Enarrationes vetustissimorum theologorum, in Acta quidem Apostolorum & in omnes D. Pauli ac catholicas epistolas ab Oecumenio in Apocalypsim uerò, ab Aretha ... magna cura collectae. Iohanne Hentenio interprete

391쪽

decies mille annorum dominus aduenit siquide eius in ter- Λra aduentus ferme anno quinquies millestino fuit quidquid hine succedit tanquam id quod medium sequitur, si extremum ac nouissimum dicatur,nul lus merito possit reprehendere: ex centum enim verbi caussa annis etiam primi,decem videlicet aut viginti & sic de sequetibus, nouissimi dicere tur. Ita ergo & hic,quoniam tempore aduentus domini m dia millenariorum annorum congeries transierat, quicquid ab hoc sequitur, recte nouissimum siue extremum dici po

test. Hoc itaque verissimuin est etiam secundum Iohan- . . . .

ne Chrysostomum. Potest quoque nouissimum siue extremum intelligi pessimum,sicut quum dicimus, Ad extremum mali peruenit. Quoniam ergo mundus tunc magnis agitabatur malis. diabolo ista machinante post aduentum illius salu- Biaris, siue ad tentationem bonorum, siue ad confusione eo rum quae meliora sunt, ne posset quis discern cre quid esset bonum,& quid no bonum:propterea tempus illud dixit nouissimam horam. tanquam extremo adducente id quod pessimum est,quum fecis ac crassissimarii reliquiarum habeat rationem. Confirmat autem extremam esse horam fiue pessimam,etiam iuxta temporis substat iam,ab Antichristo. Nam si Anti eliristino, inquit, in nouissimis temporibus expectamus,nunc autem Antichristi multi versantur in hac vita dicit autem Cerinthum illique similes manifestum est quod tempus conuimmationis immineat, dum multi Antichristi Vnum praecedunt, iterque illi parant. Deinde hoe dicto subiungit unde sint Antichristi,numpe quod ex nobis,&c.

Ex nobis egressii sunt, sed non erunt ex nobis: nam

si fuisse,i ex nobis, permansissent utique nobisecum, sed ut manifesti fierent quod non sint omnes ex nom

bis. Sed uos unctionem habetis i sancto illo, cr nostis oluuia. Noscripsi uobis quod nesciretis ueritatem,std quod sciretis idam, quods omne meud cium ex ge*ritate non est.

Ex nobis et gi sunt. Subiungit autem & hoc quum nil ildisposuerit aut praeposuerit ad explanationem sermonis: dico autem quasi seipsum interrogasset, Et unde sunt hi 'mis

392쪽

Cap. II. I. IOH AN. EPIST. CATHOL CAE

D christi deinde tunc subiunxisset,Ex nobis egressi sunt .Qusi ita facere oportuisset, non hoc facit, sed confuse,hoc modo

fortassis confusione sermonis ostendens molestiam qua ci

ea illos habebat. Sed quare ex domini discipulis egregi d cuntur Antichristi Z Vt possent apud eos qui seduceretur fide digni haberi quasi essent ex discipulis, & iuxta magistri

ac praeceptoris sententiam facerent praedicationis sermonet nee penitus contrariam habebant praedicationem: propte ea ergo ab nobis. Ex bis egressi sunt. Quym enim facti essent diicipuli, discesserunt a veritate,ac 1uam adinvenerunt blasphemiam. Subaudiedum est autem. Et unde prodierunt hi Antichristi,ut sermo fiat apertior. Sed non erant ex nobis. hoc est,de sorte eorum qui salui fiunt: nam si inde fuissent, E eum suis utique permansissent. Nune autem hoc illis contia git,ut manifesti fierent, hoc est, ut omnibus notum fieret Ppenitus abalienati essent a nobis, de agglutinati his qui nostri non erant. Sunt enim inter ipsos quida qui ex nosis nunquam fuerunt,quibus videlicet seipsos coniunxerunt qui ex nobis egressi sunt. Propter quosonquit, dixi: Non sum omnes ex nobis. A nobis enim, qui domestici ac familiares er ses,aliis adhaeserunt qui a nobis erant alieni: eligentes potius Ethnicorum more intemperanter vivere, quam nobiscutemperanter & honeste. His dictis me videretur sibi soli horum cognitionem attribuere.& per hoc aduersus fideles i solescere quasi solus haec nouisset,subiungit: Sed uos unctio/nem habetis. Tanquam diceret: Sed quid ego haec vobis narx ro,quasi ignorantibus λ Non est apud vos horum ignorantia Sacram enim unctionem per sanctum baptisma accepistis,&per hane diuinum spiritui, qui vos ducit in omnem veritate. Quoniam autem hoc ita est, scitis quod non scribam vobis haec tanquam ignorantibus, sed tanquam scientibus. Quaenam haec Nouissimum tempus, Antichristi aduenturn, omnia esse plena med acio. Propterea igitur quod abundet me-dacium, ait: Dico etia Antichristos multos factos esse. Nam si Christus veritas est, quem & vos cognoscentes, habetis veritatem in vobisipsis, utique quum mendax sit contrariusv

