장음표시 사용
301쪽
a Iium , nee anima imperfectarum animantium pro ducuntur a eaelo I sed De i est Uifex anima sensitiua ,er organisationis eor rum 2uorumcumque animantium . Sic Scotus in . d . r. quaest. 2. Prima pars proba tur ex hoc, quod vivens producatur a non vivente , uoniam nemo dar quod nεn habet; sed semen est non Vivens actu, ut suo loco probauimus, diseno semen , in lac non esse vinentia et ergo semen non est causa su Laiciens animae sensitiuae . Deinde, effectus in actu petit habere causam in actu ; sed quando anima sensitiva Producitur non amplius est semen,quoniam illud transeaei utatur in embryonem , dc de embryone transit in . corpus organisatum : ex quo anima sensitiva educitur Postea : ergo semen non est causa effectrix animae sensitivet. Tandem in consesso habet Philosophorum sanior Pars, quod semen nullo pacto sit causa organisandi tot diuersa membra , nec a sortiori producendi ipsam animam, nisi di, sirise ; quatenus videlicet cisponi: materiana ad ulteriorem, &perfectiorem sormam obistinendam , quam Deus immediate educie ex illa materia per semen disposita; quae cum corpore orsanisato constituit integrum , & Perfectum animal. Secunda pars demonstrari potest ex eodem priori aregumento, quod scilicet vivens non possit produci a non uiuenre; nisi dispositise : sed coelum est vite expers, animaIta vero sunt viventia: ergo anima vegetatiua non potest produci a c*lo . minis coeIum in haec inferiora tantum agit per lumen, calorem ,& motum , ite probauimus loquendo de ciniorum influxu; sed lumen, calor, & motus nequeunt attingere productionem animarum , quae sunt substantiae; ubi illa accidentia sunt: ergo anima sensitiva non Producitur a coelo. Tandem cuni causa sit nobilior effectu , nobilius non potest es sici ab ignobiliori, quoniam nemo dat quod non habet , sed cetium est ignobilius quocumque animali imperia cto, quoniam gradus vitae est excellentior gradu natu rae : ergo coelum non est causa productiva, nisi disp. μ' - , imperfectorum animalium. Tertia pars probatur ex Aug. lib. 83. quast. t Ois Vbi
ait ruia eεrpui fit. Dcor, sed corpus quantumcumque
302쪽
organisatum fuerit, est imperfectius anima, quae e lnobilior compositi pars: ergo si Deus est author orga norum corporis, a sortiori censeri debet author animae. Deinde ratio communis dictae, quod si non inueniatur inter res creatas causa sufficiens productiva alicuius effectus , recurrendum sit ad Deum authorem naturae , qui supplet quidquid essicere nequeunt causae secundae , sed in rerum natura non reperitur causa es.fectrix animae sensitiuae,ac organisationis corporis illius, quandoquidem esset semen vel coelum: ergo iure dici potest, quoa Deus sit utriusque opifex . Taudem non ex alia ratione dicit Galenus, virtutem seminis esse diu i
nam, nisi quia Deus, Virtute Propria operatur organisationem corporum , dc ex corpore organisato educie
animam, medi ute semine, quod est causa omnium GPasi liua : ergo, dcc. Obijcies r. Eadem causa quae materiam Praeparat, educie ex illa formam ; sed coelum est causa dispositiva
materiae, ut in ea introducatur anima sensitiva:pergo anima Producitur a ςoelo . Quod innuere videtur Scotus in r. s. 7.--. Vbi dicit solem esse indeter minatum ad producenda multa animalia , di is φ. GR. 9. in . 6. ubi ait coelum ex hac materia Pro ducere vermem . Resp. negando maiorem, quoniam i
scola subtili tenetur communiter, quod accidentia si iceauset dispositiuae substantiae producendae, non tame aca*let effectrice illius . Ad Scotum autem, nil aliua vult, nisi quod coelum concurrat disp tiv. ad productionem rermium, ranarum, de aliorum animalium imperfectorum obiicies x. Si anima sensitiva produceretur immediate a Deo, ipsa crearetur ἔ Vt intellectiva; quod fabsum est. negari debere consequentiam; ideo enim anima intellectualis dicitur ereari, quia a Deo prolu-citur independenter a subiecto; anima vero sensitiuae educitur de potentia materiae, seu de corpore ritὸ orga nisato . Dicet, ergo brutum non debet dici parens brut geniti, si Per semen non concurrat ad productionem illius animae sensitivet. Resp. negando consequentiam et idcirco enim dicitur parens , quia mediante semine a progenitore deciso fit debita praeparatio ad organisaudum corpus, ex quo anima educi debet; licὸt brutum nec semen eius attingat substantialiter productionein
adimet sensitive, ob hoc etiam tu humanis Generans
303쪽
dieitur pater geniti, non quod infundat animam rationalem, nec producat organisationem humani corporis, sed quod semen illius concurrat ad disponendam materiam, ut in illa Producantur organa; & in cor. Pore complete organisato infundatur anima rationalis. Miras si semen non est principium activum animae, cur ex semine equi non potest aliud animal produci. I Vp. hoc ita fieri, quia semen hoc vel illud disponit materiam ad . haec vel illa organa, & illa vel ista orgauisa tio concurrit ad eductionem talia vel talis animae , non vero ad aliam .
