장음표시 사용
201쪽
tates terrae materia bituminosa, & sulphurea inflamma. tur: tunc enim tanto impetu saeuiunt illi ignes, qui maiorem otensionem loci quaerunt, ut aliquando ingentes lapidum moles circulentur altius, in modum tor. rentis ignei.
Τerrae motum praesagia sunt, si in puteis aqua ebub
Iire , & ascendere videatur ; quia tunc exhalatio, quae est materia terrae motus , eleuatur, & aquam inter . Positam eleuat . Si etiam absque alia causa Puteorum aquς efficiantur turbidiores , dc tetrum efflent odorem , tunc enim illa turbatio, dc malus odor oritur ex multa exhalatione, que exire conature terrς cauernis, α quae mox terrae motum est editura. Si pariter mare absque ventorum flatu intumescat, talis enim inflatio. Procedit ab eXhalatione , quae eXire VoIens e terra, aquas maris eleuat. Si denique tranquillitas intempestistia aeris videatur, signum aliud est terrς motus, hoc enim denotat occlusas esse exhalationes in Visceribus terrae, quae mox exire tentabunt, proindeque effici ene. terrae motum et unde ait Pliuius lib. a. cap. 8 I. nunquam intremiscunt terra, visi spira mari, coeloque tranquillo, Τerrae motus pro effectu generalissimo habet, quod mortalibus timorem incutiat, Spro specialibus, qui ipsum comitantur habet; quod destruat aedisicia , no- nos essiciat montes, hiatus Producat, & diuersos edae sonos pro diuersitate materiae impetum facientis , dc pro varia exhalationum copia ; sicuti in hominibus vocum, & sonorum differentiae ex varia gutturis, dea si Perae arteriae compositione, & magnitudine aeris Pr cedit. Si enim per amplos meatus halitus exeat, strepitus erit magnus, & Vehemens;si per angustos excurrae is erit tenuis ἰ terribilis vero, si per reeuruos, dc se- xosit tus progrediatur. Alia Geteor i terrestris speclas consistit in subterraneis ignibus , seu in incendiis , quae procedunt ex materia sulphurea, di bituminosa intra terrae viscera
accensa, quae aliquando in magna copia existens, nec eiIe est, ignem ex ea erumpere per vastos h la tus; vncte videntur pluribus in locis montes ardentes, VcVesiuius in Campania, AEthnain Sicilia, ct Hecta Issandiae mons, ubi ignes continui Videntur: qui cum exitu careant, sonos edunt tristes, dc Iamentationibus similes.
Quod sulphur,oc bitumen fiat materia isnium subterre
202쪽
a eorum, Probatur ex eo , quod loca talibus incendissslagrantia sint bituminosa & sulphurea; ut videre est iii monti s praedictis . su-σδε autem senis in materia sulphurea accendatur , hoc fit ab exhaIatione sulphurea
Inter istos ignes subterraneos creditur esse quaedam communicatio, quatenus per incurvatarum rupium canales sibi vias Praeparatat; Unde aliquando Pro eodem tempore ardesceta visi sunt montes praedicti & hoc iatali qualitate, ut igneos torrentes plumbo, vizro,ferro. α aliis rebus mixtos eructaverint ;& praesertim ex sulphure & bitumine , quae sunt materia propria talium inccndiorum. Sulphur duplex est, arrefactum scilicee seu facitile, & naturale seu fossile, quod sponte nascitur cuius sapor & odor sunt iniucundi, & ex eo halitus ita foetidi emittuntur , ut aliquando fossores enecent . Si umen vero est succus quidam pinguis &oleaginosus, ignique multum amnis, quia sua pinguedine Vberioreat.' 'xtς m. Pr'bet , Ut diutius permaneat ; Vndear tincto Brum ignium compositores semper aliquid bitu minis miscent, ut facilius ignis conseruetur . Et tales bituminosi ignes aliquando in mediis aquis ardent .