ritati siue Christo, Antichristus est.

Quis est mendax,nsi is qui negat Iesum esse chriapum s

393쪽

stunis Hie 6ὶ Antichristus qui negat patrem ex filium. A

Qui quis negat filium, is ne patrem quidem habet. Od igitur uos audistis ab initio, in uobis permaneriat. Si in uobis permanserit quod audistis ab initio, o uos inflio er patre manebitis. Et haec est repromissio qua sie pollicitus est nobis uitam aeternum. Η aec scriae psi uobis de his qui seducunt vos. Et unctio quam vos

accepistis ab eo, manet in vobis. Et non necesse habea

tis, ut quiliquam doceat uos , sed sicut ipsa unctio docet

vos de omnibus, er uerax est ex non est mendacium. Et ficut docuit uos,manete in ea. B

Etiam hic subaudire oportet coniunctionem ,κω,id est,&clarioris intelligentiae gratia ut sit hic sensus: Et quis est medax, nisi is qui negat Iesum esse Christum Hoc autem im pius Simon delirans nugabatur alium esse Iesum & alium Christum: Iesum quidem eum qui erat a sancta Maria, Christum veris eum qui in Iordane a coelo descenderat: Qui igitur huic applaudit mendacio, inquit, is est Antichristus. Id autem Hic est Antichristus,dupliciter accipi edum est, & de eo qui Iesum negat esse Christum, & de eo qui negat patre& filium. Nam & is,inquit, qui negat patre ac filium, etiam . mendax est & Antichristus. Dicebant enim alii rursum haeretici, a quibus impurus Valentinus exortus est, aliti esse patrem innominatum p r ter eum qui dicitur pater Christi. Hi cautem & filium negat eo quisd nudum hominem esi esse di- ω

Cant,& no natura deum,tanqua ex deo. Quisquis negat flisi, is ne patrem quidem habet: quemadmodu Iudaei filium quidenegantes, patrem vero se nosse simulantes, idque sibi vindicantes. Sed sciant hi quod neq; patrem nouerunt mam si nouissent, sciret utiq; quod & pater sit unigeniti s iij. Idipsum

autem illi quoq; nugabatur, qui Simonem sequebantur. Itaque illi hoc modo, inquit: at vos quod audistis ab initio, puta diuinam de Christo doctrinam, seruate apud vos. Nam

hoc sibi vult Permaneat in vobis. Si enim in vobis permanserie quod ab initio audi sis, o uor in filio ira patre minebitis. Hoc est, consortes eius eritis. Hine es enim promisso. Si quidem co iunctionem

394쪽

Cap.III. I. IOHANNIs EPI S. CATHOLICAED iunctionem κω , id est &, causialiter oportet accipere pro Enim. Quae est autem promissio Ea qua dicit dominus ad patrem: V. sicut ego in te & tu in me, ita&ipsi in nobis v-

rAMvir num sint.& rursum: Vt habeant vitam aeternam. Haec est aa tem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum deum, Sci

