장음표시 사용
321쪽
sinsationem non exercere, nisi adsit aliquod medium, Per quod species deferantur ad potentiam. De illis tribus sensibus procedit prouerbium commune desumis Ptum ex 2. de anima cap. . text. sensibile postum prasensum non facit fensationem, quoniam manibus supra Uculos politis non efficitur Visio.Hoc tamen Proloquium findefinitum est, ct non uniuersaliter intelligi debet , quoniam Tactus & Gustus non indigent medio, saltem extrinseco ad operandum .
De Sensbus Externis. 'cEnsuum externorum nomine intelliguntur Visus , M Auditus, odoratus, Gustus, di Tactus; qui ideo dicuntur sensus externi, quia suas operationes exercent mediantibus speciebus, quas desumunt ab obiectis e tra se existentibus. Gliumsensuum eaeternarum existen mxiam nemo negauit, nisi illis se priuari fateatur. Quis
mina viram reiiciet, nisi caecus Quis auditum, nisi surdus Quis o factum, nisi putridus Quis sustum , Misi insipidus p Ruis denique radium , nisi stolidus se
dixerit ρ Perfecta animalia quinque hos sensus externos habere docet Aristoteles lib. . da hi animati cap. 3. Perfecta enim animalia vim habent progressiuam, α t alimentum quaerant ac iuueniant, indigent Visu ;deinde, Vt distinguant unum ab alio , indigent otia Ou;postea sono excitatur Auditus ad prosequendum ne cessaria& fiigiendum aduersa r tandemque Custum reaeactum obtinent, qui nulli animalium denegantur;cum Mullum si animal, cui non conueniat Potentia nutriti Nasensitiva, ct cui proinde non debeat inesse gustus 3 qui non potest fieri sine tactu is Quintum ad animalia imperfecta illis omnibus non conueniunt omnes supra dicti sensus ; auditus enim reolfactus non conueniunt conchylijs , vermibus, &quihusdam aliis animalibus imperfectis. Quantum ad se par, dicuntur communiter carere visu, licet sit perfectum animali plures tamen existimant talpam habere oculos sub cute latente .l proindeque habere facultatem videndi; lic t in vita non actu Videat , quia oculi illius . Velati exteriori membrana ; ne fodieno ter.
Tam laedantur ν uuam tunicam Danai in ultima vit
322쪽
periodo obseruant Naturalistae. Quo ad pisces &apes edocuit quidem Philosophus talia animalia carere auditu; sed contrarium deprehendit experientia, quoniam apes tinnitu &strepitu reuocantur ad examen ; Pisces autem audito tonitru sustunt, & delitescunt iaaquis. Τriplex est medium, per quod sensus externi recis Plunt species obiectorum , nempe aer, caro, & aqua α-er, inquam, & aqua, quia sunt eorpora diaphano,aa receptionem specierum Visus idonea essete perhibentur ve quatenus vero sunt humida, recipiunt species olfactus , di sunt illius Medium. Quatenus sunt rara & nubilia sunt medium auditus & species audibiles ad hane Potentiam deserunt . cara vero ratione temperie quatuor P, rarum qualitatum, est medium, quo fit tactus . Ratietne tandem sui temperamenti sicci . ochumidi respicit gestu in . Hos quinqua sensus externos ordinari ad operationes sensitivas vitatis diximus in antecedenti capite loquendo de sensium eaterno tunicausis. An autem sensus externi sint eiusdem speciei in ho millibus & in brutis, probabilissimum esse videturiquoniam tum in homine, tum in bruto , sensus externa habent idem obiectuna formale:videmus enim in viris que colorem esse obiectum visus , saporem gustus , onum auditus , dcc. Illa tamen specifica identitas non impedit , quominus disserant accidentaliter se.
cundum maiorem vel minorem persectionem , iuxta sequentes versus ; quibus denotatur sensus exteriores esse
Persectiores in alijs animantibus , quam in homiae ipso. Nos aper auditu, l)nx visu ,smiagustu.
ruitur odoratu , praeellit aranea tactu.
