장음표시 사용
161쪽
a potentia vegetabilis animae,quae non ut necessitas expostulas, sed ut potest,tantum operatur. Et eum eius sortis non sit, su- rest quidem ex sentientium Arte proscisci. Probat huius di
Icursiis primam partem,videlicet non esse vegetabilem, nunquavegetabilibus accedere praedictam vitalem potentiam: nain si vegetabilis fuisset,utiq; plantis inhaereret, in ciuibus vegatibilis p tentia integra existit i incredibile. n.est naturescin potentiam e tra proprium sebiectum plures habere facultates, quam in proprio & natiuo nunquam tamen visa est citra anim9is potentiae consertium,ergo ronabilius videtur,ab eadem potius proficisci, quam a vegetabili anima. od ulterius probatur ex modo operationis ipsus vitalis potentiae,quo videtur longe differre ab actibus reliquarum animae potentiarum. Habent.i anc potissimain distinctionem oes nostri corporis potentiae,quod vegetativa operetur ad ultimu starum virium: vegeta tua. n. cuiuscunq: partis sit, non mutat cibaria quatenus animali interest,& non amplius neq; minus,sed solum quantum potest,alioqui alimenta nunquam nocerent, sed nocent proculdubio quotidie,quia huiusinodi potentia non operatur quantum expedit, sed quantum pol. Ea vero quae secundulocum mouet ex imperio voluntatis tantum operatur. Sunt etiastae animae facultates, quae neq; imperio voluntatis sebiiciutur propria natura, primo aut per se,nec rursus vegetabiles sent, sed nates tantum ab anima sentiente prodeuntes, eo ipsis quod
est in corpore & habet sua organa bene disposita: quia postis
quae requiritiatur ad actionem,non possint non fieri: quales exussunt inter sentientes potentias nonnullae,quae nullo modo operari non possunt,nisi ex motu voluntario extrinsecus accedente impediantur : mqnstrat id oculorum clauso & aurium obtur lio,qui sunt aetiis voluntarii & diuersi a videndi & audiendi munere: ex cuius facultatis sorte censeo esse eam potentiam, cuius muni s est cor & arterias dilatare. In quo suae opere nunquam
quiescit,& postis praeuiis dispositionibus,non pol non operar
nisi aut aberret,aut aliqua ex causis quibus operatur, immutata fuerit,uel a causa extrinsecus accedente eueria more quidem naturalium potentiarum: ultra quas, vitalis haec facultas peculiari dote habet ut pro animalis indigentia semper operetur, & sit in actu secundo, ex quo opere natis ccnsetur. Qua quidem actionis serie & conditione longe dictu ab aliis sentientis animae po
162쪽
tentiis,quod nec imperio voluntatis subiecta sit,nec rursus pro viribus,vivisio & auditio aut reliqui sensus: nam cum a nullo ipserum nec ab omnibus sui tui,siat id quod ex vitalis pote tiae a stibus, non oportuit ipis committere potentiis, quae nunquam ocienti ir,siquid cxcessatione a visu non periclitatur animal. At vitalis potentiae usus,tantae est dignitatis,ut vi lare semper & nunquam quiescere illi torpetuo conueniat,si animalis vitam protectura est. Eadem et actionis Arte a vegetabili poteilatia distest,siquidem non agit ad vitiinum usq; conatum, ted crescente in animalibus usus indigentia,ne animal periclitetur,ocysii me ad satisfactionem a lauctivsus excitatiu . Quibus praemis sis , rationi con Diauin videtiit alserere , vitalem potentiam non esse ex vegetabilibus, neq; ex animilibus quae imperio voluntatis subiiciuntur, neq; ex aliis,quae a sentiente secultate prode . tes quantum in ipsis est . id ultim im potentiae operantur,& ii pediuntur a inotiua facultate, lux imperio voluntatis gubernam
