장음표시 사용
331쪽
P. Potentia Mussitiua , ct de Auditu. C Icut solius caeci est negare existentiam visus; si eo solus surdus auditionem in dubium reuocare Pote - t . supposita ergo auditiuae potentiae existentia,illaunexplicationem in hoc loco trademus. Si enim primatum dedimus potentiae vi suae inter sensus externos, ob illius pristantiam; secundum non debemus negare auditui, qui ordine dignitatis immediate subsequitur visum; quoniam, Vt inquit Aristoteles, est organum disciplinae, valet ad ciuilem vitam traducendam, in munientumqtie est per quod fidem adipiscimur, dis P cente Paulo ad Rclm. Io. Ades ex auditur Vnde si visus est nobilior sensuum externorum, auditus debet censeri utilior, cum absolutὸ necessarias sit aduItis pro consequutione felicitatis aeternς, quandoquidem sine fide impossibile est placere Deo. De auditu ergo lo- sui meditantes, eundem sequemur ordinem, quem adhibuimus agendo de visur Ioquendo scilicet in primmis de parentia auditiua residente in auribus , postea de auditisne ipsa, ct quomodo fiat, tandemque de auditionis obiecto . Dico r. quod patentia auditiua sit Deustas an masnsitiva pereeptiua sani , euiui organum est auris . Hoc de se ita est euidens , ut illius explicatio omnino superflua foret, & sic videndum est tantum, quomodo, α
ex quibus partibus componatur auris, quae est organum auditus. Auris ergo duas habet partes , quarum PrimRexterna est, & nuncupatur aurieula ; constat scilicet ex cartilagine striata, &concauata; quae auricula audis 'tui facit id quod oculis faciunt superciliorum Pilit quin
aenus scilicet prohibent ea quς possent incidere in auriculam internam , & l dere auditum . Secunda est interna, in osse Petro delitescens, quae ex quadruplic ineat Η, ex quibusdam ossiculis, & membranis aliquiabus, constat . Primus meatus semper est foris patens , Ut qualibet data occasione sonos excipiati flexuosiis item est, admodum labyrinthi; ne sorte sonus recto iniretu, violenterque subintrans auditum laedat . 5 onor meatus est magis interior, qui ab Aristoteletvo- catur cechlea ι in quo continetur aer . quem ληatum ,
332쪽
vel implantatum vocant: quia ibi nianet incIusus ab or. tu . Teritas obliquis adhuc flexibus abiit dans, ideo etiam labrrint ι vocatur. αMarrui denique est D
meu caecum, in quo apparet neruus auditorius ecere-l bro descendens, Per quem, tum spiritus animaIes ad xympanum auris deferuntur, tum sonorum species ast icommunem sensum transeunt. , Ad finem primi meatus occurrit membrana sensui exquisitissimi, quam tr annm Vocant, eo quod aismodum tympani bellici distenta sit, & ad eum appelalie ωnus externus , qui Postea ad sequentes meatus transmittitur . Huic tympano tria ossicula implicantur , ex quibus Primum nuncuPatur malleur, secun dum est inini: tertium Vero flans dicitur, quod trianguli figuram referat. Nec putari debet, quod malleus tundat incudem , cum talia ossa prorsus immobilia
sint, sed talis appellatio illis impossin est ob figuram .