Hoc tamen non sic est intelligendum , quod absolute istorum animantium sensus excedant sensus hominum . Accurata enim persectio sensus duplex est , prior scilicra Per quam valide & celeriter sensus percipit obiectiim prosterior Vero qua plura & diuersa obiecta percipit , Ratione posterioris perfectionis, homo antecellit om nia animalia in sensuum persectione; quoniam nullum est animal ; quod tantam rerum varietatem Percipiar, ac homo. si Vero habeatur ratio prioris persectionis ;quaedam bellitae superant hominem 'visu , Ut lynx dc
aquilλ ε alia aηdiis, ve mures, ast iii, & apri I astae ciu dem
323쪽
ilem adoratu, ut canis & vultur et & ratio horum est , quod homo habeat frigidius cerebrum quam illa an malia, frigus autem malὶ disponi, organa , & ill xum trium sensuum vim retundit. In gustu autem αtactu homo superat omnia animalia, Vt notat Arist
Maius autem ratio est , quod excellentia gustus , di tactus Pendeat eae optimo temperamento , quod Prae stantius est in homine , quam id eaeteris animali
De Duodsi ei rea visum O risonem Postquam in praeludio praecedenti loquuti fuimus
de sensibus externis in communi, nunc dicendum venit de singulis sensibus externis in particulati; se quentes ordinem dignitatis & excellentiae , quo diaimus in praecedenti capite , visum praecedere alios s tum quia praestantius habet organum , tum quia celeriusvperatur, cum videndi actio in quamlibet distantiam fiat in instanti; tum quia appetitum mouet vehementius aliis sensibus, cum res visas magis appetamus plum denique quia maxime confert ad animae perse ctionem, quae posita est in rerum cognitione , cuius fundamentum principale est visio . In hac autem quaestione loquemur principaliter de tribus nempe de 'a' rentia visiva residente in oculo et deinde de visione ipsa, o qu modo fiat; ac demum de obiecta visur.' Dico I . per semen potentia vi sua intelligi facula tem residentem in oculo, tanquam in suo ergans, ad percipiendum quidquid coloratum est , vel illuminarum is a In hac definitione assignatur eausa esstarns visivae Po tentiae, quae est anima sensitiva ; a qua pullulat i Ila focultas . Assignatur etiam causa mater alis in qua & eae qua quae est oculus; ex quo producitur Visio , & in quo accipitur. Allegatur quoque causa Analis talis roten tiae, quae non est alia, quam Visio, seu perceptio obiecto rum coloratorum, Vel illuminatorum . Causa denique frmalia facultatis istius importatur per eius defiuiti
organum potentiae visivae est oculus, qui tamquam pulcherrima pars humani corporis; in sublimiori eius
324쪽
Paridi, quasi in specula , collocatus est: ut inde ne Ilias spectare , &spectari possit . Duplici foramine coriistinentur oculi, ubi circumuallantur palpebris, atque superciliis breuioribus adornantur, ut sudores e capi
te, & Vultu defluentes depellant . Oculorum figura esto tisa, ut facilius in hane aut illam partem possint circumferri, dc quantitatem obiectorum apprehendere. Non multum oculi in homine prominent, sed potiusmodi ch cauati existunt, quia species impresta ab obiectis minus in umim colligerentur , si prominerent oculi; spiritusque e cerebro dimanantes magis difflumrente unde qui cauos, & prolandos habent oculos, ob Tationes predictas, acutius vident iis, in quibus promi