tur: quia in senano & aliis actibus, quibus prxdictae facultates distrahuntur aut ociantur, periclitaretur utiq; animal, si aliquoi nodo a praedicta actione cordis subsisteret. Probatur ci vitalem pom a vegetabili disterre, quia ves tabilis cum semper nitatur obiectu in sui nam comutare,& is sit ei; sinis & usus, semper in unum obtestiun fertur,& illud quantum pol nititur diuincere dc superare. At vitalis potentia, cum plures sertiatur usus, quorum gratia moueatur, necessum est, non moueri semper eodem modo, neque eisdem uiribus : non dem modo , quia usum uariant mille causae ,-ad pensum h his uarietatis tenetur mouerimon aequali ciscatu, quia haec potentia non studet obiectum insui naturam mutare,sed solum i sui satisfacere,quantum ipse postulat.Talis .ia. est animalium potentiariun mos& conditio, uod licet una potentia uni obiecto ad stricta sit, uarias tame obiecti illius differentias coparare pos sit, ut de uisu constat,qui colorum est in genere, de oram etiam cuiusq; specieruiri. Cuius nati irae uitalem potentiam esse insci
bitur nemo: habet .n. pro fine,uitalem calorem tueri,quod sandmunus uariis modis exequitur,iuxta uerietatem rerum,quae huic
muneri sunt necessariae.Habui ei aliud luc potentia commune cum animalibus facultatibus, quod per ipsun aia comparatur ad res externas, it de praedictis potentiis refert B.Tho. at per uegetrabilempotentiam,&actus eius, selum coui parat ac uiritur cor
163쪽
ros:ex quibus constat uitalem a vegetabili longe differre. Altera quoq; ratio quae id conuincit,elicitur ex modis, quiab utraq; potentia ad actiones utitur, nam animales potentiae organis sunt peculiares,& per irradiationem operantur,& subuid ac in diueriis partibus eodem tempore: uegetabilis itero p tentia, in sita est oibus membris citra indigentiam organthati 'nis,nec subitis operatu eq; eode tempore ubiq;. At uitalis potentia,more animalium operatris , subito, diuersis in partibus &per illustrationem , crgo rationabilius uidetur de earum natura potius csse,quam vegetabilium. Praeterea constat malem esse,q ita non est partibilis,ut ueg tabilis, quae in singylis membris uiget,& integra manet in quavis parte,quod numquam continget pulsatili, ut ex demonstratio ne Gai.de calamo inimita in arteriam , cuiuis patere arbitror. 'Potest etiam id probari ex motu locali, quem conspicue essicit,& non qualemcumq; sed ex contrariis constitutum longeq; diuersum ἱ minimis illis mutationibus quas in actione uegetabili uti conspicies. Praeterquam quod uegetabilium potentiarum motus sint sine concentu,sne harmonia & sine miro illo ordi ne,quem seniat uitalis potentia in suis actionibus. Sed mirandus tectὁ est,t a solo leuissimo & inanesiecto motu cochylia a
plantis differant,& Masenti e participet,quanto igitur rectius erit,cordis dilatativa ram a . talis uegetabilibus seiungere. . Probatur id citari euidentius,quia uitalis facultas agit aliqua δῖ uehementer, A. aliqliandὁ debiliter, iuxta tenorem ipsius ,
quod nunquam vegetabilibus natuni concesserat,sed tantum eodem modo operari in quocunq; euentu. 'Extat praeterea quod maiorem fidem praestat) expressa Bu
dictam uitalem potentiam de genere esse sentientium inquit. mxise de iiirtute sensitiva appraebensiua, uidendum est de motis uar Motiua aut sensitiva diuiditur, quia quaeda est naturalis quaedam salis: Naturalis est,quae non mouet per apprael Frisionem, nec es ubiecta imperio rationis,& talis est uirtus uitalis pulsatilia,quae mouet arterias ct cor ad dilatationem & compta ssio nem,& liaee uis est in corde sicut in proprio organo, unde sola habet esse in animalibus persectis pulitionem re cor habentibis Notiua aialis est, quae mouet pcr apprehensionem iambus .
