장음표시 사용
211쪽
tates terrae materia bituminosa, & sulphurea inflammtur: tunc enim tanto impetu saeuiunt illi ignes, qui motorem eXtensionem loci quaerunt, ut aliquando ingen- ites lapidum moles circulentur altius, in modum tor. rentis ignei. Terrae motum praesagia sunt, si in puteis aqua ebub
Iire , & ascζndere videatur ; quia tunc exhalatio, quae est materia terrae motus , eleuatur, & aquam inter . Positam eleuat . Si etiam absque alia causa puteorum aquς efficiantur turbidiores , dc tetrum efflent odorem , tunc enim illa turbatio, & malus odor oritur ex multa exbalatione, que exire conature terrς cauernis, α 'quae mox terrae motum est editura. si pariter mare absque ventorum flatu intumescat, talis enim inflatio. Procedit ab eXhalatione , quae eXire VoIens e terra, aquas maris eleuat. Si denique tranquillitas intempestistia aeris videatur, signum aliud est terrς motus, hoc enim denotat occlusas esse exhalationes in Viscerihus terrae, quae mox eXire tentabunt, proindeque essiciene . terrae motum : unde ait Pliuius lib. 2. cap. 8 r. nunquam intremiscunt terra , visi sopito mari, coeloque rea
quillo, Terrae motus pro effectu generalissimo habet, quod mortalibus timorem incutiat, ct pro specialibus, qui
ipsum comitaritur habet; quod destruat aedificia , novos essciat montes, hiatus Producat, dc diuersos edae
sonos pro diuersitate materiae impetum facientis, . repro varia exhalationum copia ἱ sicuti in hominibus vo- 'cum, &sonorum differentiae ex varia gutturis, &a Dperae arteriae compositione, &magnitudine aeris procedit. Si enim Per amplos meatus balitus exeat, streo pitus erit magnus, dc Velleinens;si per angustos excurratiro . iis erit tenuis , terribilis vero, si per reeuruos, dc fle
Alia Meteori terrestris species consistit i ii subterr ne is ignibus , seu in incendiis , quae procedunt ex materia sulphurea, di bituminosa intra terrae viscera
accensa, quae aliquando in magna copia existens, nec eiIe est, ignem ex ea erumpere per vastos hiatus; vnde videntur pluribus in locis montes ardentes, Ut Ue-
iuuius in Campania, AEthnain Sicilia, ct Hecta Issandiae mons, ubi ignes continui Videntur : qui cum exitu careant, sonos edunt tristes, dc lamentationibus similes.
Quod sulphur,oc bitumen sint materia ignium subterrin
212쪽
neorum, Probatur ex eo, quod loca talibus incendiis . flagrantia sint bituminosa dc sulphurea; ut videre est in montib*s Praedieris . G-σδε autem ignis in materi fulphurea accendatur, hoc fit ab exhalatione sulphureare bituminosa, quae dum huc dc illuc agitatur, attrita suo accenditur. Inter istos ignes subterraneos creditur esse quaedam communicatio, quatenus Per incurvatarum rupium canales sibi vias praeparant; Vnde aliquando pro eodem tempore ardesceta visi sunt montes praedicti de hoc iatali qualitate, ut igneos torrentes plumbo,vitro,serro, dc aliis rebus mixtos eructaverint; Sc praesertim ex sui Pliure & bitumine , quae sunt materia propria talium inccndiorum. Sulphur duplex est, arrefati um se i licee seu factite, de naturale seu sesile, quoa sponte nascitur, cuius sapor dc odor sunt iniucundi, de ex eo halitus ita D::idi emittuntur , ut aliquando Amores enecent . Boumen vero est succus quidam pinguis &oleaginosus, ignique multum affinis, quia sua pinguedine Vberiorem l igni fomitem Praebet, Ut diutius permaneat; Vnde arm tisicio Brum ignium compositores semper aliquid bitu minis miscent, ut facilius ignis conseruetur : Et tales bituminosi ignes aliquando in mediis aquis ardent.
