장음표시 사용
311쪽
lamiliaris eomprobat . si quis enim nimium lumen aspexerit , & ad solem meridionalem diu detinueriefixos oculos, aliquando excaecatur : Exploditores etiam tormentorum bellicorum surdi essiciuntur ob vehe. mentiam sonitus. si pariter quis linguae suae cibum acu - tioris saporis applicuerit laesionem aliqualem recipietὲn gustu. Ratio huius est , quia qualitas obiecti sin
bilis externum sensum mouen3 debet esse temperata et
unde a vehementiori sensibili offenditur sensus . Cum enim requiratur proportio &commensuratio inter sen- sum, qui est talis gradus, & ipsum sensibile, si maior sit sensibilitas obiecti, quam sensitivitas Potentiae, tunc proportio tollitur per excessiim obiectio sicque vehemens sensibil e lassit sensum . obiicies', intellectus non laeditur ex eognitione reis rΗm illustrium t ergo ne e sensus It di debet a sensibili Veheanentiore. Resp. talen lisionem sensus non esse repetendam Praecise ab ipsemet sensibili, nec ab eius
specie: quantumcumque enim Vtrumque esse excellens, nunquam laederet, sed perficeret organum o tota. ergo ratio illius laesonis oritur ex qualitate physica cum sensibili specie ad organum directa ; quae qualitas cum non sit Proportionata organo, tum ipsum lindit e siue sit calor nimius, siue sit aliqua qualitas quae nimis intensa incommodum affert organo . Non sic autem de intellecur, qui cum fit spiritualis, non patitur Per se', a qualitate materiali, scut sensus , qui corPo- reus existens , a vehementiore sensibili laeditur ; quia ab illo inuertitur temperamentum eiuS. Ru res , quanam sint quatuor causa sensuum . Resp. ' ' quod eausa essesens remota sit ipsum generans . Proximma vero est anima sensitiva, a qua sensus dimanant, tanquam ab immediato suo principio . causa materiati sunt organa, in quibus recipiuntur sensus, quae or gana carere debent qualitatibus obiectorum, quoniam oculus affectus qualitate alterius obiecti, omnia illi obiecto similia sibi repraesentat: Vt quando quis Per vitrum rubeum videt rosam rubeam, quae tamen iresealba est . sic etiam auditus debet carere proprio sono ἔquia quando interno tinnitu occupatur ob diffluentes Ecerebro humores, magna cum dissicultate audit sonos externos . Sic denique de gustu, de odoratu, & tactu .
Materiam circa quam sensus externi occupantur, sunt
qualitates sensibiles α nimirum color . sonus, odor
312쪽
sipor , & qualitates tactiles, de quibus*ostea . U.
D malis sensuum sunt illorum quidditates, quae expriis muntur Per definitionem , dicendo scilicet quemlibet sensum esse facultatem vitalem circa tale Vel tale obiectum occupatam . Causa denique finalis sunt sensationes, seu operationes ad quas ordinantur sensus externi, potentia enim sunx propter actus. Quaeres , quid sit OG. i tersensus externor. Responis
der i debet, quod si attendatur ad ordinem originis de necessitatis, primus sit Tactui, in temperie Primarum qualitatum consistens, qua di Gluta, confestim animal perire neeesse est. Huic succedit Gustui , istum sequitur olfactur , hune -μditu , Postremiis vero omnium est risus. Si autem quςstio sit de ordine dignitatis, e tus ille ordo praecedens inuerti debee ; quatenus scilicet priori loeo recenseri debeat risus e tum ratione exquistissimi organi 3 tum ratione obiecti, tum denique ob' suam asendi efficaciam. Venit postea auditu , sequitura aratur, accedit gUκι, ac denique tactus minori nobilitate gaudet omaeres, utrum sensus externἰostrum obiectorumpriamationea perripiant. ResP. negariue , quia non sunt obiecta sensibilia, cum Privationes non possint dici coloratae , nec lapidς, nec odorabiles,'nec audibiles nee tangibiles et re ob hoc non possitnt percipi a sensibus externis , sed tantum ab intellectu, qui externum sensum seriari agnoscens, conijcit illico vel obiectum esse absens, sicque priuationem illius exi stere: vel potentiam male se habere, dc esse infirmami quae est alia pri- .uatio, sanitatis Videlicet. Qua res, viri m externi sensuis 1 ipsas actiones percipiant, oculus scilicet Visionem suam, auris se a m auditionem, &sic de aliis . Re'. negat De quia sensus