bis aperte colligitur qualis naturae sit praedicta Polemia,ni c
164쪽
refractorio & pervicaci aio uelit a ueritate sponte discedere ei Nec turbat nostram sententia eam potentiam nalem appellasse,nam id credendum est dixisse,conaitione & modo operan non autem natura,trita animalis proculdubio existit. Accedit etiam GA apertissima sententia lib.de praesa ex pincultimo,quae in hunc modum scribitur. Quae ured sit causa qui obrem altus smul & celer in contractione puls. promittat decretorias excretione,hoc loco explanavimus.Non eadem est facultis uitalis quam uocant,& nutritia naturalisque,illius enis,hoc unum opus est,generatio pulsus. Naturalis, id quod fundiare estod nntritione illicere,& quod est 'alienum excomere, praeterea retinere alterareq; familiare alimemuni. Eccc qualiter rationibus & tantorum uirorum decretis probatum manet, uitale potentiam sebolem esse sentientis animae. Fuit quidem necessarium & mirum naturae artistium,distributionem spiritutura & caloris,non committere potentiis uegeta bilibus, sicut neque acris tractionem ad modcrationem & res ctionem caloris & spirituum.Nam cum caloris inquens & spiria tuum sissistantia, paruissimo temporis momento disipentur pereant,necessum quidem erat Ocyssime iterum restaurari,ut ceteriter etiam iterum natura eum singulis partibus impartiretur:
quod sane opus ea breuiste uegetabilis potentia nulla lege secere poterat,ut constat ex lenta cius actione. Q in propter decuit naturae institutum id opus aliis potentiis committere, quae breuissimo temporis interuallo aerem in cessanter traherent, Miterum calorem & fmguinem distribuerent.Id quod factum es
se censeo,quia aerem trahere aut spiritum transinittere, non est pro captu vegetabilis potentiae,cui tantum corpulentiorem sibstantiam allicere aut pellere, larum est.Ob id prosectὁ sagacissima natura, usu & necessitatis huius operis gnara,non comnus
sit uegetabili potentiat illam continuam & momentaneam tractionem,sed eius desectum pretestantiori alia potentia compei savit,quae Wrpetuo & uelocissimo motu huic muneri inciun x ,haud secus quam magnum aliquod uegetabilis potentiae ministerium animali potentiae committere asucscit: ut ad grande illam uentriculi concoctionem animalis potentiae beneficio suunt tractiones ad os & ab ore in uentriculum,& praeparationes per masticationem. Rursis expulsioni excrementorum albi 5e
urinae musculis abdomin .sic prosecto pari pensi praestantiori
165쪽
Duc vegetabilis potentiae.muneri, quo spiritum & calorem effectura era & partibus praestatura, uitalis potentiae ministerio exsorte animalium utitur.
Cobus praemissis,ut res clarior euadat, superest quibusdam nubis
obiectionibus,quae quodammodo ueritatem turbare tuent, sa- tranu --tisfacere. Primo,Galappellat.lib.I .de facul.natu.&lib.7.de asti latis.