MIxtum persitam illud est , quod habet formam sub q
stautialem essentialiter diuersam a forma substantialielementorum ex quibus componitur . Mixtorum ina nimatoruna genera duo sunt , quorum illa nascuntur in terra ista Vero formantur extra terram. Eorum, qui it terra gignuntur, quaedam sunt metalla, quae eruuntur e terrae visceribus, & sunt multa materiae faece concreta; quae proinde indigent artificum opera,Vt ex Purgentur ἔalia vero suntse ilia mixta , quae expurgatione non in .digent. Fossilium mixtorum duae adhuc sunt species , una scilicet eorum quae liquescunt; Visulphur, nitrum, bitumen , ct alia huiusmodi : alia Vero eorum , quae non liquescunt ; ut lapides, quorum alij sunt pretiosi , re alia commune . Mixta denique, quae non gignuntur in terra solent ex corporibus animalis generata, aut ex ipsis
213쪽
confici, hominum artificio . illa sunt fra σκι , Iemῖua, Iana, dcc. Ista vero sunt Vinnm,oteum, & simi lia . Porro qum otiim ad mixta animata, ea Pertinent a d tertiam Partem physices,ubi ag mus de anima,& de animarum speciebus, tae mixta nim x pGςiunx i 8 .
D. Mix ris persessis inanimatis . CVm praesertim nobis incumbat agere de mixtis ριν- sctis, quae nascuntur in terra, ct proinde Ios tum
nomen obtinent , quia nimirum ex locis subterraneis effodiuntur r Cum etiam tres sint praecipuae fossilium species, quarum prima continet ter ras fossus, siue fins communes, siue in pretio habitas; secunda complectitur succos; & in tertia habentur miseratia : proinde de istis tribus dicetur breuiter in triplici assertione sequenti. Dico r. Terrarum folium alias esse s gulis de plastis utiles, ad consormationem vasorum di statuarum ;quales sunt argilla,gypsus,& porcellana terra. Aliς sunt Propriae fullonibus, quae vim abstergendi habent, &maculas diluendi a vestibus . Aliae fabris di pictoribus deseruiunt, ut Ochra & creta Variorum colorum,n igri scilicet, viridis, & similium. Aliae denique virtute polient medica, ut terra Lemnia , quae Imperatorio Turcarum sigillo insignita est; Vnde terrasgillata vocatur quae pluribus morbis affert remedium , & praesertim sanguinis effusionem supprimit. Eiusdem generis sim, Iiter est terra Armenia, quam ob hoc belum Ormanam vocant, ex eo quod ex Armenia transmittatur . Dico a. Succorum alios esse pingues & inpammabμter, vi su lphur, bitumen gummi, &simileso alios vero esse macros, Ut sales , cuiuscumque generis sint . Sueci oleo si ex aqua, sale,&subtili terra, prodiere,& plurimi eorum artificio communiter essiciuntnr . Salis vero Iaomine Vulgo intelligitur id, quod cum durum sit , in aquam tamen dissoluitur,ut alumen,Vitriolum,nitrum, salpetrς,&sal communis,de quibus non Plura dica . Dico 3. Mineralia proprie dicta diuidi communiis r in tria genera,quae sunt lapides, etalla, di metalli caquae nomen commune mineralium retinent ἱ quatenus
adesicea in:er metalla ambi sunt di lapides. Lapidu
214쪽
sunt quaedam corpora dura in terrae visceribus nazaquae liquefieri non possunt , nisi dissicillimὸ. Alii mr, communer, qui opaci sunt, & nihil admittunt luminis- alii si ut pretios, qui & transparentes existunc; quia tu men sust piunt intus , quod aliquando diffundunt extra se, alii plus, alii minus . inorum lapidum multae
sunt species, nemPe Iaspii, Sophyrμ , - ama , Sardius, Chosolitur, ripasiui, , ater, Turca , Carbunculus,
alui, oc alii Plurimi eiusdem generis, de quibus visedeatur Cardanus. Materia lapidum communium est terra humido visecoso agglutinata. Pretiosorum Vero est aqua adiuncta succo terrestri . Non quod elementorum mixtio excludatur ι lapidibus,sed quod in illis qualitates terret Prae- dominentur; in istis vero qualitates aquς; unde pretiosorum lapidum aliqui dissolui & liquefieri possiunt ;Lapides in visceribus terrae angentur, non per hirus fusceptisnem ; quia non habent formam vegetatiuam ut arbores oc plantae; sed per iuxta positionem & additionem partis ad partem, aduentu scilicet viscosi humidi, vel aquae adiunctae terrestri succo . Quanthin adeorallium , non est lapis, sed