장음표시 사용
171쪽
mentum dominetur; hoc Verum est de facto, non vero de possibili. Si dicant vlteriῖσι, qudduna pars animali, debeat esse frigidior aut calidior altera; utpotὶ
cerebrum vel cor , quod repugnat temperamento ad pondus sponderi debet quod Proinde mixtum in sua totalitate non minus sit temperatum ad pondus, talem enim excessum temperatum exigit mixtum; licὶ equiliber pars illius exigax diuersitatem qualitatum : ita quod non dicamus, partes quaslibet mixti habere tem- Peramentum ad pondus t sed mixtum ipsum esse perfecte temperatum : quia partes habet illius qualitatis ,
quam earum natura exigit. Si illorum quatuor temperamentorum qu ratur,quo
nam rarum si praestantiui : Responderi debet , quodlibet eorum habere suas dotes, & suos defectus. Si en biliosum temperamentum , in quo P dominatur ignis Praecellere videatur ad vigorem, celeritatem, & perspicaciam ingenii ; quia temperies sicca, ct calida acuit mentem , ct apprehendendi celeritatem tribuit: ex alia Parte temperamentum istud deficit iudici; maturitate, motuum firmitate caret, & retinendi constantia, cauendorumque circv mspectione destituitur ' Si pariteμremperamentum sanguineum, in quo dominatur aer, sit conformius vitae principi;s, quae sunt humiditas , ct cinior; priondeque caeteris excellere videatur: quiacopiosum sanguinem Producit, eumque Purum ac maxime dulcem, cuius operationes animae naturales, Virales , dc animales, facith, & iucunde Perficiuntur; vii de sanguinei sunt ad omnia paratissimi, mansueti, h, Iares, & benignissimae idolis: attamen temperamen' tum istud nimio humore saepius obruit animum, red dii motus corporis, ct animae molles, & instabiles tum ad bonum, tum ad malum , dissicultatibusque de sa-cili vincitur , & nihil magnanimi audet suscipere .nmperamentum phlegmaticum iuuat quidem ad me. oriam , prudentiam , ct mansuetudinem ; Vnde phlegmatita sunt maturiores in negotiis, historiarum
studiosi , & ad misericordiam de facili excitantur,
sed temperamentum hoc aquea sua frigiditate obtundit calorem natiuum, qui est spiri tuum artifex; Ω- Perfluitatibus plurimis offuscat mentis aciem, redditque motus utriusque partis tardos, hebetes, & languidos, unde temperamentum istud prae caeteris inepti se simum habetur. Temperamentμm denique melancholi-
172쪽
stabilitatem reuera inspirat, actiones animi robo- rae, eiusque aciem in contemplationibus defigit - vnde melancholici se ni firmi in actionibus, cogitabundi,
sudiosi, & prae lentitudine sua consiliis aptissimi: sed
peccat haec complexio in nimia tarditate , animum suspiciosum , & malignum essicit, per suamque acrimoniam illum perpe cito corrodens, inquietum sibique, & aliis molestum, & amarum reddit.
Si quaeratur, ex occasione primarum qualitatum ex quibus temperamentum oritur, an illa sui radices omnium qualitatum, qua sunν in mixtis. Ante responsionem norandum est, quod qualitates illae dicantur prima , tum quia ex alijs non sunt , ut prςdiximus; tum quia sunt qualitates primorum corporum , nempe elementorum; tum quia sunt generationum, & corruptionum priseipia , quandoquidem ex ipsis qualitati-hus contrariis procedit perpetua elementorum Pugna , quae causa est corruptionis mixtorum ,& aliorum ge-i nerationis . Notaudum est fecundo quod illae qualita- tes primet dicantur alterativa; quia , ut alias notaui ἔ mus, per suam contrarietatem,& familiarem conflictu nil sunt causa , cur alterentur mixta , donec corrumpanturi absolut . Notandum est tertio, quod in mixtis duplex sit qualitatum ordo, quoniam earum aliae altioreI, Onobiliores sunt, in quibus mixta superant elementa; cu iusmodi sunt proprietates gemmarum, herbarum , mi neralium , de inanimantium; ut quod magnes ferrum at trahat, saphyrus constringat sanguinem, adamas exhi- Iaret hominem, Gabarbarum purget bilem , & similiasant a pluribus mixtis: aliae vero sunt magia mater in Ies, & eemmunes Omnibus mixtis , Ut sapor, grauitas,
odor, leuitas, & similes; his positis
Respondea priores qualitates altiores, & nobiliores, mixtorum non resultare ex primis principaliter , sed tantiam dispositive; quatenus requiritur certa tempe ies Primarum qualitum in gemmis, herbis, & animanti bus, ut possint recipere suam formam substantialem, &cum illa tales proprietates . Quantum vero ad causam, Principalem talium qualitatum nobilium, illae proce dere dicuntur originaliter a sideribus, per talem in i telligentiam motricem applicatis cum sapienti ordine.