quem misisti Iesu in Christum. Absoluto vero de his sermone,addit: Haecfcripsi uobis do his qui DdMEt uos: hoc est,pr pronome petereas quae iunt egressae haereses. Deinde rursum subiun-ῖμε oci. git quod autea diximus , efficiens ne molestus sit eis sermo. vo:. reddis Ipsi quoque unctionem accepistis. Qux sit autem illa, iam diadimu pro/ ctum est quod dicat spiritum sanctum. Quandoquidem e rimo uer/ go spiritum sanctum quem accepistis firmum habetis apud bo nrmps vosipsos,non necesse habetis ut quisquam doceat vos:sed si-ἔλα , Eicut ipsa unctio siue ipse spiritus docet vos de omnibus, sicut M.Laccra docuit vos manete in ipso: namverti est,& non est mendaci-pisti, uo- um id videlicet quod docuit vos. Et unctio quam uos si accep . per auto sic. Literae series est haec: Et vos quoniam unctio quam abfeboliaster ipso accepistis manet in vobis, non necesse habetis ut quis- reddidit qua m doceat vos.

v ba pr- Et nunc silioli manete in eo, ut quum apparuerit baim beatuus fiduciam, cr non pudefamus ab eo in aduentu eius . Si 'res iustus est, 'tote quod omnis qui ear. m. facit iustitiam, ex ipso natus est. Videte quale chaaritatem dedit nobis pater, ut filii dei nominemur. s Propter hoc mundus non nouit nos, quia non nouit

eum. Charisimi, nunc sth dei fumus, Cr nondum et paruit id quod futurisiumus. Sciturus autem quod si apuparuerit semiles ei erimus . quoniam uidebimus euinctiscuti est. Et omnis qui habet hanc*cm in eo,pur catseflcut cr ille purus est.

Postquam dixit de congregatione Antilabristorum & de peruersa illorum doctrina, a qua veluti charactere quodam manifestos sese reddiderunt ac satis firmauit eos, ut immoti persisterent circa ea in quibus instructi erant, subiungit, co- sequenter repositam quoq; propter ista merςedem, taquam Drtiores eos reddms elaritate praemiorum , dc ait: Mancre

395쪽

ora. Quare λVt habeamus fiduciam in ipso quum apparue Arit. Quid enim clarius aut desiderabilius fiducia qua exhibituri sumus C hristo nostros in vita peractos labores, facietes hoc cum fiducia & in nullo pudorem sustinentes in aduentu eius 3 Et quoniam verisimile erat quosdam interrogaturos, quibus operib ' grati ei fieri possent docet etiam hoc, & ait: Si cognouistis eum φ iustus sit, utique & hoc scitote quod is qui facit iustitiam,ex ipsis natus sit: iustus nanq; iustos generat. Porro quantum sit hoc ad gloriationem & fiduciam ii strant nullus ignorat: sicut neque illud, nepe quanta Sc qualis sit dilectio& benignitas quam erga vos exhibuit. Videte enim quod dederit nobis, ut filii sui essemus de vocaremur. Quod si eos qui sunt in multo hoc lateat, puta nos esse dei filios, ne hoc admiremini: nam propter hoc mundus non no- Ruit nos, quoniam neq; eum nouit qui nos adoptauit in filios. Quod aute mundum dicat vilem & abiectam turba, frequerer ostendimus. Deinde postquam adoptione confirmauit,

clarius post h. ec dicit & gloriam ac fiducia seu libertate quet his reposita est qui adoptati sunt,& ait: charissimi nac filii deisu uus. Ac si diceret: Omnino charissimi, ex praecedentiabus scitis quod in filios dei assumpti sinus i quod si id nondum manifestatum est, ne turbemini: quod enim nunc incertum est, manifestum siet illo reuelato. Siquide adoptionis splendorem exhibebimus apparetes ipsi similes, nam fi- iij omnino simil es sunt patri. Sed & fiduciam orga ipsum habentes tanquam si ij, videbimus eum sicuti est: non sane iuxta ipsius naturam , nam hoc impossibile est creatae naturae: csed quid ' iustum iusti purum puri . simili enim adhaerebut& similes. Nam ob id paulo ante dixi quod similes ei erimus: non iuxta naturam: dixisset enim alioqui non Similes, sed iidem : nunc autem quia id non cotinget, dixit Simile . iuxta gloriae videlicet qualitatem. Animaduertenduin est autem quod non dixerit in superioribus, Omnis qui Deit, aut oui satiet iustitiam sed Oui facit. Virtutes enim semner onetamniν qui Iacit peccatum, er iniquitatem Ia α