Mixti persectis Manimatis . MIxtum p erscctum illud est , quod habet formam sub qitantialem essentialiter diuersam a forma substantiati elementorum ex quibus componitur . Mixtorum i na nimatorum genera duo sunt, quorum illa nascuntur in terra ista Vero formantur extra terram. Eorum, qui ire terra gignuntur, quaedam sunt metalla, quae eruuntur e terrae vi lceribus, & sunt multa materiae faece concreta; proinde indigent artificum opera, ut expurgentur ἄalia Vero Iunio ιιtia mixta , quae expurgatione non in .igent. Fostilium mixtorum duae adhuc sunt species , una scilicet eorum quae liqtiescunt; visulphur, nitrum. bitumen , ct alia huiusmodi : alia Vero eorum , quπnon liquescunt ; ut lapidei, quorum alij sunt pretis , alii commune . Mixta denique, quae non gignuntur ira terra solent ex corporibus animalis generari. aut ex ipsis Ph/ - . P.S Qu. Irim. I. PDLPars III. I ccu'.
203쪽
confici, hominum artificio . illa sunt frustκι , femiaa, lana, &e. Ista vero sunt vi-m, Oleum, & simi lia . Portaro qum tum ad mixta animata, ea Pertinent a d tertiam partem physices,ubi agamus de anima,& de animarum speciebus, quae mixta animata efficiunt. .
D. Missis persectis in animatis .
CVm praesertim nobis incumbat agere de mixtisfectis , quae nascuntur in terra, ct proinde ses tum
nomen obtinent , quia nimirum ex locis subterraneis effodiuntur r Cum etiam tres sint praecipuae fossilium species, quarum prima continet terrasses es, siue sins communes, siue in pretio habitas; secunda complectitur succos; &in tertia habentur mineralia : proinde de istis tribus dicetur breuiter in triplici assertione sequenti. Dico r. Terrarum s Ilium alias esse figulis &plastis utiles, ad conformationem vasorum & statuarum ;quales sunt argilla, gypsus,& porcellana terra. Alis sunt Propriae fullonibus, quae vim abstergendi habent, &maculas diluendia vestibus. Aliae fabris Et pictoribus deseruiunt, vi ochra & creta Variorum colorum,nigri scilicet, viridis, & similium. Aliae denique virtute polient medica , ut terra Lemnia , quae Imperatorio a ur- carum sigillo insignita est ;Vnde terrastillata vocatur quae pluribus morbis affert remedium , & praesertim sanguinis effusionem supprimit. Eiusdem generis simuliter est terra Armenia, quam ob hoc bolum sermanam Vocant, ex eo quod ex Armenia transmittatur . Dico a. Succorum alios esse pietues & insummabseter, ut sulphur, bitumen gummi, &similes: alios veroes te macros , Ut sales , cuiuscumque generis sint. Sueci oleo si ex aqua, sale,&subtili terra, prodiere,&plurimi eorum artificio communiter essiciuntnr . Salis vero nomine Vulgo intelligitur id, quod cum durum sit , in aquam tamen dissoluitur,ut alumen,Vitriolum,nitrun , salpetr ς,& sal communis,de quibus non Plura dicam . Dico 3. Mineralia proprie dicta diuidi communiis er in tria genera,quae sunt lapides,metalla, di metallica
quae nomen commune mineralium retinent, quatenus
adesicea inter metalla ambi sunt di larides. Lapides.
