장음표시 사용
141쪽
nrn eorpus eodem motu movere,diuersa sidem ratione forma motum exesiluitur in uiuentibus ab ea e seruat in non uiuentibus: quippe in bis ocs partes & totum corpus simul habent eudem motum, ut in grauibus de icuibus uidere est, in quibus &totu corpus & quaevis eius pars eandem habet motus ronem , quia ab una natura immediate prodit, citra alia potentiam,quae media sit,praeter rauitate. Verum quia iii aiatibus alii motus, praeter eum,qui fit a grauitate,reperiuntur,qui non fiunt a forma immediatrilicet oium motionum ipsa sit principium &cauda,ob id certum est,eos non posie exequi animam,nisi mediante aluiua potentia. in euidenter patet,quia ad pdictos motus emciendos,c oreo utitur instrumento,quod nunquam natura machinata est,nisi gratia alicuius particularis potentiae, quae tali organo ad actiones indigeat: formis. n. tantu debetur materia cum dispositionibus prae requisitis .la in quae potentiis aliquod opus sunt effecturae,corpus organicum tribuit natura,signans singulis potctiis peculiaria organa,quibus unaquaeque suum ministerium adimpleat&exequatur.Quo solo argumento satis esse probatum arbitro praedictum cordia motum a iacultate peculiari fieri, quia organum peculiare prae requirit,c.
ditio sidem re propietas facultatibus necessaria,& aliena a sormarum conditione, luatenus naturae ministerium agunt.. Verum quia non minus dubium est,quod inter authoresa.
Iitur de natura facultatis alae, quae pulsum agit,quam id quod talό h ucusque discussimus, studui hac in parte facultatum alae disse iura disrentiam & naturam diligenter uenari,ut facilius deinceps pol ferentia simus nosse ut earum incuriabat munus efficiendi pulsem. '. Viventium olum substatiam;aiam esse, philosephorum omnium unanimi sententia constat:quae sane pro ut essentiam nacta est aut naturam , sic genus animantis constituere proculdubio potest. Nam aut uegetabilis est,& stirpium orum ac uegetabilium seriem&species constituit,aut certe sensibiles& brutorum spccies numerosa differentia efformai nut ultimo ratio lis est, & hois.nam qui cunctis animantiae praetiosior existi is constituit.Iri quo veluti in b euiori quodam mundo, cuncta natura constantia in esse conspiciuntur: cuius essentiam &naturam ala ipsa ronalis constituit, cui et aiae, uita tanq; socia
un semper est. Cuicunq; .n. insit ipse,animatum pari cressi cit
142쪽
emcit & uiuum: quo sit ut uiuens omne, uiuere seu uitam ab ala sertiatur:quippe ut constat ex philosophorum schola,uiuere in uiuentibus eli esse,id esse est a inpria forma, ita ut uiuere sit ille aetus primus per quem anima diffinit Arist.qui citra liquam potentiam ab ipsa animae praesentia proficiscitur. Itaq; uita nulla est actio , .sed protinus sequitur ex alae praesentia , in
qua totum animantium esse, philosophorum schiola tenet esse constitutum, tametsi ex actionibus deprehendantur uiuentia uiuere,quas anima mediantibus potentiis exequitur. MDe ani- Constat praeterea animam ipsam dissidere a potentiis seu ia maea D- eultatibus tanquam substantia ab accidentibus,cum ala sit sub cultatib' stantia,potentiauerd accidens: quo fit ut distinguantur secum dissere u- rem & essentiam. Potentiam quidem accidens essem stentia. dunt operationes, quarum principium est: operationes .n. sunt ad inuestigandam potentiae naturam, si actus & potentia sunt . in eodem genere:at operatio est accidens,ut uidete & audire, ita ergo potentia accidens erit. Ex quo proculdubio colligitur