planta crescens in maris fundo; ubi admodum plantarum mollis ὀc flexilis est: quamdiu manet in mari: extracta tamen ab aquis linrideam contrahit duritiem, ut narrat Ouidius. Sic er orassum, quo primum contigit auras. re, duresis, mollii fuit herba sub undis. Metalla sunt quaedam corpora dura in terrae visceribus genita , quae malleo tundi, vel igne liquesieri possunt . Ipsorum materia est halitus pinguis ex vaporibus de exhalationibus mixtus in visceribus terr ubi coagulatur ob ipsius terrae frigiditatem di siccitatena. In metallis plus est de humido coagulato dc veluti congelato per frigus, quam de sicco terrestri, unde Per nimium calorem liquescunt & diffluunt metalla. Lapides vero plus habent de terrestri sicco per humorem viscosum coagulato & mediocri calore indurato; unde non liquefiune per calorem , sed evaporato humido resoluuntur liuin pulveres. Metallorum causa prima di prinestatis effectiva est Deus , qui est causa Vniuersalis omnium ; capsa min spris palis eFritiua sunt sol & astra: causae Vero instruis mentales sunt calor dc frigus, quoniam calore metali
215쪽
srigore. Quia autem astra Plurimum adiuuant generationem metallorum, ideo quodlibet eorum attribuitur uni planetet, di nomine ipsius insignitur et Unde Alchymistae plumbum vocant Saturnum , stannum Iouem, ferrum Martem, aurum Solem, aes Henerem, argentina a Vivum Mercurium , & argentum Lunam 3 quia videlicet . in horum metallorum generatione praedominatur unus
ex istis planetis; eη quo Pater , septem esse metallorum speciei, sicuti sunt septem Planetet . Praeter metalla simplicio,de quibus antea; alia quedam omposita recensentur, quorum nobilius est Eleobum, quod constat ex auro , & quinta Parte argenti. Es est alia species metalli compositi, adhibito vitri & lapidis calaminaris puluere per ministerium ignis. Chal)bs de- nique nihil aliud est, qutin ipsum serrum recoctum &magis clefaecatum . Quantum ad vitrum, mediare censetur inter lapides & metalla; quoniam conteritur velapis ; 3c calore liquescit, ut metallum . On autem M'ria vera vitrum reddi posit ductile; hoc dicitur suisse factum Tiberia Caesaris temporibus: sed de hoc maximἡ dubitatur , aliis credentibus viri temperamentum flexibilitati repugnare et Unde Plinius lib. 36. cap. 26. huic relationi addit, quod talis operis artificiosi fama fuerit crebrior, quam certior. Pro mineralibus, quς sunt alias Ipecies mixti inanimati fossilis nihil aliud superest dicere, nisi quod misneralia sint veluti metaturum matrix, quatenus in ipsis defaecatis per calorem ignis prodeunt metalla ; ut in notescit omnibus. Praeter tria fossilium genera,de qui - bus actum ; inter illa adduntur pigmenta , & colores metallieit,quales sunt Cinnabaris, Laetulus lapis,Cerussa, Antimonium, Arcenicum, Lacca, sed de tali bus parum curant Philosophi. Quaeres quanam sit origo suularum O fontium. Antisquiores existimabant aquas Pluviales intra terrae cautitates inclusas dare originem fontibus & fluuiis.Ipsemet Aristoteles docuit, flumina di fontes ortum ducere ex
aquis, quae intra cauernas terrae de nouo generantur eκ
aere & vaporibus condensatis,transmutatis,&stillat tibus ex nimio calore incluso in ipsis terrae Visceribus; Communjter vero imprςsentiarum creditur causam fluuiorum & sontium esse aquas maris, quae in terrae venis sese insinuantes, delacatae postea a salsedine naturali,
ς umpiuix in uberrimos fontes, ct aliquando in ingen -
216쪽