ram Sensui si Potentia activa vel pastisa
Ex hoc quod in anima rationali duplex statuitur inin
tellectus, quorum unus inseruit ad intelligendum, re producendar species intelligibiles, alterius vero officium est tales species intelligibiles recipere ἰ Vnde Prior dicitur agent, &posterior patieni siue possibilis :se etiam alias voluit Iandunus in quolibet organo duplicem sensum debere statui, patientem scilicet Vnum , qui reciperet species materiales obiectorum, & alium v/ntem, qui ex illis speciebus produceret sensationes a Ex aduerso Paulus Venetus, Caietanus, ct alii, Volunt sensum tantum esse potentiam pure Passiuam ; de sensationem, quam sensionem vocant, nihil aliud esse, quam receptionem speciei ab obiecto. Scotus Vero cum pluribus aliis media via incedie, &ad eiu mentemerid
proinde datur sensus agens di tactus a passivo . Hoc euidens apparebit, si praeuideatur quod possimus com Parare sensum ad tria, nimirum ad speciem sensibile nii mpressam sensui; deinde ad sensationem , quarenus producitur; ac denique ad eandem sensationem, qua tenus -recipitur in sensu ; quoniam sensatio est actio
immanen3, cuius terminuS remanet intra potentiam.
di spectetur sthsus primo, R tertio modo, ex Potenti Puro
304쪽
rurὶ passiua; quia nullam causalitatem exercet cir speciem sensibilem, sed istam receptionem illius. Sst vero respiciatur sensus secundo modo, tune est potentia activa, quia ex specie emanante ab obiecto prodi eie efficienter sensationem illius obiectii &sie cIarum
est, quod sensus sit potentia partim activa, & partim
D inde, si sensitiva potentia esset duplex, una actNua, & passiua altera quae specie distinguerentur, vecontendie Iandunus ; essent decem sensus externi. quinque videlicet activi, qui producerent sensationes; α quinque passivi , qui reciperent species ad sensationeni eliciendam idoneas , sed hoc dicere absurdum est, quoniam Vnica potentia intellectilia recipit suas species ,& Produeit intellectiones suas, &ob hoc intellectus agens , & patiens non distinguuntur nisi formaliter, & penes officia diuersa: ergo Potentia sensitiva non est duplex specie. Tandem contra Caietanum, . & alios aperte demonstrari potest, quod sensus non sit potentia pure passiua eaeum quia sentire est actio immanens 9. Metaph.text. IGΤum quia anima est opifex suarum operationum, quae operationes vitales non sunt tantum passiones. Tum . quia animalia quae dormiunt apertis oculis viderene
obiecta, si visio nihil aliud esset, quam speciei receptior
ergo negari non Potest, quin sensus agant, sicut,& ipse patiuntur; quandoquidem Aristoteles t. de Anima can3. docet sensum pati ab obiecto; imo,&aliquando laedi tur, & corrumpitur ab illo, si sit vehementius: ω pro inde constat sensum esse potentiam, tum Passiuam, tum
obiicies eum Iandvno dari intellectum agentem, Mintellectum patientem : ergo debet dari una potentia sensitiva, quae sit agens, &alia, quae patiens dicaturis p. reuera eodem modo Ioquendum esse de sensu ac de intellectu; sed quia i 'tellectus agens non distingui tur realiter ab intellectu patiente, quoniam idem ia-tellectiis recipit species intelIigibiles, & intellectiones producit.: sic etiam erit idem sensus , & eadem potet ita sensitiva, quae recipiet species materiales, α sens
t iones Producet . obijcies ex Arist. 3. Metaph. text. r7. Potentia activa
est Principium transmutandi aliud; sed sensus, & potentia sensitiva non transmutat obiectum , r. 87, Pari
305쪽
tem , cuius sensationem, & visionem producit : ergo potentia sensitiva non est activa. Resp. Arist. loqui de potentia activa, quae agit actu transeunte; quando enim si dealbatis paristis , aut ealefactio aqua , tunc illae actiones transmutant obiectum : non loquitur verbPhilosophus de potentia activa actu immanente, quae obiectum non transmutant: Vnde nil mirum, si oculus videns parietem , aut auris producens auditionem campanae, non transmutent Parietem aut campanam. Si Aristoteles dicat sensum esse potentiam passiuam; non Propterea negat eandem esse aetitiam et ipse enim hoc dixit ad excludendam opinionem Veterum, qui
volebant sensus non pati ab obiectis , sed agere iaobiecta.