spondeo qualitates materialiores ,& communes omni
l bus mixtis, Ut sunt sapor, durities, densitas, diapha- ncitas, & similes; ortum ducere aprinus qualitatibus,l - quas
173쪽
quas consequuntur Vt pedisequa, ita quod calor causet saritatem, subtilitatem, leuitatem, Puritatem,& acriis moniam ; Frigus det mixto grauitatem, densitatem, Empuritatem, & inertiam; Siccitat, si iungatur frigori, soliditatem , duritiem , di inflexibilitatem tribuat; Humistas denique mollitiem, sexibilitatem, figur Dilitatem, & alias plures, ab illa , cta praecedentibus pullulantes quasi in infinitum . Respondeo , quantum ad colores mixtorum, illos causari ab eIementis ; itaue τerra det nigredinem, maxime , si ab illa evaporetur humiditas ; 't patet in carbonibus terrestribus, qui ni' urescunt evaporato humido. qua, dc aer dant albedinem, quando scilicet miscentur; licet de se nullius sine coloris: ut videre est in spuma,& niue quae albescuneci efficiuntur ex aqua, & aere. Ignis tribuit obiectis coloris Vivacitatem, cum se naturaliter lueidus; Iux ero sit Vita colorum: sicut e contra colorei sunt veluti
din mixtis iann dati . scisse Mutaria . A Nixtione, quae est via, ε tendentia admixtum ;
progredi debemus ad explicationem MAH, quoa est mixtionis terminus. Mixtionum autem duplex est , inempe perfectu m , & imperfectum. Mixtam persolum fillud dieitur, quod habet persectam formam substantialem a sorma substantiali elementorum distinctam; ut homo, leo, planta ,& arbor, quae distinguuntur ab εgne, aere, aqua, & terra, quoniam illa habent sedimam substantialem distinctam ab istis , Mixtum ἱ-- persectum illud perhibetur esse, quod non habet formam substantialem essentialiter distinctam a forma elementorum ; ut nix, grando, glacies, gelu, & similia, quae noli distinguuntur substantialiter ab aqua,sed tantum ab
illa disserunt aeridentaliter, Per quasdam quesitates extrinsecas e nempe per calorem , densitatem, vel duristiem,' quas sibi adiunctas habent. De utroque mixto obis agendum est , incipiendo scilicet a mixto λ' Perfecto , Ut postea transeamus ad considerationem mixti ρεrfecti. Mixta imperfecta alio nomine vocantur meteora, seu res quae in mundi parte sublimiori ge
neratur in*m μετι πεν Ur ce idem est acis lime latine,
174쪽
& μευ ολγirit idem sonat, ac rerum sublimium ratis Non quod tu meteorum libris discurrae tantum Phis Iosephus de Phoenomenis, quae in sublimi fiunt; quoniam in illis agit etiam de metallis, quae in Iocis ins rioribus Producuntur; sed quia Aristoteles in talibus libris agit, praesertim de imperfectis mixtis, que iasublimi generantur; Vnde tales libri voeantur metra. M. ei. Quatuor libros instituit Aristoteles de meteo ris late sumptis, nos vero duo tantum capita tradi mus de illis; quorum sequens erit de mixtis persectis, istud vero de mixtis imperfectis, seu de metraris stricte , O propria sumptis . Quia autem meteororum alia ianuignita, alia aerea, illa aquea, & ista terrestria ; ideo quaelibet istorum quatuor examinabimus in quadruplici quaestione, si Prius visum fuerit, quid sint meis reora, quaeram sint illorum causae, ac denique quosnam sic tempus in quo frequentius appareant.