'uatuor naeGessentiam,potentiam,oper5nem de obiectu nunc
habere ordinem,ut ab essentia *fluat potentia in qua quidem re sciendum est, ab animae ronalis essentia non δfluere humani corporis facultates,sed easdem coniuncto ex anima & eorpo. re in esse, praeterquam intellectus, uoluntas & memoria, quae . ab ipsa promanant) ab hac.n. operatio, operatio vero obiecturi petit,& sc talis essentia, nimirum,quae ex materia & forma re sultat, per potentiam propriam & accommodam sibi insitam, i certo & dimnito modo circa obiectum sibi conueniens, operatur. Vnde potentia fertur in proprium,non in alienum obiectum,&illud naliter appetit ut propriam persectionem . Qua
ratione Auic. in compendio de anima c. r.edoctus inuenit animae facultates,& c. a. animam. Nam accepit principium quodam & axioma omnibus notissimum,nimirum, rerum quae partim conuenitint,pa rtim disserunt,aliud esse illud in quo conueniunt,ab eo in quo differunt, cum ergo operata omnia corpo
. re conueniant,motu & agitatione differant, quod ei scit distinetionem imotu &cognitione,non erit corpus, siquidem ut corpora sent,omnia mouentur motu stiperantis & vincentis et menti, ut talia vero corpora,quaedam gradiuntur, quaedam volant,quaedam accrescunt,quaedam sentiunt,dc quaedam ratioci
143쪽
Eantur Quo fit ut sint facultates aliae a natura corporis diuersae,quae sint harum operonum principia et quae facultates cum non sint in rebus Oibus quatenus nates sunt sic. n.oia haberet easdem oper5neo inerunt quatenus viventes & animatae existunt. Item cum non in sint limiliter in inbus: quia nutritio &accretio sunt Oibus coes: apprehcnsio de progressio sentientiabus, ratio vero hominibu . Ideoq; triplex erit in hun ano cor-Pore potentia, ab ipsa animae essentia distincta: nam potentias
esse ut proprietates N principia proxima operandi ob anima distinctas, hac rone concludit. B.Tlio.p. I.q. 77.a I. Nil n .est inpotentia sim actum in quantum actus: nam quae habent potentiam activam,non semper operantur loquor hac in parte de agentibus natibus quia ratio potentiae est, ut sit ex iis,quae habent potentiam interdum in operone,interdum vero non :quare anima non est in potentia quatenus actus , quia ut semper reddit corpus vitium,sic semper operaretur,& nunquam esset
in actu primo: nunc aut est actus primus in quantum subest potentiae : unde necessario potentia est aliud ab ipsa essentia ania mae,quia interdum est in actu secundo, interdum vero sectis, quod de primo actu non sic est,& hoc est esse actum primum
corporis, potentia tamen vi m habere.
Est igitur potentia animae,ut constat ex his quae Aristo. & Facuit B.Tho.scripsisse diximus,& ex Gal. i. simpl. cap. I. proximum tis dimioperandi principium. Cum .n.ois actio sit compositi, &id pri- tis. o & per se agens denominatur, erit agendi primum principium forma,quia est actus,sic .n .apud Arist. a.de anima. cap.q. aia dicitur etriciens,lximum vero ipsa potentia, quia per ea, Quod agit,iptim attingit operonem,ut in artificiosis, agit artifex per animam & artem: Led anima est primum, proximii u ro principium ars,ut in igne calor.Sic ergo videt homo per animam,sed proxima potentia est unde derivatur actio. Dimitto hac in parte ex instituto, breuitati consulens, si varie plurimi authorum de facultatum essentia senserint: alij appellantes ea animae partem: alij rursiis animas, & alij relationes , cuius fictionis fuit Galaibr. i.decau.pul. cap. I. haec verba referens.