Oculus constat quinque tunicis, tribus humoribus . septem musculis, de duobus neruis, qui optici, seu vi orsi appellantur. aeuantum ad tunieas, seu membra Mas, Prima dicitur speculam; quia est perlucida Pres Plendens, Ut speculum. Secunda est reticularis , quia xct instar retis , componitur ex multis venis,& arterijs; unde rotina Vulgo nuneupatur. Υertia dicitur vu/a. eo quod formam referat pelliculae Vuae nigrantis.Quarti cicitur cornea, quia non modo transpicua est,sed etiam dura, ad modum cornu; estque veluti thorax,&clypeus humorum, Praecipuὸ crystallini. Quinta denique aeo Iore suo dicitur alia , & aliquando adnata, seu adha resenι nuncupatur. Luantκm ad humares, primus di citur crastallinus , eo quod in centro oculi existens
crystalli prae se serae similitudinem ; & ita splendeseito perfectus est, ut eius gratia reliquae oculi partes con structae Videantur et unde a multis Vocatur oculi ocelius . Secundus vitrem ideo vocatur, quod consistentiam, decolorem vi risiis,& recocti habeat. Τertius denique est in Neur, seu albuginem, quia habet smilitudinem aquae et albuminis oui. uantum ad musculos, septem ingrediuntur sabricam oculi; qui ordinantur ad hoc, ut aspectus moueant ad istam vel ad illam partem : ita quod Vnus ad dexte Tani , alter ad sinistram, tertius sursum , quartus deorsum conuertant oculos; quo alii ipsos circumferunti
septimus denique ad sustinendum, & alligandum oculum datus est. Adiuersis motibus oculorum, haec diuersa attribuuntur nomina musculis , quod scilicet ille
dicatur surris , seu Mnum, qui oculum eleuat . At
325쪽
ter,qui oculum deprimit, vocatur humilis. Ille qui mouet oculum ad nares vocatur adducens , seu bibitorius equia motus ille sit inter bibendum . Qui vero mouet assaliam partem, vocatur obducens, siue indenatorius; sic enim moueri solet in contemptu iracundo. Alii denique duo, qui oculos mouent circulariter, dicuntur ami νονἐν ; eo quod blandiculis aspectibus inserviant. o .ctuantum denique ad neruos, illi sene duo; qui προ-ri, seu viseris dicuntur: Isti manant a cerebro, unus a dextera Parte pro Uno oculo, alter a sint stra P ro alio pita ut paululum progressi conueniant. Tum Postea , priusquam oculos subiturent, dissociantur. Per huius
modi neruos transmittuntur spiritus animales a cere bro ad oculos, ut visionem adiuueni ; ac per eosdem neruos , colorum species in oculo recePtae ac communem sensum deseruntur; Vt ex illis possine essici species intelligibiles impresistae, quae concurrunt ad intellectionem . Existimarunt aliqui visionem fieri in contuit Gionem neruorum opticorum sed hoc esse salsum Probat anatomia, ex eo quox vesalius testetur se idissectionem capitis vidisse neruos opticos non fuisse ςoniunctos in quodam homine, qui tamen facilli
utebatur oculis.ctuanrum ad tem eriam oculi, ipse est diuerso , respectu naturae aquae, aereae, S iSueς . Est, inquam, aquaei temperamenti ex parte complexionis naturalis, seu innatae , quatenus scilicet constat humoribus, qu sunt aqueae naturae. Est etiam uaturς aereae ex Parte seo Iexionis influxae, quam recipit a sanguine,&spiris tu vitalis Per Venas, & arterias.ad oculum delatis; quia sanguis, & vitalis spiritus sunt temperamenti aerei. Et denique oculus naturae igneae ex parte alterius complexionis influxae , quam mutuatur a spi ritibus animalibus per neruos delatis ; quoniam tales spiritus ignei sunt. Licet autem de his naturis Participesit oculi, attamen temperies aquea priu let in illis; ye innuit Aristoteles: quia temperamentum habent frigidum, & humidum , varijsque constant humoribus, ut dictum est. Ideo autem se ut aquei temperamenti, ne affluente copia spirituum animalium,qui igniti sunt, & necessarij ad vissionem producendam, citius exarescant. Dico a. visionem fleri preciae in humore crystallino , sua ob hoc in indis Oculi sta est. si enim non ψiceretur
veri ia illo bumore, vel si rei in toto oculo, et in ner
326쪽