para. p. p.& 6.de sani.tu. capitu. a. Vitalem facultatem natur
1em:quod fine dictum non eo lignisicato est intelligendum,qguegetatium designet: siquidem ea in partenaturalis nomine id tantum intelligimiis,quod a principio intrinseco proficiscens,sine appraehesione & appetitu sit,& sine uoluntatis imperio. . profecto acceptione plures alias potentias appellat Aristot. naturales Alum agendi modo icet natura animales sint,ut Beatus Thom. aqvertit,quia fit animae actio anima nte more so rum inferiorum,per potentiam tamen quae sei rerest in actu secundo,ut sermae existut semper in actu primo . Cuius potentiae actus, animalis est censendus,quia organo mira structura fata facto indiget. Neq; ex eo quod animesis motus sit, credendum est necessati3 aut uesuntarium fore, aut ex sensu & appetitu seri .Prim3, quia non ora salis actiones imperio uoluntatis subiiciuntur,ut sint sensus oes externi qui non possunt non operari,etiam si uoluntas renuat,positis obiecto, & potentia a uitiis expedita, it in uisi euidenter constat,quem nisi palpebrarum ad' miniculo cohibea uoluntas interdicere nequit: quo sit ut nullust inconueniens,uitalem potentiam esse animalem, & non ob id sibilitam imperio uoluntatis. Item necessum est,motum pulsis eo quod animalis si, ex sese & appetitu principium semere.Nam illae potentiae a sensi de 'letitu agitantur,p. quas ala coparatur ad res externas & distates mediante motu progressuo. At potentia dilatativa &coiris pressiua cordis,cum non respiciat extrinsecum obiectum a se deo dissitum,quod totum animal ad fissim moueri teneatur, no indiguit sensu & appetitu, praeterquam quθd motus dilatati i. nis & comeres sionis, non est totius sed partis,factusq; a potentiarnouente naturalitere cor ipsam, licet animae sentientis Abolas sit,ut de mente. Beat.Thom.adduximus. Neq; obstat Malis potentiae initium sensum esse, & subinde nullam actionem inirrita posse citra ipsim praestare,quiauidetur
Dilosophis Mutum, rem ita se habere ad operari sicut ad ego
166쪽
eum esse inimalis principium Amat a sensu, uidebatur ratiora
consenum,oes animalis operationes apraehensionis,adminiculo
per sensim fieri.Cui dicimus,certum esse,ad esse animilis id totum praerequiri,& sic ad operari, quatenus actiones prodeunt a tali potentia,ut ab agente: non tamen quod requiratur ad oes actiones naturales,quod praeeat actio senius,de appetitus, lic t ad aliquas requiratur,quas ob id uere animales appellauit. Beat. Thom.,&aliauraturales,n5 quod no fiat ab ala scticte ut reliq:, sed qδ fiat more nati v actionii, sine appraeliesione per scsu facta.Praeterquam V axioma illud, res sicut se lidet ad esse ita ad operari non caret cxceptione,siquide so a se habet ad esse c- austes in aetit,ad operari uerὁ in potetia. Neq; obstet B.Tlio. dixisse,lib.de motu cordis, ex uariis alae aprelielio aib. pilis si ii rie moueri,quo loco uidebatur asserere actione bac pythus ex
D & appetitu procedere.Cuius seletiaintelligeda est,quod hi iusinodi uarietas quae in pulsu fit ex variis apraebetionib., no sit
ιςcudu nam, neq; Hipus laqua a causa efiiciente & necessaria ac mouete potetia ad tale motu unediate,sed laqua a causa praeter nam quae nata cit,usu pulsiis mutare,& ob id nates actus ocroas cogere aberrare . Modsi uim agnosce e aliquado scripserit potetia coriis uitare,intelligedii est,no illi accidere exfensi Sappetit sed uitile potetia, id obtinere naliter ab ala ipsa ii clinante ad tale motu, uarie more saltu potentiam,quae p.r uarias apetitus&sensus apraehensiones, tu e mouentuo dilatare&coprimere cor& arterias, non quidem ex cognitione per sensu, sed naliter per sam,qua ad cu motu inclinatur psitta,quae scines ει naturaliter uarietatem usus apraehensa ,uarie quoq; & naliter moueat pulsu. incessanter, qδ nulli vegetabiliu accidere potesta Decepit etiam nonnullos ut crederent uitalem potentiam esse mixtae naturae ex uegetabili & animali) in corde apparere&nutritiuae insigne munus generandi spirituit calorem,& rur is
cor seipsum dilatare & comprimere,actio quidem altioris yotentiae quam sit uegetativa. Cui dubitationi respondebit facile, qui ex aad Cilluerit quale sit munus uitalis potentiae: non enim est spiritum & calorem generare, sed ipses ad refecti em corum quae quotidie dissipantur,per singulas partes & Dotentias, communi omnium beneficio distribuere. d sane si Vc a Lus tanus intellextilet, discederet facile ab Averrois opinione ais
laec de uitali potentia sim satis.
167쪽
quem medici pullum appellanta.