Alicuius. n. est ficultas & eius notio relationi est sit biecta: alii 'uidem nullam videntur constituere potentiam ab anima di-
inctam, cuius sensus fuit Argemerius qui a. libriariis medici
144쪽
natis haec refert verba Facultates uero ponere alias,nil aliud est si aptitudines illas exprimere,de quibus temere tot separatae tractationes instituuntur,tanquam res essent diuersae iuuenientes ab ipsa forma & anima. At quantum veritatis haec opinio teneat, nulli esse absconditum reor, praesertim cum B. Thom.exwfesso actus ab animae essentia distingui doceat. p. i.q.77. arti .quod antea et dixerat q. sq. art.3. per haec verba. Cum esse cuiuslibet creaturae distinctum sit ab ipsa sita operone, omnis quoq; creatae substantiae potentiam ab essentia distinctam esici necesse est. Nosse tamen oportet facultatis nomen aequi uoce pleri'; censeri,cum alia rone alimentorum facultates dicatur, alia medicamentorum & partium nostri corporis: alimenta siquidem quatenus alimenta sunt,nullam agendi facultatem habent,sed im patiendi: medicamenta vero tacultatem agendi Mnos immutandi sertia sunt. Eodem Prsus modo corporis nostri partes vim alimentorum altera tricem & immutatricem habent,unde constat,aliam esse agendi facultatem, aliam peti edi: P etiam expresserat Arist.lib. . mettia ph c s. Atqui agendi facultas ea est,st in praedicamentis qualitatem diuidens, ualem potentiam idem Arist.appellauit,& patiendi,impotentiam. Porro facultas ut hic semitur,est causa actionis seu activi motus cuiuscunq; rei,velut optimc diuinit Gal. libr. quod animi mores,rerum singularum quae sunt, causa quaedam effectrix: vel ut ex B. Thom. fert Caie.p. I . q.78. artol. potentia nil aliud est, qua proximum principium operationis ipsius animae.
Faculta Vς rum cum operationes viventium plurimae conspicia itim di ' necessum subinde ust, plures quoq; potentias consignan-Ωinctio. ratione docuit Aristot. potentiarum differentias venari, quam ex actuum diuersitate . Potentiae enim cum pse ordinentur ad actum, distingui et peractus Mobiecta formaliter oportet : unde necessum est,rationem potetiae accipi ex actu ad quem ordinatur, & perconsequens oportet ratione potentiae diuersificari, ut diuersificatur ratio actus: . ratio aut actus diuersificatur in diuersam rationem obiecti , ob id quidem necessum est,iuxta diuersitatem obiectorum plares in uiuentibus consignandas esse potentias . sunt itaq; cta facultates primae & generales quinq; ad quas caeterae reuoca tur: neli re uis seu iacultas nutricd loco mouendi, appetendi,
145쪽
tentiendi de ratiocinadi.Quam ipsectis diuisionem oportuit ita
constituere,quia ratio generica obiecti quincupliciter consideratur,scilicet corpus potentia aut aia coniunctum,circa P u getabilis operaturia ut separatum a potcnt a caeterum sensibile, cui incumbit sentiens facultas: aut consideratur: uclutens uniuersale,circa qd intellectus agit, di quarto secundum motum intentionis alae ad id , quod insequitur appetit tua , di ult in oconsideratur secundum motum localem. Ex quibus sane modis& facultatibus prima est oibus communis N plantis propria, secunda & tertia,nimirum sentiendi & appetendi atalibus: quaeta perfectorum tantum , reliqua uero hominibus propria existit.Qua ratione auctus Beatus Thom. p. I.quae.78. ar. I. tres
esse animas & quinq; potentiarum differentias, quatuor etiam uiuendi modos colligitainquit enim in conclusione.Quinq; sutatae potentiarum genera, uegetatiuum, sensitiuum, appetitiuu, secundum locum motivum ci intellectivum: tres alae, vegetativa ensitiva,& intellectilia: quatuor uiuendi modi, ucgetabilis,sentiens,secundum locum mouens de intelligens. Oportuit quidem rem hanc ita seri, nam cum rationalis aia quae honis forma est, non potuisset cum his rebus materialibus commertium & connexionem obtinere ad operandum , nisi medio ali' quo interueniente, quod attingeret & saperet quodammodo rerum inferiorum nam & conditionem,ob id his utitur potentiis quae maiorem habent cum rebus materialibus commeritu.