ela flumina. Licet videatur esse dissentio quaedam inte rillos, qui tales sententias amplectuntur de facili tamen conciliari possunt, dicendo quod tres illae causae coii- currant ad productionem sontium & fluminum. Primo enim dubitari non potest, quin aqua pluuialis intra terrae speluncas conclusa & collecta concurrat ad Productionem fontium de fluuiorum et quandoquidem post diuturnas pluuias dc solutas niues Varii sontes scaturiunt , accrescuntque fluuii, qui sicciori tempestate deiiciunt; unde probabilissimum est, quod pluuialis aquia multum concurrat ad generationem fontium refluminum . Deinde ob eandem causam paucissimi vis dentur sontes , & rarissimi existunt fluuij, ubi rariores sunt pluuiar, & Vbi pauci eXistunt montes, ad radices quorum inueniantur pluuiarum receptacula . Tandem qui scribunt de incremento Nili in AEgypto, non aliam talis effluuii admittunt causa,quam pluuias,quq a medio circiter Iunio ad Septembrem usque cadunt in AEthiopia;quod euidenter denotat pluuias de aere cadentes non parum iuuare ad procreation fontium & fluuioru Seeundo iure dicit Aristoteles fluuios de fontes procedere ex collectione aquarum,quae generantur de nouo in ipsis terrae cauernis . Cum enim in hoc loco maxima sit vaporum copia , di maximus aer intercipiatur intra cauitates terrae; tales Vapores frigore nimio condensantur, & guttatim decidunt ex locis su perioribus ad inferiora receptacula, Vbi congregantur aquae, ex quibus fontes & fluuii essiciuntur. Quia tamen ex pluuiis de coelo descendentibus, & ex vaporibus in aquam trans mutatis, probabile non sit, quod efformentur tam insignes fluuij, quales sunt Nilus, Danubius, & ingentes illi, qui in terra noua decurrunt cum tot sontibus, qui videntur super terram in infinito prope numero et ideo ad aliam adhuc causam recurrendum, dc ob hoc dicam, quod Tertia se uniuersalior eausa sentium O fuminum sit
aqua maris : quae terrae Venis se insinuans terram postea Percurrit , essicit fluvios, tandemque ad mare reuertitur; iuxta id quod habetur Ecclesiastis primo , Omnia fumina intrant sta mare, O mare non redundat , ad locum unde exeunt flumina reuertuntur , ut iterum fluant . Si enim flumina non procederent e mari, sed ex aquis Pluuialibus,aut ex aere de nouo formarentur, mare eVreceptione ingentium fluviorum deberet notabiliter
217쪽
etescere; sed ex fluuiorum accessu, quamuis perpetuo mare non redundat: ergo non formantur fluuii ex noua aqua pluuiali, aut aerea 3 sed melius est, quod dicatur fluviorum aquas e mari diffluere & perpetua veluti circulatione redire ad illa Ioca , in quibus Vulgo deprehenduntur fluviorum & fontium scaturigines . Dices: Cum aqua fluuiorum sit dulcis, & aqua martina sit falsa ; hoc indicat fluuiales & sontales aquas non
Procedere e mari . Resp. aquas fluuiorum esse dulces, quia per Varios terrae anfractus agitatet ita transeolantur ut omnem prorsus exuant salse dinem , cui effectui non Parum conserunt ignes subterranei, quorum beneficio
spiritus salis attenuatur & e nescit. Si quis dicat quod sontes aliquando erumpant ex locis latissimis longὸ editioribus mari ; sed aqua non potest effluere supra
suam originem r ergo aquae fontium oriri non possunt amari: Respondet Arriaga ob hanc Goiectionem dici debere,quod mare sit ali ius terra , quia tamen contu rium Vidimus alias, mare scilicet essee terra depressius, ideo ad argumentum propositum dici debet, quod aqua eπmari in canales subterraneos profusa , tanto pondere irsius maris incumbentis urgeatur, ut ipsas aquas esse ri necesse sit . Adde quod aqua maris per calorem terrae attenuata sit leuior, & terra tali; conditionis, i aquam, ad instar spongiar sugat; & per vcnas seu cauitates attrahat humorem in suis visceribus contentum , ut salinguis attrahitur per arterias . Quaeres , utrum iugeneratisntatis debeat admittἰ cἰ6eulatio . Hoc ideo proponitur, quia inter veteres Phi Iosophos, Platoni ei ex Aug. D. de Civit. cap. 23. &Scoto in quast. 3. arbitrati sunt, quod post
annum magnum, seu post triginta sex annorum millia, complet reuolutione firmamenti , omnia redire de beant eadem numero , nedum secundum substantiam, Verum etiam secundum accidentia ; quia scilicet sublunaria prorsus dependent accelestibus: vade, post
completum omnium coelorum reuolutionem , omnes
coeli redibunt ad eundem situm , & sublunaria sub iisdem siderum aspectibus occurrentia prorumpent in easdem actiones ; ita quod in tali opinione Roma sit denuo condenda, Reg.s in illa Dominaturi postea consules, & deinde Imperatores ; Platonem ipsum fore rursus in Acaaemia Philosophoruin , Zenonem Athenis stoicam iustituturum sectam; Aristotelemque sua ua