EUM sint Meteora, quanam illorum causa, O tempuιία
TIXistentiam Meteorarum sussicienter demonstrane Pluviae, grandines, tonitrua, cometae, &alia huiusmodi ; quae euidenter apparent in aere. Definitio nem meteororum aliqui credunt sufficienter tradere, dicendo, quod meterea sint corpora mixta impero cta , sed accuratias meteororum naturam explicabicnostra,
ι Mia , formam elementi retinentia. Dicuntur Prim5 mixta, supple eorpora quia ex materia, & forma compo aiuntur: Et ideo dicuntur mixta, quia non sunt purλelementa; sed mixtionem inuoluunt qualitatum ele mentarium . Dicuntur secundo impersecta, Per quam Particulam secernuntur a mixtis persectis . Dicuntur xertio Drmam elementi retinere, quia scilicet, ut dixi mus , forma substantialis meteori non differt a forma substantiali elementorum ex quibus comPonuntur, ni
175쪽
si Per qualitates aduentitias, & Peregrinas et quand
quidem , nix, gelu, ct grando nihil aliud sunt, quam
aqua certis dispositionibus affecta. Meteororum materia dulex est, una propinqWa , quae est exhalatio, & Vapor; alia remota, nimirum aqua, α terra; ex quibus vapores, 'exhalationes emanant. Exhalatio est halitus calidus , & siccus, qui eleuatur a terra, mediante calore solis. Vapor vero est habitus
calidus, &humidus, a corporibus humidis per solis
radios eleuatus. Vterque comparari potest fumo, qui ex feruenti olla cernitur eleuari. Vbi sciendum est, quod ille calor, qui est in Vapore ,& exhalatione , sie extrinsecds; communicatus videlicet utrique per radios solis attrahentis. Cum vapor, & exhalatio eleuata sunt ad mediana ae is regionem, tunc vapor, seu nubes , signitur ex aqua summe frigida aduentitium c
Iorem deponit, & redit ad pristinum frigus : exhalatio . Verb suum calorem conseruat, quia ipsa est densior , & ex se non est sena mὶ frigida . Vbi semper retinen- dom est, quod forma substantialis vaporis, & exhalationis sr eadem cum aqua, & terra, ct proinde Vapor est semper ex sua natura frigidus ,&humidus, sicut re
aqua, ex qua educitur; exhalatio vero suapte natura
est sicca, dc frigida, uti est terra, ex qua ortum ducite Iicet per accidens uterque halitus, ad formam sum se habens , sit calidus , Propter calorem radiorum solis.ctuantum ad te ut in que frequentius apparent mereora in aere, dicendum est quod illa efficiantur pra sertim tempore autumnali, & verno. Τempore enim
hyemis raro eueniunt meteora, qnia tunc meatus terrae
ita constringuntur, Ut nullus detur exeundi locus e halationibus e terra exhauriri solitis , ct calor solis adeo exiguam habet attrahendi virtutem , ut in illa tempestate terra nihil exhalare queat. Τempore vero aestatis non possunt frequenter Produci materia, quia calor aestiualis tantus est, Vt absumat omnes halitus terrae, ex quibus sieri deberent meteora vilius generis. Proinde tempus magis idoneum pro illis debet reputari esse illud, quod est temperatum I & Praesertim autumnale, quia tunc est magna halituum copia , & calor solis eo tempore susscit, Vt halitus e mari, & terra eleuet, di ita est moderatus, Ut talem meteororum mate
176쪽