Quia aute tympanum est membrana exquisitissimi sen- sus ideδ acerrime dolent aures, cum aliqua inflamma- tione assicitur: vel divellitur per aliquod ulcus: imbin tali casu immineret periculum mortis, quia protunc letium tymPanum traheret cerebrum in consensum morbi , ipsem cerebrum laedere posset, & mortem Pr curare animali, ob laesionem illius partis nobilissimae . Primus meaeus, de quo antea stirium aliqualiter tendit, ut sordes e cerebro emuentes foris egerati quae sordes
viscosae sunt, ct ad auris introitum stantes, ut si quae bestiolς intus subessent, his sordibusqliasi visco inhetis rerent. Praeter membranam tympani, alia adhuc est siccissima, quae neruis auditoriis coniungitur immediate. Dico x. Aristotelem existimasse auditionem fieri
in illo aere ins evito, qui in secundo commeatu com prehenditur, quae etiam videtur esse mens Galeni et i
Vtroque dicente, quod nulla sit pars in auribus, quae 'aptior videatur osse ad recipiendas soni imagines , quam ille aer; ita quod, sicut sonus recipitur in aere intercepto inter aures re corpora sonantia , sic Proba hiliter appareat, quod species& imagines soni in illo aere ingenito recipiatur; proindeque fiat sonus in illo Ioco. Probabilius tamen tenent Moderni potentiam auditiuam exercere fusi actum ad illam ultimam mem branam , quatuor meatibus succedentem ; quam diximus neruis auditorijs esse coniunctam, tum quia hoc
333쪽
videtur ptobare nerui auditorii propanquitas,tum quia ad illam membranam terminatur species soni , quae proinde in tali loco concurrit ad producendam audistionem. Si ergo Aristoteles lib. de partibus animalium eap. r. dicat auditionem fieri in aere lunato , I in tympano; explicandus est de auditione inchoative &GP
positive sumpta, non autem formaLttr . Q ianthim ad excrementum , quod diximus videri in Primo commeatu auriculae internae , illud non tantum . modest,ut impediatur ingressus bestiolis ad partes interiores aurium : sed etiam, ut auram extrinsecus aduenientem, & flatus intra se concitatos calore suo ex tenuet & resoluat, ne actum audiendi impediant. Humoris enim biliosi genium est & faeultas resoluendi flatus . Sordes illas aurium tantς virtutis esse praeditas docet Plinius , ut morsus hominis , scorpionis , realiorum serpentum curentur e si statim viscosus ille humor apponatur viceri. Porro recrementum illud in prima cauitate auris repertum non debuit instillari in ternis meatibuS, ne internum auditorium infestaret cum detrimento auditionis. Dico 3. somnum esse obiectum totale er adaequatum aκditus , ut tradit Scotus in dist. 3. quast. 3. Post Arist. a. de anima text. 77. Ex desinitione enim si periori diximus potentiam auditiuam esse facultatem externam animae sen ientis, qua sonum percipit duntaxat . Sonus non est motus aeris, aut alia quaedam
substantia; sed est qualitas solo auditu sensibilis , Proueniens ex collisione corporum . Non est, inqu*m faer, aut aeris motus, vel alia substantia, quia explicari non posset, quomodo sonus subiret in ea loca , quae aeri, aut aeris motui, sunt impervia : Vt cum in fundo aquς, vel in cubiculo persecte clauso auditur sonus extra editus. Si ergo Aristoteles dicat fonum eme motum aerix : 'tunc θηMm accipit causaliter , Pro motu aeri, , qui reuera est causa soni: non autem Intelligitur sor-
maliter, Pro ipso sono. . . Remaneat ergo, quod sonus sit qualitas tirua speciei, nempe patibilis; quoniam ipsa passionem insere sensui, & illa recipit magii ct minus . Sonus tripliciter produci potest Ictu scilicet, Impulsu, & Ruptura. M inquam, quando duo corpora dura inter se collidun
tur siue illa dura si ni simpliciter, ut aes, ferrum , resimilia; siue ex se molIia, dura tamen per extensio
334쪽