nihil percipere potest, ni si sensibile sit, sed actiones
sensuum non sunt sensibiles,qu niam Visio non est vis sibilis, sed solum lumen di color , ergo sensus externi
suas actiones non percipiunt . Imo aliqualiter dici potest, quod sensus externi sensationem suam non exerinceant, nis concurrente interno, Per quem apprehendatur, &veluti discernatur illud , quod ab externo sensu percipitur ; Vnde sensus internus est singulorum
sensuum externorum veluti complementum in age do , dc ob hoc Vocatur sensu 'inmmunis, quia con
313쪽
t latis confirmatio affertur ex hoc, quod quando assi cui latur sensus externi a suis obiectis, si imaginatio vehementius ad alia intendat, tunc obiecta sensibilia non Percipiuntur a nobis.
v Sensus indigeat sperie intentionali ad
Loquentes de obiecto sensus quaest 4. diximus ii sine conclusionis prim ς', quod sensibile debeae uniri potentiae sensitiuς, ad hoc ut sentiatur obiectum. n autem per seipsum debeat uniri θη-i, Hel per speeiem obiecti vicariam, quaeritur nunc . Per sporiem autem intelligitur qualitas quaedam, quae ab obiecto un- missa, & recepta in sensu , vim habet obiectum repraesentandi i licet ipsa minime sit perceptibilis per sensum . In hac quaestiori e videbimus necessarid debere admitti species sensibiles obiectorum, deinde aperi tur talium specierum intentionalium definitio ; ta dem que loquemur de quibusdam illarum affectionibus.
q p. a D. D. Τhonias, D. Bonati. & omnes Peri . Patetici contra Nominales, Durandum, & quosdam alios. D. enim Augustinus cQ. 2. lib. II. de Trinit. longam de speciebus instituit disputationem , R ibi dicieipsas species rudioribus ingenio videri difficiles ; qui tamen potius tarditatem ingenis accusare, quam ipsas species reiicere debeant. Deinde Aristoteles pluribus in locis docet sentire esse quoddam pati, & sensus pati ab obiectoi sed non patitur sensis, nisi reeipiendo speciem obiecti: ergo iuxta Philosophum debent admitti species intentionales obiectorum. Tertio in omni actio ne requiritur contactus agentis& patientis r. de Gense taxi. I. sed inter sensum dc obiectum reperitur actio : ergo inter utrumque debet esse contamis. Sed quando obiecta sunt Ionge distantia, non alio modo obiectum tangit potentiam sensititiam, quam Per spe ciem, quae est imago & similitudo obiecti, quq ad sen- perducitur, Ut ipse operari queat ἔ ex hac ratione
314쪽
debet admitti species. q. Ideo sensibile pUtum supra
susum sapit,i non facit sensationem ; quia requiritur medium , Per quod species deseratur ad sensum , vepossit elicere sensationem e ergo necessarid debet admitti specierum existentia . Tandem experientia probat , oculum acutius videre obiecta per inspicilia concaua;cuius rei alia non redditur ratio, nisi quod in cen tro speculi magis uniatur species, quς ad reprςsentan dum redduntur ess caciores . Ergo ex illis omnibus pa.
tet, quod illae admitti debeant. Species illae, quas dicimus es enecessarias, Ut sensus suas stpe functiones obeant, dicuntur sens lese vedistinguantur a speciebus intelligilibus , quae intellectui ad cognoscendum inseruiunt, de quibus in disp.