SEUbiis in communiori acceptione diuidi potest la
sensibile per se, ct in sensibile per accidens. Sen MIιρὸν se illud est, quod ex natura sua immediate a sensu attingitur ἔ Vt calor a visu, sonus ab auditu, sa-yor a gustu, dic, Sosibile per ac dena est illud , quod per se a sensu non percipitur, bene autem per aliud; se substantia dicitur sensibilis per accidens, quia per se non attingitur a sensu; bene autem per aliud, nimbrum per accidenxia.
s Fnsibile desinitur aerident materiais . Tuis bile ,
squiore, ρο ιαμ im sensui, per instam sui cau--h-m eum illa. Dicitur 1. acci νηι, quia substantia per se non est sensibilis, sed sensus tantiim mouet, αῖmmutat per accidentia , quq excitant oculos , vel aures, dic. Dicitur a. materiate , quia loquimur de senissumateriali compositorum physicorum', cuius obiecta debet esse pariter materiale: qui Proinde materialis asse debet; Vnde nec gratia, nec Virtus, nec scientia
funt sensibiles. Dicitur '. diuisibile , id est sub determinata quantitate e3istens , iuxta sensum Arist. lib.
306쪽
minor secundum extensionem , eo minus affieit sensu me ergo si sit minima, nec Vllam extensionem ha beat, nullo modo percipietur a sensu ; sicut apparee de adorando Christi corpore, quod sub speciebus panis realiter existens Videri non potest, quia est ibi sine extensione ulla. Dicitur . singulare, uuia Vniuersalia . sub sensum non c-dune , sed tantum sub intellectum . Nihil enim sentitu r, nisi prout repraesentatur Per spem cies; sed species repraesentant solas naturas indiuiduas ct sensibilibus conditionibus affectas ι ergo obiectum sensus debet esse singulare. Dicitur s. perfectivum senis fui , quia Potentia Persicitur per productionem sui actus , qui est potentiae finis ; sed obiectum excitat potentiam ad agendum ergo sensibile est perfectivum sensus. Subiungitur denique, per intimam sui cantanis Monom eum sensu, quia sensus nullam operationem sib Propriam elicie, nisi prius illi applicetur obiectum immediate, vel species obiecti, Per quam Potentia compleatur & determinetur.
E sibile , seu obiectum sensur du tero est , unum pro in prium, aliud commune . Sensibile prurium illud est,
eiusdem ordinis; quod intelligi debet de sensibus exte nis, quoniam unus & idem sensus internus occupar. potest circa omnia oblecta sensuum externorum; sicut& intellectus . Obiectum Proprium visus est visibile sub quo inuoluuntur lumen re color. Obiectum audi' tus est audibile , cui subsunt omnes soni . obiectu , . olfactus est olfactibile , sub quo sunt omnes odores Obiectum gustus est gU His , quod omnes sapores eontinee . Obiectum denique tactus est omne tactile . seu omnes qualitates tactiles . De illis omnibus plura dicentur, loquendo de quolibet sensu externo in narisi liculari.
Sensibile eommune est illud, quod a pluribus sensibus
externis percipi potest; sic enim visu& tactu percipio figuram & magnitudinem. Sensibile commune est qui tuplex , nimirum μεων , αμων , Numeruι , MMG tuo di de ra, ut conformiter ad Arist. a. de innim.