Relinquitur ergo quod in homine sit latum una anima sisi stib- stantiam,quae elironalis,sensibilis,& uegetabilis:nam aia rationalis dat corpori humano quicquid anima sentiens dat brutis, vegetabilis plantis & ulcerius aliquid. Vis igitur alendi est oibus aialibus communi & prima om patorinium facultatum, ideoq; uiuentia constituit amnium infima, iis cuius
nempe plantas,quia uerlatur circa alimentum , quo indigent viventia cuncta: sic. n. restituere & rescere tenetur id,quod cotinua insiti & natiui caloris actione minuitur.Quapropter cum sit triplex ratio alimens,nimirum ut substantia, ut quantum,d ut habet vitinium excrementum videlicet semen, tres ci oportuit esse plantarum operationes, videlicet nutritionem, accretioncm id generationem,quae si nὸ ad tres facultates huius potentiae pertinent. Agit itaq; haec insima potentiarum per orga
146쪽
num corporeum & uirtutem corporeae qualitat7s: excedῖt tamε corpoream naturam,quia haec mouetur ab extrinseco,potentia vero vegetabilis ab intrinseco, cuius obiectum est solum corpus animae unitum: vegetativum.n.iii seipsum, a se ipse & per se operatur,organo tamen & qualitate elementali. Cum hoc tamcn tripliciter corpus animae unitum resipicit: uno quidem per quem suum esse corpus acquirit, cuius ministerio assistit generativa facultas: alia vero per quem corpus vivum debitam adipiscitur quantitatem, quod perficit augmentativa: tertio vero per quem corpus seruatur & est in quantitate debita cui opori incumbit nutritiua facultas. inas porro uires seu facultates nates appellamus,quia easdem et consequuntur corpora inanimata, licet diuersa rotae,quia illa ab intrinseco principio praedicta munia habent, inanimata vero a principio extrinseco: nam actio animae in hac differentia transtendi actionem natura & ob eandem huius infimae potentiae actiones appellarunt uales, & ipsa potentia ualis. Quam et plantativam appellauit Gai lib.de facult.natu. in initio: est.n .plantas gubernans , qui selo hoc naturae beneficio & sci a hac anima vivunt, quam iliaeut obtineant,animalia dici non merentur ab lute. γVis item rocinandi seu intellectilia,quae propria est hominis Arma,to ab aliis distinguitur,quia in tantum excedit nam
corpoream, P per organum corporale non exerceatur , ut po-
teq; percipit species omnino a materia & conditionibus materiae abstractas,cuius obiectum est uniuersaliter omne ens. Itaq; intelligentiae omnis cognitio ab hisce rebus tracta est,quae sub sensum cadunt,quo circa ex spectris & imaginibus rem, quae omni materia spoliatae coi sensu continentur,necessum est primas & simplices intelligendi notiones inficisci: ergo cum intel lectui obseruantur per imagines. si ex illis debent abstractaequet dam formae confici,necesse est facultatem adesse, quae illas materiae sordibus Prorsus vacuas excipiat; quae intelligentia passibilis a philo pilis appellari solet. Quoniam vero, ut id quod
in rerum natura consistit, praeter materiae assectionem pers ctionem consequatur,sine qua temere & fortuito nascerentur,
necessarium est patientem intelli sentiam ab altera quadam perses,quae dignior quodammodo sit& praestantior gens intesta sentia nuncupatur: haec sane tota patibili intestigentiae imme . situr,
147쪽
atq; ex his tanquam ex materia & specie sit res una. Itaq; ientiens anima tanu materia quaedam substernitur patibili intelligentiae, haec aut materia sit intelligentiae agentis, ex duabus quidem naturis tanquam ex materia specie, ratio atq; mens
constat, ipsa quidem impatibilis & immortalis tota diuinitus adiecta nobis. Ex quo quidem intellectu sic considerato , varii
ex diuersis eiuslem motibus suboriuntur actus,ut compositio, iudicium, rocinatio, contemplatio, consultatio, prudentia,electio ac voluntas,quorum r5nes & nam exequi non est praesentis instituti:& ob id ad sentientes & motivas facultates me conferam,ut quae congruere huic negocio magis videantur. Ea nimirum potentia, quae brutis aut malibus supra natem illam vim moderatur, sentiens anima iure optimo dicitur: tota quidem simplici essentia cohaeret, sui tota perlimilis, nec ut corpus partibus concreta disparibus, alias unum eiusdemq; generis nequaquam id esset,quod ex ea constaret. Huius tamen affectione varia operatur animat: quippe cernit, odoratur, a dii,gustat, tangit ac mouetur, & etiam rerum discrimina inte noscit, cogitatione snsit, somniat& memin t. Atqui licet haecvnius & eiusde sint essentiae munia, non in ea du exesitur, uno