204쪽
sunt quaedam corpora dura in terrae visceribus nazaquae liquefieri non possunt , nisi dissicillime. Alii sunt,
communes, qui opa i sunt, & nihil admittunt luminis: alii sunt pretios, qui oc transparentes existunt ; quia tu men suscipitintimus , quod aliquando diffundunt e tra se, alii plus, alii minus . Istorum lapidum multae sunt species, nemperaspis, Saphyrus, .-ama , Sarsur Mintui , ripas , - gutei, Turca , Carbμnculus , alui, &alij Plurimi eiusdem generis, de quibusvis deatur Cardanus. Materia lapidum communium est terra hiimido viscoso agglutinata. Pretiosorum Uero est aqua adiuncta succo terrestri: Non quod elementorum mixtio excludatur 1 lapidibus,sed quod in illis qualitates terret P dominentur; in istis vero qualitates aquς; unde pretiosorum Iapidum aliqui dissolui & liquefieri possunt;
Lapides in visceribus terrae augentur, non per intus suscepti nem ; quia non habent sormam vegetatiuamve arbores dipi niae; sed per iuxtapositionem & additionem partis ad partem, aduentu scilicet viscosi humidi, vel aquae adiunctae terrestri succo . Quanthin adeorallium , non est lapis, sed planta crescens in maris lando; ubi admodum plantarum mollis di flexilis est: quamdiu manet in mari: extracta tamen ab aquis linrideam contrahit duritiem, ut narrat Ouidius. Sic or oratitam, quo primum contigit auras. N re, durescit, mollii fuit herba sub undis. Metalla sunt quaedam corpora dura in terrae visceribus senita, quae malleo tundi, vel igne liquefieri possiunt . Ipsorum materia est halitus pinguis ex vaporibus de exhalationibus mixtus in visceribus terrae,Vbi coagul tur ob ipsius terrae frigiditatem di siccitatem. In metallis plus est de humido coagulato dc veluti congelato per frigus, quam de sicco terrestri, unde Per nimium calorem liquescunt & diffluunt metalla. Lapides Vero plus habent de terrestri sicco per humorem viscosum coagulato & mediocri calore indurauo ; unde non liquefiunt Per calorem, sed evaporato humido resoluuntur liuin pulveres. Metallorum causa prima & prinestatis essestiua est Deus , qui est causa uniuersalis omnium ; capsa principalis e=ctiva sunt sol dc astra: causae Vero instrumentalei sunt calor & frigus, quoniam calore metali
205쪽
les interseruntur; & proinde faciunt duodecim nota hiles cum illis; hi omnes quatuor sequentibus Versibus
. c--niunt c ullo, Boreas, O Grus ab arcto . Diuersas venti habent qualitates pro diuersitate regionum quas pertranseunt. si enim per frigidas regiones transcurrant, si di sunt ; ut septentrionales . Si per calidas, eallia sunt; ut meridionales , qui ad nos Perueniunt per zonam torridam. Venti ortu solis augentur, quia sol excitat exhalationes frigore noctis ivitas: in eius vero occasu comprimuntur Venti,quia suum calorem subtrahendo, exhalationes non eleuat . Venti ideo magis regnant verno, & autumnali tempore , quia tune maior habetur copia exhalationum, α porum, quam aestiuis, & hybernis temporibus. Venti Π hunc finem a natura sunt instituti, ut eorum bene. cio purgetur aer, ut facilias exerceatur nauigatio, dc ut nubes in varias mundi regiones distribuantur, ad ir-
igandam terram . Multa repertulitur ventorum Pra sigia , nimirum aranearum Praeliatio per aerem , Ut innuit Aristoteles 26. Problem. quam M. Deinde rubor Iunae iuxta illud. Pallida luna pluit, rubliunda flat, alba serenat. Murmur nemorum, & nubium motus, licet enim nullus sit ventus in inferiori aere, & talis motus nubium significat, ventum existere in aere superiori; qui citias in inferiorem deprimitur. Tandem dum Vide tur in sublimi cometae, stellae currentes , tonitrua, halo circa lunam, vorago, de similia; hqceuncta indicant maximam exhalationum copiam, ex qua venti
Venti diuiduntur communiter ratione minoris vel maioris impetus quem faciunt , inaurana, dc tempesta tem Mura est leuis ventilatio, ex tenui exhalation
orta , quet suo flatu temperat qstum . Tempestat est
Ventus turbulentus, cuius tres species assignantur, quae
sunt Ecnephias, Hypho , & Praester. Emephiss est ventus a ciuitate nubis su bito erumpens , qui ad im magno impetu pret stat; & est certi sit ma nauigantium Pernicies, si maximὸ impingat in inauem, euius vela explicata sint: tunc enim sese velis implicat, de nauem
206쪽
submergit, nisi subito deiiciantur antennae. Thvho seu turbo est ventus vehemeus, seu copiosa exhalatio. que violenter nubibus excussa , Per gyrum. rotans , vorticoso impetu tam Vehementer erumpit, Vt nedum sordes,&Paleas eleuet a terra, quas ductosirsunt; sed etiam integra nauigia fregerit aliquando in altum abrepta rotando rapuerit, &diu agitata in aere, tandem sibmerserit in prosundum . Praster idem est aeΥhypho pr cedens, cui se immiscet exhalatio ignita, qui facit ipsum Praester, seu turbinem ignitum, & com-hurentem ; quod iacendit ea . quae sibi occurrunti de in hoe differt a fulmine, quod excutiatur sine impetu , quod odorem sulphureum non reddat, quod minorem flammam faciat, re maiorem ventum; di quod magis dWre t quam fulmen .