307쪽
Batio nostra est, quod quinque Predicta obiecta Percipiantur a pluribus sensibus, & quod reliqua sensibilia facilὸ ad aliquod Praedictorum reuocari possint; cum distantia, lacus, ct situs, ad magnitudinem reduca tur ; leuitas, dc asperitas, curuitas, & rectitudo reu centur ad figuram; figura autem, S magnitudo tactu,&visu percipiuntur. obi jeies; sensibile commune debet percipi a quo cumque animali ἔ sed bruta numerare non possunt, ut constat ex Arist. seu. 3 o. r.blematum . R p. quod si numerus sumatur Pro collectione, explicatione, di diminctione unitatum, tunc sit solius hominis; si ver8 s matur pro apprehensione rerum discretarum,tunc nil vetat ipitim concedi brutis, quae cognoscunt tres homi res, &tres lapides. si dicatur, quod quies non posse percipi a bellu , cum sit priuatio motus, & Privatio non sit sensibilis. Resp. hic quietem sumi pro conbsentia rei in eodem litu, quae potest percipi a bruto; ic Et non Possit apprehendere priuationem. Si similiter obiiciatur , quod motus non possit apprehendi sine me- moria, & ratione, quae colligant insimul partes motur, Iraeteritas, di futuras: hoc verum esset, si motus con 'sderetur, ut est successio Partium ; hic autem sumitur pro consistentia rei in eodem loco, dc situ.
CVm error propriὸ non reperiatur , nisi in iudicio,& iudicium soli intellectui possit competerer ,
proinde sen ius non potest dici errare proprie in suis operationibus . Quia autem communiter dicitur inter Philosophos, quod sensus errent ; Hoc intelligi debet cccasionaliter : quatenus falsae apprehensiones sensuum dant intellectui errandi occasionem , seu male iudi candi de rebus. Error autem, qui ex sensu oriri potest circa obiectum, potest attendi, vel in ratione se nerica obiecta, Vt si visus odores loco colorum per cireres ; vel in ratione specifica , Ut si visus coloremathum conspiceret Pro nigro et vel in applicatione
loci di subiecti . ut si visus conspiceret colores in-
308쪽
alio loco , & in altero subiecto , quam sine
c Uus neu potest errare , seu dare ereasionem erestris in intellictui circa proprium sensibile tu ratione generi eacbiecti . Quia sensum errare ira ratione generisa obiecti πορον , est zpprchendere obiectam unius sensus pro obiecto alterius ἰ colorem scilicet pro sapore, aut saporem Pro odore; sed una Foxentia sensitiva non potest apprehender mini obiectum genericum pro alio, quandoquidem Iisus non potest apprehendere sonum ut aliquid Visibile, nec auditus Potest apprehenderet colorent ut aliquid audibile: ergo sensus non potest errare circa obiectum ProPrium sumptum in ration generica . Sensus aliquando errare potest circa fensi ulla propria, spe me acceptum , ut cum aegroto amara videntur quariunt in se dulcia ; vel quando matutino tempore sol apprehenditur ut rubeus : Vel quando ex Iongiori distantia turris alba apparet nigra . Primum oritur ex parte organi, quod malε effectum est, secundum procedit ex Parte medii, quatenus scilicet vapores in me .dio aere existentes solem exhibent rubeum; tertium denique causatur ex parte interualli, quod facit rem albam prae distantia apparere nigram. Sensus a sortiori errare potest circa obiactum numeria o fumptum , in Vplicarisne scilicet loci ct subum. Si enim Sco. is r. Metam. qu . q. Post Arist. 2. δε nima , assirmet sensum circa proprium sensibile ris oris decipi; proinde uterque existimae lausum aliquaudo hallucinari circa proprium obiectum numericε sumptum ; quando scilicet illud apprehendit alio - modo quam est z Vt Patet de baculo qui in aqua videtur fractus, cum sit rectus & integer. Hic autem error facilE corrigitur ab intrilectu sic ratiocinante: Durum non potest frangi ad tactum mollis sibi cedentis ; sed nauret renuis durior est aqua, quς ipsi cedit : ergo quamuis sensus erret , de facili corrigitur ab intelis Iectus Gnsui potest errare tarca sensibile eommune, ut tradit Aristoteles a . de . nima text. 6;. Quod de facili. confirmari Potest discurrendo de quinquet obiectis communibus sensuum externorum. Primo enim risii
309쪽
eontingit error Hrea magnitudinem , quando propter nimiam distantiam , Vel propter reflexionem, res ma ximae apparent exiguae ..2. Circa figuram arrant ocula distantes, dum turrim quadratam apprehendunt ut rotundam . Iidem errant oculi cirea motum, clim nauigantes arbitrantur littora moueri, quae tamen immota remanent . . Errant similiter circa quietem, quando acum horologis reputant perstantem , quae nihilominus continuo mouetur. S. Denique errant Area numerum , cum idem numero obiectum quasi multiplex cerni'ur in speculo fracto. Uuatuor conditiones requiruntur, ut non decipiatur sensus in actibus suis . Prima organum sensus debet, ob recte dispositum , & desectu huius conditionis inis firmus sentit amara, quae dulcia sitiat, & dulcia quae sunt amara . Secundo, in medio nullus debet adesse obex . di huius conditionis defectu rubea videtur facies hominis , quando per Vitrum rubeum cernitur. Tertia inrofensum O OLectum debet esse debita diflamria ; unde dixismus turrim nimium distantem nigram apparere, quae tamen est alba denique, Ut sensus non erret , .liectum debet esseproportionarum potentia, v tissam msuere valeat , Vnde atomi non Videntur, nisi per radios solis, transeuntes per fenestram .