. Quςres et . in quo conueniant , O d crant vapor , exhalatio. Respondeo ex antedictis in his conuenire, quod vapor, re exhalatio fumi speciem imitentur, α quos ambo calida sint: non quidem natiuo calore, sea ad ventitio,& peregrino , orto Videlicet a radiis solis vel alterius planetae, aut steri quar Vtrumque eleuant. In tribus vero differune, qiidd scilicet vapor ex humentibus locis, exhalatio vero ex siccis extollatur; quod postea sapor sit calidus, & humidus, exhalatio autem calida , de sicca; quod denique alia sit serma substantialis vaporis, & alia sit natura exhalationis; cum forma vaporis sit serma aquar, dc forma exhalationis si forma terrς : quandoquidem neuter habitus distinis guttur substantialiter ab elemento a quo extollitur: Cuius ratio haec est, quod vapor, & exhalatio facile resolitantur in aquam,& terram, quod non eueniret, sidustinctas haberent substantiales Armas ,
Quaeres a. quanam snt alia causa meteorarum praeter exhalationem, O vaporem, qua sunt eorum causa materi alii, Resp. causam formalem meteororum esse for mam substantialem elementi, ex quo eri tolluntur; ut
iam diximus multoties. Causa Oriens frincipalis, dc uniuersalis meteori est Deus, qui est omnium effectuum Principium, & causa ; magis principalei cause sunt sol, planetae, & astra. Causae denique inst ri mentales esesicientes sunt quatuor qualitates elementorum , quae attenuant vel condensant materiam, aut suas activitates illi applicant, ut in illa efformentur niet eora.Causa '
alii potest dici esse uniuersi perfectio, pumatio elementorum quorum aliquando partes impuriores con- Vertuntur in meteora, purificatio aeris, quae praesertim
fit per Ventos, ac denique futurorum eventuum signi
Si quaeratur quisnam sit Deus , ἰn quo eFormentur . . metora: Resp. quod si meteora sumeren rur stricte, Pro eo quod sublime est, dicerentur tantum ipsa efformari in locis superioribus: nempe in illa, vel in ista aeris regione . Quia tamen Aristoteles late sumit meteorata, de quibus quatuor libros instituit,proinde ad illius me tem dicere debemus, quod quintuplex sit meteororum locus. Alia enim efformantur in visceriιur terra, ut sunt ignes subterranei, dc terrae motus, alia essiciuntur in aquis, ut salsedo, maris aestus , glacies , &c. Alia in infima aerii regisnr procreantur, ut lanci latui , ro
177쪽
rhs, &e. Alia in n dio Oeris regione, Ut plumiae, gra dines, nives, & tonitru . Alia denique in suprema regione aeris, ut cometae, & aliae Plures inflammationes, quae etiam in ipso cinio Planetario dicuntur essici ut voluerunt telescopiorum inuentores, qui agnou runt quosdam cometas esse supra lunam , solem, α alios planetas. Vt clarior fiat e licatio nostra mete rorum, ipsam trademus Per quatuor quaestiones, quarum prima erit de meteoris ignitis , secunda erit de me noris aereis, tertia de meteoris aqueis, quarta denique de metraris rerrestribu4.
Explicatis existentia, natura, &eausis metεororiun
in genere , Progrediendum est ad examen ipsorum in specie , incipiendo scilicet a meteoris ignitis. Matra rum autem ignitum nihil aliud est, quam exhalatio, seu halitus ignescens, qui conuertitur in ignem , a PQ nem dissere siritialiter ; unde Procedit. quod propter sum rauim calorem,& Propter maximam leuitatem quam ha hetinis, producatur communiter in suprema aeris re gione, nisi ascendendo inflammetur citius Per antiperistasim, seu per obsistentiam frigidi alicuius corporis: tunc enim formari potest in infima aeris regione, sed non ita frequenter, sicuti in suprema. Ignita meteora sunt communiter cometae, fulmina, fulgura, tonitrua, lancea, fax, caprae saltantes, dracones tortuosi, ignis
lambens, ignis fatuus, ct alia huiusmodi; de quibus tagillatina, breuiter tamen, dicendum est .