PROOEMIUM. ICTu M sandest superῖori huius oporis libro,in animo mihi esse , uniuersiam hune laborem in auos d: siccare libros , iuxta optimam docendi rationem: quoruprimum i tres tractatus divisimus, quod tria potissmum promisserit disputanda, instrumenta nimirum,usum & ncultate pulsus harmoniam constituentes.Sic etiam secundum hunc Iibrum diuidere inquatuor potissimas partes,iuxta naturam earum rerum,quas disputare nitimur,studui. D ximus quatuor tantum capitibus uniuersam hanc tractationem constare: quo rvin tria absoluimus praecedenti libro:quartum uero superest hoc secundo Lbro exequendum, quod continet motum arte riarum & coi dis,qui praecipuam constituit huius artificii pa temreum enim natura exequitur facultate praedicta,instrumentia memoratis di usi,cuius gratia motus fit. Continet haec sola
168쪽
motus consideratio, uatuor potissimas partes: prima quidem quae huius motus disterentias complectitur, cui sane nomen antiqui de/erunt,motus phisiologiam, reducentes ad hunc primum tractatum o nnes pulsus differentias & cuiusq; earu n turam. Secunda docet singulas pulsus dii serentias nosse,& ea . dem tam limplices,quam compolitas sense distinguere: quam partem philosephi di agnosticam nuncuparunt. Tertia porro complectitur ethrologicam motus pulsus partem, cui incumbit cautas omnes cuiusq; motus inuestigare. Quarta uero &ultima prognosticae artis parti reduxerui medici,idq; iuxta optimam rationem,cum hominum euentus in morbis ex pulsibus
f raesagare doceat: quibus perspectis iure optimo uidetur,abs, utissimam supereste hanc de motu pulsus tractationem.
Dd primis Pulyus generibus. cap. I.
Onstat proculdubio ex ipsa motus ratione, tria necessis, rio debere ei se prima pulsuum genera:na aut motum c5 sideramus in propria sui natura, quo tempore licet uarias habeat different as,simplicissimae quidem hae sunt,& ut tales c5sulerari postulit: aut rursus ex his, quas simplices esse dicimus, consideramus duas uel plures si in ut iunctas, quas compositas
solemus nuncupare: tertio uero dc ultimo coniicimus haru differentiarum tam simplicium, quam compositarum relationes,quas censemus esse inaequalitates aut inordinationes in ipsis pulsibus,quor ulla equidem relationes appellanius, dum pulsus alii ad alios,uel partes eorum ad alias partes reseruntur.Eκ quibus euidenter constabit, tria esse in uniuersum prima pus suum genera: primuin continens simplices omnes differentias, tales proculdubio appellantes,quae uni tantum causae ex his , quae pullii in constituunt,subiiciuntur,ut sequenti capite ex ptista: ias sum probaturus: secundum differentias omnes conapositas complectitur, quas censemus eas tantum esse,quae ex pluribus pulsuum causis simul consideratis proueniunt. Tertium porro heims continet relativas differentias, quas esse eas
constat, quae e praedictis ordine &aequal: tate dissident: complectitur quidem hoc tertium genus omnem pulsuum inaequalita ordia is perturbationem. Ex praefatis Pulsus generibuaprouenit,
169쪽
prouenit,tractatum hunc,quem primum constituimus,continere necessario tres potissimas partes, quarum prima differentias pulsuum exequitur usq; ad infimam: secunda quidem docet modum de rationem complicandi uarias pulsuum differentia ,componendiq; eas usque ad innumeram,& qua ex pullib. simplicissimis reperibit s lit: tertius Sultimus compleetitur cinne inaequalitatis genus omnesq; eius disterentias, atq; etiam ordinis perturbatione ν,iuxta innumeram uarietatem , quam id quod praeter naturam est, scimus obtinere.