lepra aquea ea sunt, quae ex raporibus esseiunis
turdicut ignita,&aerea efformantur communitet ex exhalationibus: vaPores autem elevantur per virtutem solis, de aliorum astrorum usque afl mediam aeris regionem, ubi condensantur ratione frigoris in hoc loco existentis, & conuertuntur in nubem, eκ qua plura mixta imperfecta generantur; Vs Pluvia , nix, grando, & aliae impressiones aquear, de quibus sigillatimioquendum est. Aes est magna quςdam Vaporum copia , quae ele vata ad mediam aeris regionem constipatur deposito calore aduentitio, a frigore scilicet circumstante; ita quod, ratione suae densitatis ideo dicatur nnbes, quiλcoelum obnubilat,& regit. Quod si talis vaporum copia calores solis attenuata dissipetur , tunc nubes Vocari solet sterilis ; si vero in pluuias, niuem, Vel grandineu, resoluatur, tunc dici debet faeeunda. Colores; qui percipiuntur in nubibus, non sunt veri& reales, sed arParentes tantummodo, de orti ex varia dispositione nubis; ita quod si rarior fuerit nubes, appareat alba zsi valde densa, ctialis, ut vix lumen Valeat recipere,
nigra videtur, & rubra denique, si perfundatur lumino mediocri, ut in ortu, α occasu solis saepissituὸ co
207쪽
Nebula est vapor, qui Propter crassilieni suam in se blime serri nequit; sed Vicinam terram circumstat: αtalis vapor nebulosus aere crassior est, & nube rarior evnde a quibusdam dicitur excrementum nubis, scire cineres censentur esse ligni excrementa. Ex nebula pii res morbi de sacili oriuntur , quia cum sit terrestris, de sulphurea, transit in nutritionem nostram , quando Te spiratur impurus ille aer; qui spiritus sanguinis P trefacie t unde prauum odorem saepissime exhalat. Pluuia est illa aqua, in quam nubes calore solis cono vertitur, & effunditur guttatim, quia nubes non tota smul conitertitur in aquam . Adde quod, licee conuerteretur simul in imbrem densissimum ; quia tamen ex alto Iabitur , ideo celeritate motus in minutissimas
nullulas diuiditur . si pluuia aliquando sentiatur falsa, hoc ideo fit ; quia Vapores nimium terrestres aliquando eleuantur cum nube, qui per calorem solis, & ad miκ-tionem exhalationum, aquam essiciunt falsam. Si pIuniae nonnunquam existant veluti fainguinea , hoc ita sit; quando vapores educti sunt ex aquis tinctis sanguiane, vel ex terris rubris exprimunrur, vel denique mi' scentur exhalationibus Per solis calore multum adustis. Si etiam aliquando rana descendant cum pluuia, hoc mirum Videri non debet; quia tunc eae mixtione vaPO-xis, & exhalationis occurrit sussiciens dispositio, verper causas uniuersales talia generentur animalcula. PIuniarum remotissima causa est aqua elementaris, remota
est nubes, dc proxima est calor solis, vel frigus aerisquς nubem in guttulas aquae resoluunt. Nisest nubes congelata priusquam in aquam veri rur Per floccos descendens. Granis autem ista pIuuia congelata in aere propter antiperistasim caloris a terra: prouenientis; dc sic in hoc distinguuntur nix,& grando quod, ut fiat grando, nubes Prias Vertitur in pluviam , di guttatim descendendo congelatur Postea; ut autem
fiat nix , nubes ipsa a vehementi frigore ambiente comprimitur , sicque instar flosculorum Ianae cadit in
terram et ita Vt materia proxima nivis sit nubes, R in teria proxima grandinis sit aqua ex nube oriens. Nix dicitur fieri in media aeris regione, Vbi frigus est Vehemens; unde non procreantur nives, nisi hyberno tem- rore t & montium fastigia ferme semper nivibus onusta sunt, quia scilicet existunt in secunda aeris re