cit, cr peccGAm est iniquitas. Et scitis quod isse appaα

396쪽

Cap. III. I.IOHAN. EPIST. CATHOLICAED ruerit,ut peccata nostra tolleret: er peccatu in eo non est. Omnis qui in eo manet, non peccat. Omnis qui peccat,non uidit eum nec cognouit eum. Filioli, nemo uos

seducat. Qui facit iustitiam, iustus est, cui cr illa tuostus est. Qi itacit peccatu, ex diabolo est, quoniam ab initio diabolus peccat. Ad hoc apparuit Alius dei, sit dissoluat opera diaboli.

Confirmato in superioribus sermone de iustitia a bonis iustitiae, nunc etiam a contrariis & his quae ipsi accidui demor stratione assumit,& ait: omnis qui facit peccatum. Tale qui dam dicens: Vos qui adoptati estis,operemini iustitiam, neque vosipsos exhibeatis in hac otiosos. Quemadmodum Onim in peccato non is qui fecit aut facturus est, ille iniquus dicitur aut peccator,sed qui malo adhaeret eiusque Operator est ita & iustus non dicitur is qui nihil proficit aut ignauus, sed strennuus Sciendum autem 2, αμαρτια quidem, i- pec catum est lapsus ab eo quod bonum est: ἀνομία vero. i. iniquitas est delictum circa legem positam : & utrumque horuid habet initium : nempe peccatu ,degeneratione ab eo quod bonum est: iniquitas autem,committere aduersus positam legem. Conueniunt autem inter se & circa idem sunt. Nam &F is qui peccat, aberrat a scopo qui est secudum naturam & in ipsa natura: Scopus enim humanae naturae est vivere secundum rationem ut procul disiuncta sit ab irrationalitate. Similiter & qui agit inique, delinquit circa datam in natura legem,intemperanter affectus. Recte ergo discipulus domini utrunque in idem commutauit, Et scitis quod ille apparuerit. Nequaquam inquit loesi iam habere potestis peccandi. Quuenim Christus aduenerit ad tollendum peccatum, quoniam non erat ille particeps peccati, neque vobis relictum est ut amplius peccetis, qui ad eum accessistis, & in fide ipsius co- firmati estis. Nam hoc significare vult quum ait, Omnis qui in eo manet. Hic autem est qui serio 8c absque fuco accedit

ad virtutes,& nunquam cessat ab operatione earum. Et pec/eatum in eo non est. Coniunctio M . i.& capitur pro QuPnia.

omnis qui peccat o cint. Quum dixisset quod apparuisset, δος usem propter quam apparuisiet, nempe ut peccata nostra tolleret.

397쪽

tolleret,hoc est de medio auferret ac deleret,ianquam is qui Λpeccatum non fecerat,subiungit: omnis qui peccat non vidit eum. N am si vos inquit qui vidistis eum dum manifehatus esset,etiam signum accepistis quod ipsum videritis,nepe quod ne facile a peccato capiamini tanquam perfecte in ipso confirmati,omnino sane qui peccant, hi no viderunt quidem eum,propter quod neque cognouerunt: Vidisse & Cognouisse dicens no secundum nudum oculorum prospectu, neque quod secundum facilem imaginatione egissent ad cognitionem , sed quod cum aliquo iudicio & scientia operati essent accessum ad ipsum,quemadmodu supra diximus. His autem dictis firmius procedit dices: Nemo uossed cat. N aque enim alio modo potest quam isto. Qui facit iustitiam,nouit iustum & iustus est,sicut & ille, hoc est deus. Et quemadmodum hoc,ita etiam rursum ediuerso: Qui facit peccatum, a peccatore est,hic autem est diabolus, ut qui ab initio peceat. Propter quod prouidens deus suae creaturar,factus iustitia & sanctificatio, manifestatus est siue in mundo apparuit, ut e medio tolleret opera diaboli quae sunt peccatum. Qui facit peccatum re diabolo es. Quonia mutatus fuit diabolus peccando, ex ipsius instinctu agit quisquis peccaminose opera tur : prius enim in peccantem ingreditur per immissionem prauarum cogitationum,quemadmodum in Iuda. Sed dicet aliquis: Quomodo intrat diabolus in eos qui peccant, quum