sequent. dicuntur etiam intentionales , non quod sine entia rationis, aut intentiones Logicae e sed quod ea. rum ope sensus tendat in obiectum vel quia, licet sintentia realia, earum tamen entitas ita est tenuis , ut 'i' deatur accedere ad entia rationis exiguitatem . Specissin genere sumpta duplex est,ea prosa scilicet & impressa. species expressa est terminus cognitionis , seu imago obiecti , illius naturam exprimens ; quae in intellectu vocatur Verbum mentis, in imaginatione phantasma, ct in sensu externo non habet peculiare no/men; sed retinet nomen commune speciei expressae. Impressa species est qualitas, quae ab obiecto emittitur ,& imprimitur potentiae , Ve gerat Vices illius. Dicitur autem species, quia est Veluti imago obiecti ipsum repraesentans , sicut aliquid dicitur habere speciem alteritis, quando est illi simile. Obiicies , ideo admittuntur species, ut sensus dedi eatur in cognitionem obiecti; sed species hoc praestare
nequeunt, quia ipsae non possint cognosci, & nil ignotum potest ducere in cognitionem alterius ignoti . lp. reuera admitti species , Ut sint medium cognitionis ;non quidem medium quod, sed medium quo . Permedium Dod intelligitur illud, quod prius cognosci dembet, quam ducat in cognitionem alterius ; sicque imago Caesaris est medium quod cognoscendi Caesarent , quia imago ipsa non inducit in Cς saris cognitionem, nisiae illa cognoscatur . Per medium autem quo id intelligitur, quod in alterius cognitionem ducit, licet ipsum non cognoscatur: quod dicendum est de specie, quae ducit in cognitionem obiecti, esto illa non videatur.
315쪽
De hoc alias mentionem fecimus in Logica , dicentes ἐn hoc distingui signum formale ab instrumentali;quda illud, incognitum in se manens ducat in cognitionem alterius, ubi istud prilis cognoscitur , quam ad aliud
obis cies i. Aristotelem lib. de sensu O Sen . re
Prehendere Democritum, quod assirmaret in sensu recipi species, ut sensationem Producat. I Um Philosophum ibi non reiicere species, sed arguere Vereres Philosophos , quod dicerent sensum esse potentiam Purὸ passivam e quae in sensatione nihil produceret, sed tantum reciperet species . Diem si admitterentur species sensibiles, plura accidentia reperirentur in subiecto numerice eodem, nempe Plures species in eodem medio, & in eodem organo hoc posse concedi, quoniam plures numera paternitates sunt in eodem hon3ine . Tunc tamen non est dicendum, quod plura contraria sint in eodem subiecto , licet in oculo sint species coloris nigri & albi. quia talia contraria intetionalia non repugnant inter se , scut repugnarent albedo & nigredo . Diees , species illae essent diu sibiles , vel indivisibiles t quod dici nequit . illas esse diuisibiles in esnda.; quia educuntur e Gnu obiecti , quod est diuisibile; esse tamen indiuisibiles in repraesentando : quia quaelibet pars specie intentionalis aeque repraesent*t totum obiectum , ac tota species.
S Peciei intentionalei non sunt quidditat es se natura
obiectorum, Ut aliqui Voluerunt, nec at. mi aut 'oscula , qua as obiectis emittantur ad sensus et nuetiam sunt formater O mensa smilitudines obiectorum , sed sunt imagines obiectorum reprasenta riua , qua partialiur concurrunt ad e iιndai fenoris
Primum , quod est Scoti in r. dist. 3. quast. 7. ex hoc Pater , quod si Decies essent natura ct quiddit arraob;ectorum, cum oceles sint in sensu cum quo sensationem essciunt, naturae obiectoruni in sensu pariter e isterent ; di sic eo, canis, di paries, essent realiter in oculo ς quod ridiculum videtur Philosopho
mima ις t. i .dicenti non lapidem , sed lapidis spe-
316쪽
.ciem, esse in intellectu . Ex hoc etiam sequeretur. quba
naturae rerum, quae Percipiuntur sensibus, essent naturaliter in duobus loci ,, emPe in sensu, & extra sensu in an seipsis: erso strei 4 ηε' δενς πβω quidditates
Secundum sibi finxerunt Epicurei eum Democrito qui putabant species visi biles esse corpuscula quaedam seu quaedam quasi idola intus inania, exsuperficie ob tectorum derasa, quae extimam illorum figuram reserunt; sicut spolium serpentis figuram illius refert. Hoc autem esse prorsus absurdum, ex eo demonstratur quod F species intentionales essent Paetam corpuscula, plura corpora potis ne naturaliter esse in eodem loco: qu
nim plurei species in eodem loco simul existunt
nempὸ in eodem medio di in eodem organo: & ob hocs ciet non debent censeri atomi , aut corpuscula ab obuis adsensum trans Ma , ut euidenter colligitur ex Sco.