-nis opticis, quos aliqui contendunt dici v serias, quoa in illis fiat visio : sed Visio non sit in toto oculo, nec in neruis opticis et ergo admitti debet, quod ipsa essiciatur PraecisE in humore crystallino . Non fit, inquam, ini toto oculo, quia dum aliquid intueri volumus versus allam partem Voluimus oculos, quod non esset neces carium , si Visiis in toto oculo resideret. Non etiam sit visio in neruis opticis, tum quia species obiecti duci debet ad organum visus per lineam rectam ; species autem visibiles non ducuntur directe ad concursum nemorum opticorum , qui latent in capite; tum quia species visibiles propagantur solum per medium dia-phanum; id autem, quod inter oculum , 3c nemorum concursum inter ijcitur, opacum est: dc sic conciirsus nemorum opticorum non est organum visus . Ergo re. manet quod Visio fiat precishin humore crystallino, qui est pars oculi maxime splendida , conspicua, ct nullo colore infecta: quae ad visionem eliciendam maximo conferunt: unde Galenus lib. s. de usu partium cap. 6. docet reliquas oculi Partes propter hunc humore fuistis conditas , Vel vr illum coatineant, vel ut illum alant; . vel denique ut conseruent,&Protegant eundam . Hoci tamen non impedit, quin dicatur communiter visionem residere in toto oculo , & etiam in nervis opticis;
quia scilicet ipsa efficitur Per praecipuam oculi partem . quet est humor crystallinus: & aliae oculi partes, siue membranae, sue humeres, siue musculi, siue tandem viptici nerui, ad visionem eliciendam necessario con
autem τί is fiat per emUssenem radisrum ab acuis ει obiecta , vel per receptionem specierum ab obiectis si controuersum fuit alias inter Academicos, & Peripateticos . Illi enim cum Empedocle, Platone, dc Lactantio , existimarunt visionem effici per extramissionem ς quatenus scilicet ab oculis emitterentur radii lumine, refulgore pleni ad obiectum, qui regressi ad oculum per reflectionem, ipsim visi bile, & visum sacerent. Ari-ctoteles ἡ contra a. δε -nima taxi. 7 . dc alibi passim affirmat visionem fieri per intui fusceptionem, seu per speciem obiecti visi bilis receptam in visu, & pat-tialiter concurrentem cum potentia visiva ad produ- cendam Visionem. Haec opinio est Thomistarum, &'Scoti in r. GR. 3.qμU . . Huius ratio est, quia visisca actus vitalis potentiae visiue non realiter distinctus
327쪽
- ab anima sensitiva; sed actus vitaIis in ipso vivente enficitur, & ob hoc vocatur actus immanens: ergo visio se in oculo per receptionem specierum. Deinde non potest elici visio,quin oculus recir iat similitudinem o lecti, unde dicitur communiter, quod sensui, O intelle Liui faut Per ea, qua foriunt,o intelligunt;sed oculus no Potest recipere similitudinem obiecti, nisi obiectum concurrat ad effornrandam speciem sit , quae intus re- cepta in oculo, & ipsum assiciens, oculum reddit obiecto similem : ergo visio fit per receptionem specierum . Tandem incredibile videtur, quod ex tam Paruis oculis tantum lumen,& DIgorem egredi valeat, quanti necessarium esset ad collustrandum totum coelum re motissimum a nobis, quod tamen videmus uno aspectu
oculi, cum Pluribus obiectis, quae sub coelo sunt, α sub eundem visum cadunt; sed si vita fieret per emis, sonem radiorum lumine, a splendore resertorum, illud immensum lumen requireretur ad collustranda omnia
illa obiecta et ergo longὶ probabilius est, quod visio fiat