illi antea peccauerint dando ipsi locum t Ad quod dicendum est idem esse facere peccatum, quod peccare dando locum '

diabolo. Dat enim ipsi locum qui peccat concupiscetiae sub- lectus,postquam eum excepit efficaciter perficiens peccaturnam hoc significat Facere ipsum. Bene aute & hic dixit Qui facit, non autem Qui fecit: quum is qui resipiscit, iam no sit ex diabolo: sed is tantum qui adhuc peccatu committit . Ita enim & peccati seruus est qui facit peccatum,& non qui fecit. Propter quod ait: Omnis qui facit peccatum, seruus est

peccati. c A p V Υ IIII. De charitate erga proximum,Wasmone ad tribuendum elee/mos nasMin quo etiam agit de bona conscientia quae est per fidem Ie/su ebrim: ει de discernendisspiritibus per eonfessionem incarnatis

nil domini.

Omnia

398쪽

NDus qui natus est ex deo; peccatum nolisa. lcit , quoniam semen ipsius in eo manet, er no potest peccare, eo quod ex deo nutus sit.

Per hoc manifesti fiunt filis dei σ flus dia

boli. Omnis qui non facit iustitiam, non est ex deo, ersui non diligit fratrem suum: quoniam haec est annun tiatio quam audistis ab initio, ut diligamus nos inuimcem. Non ficut cain ex maligno erat, er occidit fro, trem βμμm. Et propter quid occidit eum s Quoniam o inpera sua mala eruntdrutris autem sui iusta. Ne miremini fratres meis odit uos mundus. Nos sicimus quod translati sinus de morte ad uitam,quia diligimus fraα

tres. Ogi non diligit fratrem, manet in morte. Omnis

qui odit fratrem filium,homicida est: er scitis quod om

nis homicida non habeat uitam aeternam inbe manen tem. Per hoc cognouimus charitatem, quoniam ille aαnimam syam pro nobis posivit, cr nos debemus prostaratribus animas ponere. Qui uero habuerit substantiam mundi, er uiderit fratrem suum egentem, claustriis s viscera siua ab eo, quomodo charitas dei manet in ipsos Filioli mei,non diligamus uerbo neque lingua, sed o

pere Cr ueritate.

omnis qui natur est ex deo cra. Quonia omnis qui facit pe catum ex diabolo est,& quatenus peccat etiam filius diab li dicitur,sicut b. paulus ad Elymam ait: O plene omni dolox omni versutia, fili diaboli, inimice omnis iustitiae: manifestum est quod etiam is qui ex deo natus est, tanquam dei filius no peceat,& causa est,quoniam semen ipsius est, dei videlicet siue spiritus quem per donii accepimus, quod in nobis manens siue firmatum efficit ne mes nostra recipiat pec cene, χα. catum . Aut etiam ipse Christus tanquam habitans in fideli Gai G3. bus facit ipsos filios dei. quatenus etiam in semine Abraha, qui est Christus, benedicuntur omnes gentes . Nunc Rutem aB.I3.

399쪽

ita sermone processit,confirmans quod superius dixerat,di- Λeo sane fideles esse dei filios,& indubitatum illud faciens uex eadem re,puta non peccare:tii ex contrario, ut paulo ante diximus. Sicut enim hoc contrarium se habet ad illud co-trarium,ita rursum illud contrarium ad hoc contrarium,iuxta dialecticas argumentationes. Considera vero exacti lententiam. Neque enim prius dixit ex deo natum esse vel ex

diabolo , nisi praeacceptis operibus siue iustitiae siue iniqui . tatis. Ex his namque adoptio est siue dei siue diaboli. Quan- Ephe. a. uam enim gratia salui facti simus, attamen propter eximia ei benignitatem hoc dicitur, quia licet incurabiliter ostenderamus , ipse malorum non meminit ob salutem nostram. BSiquidem otiosis non det eam quae est apud se salute, Pau- I.Coris. Ius clamando confirmat his qui secundum propositum vo- 2. Timo.Mcati erat. Similiter & qui diabolo adoptati sunt in filios,qua- Psal.s7.

quam abalienati sint ab utero, quum tamen nondum iuxta propositum operati sint malum: attamen propter vehementem eorum malitiam hoc dictum est: neque enim absque ma Romum