nem reddantur, ut chordae extensae super instrumenta di pelles expansae in tympanis. sonus procreatur aliquando per impulsum, quando corpus flabile ,ut aer 8ad durum corpus impellitur, vel ad aliquid duritiei rationem obtinens, & scaer impulsus vel attractus Per foraminum angustias,aut ς pulmone in aspera ari xia expressus, vel in fistulas spiratus, sonum edit.Τand ruttira sonus editur , quando scilicet frangitur durum corpus, disrumpitur lignum , aut pannum laceratur , tunc enim sonus excitatur in aere, non ex collisione corporis duri ad durum, sed ex ruptura , nedum aeris,
cum agitata per aerem Virga senuo emittatur ; verum, etiam aquet, quoniam Pisces intra aquam natantes aut sese percutientes , efficiunt sonit ira , quamquam aeris natura multo plus ad sonum conferat;quam
natura aquae , Ob spissitudinem , quae in ista repe
Medium per quod transmittitur sonus ad aures, Vel saltem species illius , non tantum est are, sed etiam; cum pisces assciantur sono extra aquam edito: imo ignis etiam dici potest esse soni medium, quoniam sonus per ignem interpositum audiri potest,&ex eiussercussione generatur. Terra ob sui crassitiem non potest elle medium soni , nisi ex ea parte, ubi soni species poros terr transcurreret. Quia creditur quod in coelo emPyreo atidiantur soni, dc quod post resurrectionem, beati insimul sint colloquuturi, & Deo decantaturi laudes: propterea etiam creditur in illa coelesti regione quamda existere auram incorruptibilem , quam summa cum suauitate spirabiit Sancti ad formandam vocem; licet nulla in illis sit spirandi necessitas. Quantum ad soni subiectum , ipsena non residet in corporibus sonantibus, sed in aere interiecto, alius nullum' estet necessarium medium corpus interceptum,Vt sonus ederetur ; possetque fieri sonus in vacuo; quae negantur
a Philosophis. Quantum ad est Ilinem soni , ille quoquo Versum in
sphaeram transmittitur, eo proportionath modo, quo circuli per iacuim lapidis in aqua cotinuata serie e centra ad omnem loci circumferentiam producuntur; cx omni enim parte Percipimus audiri sonum . Anaurem fonus debeat a juni ad organum reatiter, vel intentionaliter , distinguendum est ; quod scilicet in aere Proximo circumdante locum Percussionis, ad aliquam . o x dista
335쪽
distantiam sonus realiter producatur, iuxta vehemeristiam collisionis: in partibus vero remotioribus sonus non realiter propagatur, sed tantum intentionalite taquatenus scili cet soni species ad la Iem distantiam peris ueniat . Improbabile enim Videtur, quod scinus realis, Per motum localem seris cui inhaeret, tam cito posse deserri ad loca remotissima, ex quibus percipitur; vnde necesse est admitti sonum intentionalem, cuius beneficio auditiones longissime efficiantur . Porro licet sonus ille intentionalis producatur in iustanti ad ce tam distantiam; attamen per accidens propagatur successiuὶ,ad motum soni realis; eo modo,quo lumen pr*ducitur successive per aliquod spatium admotum cam
bonus diuiditur communiter in sonum simpriciter dictum , in vocem simpIicem, & sermonem . Sonus simplex competit omnibus corporibus sese mutuo collidentibus , siue sint animata , siue inanimata fuerint. Vox attribuitur tantum animantibus illis , quibus in sinit pulmones & arteriς . Sermo denique solis homianibus conuenit.Et quia sermo ex pluribus vocibus com- muniter coalescit, ideo quidnamsit vox hic explicare decet. Vox est sonus animalis , ab anima senstiua editus ex aere a pulmonibus attracto se allis ad asperam arteria, eum intentione aliquid significandi . Primo dicitur onus, ct est genus definitionis, in quo conueniunt sonus vox, ct sonus non VOX. Dicitur a. ab auima sensitina editus, ad distinctionem soni rerum luanimatarum . Dicitur ex aere attracto ct alliso ad asperam arteriam, ut distinguatur a caeteris sonis animantium , quales sunt dentium fremitus , & manuum collisiones. Subiungitur denique , erum intentiane aliquid ιificandi , quia vox vel significat ex instituto, Ut sermo humanus , Vel naturaliter, ut quidam soni aliquorum animalium, qui illorum affectus indicant: &per hanc particulam excluduntur aspiratio, ructatio, singultus, ct tussis ;quet nihil significant .