per receptienem specierum, quam per radiorum emissio nem . απ.d si in assertionem ne fram Heatur oculos paruos, ct reconditos acutius videre, quam magni, dilati; pariterque illos, qui contrahunt palpebras, dissinctius, di elarius intueri obiecta, quod indicat visio nem fieri per extra missionem 3 quatenus palpebrae ali qualiter eontractae fortius emittant radios: Resp. hoc non oriri ex sortiori emissione radiorum, sed ex hoc, quod species sensi bilis obiecti magis uniatur ,&potentia visiva similiter ς quia autem virtus unita fortior exsit e propterea oculi reconditi distinctius vident, quam lati; sicut , dc illi, qui contrahunt palpebras. Si
dicat Aristoteles 3. Meteor. cap. 3. visum emittere lumen ad obiectum, per quod essicitur Visio. 'Re p. hoc , dicere Aristotelem non in sua, sed in Platonis sen- . tentia, quam reiicit multis in locis. Hoc non impedie, tamen, quin admittamus oculos quorumdam anima
lium lumen aliquod extra mittere,ut oculi selium, leporum, & iumentorum aliqualiter: alij tamen, & praesertim humani omni prorsus lumine carent, & sic visio non fit per emissionem luminis ab oculo ad obiectum . Si pariter contra Peripateticos obiiciatur , quod
obiectum proximum melius videatur , quam remetum,
di propterea visionem non fieri per receptionem spe
328쪽
tarent oculo obiectum tam remotum,quam Proximum 'i'. negando consequentiam. Cum enim agens naturale fortius agat in Propinquum, quam in remotum. vepatet de igne; ideo nil mirum, si species, quae agit naturaliter perfectius,& distinctius reprςsentet obiecta propinqua, quam remota. Quod ut elaxius fiat, obseruandum est visionem fieri Per pyramidem, re visualem rindium, seu speciem rei visibilis ex se extensam ad modum pyramidis, cuius basis est in re visa, & cuspis in oculo . Cum autem obiectum est propius, pyramis est breuiore: angulus maior existit; sicque agit fortios, ct rem secundum quantitatem propriam repraesentat. Si verbres sit Procul, pyramis est longior, & res minor repraeis sentatur et Unde fit quod stellae magnitudine siperantes
terram, appareant tamen minores , propter insignem distantiam.
Dico 3. pro obiecto visui, quὁd adaequatum pote tiar visivae & visus obiectum non sint Iumen, aut comtor , sed quid superius ad utrumque , quod vi bile diei- ῆtur , tum Iumen , tuni colorem continens cum hoc discriinine, quod obiectum primarium visus sit lumen quod est primo, & per se vi bile; ubi color debet dici obiectum secundarium 'ipsiusmet Visus , quandoqui dem color non est per se visibilis, nisi beneficio Iumiis nis, a quo vis illius suscitatur, & ad oculum quasi perducitur, Per medium Vidclicet . illuminatum . Aliqui apud Matronium existimarunt lucem esse obiectum t tale, di adaequatum visus; ali i, quibus fauet Arriaga, voluerunt solum colorem esse ad quatum visus obi ctum s Scotus ve ro in a. r port. GR. 1 3. ναμ vn. confir- mat ea quae mox dicebamus, nec lumen nec colorem e se obiectum adaquatum visus; sed quid communius, abstractius, Utrumque complectens, quod aliter nota vocatur quam vi bile; sub quo Iumen, dc color eontis nentur . Ratio experimentalis hoc confirmat,cum oculis appareat tum lumen , tum colorem cadere subactio nem visus. Quando ergo Aristoteles et . de anima text. 6 3. dicit obiectum Visus esse colorem 3 eΣponendus est de obiecto partirii , non totali . Quia diximus lumen, ct colorem constituere obiectu adaequatum visu de utroque aliqua dicenda sunt aeustad lumen , quod aliquando confunditur cum ii ce . iam multa de illo habentur disp. 2. de munda ea
sessi a unde hic tantummodo dicetur , quod lux sie
329쪽
patibilis qualitas ex se vis bilis ab tie colore, natura liter consequens subiect i lucidi naturam; ut innuit Sco- tus in 3. di . 13. q/-. 3 3. quae definitio explicata Pate, , Bit recurrenti ad locum praeeitatum . Lumen Vero est i se species intentionalis a loco emissa in medium illumina.