Obiicies contra id quod diximus in prima parte, conclusionis , quod se ut non possit errare circa obiectum proprium in ratione generica consideratum . APprehendere obiectum Vt coloratum, quod reuera coloratum non est , ibi errat sensus circa obiectum g nerice spectatum; sed oculi apprehendunt Iridem, &collum columbae ad lumen solis existens, esse Vere colorata. , quς tamen nonia sciuntur veris coloribus rergo erat visus apprehensione obiecti gener ice . Rei'. maiorem fore Veram , si oculus tenderet extra suum obiectum adaequarum ; sed quando oculus iudicat Iridem esse coloratum, non vagatur extra Obiectum Pr Prium , quia Iris & columbae collum, si non sint colorata, illuminata tamen sunt, & obiectum visus continet colorem & lumen, di sic quando oculi iudicant Irisdem esse coloratEm, qui tantum illuminatus est, non errat in ratione generica obiecti.
Operes , an sensbile commune prataeae speciem suid Vinctam a specie sensibilis proprν . Affirmatiuὸ respo ceti D. Thomar 2, de imma leti. 3, dicens per ean
310쪽
Dp CORPORE ANIMATO. 29 dem speciem sensibile proprium & sensibile commune 'attingi . Poncius&Complutenses existimant pereandem speciem modificatam percipi tum sensibile proprium , tum commune; cum hoc discrimine tamen , qudd species reprς sentans sensibile commune habeae suam modificationem. Scotus vero in As. r a.quast. 3. cum pluribus docet sensibile commune percipi per speciem distinctam a specie proprij sensibilis. Quod innuere videtur Aristotet les a. de Onima cap . 6. Vbi dicit sensibile eommune mouere ct immutaresensum , istud autem essici nequit nisi per speciem resimilitudinem sui distinctam a specie & similitudine sensibilis proprii: ergo . Ratio huius est, quod distincta obiecta producant distinctas species & similitudines, & quod diis stinctae sensationes fiant a distinctis sensibilibus; sed sensibile commune est obiectum distinctum a sensibili
proprio, &per duas sensationes apprehenduntur turris & magnitudo eius : ergo sensibile commune di senis sibile proprium emittunt diuersas species sensibiles.
Vtrum vehemeni Sensibile udat sensum. INtet conditiones requisitas ad efficiendam sensa tionem . haec prae caeteris exigitur, quod obiectumsoprasenι. Quia sensus propriam sensationem exercere nequit, nisi accepta ab obiecto specie, per quam sen sus determinetur & compleatur ad operandum ; sed obiectum imprimere speciem non potest, nisi fuerit Pr sens : ergo actio sensus externi dependet ab obiecti Praesentia , non tantum in fleri, sed & etiam in ecn-feruari; Quod si Deus speciem obiecti absentis conser uet in oculo, &per eam oculus dicatur videre, hoc
non impedit veritatem propostionis antecedentis et tunc enim per illam speciem obiectum tanquam Pr sens exhibetur . .An autem obsectum vehementer sense
bile applicatum potentia senstiua ipsam ladat , boc est quod quaerimus .