Instrumenta ad Armationem vocis necessaria, Verinterna sunt, vel externa. Interna censentur esse pulmones, qui inseruiunt ad attrahendum aerem ; Vnde sunt mollis naturae, ut iacilias se dilatare & contrahere valeant . Deinde muscuK thoracis , qui interco sales dicuntur, per virtutem motricem quam habent,
aerem comprimunt , ct compellit ut ad asperam arte-
336쪽
Ham ; ubi ad Mongem Perueniens retinetur per optavositionem σε tuitiati , ibique & in gurgulisne alliasus sonat: di efflagit vocem, qliae non suisset efformata, nisi ex oppositione Epiglottidis aer e pulmonibus erum. Pens repercussus fuisset & collisus ; Vnde ad vocis di-ue se efformationem, Prae caeteris Partibus conserunt Epiglotis & Gurgulio , siue guttur, ab aliis nium s mi, figuram nucis exprimens . Quod fi vox arti-χulata fuerit, requiruntur instrumenta externa, quae sunt lingua , palatum, dente4 , O labia . Lingua , in. quam , Principaliter quae Varie frangit aerem egredientem ab arteria , & eum pro verborum varietate distribuit; alia a m instrumenta sua munera cognitu facilia exercent. . Sonus tandem alius est directus,qui desertur per aliquam lineam rectam; alius Vero est reflexus, qui ex opposito corpore an aliam Parte repercussus, vocatur grς-ce echa , quae graeca Vox latine significat resonantiam. Echo autem describi potest, βημα refcxui, quiAt, cum senitur in aliquod corpM η - , pMirum, O solidum impingeni, non secur ae pila, resectitur, auditurque de-nκo. Corpus reflectens debet esse politum, quia si esset omnino inaequale, sonus dissiparetur, nec ita reflecte retur,Vt posset Percipi. Debet esse durum, quia si esset molle, iciui cederet, & non duplicaret sonum . Debet tandem esse eoneauum, ut ad auditum rcflectatur recta, quia aliter dissiparetur . . autem sonus resectatur δε- eundkm csse reale, vel se eundum esse intentionale. Respondendum est , sicuti de sono , quod scilicet in proximis partibus resectatur realiter, in remotioribus tantum sintion aliter. Quod si in diuersa loca concaua , dura , &polita, incidat sonus; pluribus Varijs vicibus auditure sicut idem vultus a pluribus speculis inter se distantibus repraesentatur multiplc X.
De facultate Olfactiva dc Olfactione. CVm apud Peripateticos , iuxta Aristotelem et . da
nima cap. 9. text.92 . Olfactus tertium locum teneat inter sensus externos; impraesentiarum agere de- hemus de illo, eodem ordine, quo superius, quaerentes
scilicet qMid sit potentia se crisa , seu odoratis a , λ
337쪽
Dico L Potentiam olfactivam eandem proportiona te sortiri descriptionem, qualem habuerunt Praecedentes sensus externi; dicendo scilicet , quod sit euisas
anima vegetativa, qua circa odores occupatur. olfactus
organum est nasus, qui in solo homine eminentior a paret in specie , quo veluti tegumento occultantur nares; quae ad tria deseruiunt. Ad attrahendum sci licet & emittendum aerem , ad elicienda excrementa defluentia a cerebro, & eluviem illius emulgendam a ac denique ad hauriendos odores, qui ctim cerebrum recreent, ex quo Procedunt operationes animales,quae longiores habent nares, existimantur sagaciora . Externam sermana nasi constituunt elatiores quaedam cartilagines , quibusdam osseis laminis adnatae cum septo intermedio: & cartilagines illae geminas concauitates contegunt, que narct Vulg0 dicuntur. In superiori est tremitate narium duo occurr sit tubernaculam,mam iblis smilia, quae idcirco caruncula mamillares vocata tur neruis e cerebro procedentibus coniunctae. sub illis
carunculis os quoddam bipertitum Positum est, duos nsignes habemus meatus, multisq; foraminibus Patensa quod ideo Vocatur eribosum, spongiosum ; ita fabricatum, ne aer inspiratione attractus liberius cerebri ventriculos ingrediens eis noceret frigore nimio.Qui autem difficultas est, in qua harum partium olfactus seu odoratio producatur ἱ ideo Dico r. Olfactum non fieri in anterioribus eerebri partibus et unde duo canales usquead soramina narium erumpunt, ut Voluit Galenus: quoniam ad odorati nem exigitur calor , qui in cerebro frigidissimo nuseaus est . Non fit etiam in membrana circumuoluen te os cribrosum quae compacta est cum illa, quq ad limguam, asperam arteriam,&Palatum extenditur : Vt putauit aliquando Auerroes; quia talis membrana, Vt inquit Galenus, ad extimas usque nasi partes descendit ubi tamen odorandi facultas Per totum nasum non ex tenditur. superest ergo , qudd dicatur cum Aristotele& Medicis odorationem fleri in earuneulis mamillaribus : tum quia membranae , Ossa , nerui , ct Venae, quae in naso existunt, sunt eiusdein rationis cum aliis,quet diffunditur per tinum corpus , ubi tamen Ol