CVm impressionum ignitarum quaedam in supremi
aeris regione contingant,ut eometa;quaedam in m
dia, ut fulgura; &quaedam in infima, Vt ignei faim rile his dictitri cum ordine , incipimus a rameta , qui denominationem sumita eoma; eo quod ignito crine ideatur instructus. cometa autem . ut commundi r sic
178쪽
DE CORpoRE INANIMATO. io in . Ablunaribus , nihil aliud esse perhibetur , quani
vertes terrenarum exhalationum in suprema aerii
regione , virtvte fetis evectarum, qua ibi accenduntur , haec exhalationum congeries inflammata maioris stellet, caudate aliquando Pr ieri speciem. Dixi, quod cometa Fat communiter iv sublunaribus , ut semprer docuie Aristoteles cum antiquissimis Astronomis, ct cum illis Chaldaei ct Stoici apud Senecam, di hoc in suprema aeris regione, quq est cometarum elementarium locus et hoc tamen non impedit quin alii sint cometae Messes, ve docet Galtruchius in institutione matheminticae , qui formantur in coelo planetario , & qui alis quando visi sunt supra Planetas . Si quaeratur autem ex qua materia cometa illi eoelestes esciantur , O a quo generentur et Respondet Author laudatus, illos non procreari ex alio subiecto , qutin ex materia fluidae & liquidae illius regionis planetaria, quae con densatur ministerio Angelorum,& cui coniunguntur plures ex minoribus stellul is, quae per regionem coeli PIanetariam deprehenduntur Vagari ; & quae Angel rum ministerio & arte simul conglobantur : &.t les apparent,Vt maioris stellae speciem praeferre Videan
tur . si quaeratur autem , cur tales procreentur cometa
abi Angelii; hoc sit non temere & sine consilio , sed ut annuncietur ira Dei contra homines, qui per tale spectaculuna videntes sibi imminere calamitatem nisi
detestentur peccata, ad illorum Poenitentiam excitan tur: qitia ut communi fertur adagio nusquam in terris fuit visus impune cometes . Sed de cometis illis coelestibus non Iongius protendetur sermo, Ve plura dicam mus de planetaribus cometis. εCum exhalatio sit materia cometς elementaris, sciri debet, quod exhalatio, quς sapit conditiones terret . , a qua oritur , duplex sit; Vna scilicet arida, qtiς de terraseriti & macra egrediens, nec unctuosa est,nec partes conglutinatas habet, quo fi t Vt solis calorem non ita facile recipiat, sed suo pondere oppresset minus ascei dat, citoque dissoluatur ; & fiat materia Ventorum: alia vero exhalationis species , eX terra Pingui &oleaginosa emanans , talis naturae existit, Πnguis scilicet , oleaginosa , & Partes habens sibi. inuicem adis haerescentes Ob materiae tenacitatem, Unde fit, quod calor solis talem exhalationem de facili attollat sur- sunt, ubi ignescit & in flammam conuertitur, sicque
179쪽
elementaris. Inflammantur, inquam, tales exhalatio- nes, vel permotum, Vel Peranti peristasim; ad occursum' scilicet cuiusdam corporis frigidi, Vel per flain
inulas ex regione ignis descendentes: quandoquidem Iocus ubi formantur cometae censetur esse suprema aeris regio, igni elementari maxime V icina. Qudd autem ille sit cometarum locus, probari potest ex remotione aliorum locorum, in quibus forsan cometae die rentur generari. Non possunt enim efformari in eostlo, quia coelestia corpora sunt substantialiter incorruptibilia, Vt diκimus com ta autem dissoluitur & coris rumpitur post aliquod temporis interstitium: ac proinde non possunt produci in ecplo , nec ex coelo, quia est incorruptibile: nec ex exhalationibus de terra usque hue ascendentibus, quae transeundo per sphaeram ignis absumerentur. Non possunt etiam cometae generari in nfima, Vel media aeris regione, alias Vario Vento rum flatu agitarentur; quod est contra experientiam,
quae ostendit cometas non nisi lentissime de insensibiliter moueri.