Tertium olligitur euidenter ex desinitione simili u. dinis formalis di expresse, quae nibit est aliud, quana ipsamet obiecti cognitio, quae speciei expresia dicitur i, sed maxime differunt similitudo impressa obiecti, quae est species nostra, a cognitione obiecti , quae est spe. cies expressa illius t ergo Decisi sensibilet non sunt sermates O expressa similitudinei obtutorum . Species aenim seu similitudo impressa in obiectis, de qua lo. quimur, est causa speciei eXPresse, seu cognitionis species vero expressa est effectus illius speciei impress
a qua Producitur . uartum manet susscienter Probatum ex antecedentibus. Si enim species non sit natura obiecti, nec corpuscula quae ab obiecto immittantur in sensum, nec sermalis obiecti similitudo, facile concluditur, quod st euisit imago repr/θWatiua obiecti particulariter eo, sensu concurran sensationem; seu , est qualitas intentionaliis Obiecti , ipsum repraesentans stolen a sentit na , cMm qua concurrit ad sensationem elicienda m. D i. citur primo quolita , Per quod ostenditur speciem non esse substantiam, aut quid corporeum, ut volui es Democritus ; sed accidens aliquod de genere qualitatis . Dicitur a. intentionalis, ct ideo hoc distinguitura qualitate reali, cuius similitudinem exhibet sensu rMuando enim videtur albedo per θεciem fui, species
est vali A. intentionalis , ad quam intendit sensus i
317쪽
albedo vero estqualitas realis . Dicitur 3 . quod oetare obiectum r/prafentet, quia speciei munus est illud repraesentaret Unde species dicitur imago O similitudo
obiecti, non quidem entitativa, sed repraesentat iii . . Subiungitur denique, cum qua concHrrit ad sperationem
senstiuam, quae particula notisicat causam finalem speciei.
antism ad assectione sperierum intentianalium, diuersae referuntur a philosophis . Harum prima est quod δε eies sensibilis si in diuis bilis; ut deducitur ex Doctore in a. GR. 13. quam vn. Quod enim est materiale, diuisibile censetur ; cum omne materiale sie uantum, & omne quantum sit diuisibile ; sed species sensibilis est materialis , quandoquidem emittitur ab obiecto materiali & corporeor ergo ipsa perhibetur essae diuisibilis , clim de potentia subiecti diuisibilis educatur, & . diuisibili non procedit nisi diuisibile . Contrarium dici debet de specie intelligibili , quae prorsus indivisibilis dicitur e scoto praeallegato, quo niam indivisibile recipere nequit diuisibile ; sed intellectus est inditiisibilis, utpote finiritualis r ergo spe cies intelligibilis talis dici debet . Licet autem dicamus speciem sensibilem esse diuisib lem in essenda , hoc tamennon impedit, quin debeat dici indivisibilis in MisFr eutando ; quia totum obiectum repraesentatur a tota specie, &a tota qualibet parte speciei. Propter hane rationem species sensibiIis dicitur immaterialis , sed secundum quid.