similiq; modo se semper exhibet.Sed ut varia corporis instrumeta adessectione accommodat,ita alias aliter sese exprimens, eadem profert . Ex quibus constat cuiq; harum actionum p culiarem quandam facultatem incumbere , quae operi liba commisso nitatur: eruntq; totidem sentientes facultates , quot
functionum differentias esse diximus. Sic huiusnodi potentia seu aia sentiens ita diuiditur,ut aliae eius facultates externa sentiant,aliae loco moueant,aliae suo modo cognostant.Quae externa sensit,inpraedictos quinque sensus dissecta est,ita ut quae gustat,audire nequeat,nec quae uidet,audiat,& sic pari lege de reliquis: tuae sine differentia olbus est notissma, modo ex propria natura ea sit,modo ex instrumento um uarietate.Quae uero cognoseunt potentiae,in fictricem & aestimatiuam ac memoriam diuiduntur: dimitto quoq; sit ne sensus comunis aut cus,quia mihi non est in aio hac in parte olai,currere. Cuius sine potentiae ratione inquirere oportet, uae nam fuerit huius mirae uarietatis ratio: cui usui stiendum est, potentiam sentientem,esse quandam alae operationem, quae sit Per organum corporale
148쪽
porale non in P aliquam eorpoream qualitatem : hisi qualititem hane ad debita organi dispositionem necessariam eaee dixeris. Est tfi potentiae huius obiectum corpus sensibile,quod praesupponit corpus aiae unitum: ex quo euidenter constat, sentientem potentiam non tantdm habere operationem respectu rei coniuncta sed et respectu rei extrinsicae. Nam cum operas oporteat aliquo modo coniungi suis operibus & potentia suo obiecto circa quod operatur,necesse est, extrinsecam rem, quae est obiectum operationis alae, secundum duplicem ronem ad alam comparari:una quidem secundum Ῥ nata est alae coniungi per suam similitudinem, quantum ad hoc sunt duo genera potentiarum, scilicet sensitiuum respectu obiecti minus communis quod est corpus sensibile,coloratum, odoratum, gustabile& audibile,quo um qualitates communicantur sensibus,dc sunt quodammodo illis similes & intellectivum respectu obiecti communissimi,quod est ens uniuersale, & res oes separatae a natura sensibili. Alia uero secundum qu cd ipsa ala inclinatur & tendit in rem exteriorem, & secundum hanc ct comparationem, sunt duo genera potentiarum alae: unum quid c m appetitiuum, sccundum quod aia ccmparatur ad rem extrinsecam mediante appetitu,quo ipsam appetit ut finem, ut est primus in intentione: aliud aut motivum secundum locuri', prout aia
comparatur ad rem exteriorem, sicut ad terminum comparationis & iv otiis: ad consequendum. n. al: quod dc sidcratum& intentum omne animalino uetur: ob id quidi in ductum est Arist. sensus &appetitus mouent animal, Sed motiua liaec facultas duplicis est conditionis,altera diciturnalis, ' propriu uitalcm dixeris,altera uero animalis,hac cx apprael, si me praedicta perante: illa uerd naturaliter eo modo, quo dictum est. Deniq; ad perfectam sensius cognitionc,quae sultic at animali,quinque
proculdubio requitiatur: primum quod sensiis recip at species a sensibilibus quod est proprium cuiusuis sensus officium: secudum quod de speciebus perceptis disii dicet,& eas ad inuicem
discernat, qui, & actus phantasiae aut sensus communis: tertiuq nod species perceptae ad fetuentur,opus etiam ad phantasiani pertinens: quartum appraeliensio conuenientis aut disconuenientis,quam sane capere enses nequit,& ob id huic peri incubit homo inquirendo & c ccci do, calcia uero ali mal a caia instin-
149쪽
ins Inctu:quintum aut requiritur, quod ea quae prius suerunt apprehesi per sensus,&interius adseruata,iterum ad actualem
considerationem reuocetur,quod pertinet ad memoratiua ui
tutem, quae in brutis citra inquisitionem de in hominibus cum discursu & studio sit: ex quo constat in hone esse quoq; reminiscentiam,se haec est ratio differentiae interiorum potentiarii Nec disiimili ratione externi sensus distinguntur: nam cum sit senses susceptiuus specierum sensibilium sine materia, neces