In cometis obseruari possunt quinque, nempe figura, motus, color, significatio, & duratio ilIorum . antum ad figuram cometa , ipsa variatur iuxta diis uersam dispositionem materiae3 unde Procedit, quda cometa diuidatur, in Crinitum, Barbatum , & Cau.
datum . Crinitur nascitur cometa , ctim materia eius
est densior in medio, & subtilior in extremis partibus
quia tunc lumen extremitates illas inuadens videtur; crines dissu ndere in orbem. Cometa nascitur barbatur, quando materia eius Protenditur in longum . Caus rus denique apparet cometa , si materia illius Iongiori ractu versus unam partem tensat . Si aliet Videantur cometarum fgurae, ex alia adhuc dispositione materiae Procedunt. Muoadmptμπι planetarum , illorum Prae- cipuus est ab oriente ad occidentem , ut ipsimet ocu-Iorum iudicant aspectus . moad colores , qui videi tur incometis ,ipsi non sunt veri, sed apparentes tamesim et quia verus color non oritur , nisi ex permixti ne primarum qualitatum in mix tis Perfectisse quorum numero censeri pon debent cometae . Illi autem appa- ventes: Planetarum colores nascuditione materiae, quam assiciunt
flamina variat colorem situm, P
180쪽
materiis; quoniam in sulphur carulea est, in resina υι-grescit, & at sit in olpo purissimo: fic in cometis, illὲ qui habent materiam crassiorem & eaIiginosam , horridi de nigri apparent ἔ qui subtiliorem & rariorem, ar gentei videntur & lucidi: qui vero suit materiae subtilis mixtae exhalationi caliginosae, rubet cernuntur de sanguinei i & istos Vocat Plinius terrifica sidera . - αuoad cometarum significati nem , ipsi multa prae-
nuutiant; alia nimirum naturaliter, alia Verbex De beneplacito. Naturaliterprimopraesagiunt morbos , e quod sine indicia summae siccitatis & caloris, cum exhalationes occupentur ad effectionem cometarum, devba qualitates illae dominantur, temperiem mixtorum perturbant: & Proinde morbi ex illis eueniunt . SineunA significant steriaitatem futuram , quia illae exha
lationes succum terru extrahunt. I. ventorum flatus indicant, de consequenter maiat agitationes, quae ex ventis nascuntur ; quia nimirum cometa oritur communiter obeleuatas e halationes in magna quantitate, quarum subtiliores in supremam aeris regionem effe- runtur, ubi formatur cometas, ali et autem manent in i media dc infima reo ne aeris, in quibus venti pro creantur . . cometae Praenuntiant , terra motus , clina' ini fiant per extractionem multarum exhalationum et illa autem attractio fit cum maxima violentia: Vnde esim exitum quierant, ut attractionem solis sequantur, & ipsum non inueniant , hiic atque illuc intra riscera terrae discurrunt , eamque concutiunt firmiter, & illa concussio facit terrae motum. 3 -indicant cometae bella, ob calorem dominantem, qui maxime ad iram eo citat. Hi effectus sent planὸ naturales, sed si cometae Praenuntiare dicantur magnatum mortem . hoc debet at- tribui beneplacito Dei,qui iuxta dictum Prophetae regiic dis diis itis. Dii signum , ut fugiant α facis arcμε . Stando enim legibus naturae , cur pestifera illa exha lationum congeries potius reges & principe& afficeret, quam homines caeteros ρ Certe ad D. Prouilentiana recurrendum est , quae insignia illa Portenta , cu hismodi sunt eta, assumere voluit infima irae suae , - α imminentium flagellorum, quae hominum sceleribus Pr arat, docet Damastenus lib.2.deside ea .a Quod confirmari Potest ex hoc, quod ante excidium Ieroso lymitanum apparuerit cometa futura eladis praenuncis