Secunda speciei sensibilis assectio est , quod posis
intendi O remitti . Qu a obiecta proxima sortius agunt in Potentiam, quam remota, & illae species, quae in distantia maiori consura repraesentant, distinctius e hibent obiecta, quanto species im uittuntur ab obi Ilo viciniori . Illa tamen intentio non debet censeri propria quia non sit per additionem gradus imagὶ nisad gradum s sed propter congruentiorem distantiam corum ob meliorem dispositionem inedij, di lautabilius temperamentum organi , Pro tertia affectione habet species, quod se smilis obiecto; non quidem in entitate, sed repraesentatione. Pra quarta denique speciessensibilis est etiam intellisibilis, quatea us scilicat
318쪽
εntellectus agit supra speciem sensibilem, quam intelliis sibi Iem effcit,ut de illa intellectionem & cognitionemo Diecti producat ι sicuti dicetur in disputatione sequenisti, ubi agetur de anima rationali, & de eius operatio-sibus per intellectum & voluntatem .
Quaeres 3. quanam sint causa speeterum talentἰοnalium. Resp. eausam formalem illarum haberi per ipsis xum definitionem, cum definitio explicet formamis rei: per illam autem definitionem diximus, quod species sint imagines repraesentativae rerum . Causa malis specierum est sensuum vitalis operatio ; cum ideo admittantur species, ut partialiter concurrant ad operationum sensitivarum elicitionem et licet enim ipsae
non sint Vitales, non minus tamen concurrere posi
unt ad actu in Vitalem instrumentaliter , & coniunctim cum principio vitali licet hoc esscere nequeant Principaliter . Causa materialis in qua specierum sunt medium & potentia in quibus recipiuntur . Causa deni qua e leni & conservatrix specierum est obiectum quodlibet, ex quo resultant; contra Avicennam, qui docuit species esseientes produci ab intelligentia; de contra Albertum dicentem illas ab anima Produci , quod si verum esset, anima pro libito sentiret, & per
ciperet quae uis obiecta quantumcumque absentia : unde Probabilius est, quod species efformentur ab obiectis, quoniata Pro obiectorii ni diuersitate, Variae cuduntur species ἴ modo remissiores, inodo intensiores . Illae, inquam , species ab obiecto diffunduntur in orbem, eo fere modo, quo lumen a lucerna emittitur. Quae res et . num aliqua condisiones res rantur, ut Obis
Ba produeant specier . Resp. aliam requiri ex parte obie- πιι ; aliam ex parte med ij, & ex partesibiecti tertiam. Ex parte obiecti requiritur, quod sit extensum in ordine ad locum; di ex huius conditionis defectu , nee Punctum, nec res materialis quantitate spoliata Anee adorandum Christi corpus in SS. Eucharistiae Sacramento Videri possunt. Ex parte medij requiritur , quod medium sit tiluminatum; di ex huius desectit illuminationis obiecta noli percipiuntur noctu ab oculis . Ex parte subiecti , seu potentia requiritur , quod sensua aliquam capacitatem habrax ad recipiendam speciem; unde oculus noctuae solem videre non potest , eo quod im
becillior sit videndi illius facultas , ve speciem solu
319쪽
Quaeres 3. quanam modo species per medium d undau- fur ad organum. Resp. species non transmitti ab obiectis in sensus per motum localem , sicut fumus ab igne sursum emittitur; nec ut lagitta a sagittario dirigiturhn scopum et quia admitteretur contra Philosophos transmigratio accidentis de subiecto in subiectum: sea
transmittuntur species in sensus externos per continuans propagationem , sicut lux a sole transfunditur in aerem per continuam sui productionem; quatenus producis tur in viciniori parte aeris sibi obiecta, deinde in Parte remotiori usque ad partem vicinam oculi s ac demum in ipso oculo, ubi non quiescit, sed de oc Io transnaittitur per eandem sui propagationem ad sensus internos , nimirum ad sensum communem , aa imaginationem , & ad alias potentias animae et unde obiecta concurrunt eum sensibus externis & internis actProducendas sensationes . Licet autem ex tali specierum Propagatione sequantur infinitae alterationes & corru-
Ptiones , hoc non obstat quin admitti debeant,quia illet parui sunt momenti. Quaeres 4. quomodo species illa disserant ab obiectis,
quorum Heuntur imagines . Resp. differre tum realite r , tum formaliter . Realiter inquam, quia recipiuntur in subiectis realiter diuersis; nempe color ita pariete, de species coloris tum in aere, tum in oculo videntis.