218쪽
scientiam peripateticam promulgaturum et desedeteris. Contra hoc autem Respondeo r. talem circulationem generationum non debere admitti, ut docent Augustinus &Scocus Iocis proxime citatis . Si enim quae Praeterierunt de nouo futura essent, Christus moreretur denuo, quod est contra Paulum Rom. 6. Christus resurgent ex mortuis iam non moritur , mors isti vitra non dominabitur . Deinde admissa rerum circulatione , nulla foret beatitudo'; quia homo rediret ad pristinas miserias ct cal mitates , necesset proprie beatior, sciendo se aliquando reuersurum ad pristinam conditionem, quod op- Ponitur perfectae beatitudini, quae persectam securitatem de aeterna felicitate admittere debet . Tandem scientia quam haberent homines redeundo ad pristinum statum nihil aliud foret, quam reminiscentia; quod tamen improbat Aristoteles r. Poster. text. q. Adde quod, etiam si redirent idem numero motus coelorum , Ut suspicabantur Platonici; non tamen redi-τent eaedem numero operationes hominum e quoniam actiones liberae non subiiciuntur coelorum causa
litati. diuod F Ecclesiastis primo dicatur, nihil est δεώ
solem nouum , nec valet quisquam dicere, Ecce hoc recens
U , iam enim praeessi in saeuiis qua fuerunt ante nos. Resp. hoc debere intelligi de identitate specifica : ita quod idem specie effectus , qui nunc videntur, alias Visi
fuerint: licet idem numero non prae extiterint antea. Respondeo a. Probabilius esse quod entia successiua eadem numero non possint reproduci ullatenus I licet permanentium aliqua eadem numero redire Valeant . Ratio primi est, quod si ens successivum intelligeretur reproduci, tunc esset simul idem numero , & non idem numero, quae repugnare videntur. Esset,inquam , idem numero, Ut supponitur, non esset Vero idem numero , quia in successivis quae sunt ab inuicem interrupta &discontinuata non potant intelligi esse eadem nume
ro, sed ii illud quod antea suit, & cessctauit esse postea
reproduceretur, admitteret interruptionem & discontinitationem: ergo videtur implicare, quod eadem nu mero entia successua reproduci possint. Quoad secundum doceriar a Fide, per quam habemus, quod idem individuum naturae humanae morte absumptum , per resur rectionem reproducatur . Dices , in primam Partem huiusce responsionis, quod Deus aeque contineat Vir -
219쪽
tutem productivam rerum successivarum, quam PermPnentium t ergo si Deus possit reproducere idem numero e ias permanens, poterit etiam reproducere entia s-- leeshua eadem numero . Res . Si reproduci non possievirtute d uina idem numero ens successivum, hoc non procedit est parte Dei , qui potest omnia reproducere; sed est parte entis successivi, quod idem numero reproduci nequit: eo quod continuitas sit essentialis condi
tio unitatis rerum successivariim, unde repugnat,quoaxempus istud & ista actio identisi centur numero cum iblis a quibus discontinuantur.
220쪽
A N D E M deuenimus ad Vltimana nostrae
Physiologiae partem , in qua nobis superest , Ut agamus de Gnima , non quidem ut anima est , quoniam non spectat ad Physicos agere de substantijs spiri- in quantum est dira seu formAE corporis nasci animati : Vnde sicut in secunda parte Physices diximus nos loqui intendere de corpore naturali inanimato ; sic etiam in ista Possumus dicere, quod. potius loquuturi simus de corpore naturali animato, quam de anima simpliciter & Praecise sumpta ; quoniam Doctor noster quodlib. 9. docet Animam non esse subiectum adaequatum librorum de anima ; sed potius
eorPus animatum : Vt expresse tenet Aristoteles in Metaph. Si enim Physica pro obiecto totali habeat eor-pus naturale , consequenter animastica, que est tertia Pars Physicae, pro subiecto debet habere, non animam in abstracto consideratam 3 sed cνγus animatum : quoniam pars alicuius scientiς debet Versari circa partem
obiecti totalis , & proinde, quia totalis Physica habet pro subiecto totali corpus naturale , cuius Principia de ProPrietates examinantur in Priina Parte:sic in secunda ι s parte