Ii operatione contingit diabolo proprium ae domesticu fieri: sed qui facit peccatum,ille a diabolo assumptus est, siue in filium, ut amplius operetur etiam sua sponte malum: siue in seruum,eo quod a maligno superatus sit,& ab eo ductus captiuus ac condemnatus ad illius obsequium . Animaduerte autem & hoc, o non dixerit eum qui ex deo natus est non cpeccare,ne & infantes comprehenderet, qui ab utero habet uod non peccent sed dixit. Ρeccatum no facit. Illud squia em Non peccat,negationi simplicitor congruit : hoc autem Non facit peccatum , significat ex affectu non contingere. Propter quod etiam addit quod non potest peccare, ne n secundum naturae impossibilitatem hoe dicens quemadmodude irrationalibus dicimus quod non possunt scientiam recipere: sed propter voluntarium otium sue abstinentia a peccando hec disserens,& indicium filiorum dei esse dicens, no , peccare: quemadmodum rursum filiorum diaboli, peccare. His ergo enarratis, repetit post multa in medioposita, dilectionem erga proximum, quasi illius gratia uniuersa quae iei medio fuerunt tractauerit: quandoquidem plenitudo quo- Roma- itique omnium est dilectio, & ait: oui non diligit fratrem furum. non es ex deo. Nam cotrahoc etiam membrum positum est

Noli est

400쪽

Cap. III. I. IOHAN. EPIs T. CATHOLICAE

D Non est ex deo,hoc dicens: Quoniam si is qui facit iustitiam

ex deo natus est,sequitur ut is qui ita nat' eit diligat fratres: qui vero non facit iusi:tiam, eo quod non faciat eam odiendo fratres tuos,non est ex deo, non iuxta alium modum nisi quod non natus sit ex eo. Et quomodo non sit ex eo ostendit, dicens: Quoniam hinc es annuntiatιo quam audistis ab initio.

, Quae sit autem haec annuntiatio,iam diximus quod & naturaliter accepta & per doctrinam. Sed & legali praecepto Lmi. i'. diligendo proximo: domini quoque praecepto dicente:Prae-Iohami . ceptum nouum do vobis, ut diligatis vos inuicem. Praeterea etiam naturale praeceptum erga ea quae eiusde sortis & con-E ditionis sunt, cogit ad hoc faciendum. Quoniam igitur tot Io. FIA. ac talia sunt praecepta assertioni domini conformia, qui sermonem eius seruat & facit ipsum, habet vitam aeternam , &transiuit ex morte ad vitam. Propterea ergo diligamus se tres nihil nocumenti sumentes aci aemulandum: puta,si odio habeamur a mundo,nos quoque odio habeamus fratres:sed domini sermo sit in nobis efficacior . Na qui fratres suos o-' dii non solum ab aeterna vita proiectus est, sed etiam homicida est. Necessario enim sequitur,si homicida est, quod nec vitam aeternam habeat. Videte namque Cain,inquit,quonia& ipse quum odio habuisset fratrem ,occidit ipsum, quanqua frater esset. sed quia opera mala habens. filius erat diaboli: p Abel vero iusta operando, filius dei appellabatum opponitur

autem diabolus deo,& mala opera bonis:propterea & Cainquum contrarius esset fratri, occidit ipsum. Ita quidem erat consequens sermonis decursus, verum b. Iohannes ordinem

immutauit,seruiens semper ei quod magis urgebat. Siquideurgebat ipsum quia diaboli mentionem fecerat, & eoru qui ob prauas actiones ab illo adoptati erant, ut illum in exemplum proponeret qui ab initio mundi per mala opera aufugit,ut maligni filius esset. Absolutus autem a Cain & eis qui nunc imitantes eandem cum ipso accipiunt haereditate ,rum sum ad dilectionem recurrit,ostendens quanta bona ex ipsi contigerint: & dicit quod dilectio persuasit domino ut pro nobis animam suam poneret,& quod hoc exemplo permoti debemus & nos pro fratribus animam ponere. Et quoniaid rarum est & apud paucos, veluti exhortando ipsos, a mediocribus rebus incipit admonitionem fraternae charitatisfacere,