viquς i Grmo autem probabilius essicitur in infima
208쪽
regione aeris, Propter antiperistasim caloris terrae: unde aestitio,&autumnali tempore fiunt non raro grandines, dum calor terrae pugnat contra frigiditatem aquae ex secunda aeris regione descendentis. Si nix, ct erandi siue alba, hoc fit per frigiditatem, quae albedinem parte, Eonae enim frigidae habent incolas candidiores. Silin vallibus pluat, quando in Smontibus ningit, hoc ita fit, quia frigus comprimens nivem, viget in montibus, ct in vallibus extat calor ; qui niues liquefacit; &haec est etiani ratio cur in mari multae niues non cadant quia in illo reperiuntur vapores & exhalationes calidae quae niuem dis Iuunt. βuodsi nix in aquam resoluta sordida videatur,& inutilis ad abluendas manus; id euenit propter admixtas exhalationes sordidas , vaporibus in niue admixtas, Vnde maxime nocivum foret huiusmodi aquam ebibere, quae st ruinas generare dicitur. Glacies nihil est aliud, quam aqua congelata, ct constipata frigore, ob admix as exhalationes terrestres. Dixi, ob admixtas exhalationes terrestres; quia cum ter i ra sit densa, & sicca , illae exhalationes ad suum statuin redire Tolentes, multum iuuant concretionem, &congelationem aquarum ; imo, ita sunt ad hoc necessoriae, ut nisi in aqua adesset mixtio exhalationum, nusequam aqua Posset congelari. Ad concretionem enim
glaciei, si sussceret frigoris activitas, aqua, quae in suo statu frigidissima est, semper congelaretur, & nunquam flueret; quod perhibetur esse falsum: Vnde, quia est ex se humida, nullam posset accipere duritiem, & concretionem , nisi illi adueniree exhalationum terre αstrium mixtio , & sic iure diximus, quod glacies sieaqua congelata ob admiaetas exhalationes. Ros est vapor subtilis, re modicus diurno calor attractus imminente nocte, qui cum non possit altilix eleuari desectu caloris solis, in minutissimas aquae guttulas resoluitur. Quod si tempestas calidissima sit, disi spatur ille vapor ante sua m eleuationem . Si Uero tempestas Plus aequo fuerit frigida, tunc minutissimae illae particulς concrescunt , iudurantur , & fiunt gelu.Quoad illud leue meteorum , quod desectu vocabuli ferenum nuncupatur, quia eXcitatur tempore sereno; nihil est aliud, quam exhalatio quaedam tenuissima , a terra paululum eleuata, quet destituta suo colore sub occasiim solis relabitur, se bitque facile poros corporis, remuli tim nocet oculi , α capiti senum. Praesertim,
209쪽
quorum quies nucturna impeditur per talem halitum . M I non est siderum saliua, ut voluerunt quidam; nee coeli sudor , ut dixerunt alii; nec etiam succus aerisse purgantis, Ut aliqui sibi finxere; sed est tenuis, &subtilis vapor, & viscosus , solis calore mediocriter
recoctus, qui nocturn frigore in liquorem resoluitur quem noribus, arboribus, re Plantis adhqrentem colligunt apes, dc in alvearia deportant. Mel non conscitur substantialiter ab apibus,ri docet Aristoteles s. de histor. anim. e. z. sed tantummodo colligitur ab illis ex idoneo florum, & herbarum succo et apiarii enim experiuntur apes uno aut altero die cellas suas melle replere ; quoa ita cito non posset fieri, si ipsae mel conficerent. Manna est candidus liquor, qui ros melleus malu riuus dicitur, qui non dissere , melle communi, nisi in hoc, quod maiorem habeat coctionem p Vnde magis spissatur. Eo nuntur Medici ad purgandam flauam bilim . Est iste liquor condensatus colligitur communiter ex foliis quarumdam arborum in Calabria, L hano , & similibus locis existentium . 