Formaliter Vero, quia sunt diuersae naturae ob obiectis 1 iquandoquidem res obiectae sunt sensu perceptibiles , species Verd intentionales non item . Auod autem nun 'Mam species percipi valeat, colligitur ex eo, quod nimhil percipiatur a Vise , nisi oloratum , aut luminosum;
nec a gustu, nisi sapidum : & sic de aliis sensibus i sed
species intentionales non sunt luminosae, aut colorat ,
aut sapidae L aut altera qualitate sensibili praeditae; sestantum sunt repraesentativae Iucis , aut caloris, aut sa Poris et ergo nunquam contigit , quod species ipsae Percipiantur a sensu . Deinde nunquam verum esset dicere, quod oculus Videret parietem , cum tantum vi
deret speciem parietis ; ct sic semper errarent sensus , credentes se videre obiecta, quorum viderent tam tummodo species. Tandem sensus percipit obiectui cum sua distantia, quod non fieret , si solam obiecti speciem dc non obiectum perciperet; quandoqui
dem species non distat ab oculo . sed illi immediato
320쪽
Qgaer' s. --da oeciei sensibilis impressa sensui con
currat eum sensibus adsentiendum. Resp. quod ipsa con- curtat, tum active & essicienter, tum etiam sorma liter. Concurrit, inquam, aditae; quia species sen sibilis'constituit animam in actu primo complete sensititiam; & proinde est causa partialis actus. Concurrit etiam formaliter ad operationem, quoniam concur xit ad specincationem actus, determinando potentiam de se indifferentem, ad hanc potius operationem,qua a
ad aliam . Porro licet obiecta imprimant species sui in sensibus, unde dicuntur species i rega ; attamen non imprimunt tales species , quatenus substantiali sunt, bene autem prout aliqua qualitate sunt donata ; nimirum calore, odore, sapore, Vel aliis. Ratio huius est, quod solae qualitates patibiles aptae sint ad inserendam passionem sensibus, a quo paribiles qualita tes dicuntur; sed non luserunt passionem sensibus, nisi Per speciei, quae in sensibus receptae immutant sensus , quos reddunt similes obiectis r ergo sunt qualitates,quae species imprimunt sensibus, non vero potentiae, αμοdue dicatur eontra Me, quod aliquae qualitates non sinenctiva. Revera non sunt actitue actione physica, Ssen sibili, quoniam albedo non producit aliam albedinem
omnes tamen activae sunt actione intentionali, quatenus
Mulla est, quae speciem sui non producat; Per Ruam ad
sensationem obiecti concurrit. . Quaeres Vlpinao, an omnes sensus externἰ indieant fp .ubui ad producendum actiones suas . Resp. aliquos cumfluerroe Velle, omnes sensus externos exigere spe
cies obiectoriana , ut suas functiones sensitiuas obean: sed probabilius est gustuin &tactum non postulare spe cies, quibus attingant obiecta; sed solos visum, audi aum, & odoratum. ακοad primam partem, ipsa demon stratur Per experientiam; qua videmus tactionem αgustationem non fieri, nisi tangibile immediate tanga tur a tactu, & gustabile a gustu : ut patet de cibo ore digesto, de manu qualitates primas immediath tan gente, dc de duabus tabniis se immediatὸ tangentibus. Deinde si ponatur manus supra ignem; nonne curis it lius sine aere intermedio, & sine ulla specie per aere delatae sentiet calorem λ Si pariter quis velit mel gust re, nullum interponetur medium aut species vlla , in ier gi istum & mel. M undum eolligitur ex Ori'. a. ia suima ιη'. 6. ubi tradit visum, auditum, de odoratum,