ergo ne corporis quidem essentiam cognoscemus . Respondeo. Nego antecedens. An non essen tiam trianguli, aut circuli , aut quadrati cognoscimus Quid ergo docent Logici omnes essentiam ense id, sine quo res nec esse, nec concipi potest Si enim oncipi egentia nulla potest, isto modo nulla unquam res concipietur . Dices r essentia corporis est id , per quod corpus distinguitur ab aliis rebus, quae non sunt corpora , puta ab anima . Atqui corpus non distinguit ut

ab anima per hoc , quod sit extensum , & mobile ;nam etiam anima est extensa, Se mobilis. Ergo &e. Respondeo. Distinguo illud anima es extens O inobilis formaliter; nego: terminative concedo . Non est vero anima extensa sormaliters nam no est λ