4m manna quod praebuit mur Hebraeis in isserto , O qua rotunda erat quasi corion min. Exod. t 6. fuerit eiusdem specieῆ ac manna mat ratis Calabris; negant aliqui: quia illa erat supernaturalis , ct ista est opus natura . Probabilisis tamen tenent alii illud, di istud fuisse eiusdem speciei, quoniam diuersum agens, & diuersa actici non finciunt effectius specie diuersos. Si ergo manna veteris testamenti diuersum fuerit a nostro, talis differentia erat tantum accidentalis; ut figura extrinseca, saporum Varietas, unctionis modus , &diuersolum hominum sustentatio ia Quantum denique ad Iaccharum, e dem modo gignitur , sicuti meI, & manna; ex incluxa nimirum coelesti, qui liquorem melleum condensat in
teororum terrenorum praecipua sunt terret motu di subterranea incendia. Terra motus est one in se terra prouenirnr a exhalatione im sinu Hur inelusa , qua rarefacta Pein exitum , O illum nνn inueniens , quatis terram; unde incitur ρηιβι1 aut tremr terra, que
210쪽
sunt duae species terrae motus. Sie Aristoteles a. meolearor. e. 7. Vbi statuit terrς motum fieri a ventis, de exhalationibus calidis, ct siccis intra terrae Uiscera inclusis , quae dum rarefiunt, hinc inde agitantur, ut exi tum liberum si bi aperiante unde ita vehementer ali quando terram concutiun ,Vt tandem in magnos hiatus aperiatur terra, quibus urbes integraem montes maximi aliquando deuorata sunt . tarra motus posis causari a talibus exhalasoniabus; ex hoc Patet, quod sic ratiocinandum sit de exhalatione inclusa in locis subterraneis,sicut de exhalatione inuoluta in nube ; sed ob exhalationem in nube in clusam rumpitur ipsa nubes, & editur fragor, qui arpellatur tonitru : ergo propter exhalationem in terrae visceribus inclusam non habentem exitum , commouerapotest terra, & fieri sonus , qui terrae motur nuncupaturo Deinde sicut pulti s tormentarius in bombardis inclusus, per accensionem, & Inflammationem ob angustias loci exitum quaerens, magnum edit strepitum; sic etiam exhalatio calida, &sicca rarefacta in concauitatibus terret violentiam facit , ut sibi exitum praeparet et Et sic effcitur terrae motus . Tandem sicut exhalatio. nes in ventre animalis obseruatae saeiuni Vt venter infletur, & huiusmodi halitus exeuntes edant crepitum, se exhalatio rarefacta in visceribus terrae , ct quasistrangulata, Vltro citroque libertatem quaerit, & non reperiens exitum , omne impedimentum dimouet, claustra effringit , tumultumque, re terrae motum es-scitarirrae motus duplex assignatur communiter ab
Arist. 2. meteoror. cap. 7. nempe tremor, &Pulsus. St. enim exhalatio inclusa in Visceribus terrae ipsam temraan agitet in gyrum , & Versus latera, modδ in bina
Partem, & modδ in illam; tune oritur illa tes mintus, qui vocatur tremor, per quem terra non aperitur .
nec si in illa hiatus; si vero exhalatio ex infimo te' xam, ad latera, sed sursum concutiat; tuncta lis terraemotus Vocatur pulsur: quia nimirum terra sursum pellitur , & aperitur ipsamet ..Τerrς motus frequenter eueniunt Vere, & autumno, quando scilice: plurimum viget attractio exhalationum: &praesertim eueniunt , ubi tellus spongiosa, ct cauernosa est; V in Sicilia, di Calabria. Prouenit aliquando terrae mo-aus ex isnibus subterraneis, quando scilicet intra caui