338쪽
factus non essicitur ἰ tum quia eo tantum fine natura
videtur illas mamilla res carunculas repleuis se spiritibus, & easdem vaporosas fecisse ; ut facile ab odoribusralterari possent, & eorum recipere species. Qvqres 3. Obiectum odoratur esse odorem, quia a nullo sensu externo, quam ab olfactu, attingi potest. Odor autem est qualitas sensibilia , resultans ex sceo praedominante , O dec.ΤMente humidum , ac in fumos resoluente: unde odo praesupponit mixtionem sicci & humidi &. alterutro deficiente nullus sentitur odor . Sic terra prorsus arida odorem non mittit, nisi aliquo humore aspergatur ; & cineres ligni odoriferi, ideo odore carent , quia in illis natiuum humidum deficit . Cum in humido debeat praedominari siccitas, ut patet ex od ris definitione, Propter hoc regiones siccae multa varii
generis aromata proferunt. Si vero reperiantur communiter multi liquores qui sint odoriferi, hoc procedit ex siccis spiritibus , quos habent admixtos . Porro illa mixtio siccitatis cu humiditate, quae requiritur ad ge- nerationem odoris, fit beneficio caloris decoquentis sccum in humida. - Quaeres quodnam si me Lum,per quod Z Funditur odor ad nares. Resp. duplex esse , aerem Vs delicet & aquam, De aere dubitari non potest, cum animalia terrestriadi volatilia odores captent in aere . De aqua etia idem ostenditur, cum odor escarum diffundatur ad pisces in med ijs aquis existentes: Vnde ad ipsas escas multum distantes accurrunt, licet cibum antea non Viderint, nec actu videant in nocte . Bruta persectiorem habene odorationem homine, de Praecipue canes, qui odore discernunt herum a caeteris hominibus; & de facili explorant viam,qua transierit: homo Vero est obtusissimi odoratus, Propter nimiam cerebri humiditatςm ; sc- . eiora enim cerebra magis vigent olfactu . Quaeres quomodo p r medium diffundatur odor . Resp. de olfactu,sicut de auditu;quod scilicet probabilissimum sit odorem diffundi aliquando realiter ad nares secundum suum esse reater, di aliquando diffundi tantummodo secundum esse intentionale. Primum ideo dicitur , quia per realem evaporationem rei odoratae tanguntur aliquando nares; quando scilicet.non est magna distantia inter odorabile dc potentiam odoratiuam: Imores odoriferae saepe non percipiuntur, nisi per adiectum
calorem ab eis suscitetur balitus odoriser, Ut videri pom
339쪽
est in thure. ob eandem rationem, res solidς coiis teguntur, ut impediatur odoris evaporatio,quod den tat , odorem diffundi realiter Per medium. mundisrur etiam intentionaliter, seu per spectem fui ; quan do odorans & odorabile notabilius distant. Currias enim fumeus vapor nequeat ad loca remotissima Pro. Pagari sine sui tota It exhalatione: odor tamen a quihusdam animalibus , corvis scilicet , canibus, vubturibus , & aliis, percipiatur in locis Valde remotis: necesse est, ut illis odor communicetur secundum esse intentioniae: quatenus scilicet illie pertingit odoris
odor diuiditur in iucundum & iniucundum, & iit rum quilibet habet sub se multas species, prout magis vel minus distat a iucunditate vel iniucunditate odoris. Odor sueundui describi potest , fragrantia orta ex resolutione fieri congrue temperati iv hμmido , suauiter odoratum assciens ;oc hic multum confert ad deIectintiouem, sanitatis conseruationem ; restaurationem N 'resectionem spirituum, stabilitionem memoriae, ac deinnique ad correctionem cerebri: quod cum aliquando frigidius di humidius aequo existat, per siccitatem odo ris emendari potest. Inium ui odor est graurotentia , ρη μωr aliquir , proceden ex resolMilone sic in humidis cras, O aliqualiter 'tres Vis, qui ccrabra in insuauis νscit.