se est gradum se ordinem immutationum,quibus immutantura sensibilibus,accipere per comparationem ad immateriales immutationes. Sunt igitur quaedam sensibilia,quae materialem immutationem pariunt in an in alibus, cuiusmodi sunt qualitates ut caliditas, rigiditas,humiditas ,& siccitas, quia haec sensibilia naturaliter agendo immutant, & materialis immutatio sit percontactum: ob id potentia sensitiva eas comprehendens tactus appellatur.Sunt et alia sensibilia quae licet materialiter non immutent,habent tamen materialem immutationem annexam,qδquidem dum ex parte sentientis de ex parte sensibilis simul est, gustus efficitur, licet sapor non immutet efficiendo gustum saporosiim,in haec immutatio non est sine aliqua transmutati ne saporosi& gustus . Verum si huiusmodi transinutatio tantum est ex parte sensibilis,lunc aut est secundum re lutionem& alterationem quandam sensibilis,sicut accidit odoratui: aut silum secudum loci mutationem, sicut in auditu consipicimur. Vnde auditus & odoratus,quia sunt sine mutatione materiali sentientis,licet ad sit materialis mutatio ex parte sensibilis,notangendo,sed per medium intrinsecum sensitiuum, gustus aut silum in tangendo sentix, quia requirit mutationem materiale ex parte sentientis.Sunt et alia sensibilia,quae immutant sensus absq; materiali immutatione,sicut lux S color, quorum est uisis,quo sit,ut uisus sit altior & uniuersalior caeteris sensibus. Vis praeterea appetitiua,quae sequitur apprehensionem sensus
duplex est: quia aliquid est appetibile ea ratione,qua est sensiti delectabile dc conueniens,quod salta aliquando contingit cum aliquo tristabili secundum sensum,scut cum animal pugnando adipiscitur potestatem fruendi proprio delectabili, repellendo impedientia d quod ordinatur uis irascibilis.Atuis motiua caadmotum ordinetur,non diuersificatur nisi secundum diuersi
150쪽
tatem motuum,qui uel competunt diuersis apibus,quom uuae .am sunt reptilia,quae sam uoutilia,quaedam grestibilia: uel Gtiam secundum diuersas partes animalis,nam ungulae parte babent quosdam proprios motus: haec autem motiua uis communis extitit sensiui de intellectui,quod idem corpus eodem mo
Breuiori igitur qua potui methodo, potentiarum omnium quibus corpus humanum fruitur,differentias & rationem coplexus sum : quarum cognitionem existimo fore summopere necessariam ad vitalis potentiae indagationem . Nam si selum praedictae potentiae corpus moderantur & regunt,aequum pro .fecto erit diligenter exquirere, cui earum reducenda sit vitalis appellata potentia: aut insuper addenda est praeter dictas alia, uae uitalis appelletur, ni ucllimus in eorum sententiam desceere,qui puluis harmoniam naturaliter fieri tenent. Quae H seorsum expendere est in animo, ut clarius pateat uitalis potς,
tiae natura & dignitas, si prius dixero qd uiuere & ud uita starisa 4d igj xvr α uiuere inter se plurimum differre arbitra-
st.O q0 m cursas & currere , ut quae considola huid ς00ς ςxo aut in abstracto: Praeterea ut ex B.Thom. vidis p sq. art. r. ad pri. uiuere dupliciter accipitur: uno modo pro ipse uiuentis esse, cuius in hic re opus non habemus : alio uero pro uitae operatione, per
quam demonstratur, aliquid esse uiuum , quo significato diaxit philosephus intelligere, esse quodam uiuere. od etiam
Beat. Tho m. dixisse costat quaest: i 8.arti: 1.per haec uerba. Vitae nomen substantiam di esse,proprie illius naturae cui conuebit se mouere, significat: nonnunquam uero,&minus proprie uix lam Operationem,sic.n.dicimus animal uiuere,quando incipix ex se motum habere, uec tandui iudicatur uiuere, quandiu talis motus in eo apparet. Viuere igitur & uita,largo modo sumpta uocabulorum acceptione,& actum uiuendi N essentiam significant, caeterum in rigore,uita importat actum substantialem,uiuere aut uitales actiones. Alio.n. modo p uitam intelligimus primani participationem calidi in humido, sicut per uiuere continuationem illius participationis in eodem humido.Ex quo p tet illa proprie esse uiuentia,quae se ipsa secundum aliquam sῖς. motus mouentinam ob id a non uiu tibus dissidenti. Vitae