Desimplicissimis pulpuum digerentiis. cap. II. VT cuiq: euidenter constet simplicium differentiarum na
tura &numerus,necessum profecto erit,ex rei ipsius primordiis initium sumere. Constat proculdubio ex philolophoῖ .phLin motu plura esse consideranda,ut eius peculiares differentias quisq; adipiscatur.Atqui cum tota pulsus ratio in motu sita sit, necessum subinde erit,motus palles & naturam diligentius rimari,si quis velit exacte pulsus differetias nosse. Prius
igitur expendendum est, motus naturam & conditionem non esse simplice,neq; ex re simplici constantem:co inponitur quippe ex pluribus,quorum aliquo deliciente motus non fit:quamobrem certum est,tot poste motus differentias suboriri, quot sunt partes,quae motum constituunt. Sunt etenim in quovis motu,& ut propriori utar exemplo,in pulsu,quinque ad integram sui confectionem & naturam neccifaria: primum praerequiritur spatium, per quod movens motu ii efficiat: secundum tempus quod in motu consumat motor: tertium si motus ex contrariis constitutus sit,ea subinde ratione prae requirit qui tem interduos motus,alioqui enim qui contrarii sunt, consistere simul nequeunt:quartum vero necessum est motorem ades se,qui principium sit occii usi totius actionis: quintum &ultimupraerequiritur etiam instrumentum, quo uniuersum motus artificium perficiatur.Cui doctrinae principium praestitit Gal. li. I. dedit fpul. c.3.q. s. s.&7. Modo ad pensum, constabit igitur pillsus quinque rebus summopere necessariis,spatio nimirum, Pquod arteria moueatur: tempore,quod in motu cosumat: quietibus,ut subsint simul motus contrarii,dilatatio uidelicet di co. T a pressio:
170쪽
presso:arteria qua pulsus fiat: tacultate insuper uital ,quae uniuersum artificium perficiat. Quibus exacte pensatis,si uerum est , at .axioma lib. de usu pul.& de util. respi. tot nimirum c . iusq; rei reperibiles esse differentias, quot illam rem suscipere componentia possibile. Atqui si quinque sunt quae pulsum coiistituunt,quinq; proiecto tantum esse prima genera simplietum pulsuum constabit,unum uni tantum parti correspondes. Ita ut simplex differentia ea iit, quae licet ut fiat ous pulsus seu
motus partes vel causas prae requirat,vni tantum carum, e directo respondet. Nam quantitati , iitcnsionis respondet magnitudo aut paruitas,tempori consumpto in act:one,qualitas motus,quae celerem aut tardum: virtutis tenori robur aut debili. tas: qualitati arteriar, durities aut mollities: quietibus crebritas
Sic profecto exspatici quod pertransit arteria, pullulat una pulsius differentia,quae talis futura est, & talis ei nuncupanda, qualis fuerit spatii pertransiti in ensura:quippe si spatium quod pertransi arteria fuerit grande, iuxta ocs spatij dimensiones,pul
sum constit . et magnu ira,si vero mediocre, moderatum in ma
gnitudine,ac si spatium fuerit minimum, paruus succrescet pulsus. Itaq; ex spatio consurgit quantitas motus, quae erit magna aut parua vel mediocris, iuxta quantitatem spatij pertransiti: ex quo prodit triplex pulsus differetia, magnus mediocris,paruus, ut Gal. docet lib. I.de diispul cap. q. Pari prorsus ratione,ex tempore quod motor consumit in motu alia pullulat differentia,quae talis est, qualis fuerit temporis mensura: quippe si motor parum temporis consumpserit in motu,pulsum efficit celerem,ji vero multum consumat,efficiet tardum: quod si tempus mediocre sit, moderatus in hac differetia consurget pulsus. Hanc sane celeritatem, urgentiam appetis lauit Hipp.6. popli. loquens de celeri di tarda respirone: inquit. n. Hic quidcin extendens, ille vero urgens. Quibus vestis veGal.placuit lib.3. de distic. resp.cV. 3. expressis tardum& velocem ipiritum. bam ei pulsus dinerentiam multi exprimunt Ppul Am citatum contentiosum,ut late inferius docebo. Itaq; constat alias tres subcsse differentias ex tempore consumpto motu, celeritatem,tarditatem & inter utrasq; mediam, ut plicuit Gal. 1.dedist .rui cap. l. . Item