CVm gustativam potentiam indiderit natura animis libus , Ut cognoscendo, quaenam alimentorum sibi essent Vtilia, nutritioni operam darent, de illa suo Ioco disserendum venit . Τria adhuc inquirentes, v idnam sit potentia gustatiua , in qo subiecto resideo gustatio que nam sit obiectum istius. Dico r. Gustativam potentiam effacultatem extemnam anima senstiua , perceptiuam saporum , cnta4 -- sanum in lingua positum est . Lingua autem constat' carne molli , rara, & Iaxa, ut possit facilius imbibere humorem , qui est saporis Vehiculum . Tegitur tenui' γmembrana, inia ad radicem latior faucibus inhaere e. osse,
340쪽
etoste valido, quasi base, iastentatur: ad os vero est acuminata, ut facilius.moueatur undequaque. Nouem constat musculis, qui diuersis motibus deseruiunt , duabus venis . duabus arteriIs, totidemque neruis, quorum Vnus motui linguae, alter sensui gustus deser est: quae omnia carni immerguntur. Medium gustus non est simpliciter externum , ut obiectum visus, quod Per aerem intermedium immittit speciem sui ad oculos ; sed internum plane et quoniam non est aliud,quam cutis, vel ad extremum caro aliqua intermixta inter neruos, qui gustationem efficiunt . ob hoc alias dixi - mus, quod iacultas gustativa non indigeat specie. iu-ten tionali, Per medium externum diffusa ; quandoquidem sapor gustu in mouet immediate Per se: unde ad hunc sensum frustra admitteretur species intentio- . nati δε quae Pertinet ad obiecta non immediate applicata
Dico z. Sedem facultatis gustatius esse ει tota L seu potius in neruis per totam lingua di palati substantiam dissust; O maxim. in anteriori parte lin- γα , ubi ostus viger exquisitissimus. Hoc non impedit tamen, quin dicatur cum Medicis ad Duces di radices: linguae vigere plurimum facultatem gustativam, cuiu s. etiam nonnihil residet in palato ; cum illi, qui care ne lingua, adhuc in hac parte sapores percipiant; quandoquidem nerui gustatorij per palatum, ita diuersa fi lamenta diuisi, propagantur. Quia autem ali; dicunt; gustationem plus vigere adJingitae radices; & alij volunt illam esse Vegetiorem in cuspide linguae; distinis guendum est cum Philosopho s quod poculenta magis percipiantur ad fauces, & osculenta ad linguae acuminationem; eo quod in hac Parte omnes nerui coeunt,
di illi molliores videntur, di Proinde ad degustandum
Dico 3. Saporem Use obiectum gustur . Sapor autem
est patibilis qualitas it calori3 producta ex humido aqueo , mixto cumseca terrestri , cla mouendum gustum ordinata ; ubi colligitur ex Arist. lib. de Sensu cap. q. Vt esciatur sapor trea requiruntur conditiones, quarum prima est Accitas terrestris, non ignea, quia sapor de-het esse in materia densiori , quod non conuenit sicci tali igneae. Secunda est humidiraἔaquea, &non aerea;
quia aer est humidus simpliciter, ct humidum facili iis euaniscit; sapor autem alimentum assiciens non debet