tum, Ud habet Doctor inta dist. 33. quam r. Vbi hoccbseruandum est de lumine, quod sit qualitas simul
realis, ac etiam intentionalis. Est, inquam , qualitas, realis col locata in tertia specie qualitatis, quae patibilis
deo dicitur , quod passionem inserat sensibus. Est
etiam qualitas intentionalis, quia est id mediante quo videtur obiectum . Si in contrairium dicatur , quod species visibilis non possit videri, ubi tamen lumen percipitur visu : Respondet Scotus in a.dip. r3. lumen ter- minatum ad corpus opacum reisera videri, di esse ise Iius obiectum; Vnde ob hoc dicitur qualitas realis. Iu men vero Per aerem diffusum, & non terminarum, esse medium visionis , quod non videtur, nec est visionis
obiectum , dc propterea diximus, quod lumen sit qualistas intentionalis, Ut species obiecti. Si autem quaeratur , an lumen sit necusarium tam ex parte obiecti, Dam ex parte medis , ad videndum obiecta . Assirmatiue respondet Scotus in et o dist. 13. s. vn. quod scilicet illuminatum ex utraque parte . requiratur . Si enim in obscura nocte aliquod obiectum
Iumine illustretur, ipsum videtur a nobis; quod vero lumine caret, nequaquam Videri potest : ct sic lumen requiritur ex parte obiecti . Requiritur etiam lumen in media, quia ideo visibile positum supra oculum non facit visionem, quia ad productionem Visionis exigitur medium, quod illΜminatum sit . Etuod si dieatur ota tectum lumine persu sum videri ab homine in tenebris existente, Ze sic medium non debere esse semper illumInatum. Respondetur in medio quanthinuis tenebriveante esse aliquid luminis,quod prς exiguitate sua a no his non Videtur, sicut nec percipiuntur atomi ob parui iste in suam, nisi lucente sole . uantum ad eatorem, quem diximus esse secunda - rium visionis obiectum ς non attendendo ad definitio- xea quas de illo affert Aristoteles a. de anima cap. 7. lde lib. de sensu , O sensato eap. 4. dici potest ad facili o-
rem illius notitiam , quod sit qualitas secunda ex cot mixtione, & temperie primarum qualitatum orta, quae,
in alia a luce, dclumine; ct solo Visu, di non alio
330쪽
sensu externo, Percipitur . Color in hoc distin diiiiiii . a Iumine , quisit sint in diuersis subiectis , color scilicet in perspicuo terminato, lumen Vero in perspicuo Enterminato. Perspicuum terminarum illud est, quod ratione suae densitatis non undequaque penetratur alumine, Ied in sola superficie; quo fit, Vt non sit mediunt Visus: quoniam per medium debent transire obieesto. rum visibilium imagines ad organum Visus. Perspicuum vero interminatum , dc indesinitum illud censetur esse, quod totum penetratur a Iumine secundiim omnes sui partes, ut aer , 5c aqua, quae ob hoc poIssint esse medium visionis; quia obiectorum species talia media Penpirare possunt . . Color duplex est , Verus scilicet, & apparens . Veia colores runt illi, qui non ex lumine, sed ex diuersa qualitatum elementarium mixtione nascuntur; unde eIementa nullum haben in se colorem. Colores vero apparentes illi sunt, quibus eluduntur oculi, cum non Lunt in obiecto, sed fiunt ex Iumine secundum diuese sum ipsius aspectum ς ut colores Iridis, &ali qui apparent in collo columbς ad solis aspectum existentis. colores veri subdividuntur in extremor, oc me diss. Pri mi sunt eandar, ae nigredo ; alij vero pene innumerabiles exhibentur, quorum alii magis Vel miniis aecedunean unum extremum , &alii magis vel mintis ad aliud.
De his D qu ratur, an colores med j sint tales per participatisπem extremorem ex Pibus componuntur ; sicut tepor coalescit ex calore, & frigore. Nerative respondet AristateIes docens colores medios esse qualitates quasdam simplices , quae extremos colores Gramiliter
includunt. Alias oporteret rem prius suis e albam vel nigram, quam medi; alicuius coloris ; quod tamen falsum esse indicatur ex eo quod multa obiecta nascantur eum tali colore medio , quae nunquam colore ex tremo affecta fuerunt, ut constat de Plantis. Nee eadem est ratio de permixtione colorum mediorum quos faciunt Pictores; quia talis mixtio fit per iuxtapositio. nem particularem substantiae, quae Participant colores extremos; ubi mixtio colorum in naturalibus fit ex reis