장음표시 사용
151쪽
vitae aut primum principium anima est,quia constituit vivum
corpus: animata. n. dicimus viventia, inanimata vero vitam noexperiuntur: sed anima constituit vivens corpus, non.n .corpori ut corpus est,conuenit esse principium vitae, sed corpori vitala corpus est,ut de corde quod est tale corpus B. Tho. refert dicens,esse vitae in principium, quod nostro instituto condueere maxime videtur. Nam licet Argenterius contendat cor notesse vitae principium,si de primo principio Hatelligat verum tenet, est tamen aliud vitae principium secundum,cuius meminit B.Tho.p. t. l. 7s .art. I. ubi haec refert verba. inanuis aut aliqε corpus possit eis e quodam princ pium uitae, sicut cor est principium uitae in animali,tii non poteli esse primum principium uitae aliquod corpus. est ergo animae praesentia uitae caula, de absentia mortis,quod idem est ac si dicas, alam esse causam ut res si aut non sit,signum tamen uitae sunt operones: agnoscitur. n.animai,ut animal uiuere,ex sensu & motu,ut corpus auimatum ex nutritione,ut homo ex rocinatione: quare nutriri,
augcri,sentire, moueri ,rocinari non est uiuere in hoc ultimo significato ed existis plantas,animalia& hominem uiuere agno initur. Caeterum ad praedictas opersines perscieridas,non solurequiritur anima sicut olum primum principium, sed instrumenta et illis persciendis idonea, siquidem dictum est, foria a esse primum operationis principium, non in proximum, nam cor proximum existituitae principium. Sed incumbit iam iam
disserere si praedictum ministerium cordis sit proprium, mediante aliqua animae potentia quae sit ex his quas hucusque:
Sunt inter authores,qui de hac re hactenus scripserunt, qui Expendi
licet concedant,motum pulsus non esse mere natem,sed modo iursimonili faelum,& ct proferant,animam ipsam talem motum exe--co qui mediante ea potentia,quam uitalem appellant,ipsam dis stab. esse de serte & conditione ueget. ibilium potentiarum, tenaci- ara meter defendunt. inam sententiam sequutus est Averr.et .colicei. ioci Thoma, Rodericus a Veisa, refutans B. Thom .sententiam. tentia , Alij praeterea mediam efficiunt huiusmodi potentiam,inter ue quae iuvetabilem & animalem Nec desunt qui distinctam ab utram silex se edant,eo quod diales a mones ex imperio uoluntatis pro- numera deant,naturales uero ex Potentia agentis supra possunt, at ui- R talis
152쪽
talis pro usis indigentia selum. An δε- praetermisiis ultimis opinionibus, sat suisse mihi uidebicultas vi probauero eam prorsus esse falsam , quae tenet pullis- talis fit potentiam de sorte esse vegetabilium potentiarum: afferauegetati tamen in medium rones authorum huius factionis, ut constet
quantum ueritatis obtineant. Inquit. n. Averr. loco cita. Cum
facultas uegetabilis cois sit planxis &atalibus,in plantis solas reparat partes aqueas & terreas,quibus plantae abundant: in ania malibus uero,quae plantas superant spiritu aereo & igneo,duplex est uegetabilis operatio,prior simillima ijs, quae in plantis sit,ipsterior spiritum exaulium restituit ex circunstante aere,& sanguinis uapore. Nec dissimilis profecto est trahendi &expcllendi ratio: nam quod villi in Alidolum tractione operai tur,id respiratiota pulsus in aere& sanguinis uapore:& 'uanto dissolutio spirituum promptior est quam carnium,tanto frequentiores instituit cordis & arteriarum motus. Probant etiahuius sectae factores suam opinionem,eo θ cordis uirtus nihil aut parum differt a iecoris facultate: utraq; .n. trahit, conficit& distribuit alimentum,ergo utranq; esse eiusdem sortis, rota uidetur consenum Nam quid aliud est,esse vitalem facultatem, quam spiritus & calorem conscere & moderari, haec sunt per uirtutem cordis uegctativam ergo. Probant et suam positionem ex Gal. qui lib. 2.de cau. sympt.ca.2.ui talem facultatem instam appellat,sicut lib. de usu pul, quod credunt non accidere nisi uegetabilibus potentijs: praetersi quod more agentis natis, facultas cordis politis praeuiis dispolitionibus, non pol non sere,cuius sortis uegetabiles potentiae existunt, ergo oc uitalis, . cui hoc quoq; conuenire euidenter constat. Praeterea id ibat, qui ac sim uita,una sui acceptione sit prima participatio calidi in humido,& hoc fiat per uegetabilem potentiam,arbitrantur hanc iure optimo,debere uitalem censeri,& non opus esse alia a uegetabili consignare. Atq; haec sunt praecipuae rones, qui hi authores suam sententiam tuentur: Sed huius dogmatis fausitatem tribus modis probabo, Primo docens impostibile esse eam oriri a uegetabili potentia. Secundo iubans necessario araesentientis sobolem esse. Tertio uero id constabit expressissimis uerbis Beati Thomin Gal. Primam tamen partem mille rationes probaal.
153쪽
Prima, quae vegetabilem potentiam ibat non esse ea cuius munus est cor & arterias dilatare, se habet in hunc modum . . a uegetabili fiunt potentia,non fiunt alterius gratia: ob id .dictum est,uegetatiuam, potentiam in seipsam se ipsi operari . At motus cordis & arteriarum alterius gratia sunt . ergo uitalis potentia non est de uegetabilium serie. Secunda, natis potentia semper agit ad ultimum usq; con
tum,et si obiectum seu passum sit debile. At uitalis facultas etias plurimum operari possit,non imprimit oes suas uires, sed poperis & usus indigentia,plus minus ue in actum dirigitur,quas
sine uires potentiis uegetabilibus denegauerat natura. Tertia, uegetabilis potentia insita est singulis partibus ac radicata, nee aliund) transmittitur, at uitalis inore aialium potentiarum a corde influit, ut mille in locis testatus est Gal. praesertim,lib. an sang. in arte, & libris de placitis demonstratione facta de calamo in arteriam immita, quo experimento euidenter constat, per influxum operari aduersus naturam & morem vegetabilium potentiarum . Quarta. ibat et non esse facultatem vegetabilem, quia sit-bito singulis arteriis comunicatur,quam agendi rationem consequi vegetabiles potentiae non possunt, ergo longe inter Iedissident. Quinta,id quoq; euidenter ibare uidetur,quia uitalis potelia eodem tempore Oibus partibus communicatur , quod nequit uegetabilis efficere. 4od si quispiam id uegetatiui quoq;
sesse crediderit,ex commertio praestantioris formae,qua in uiuentibus fruitur,existimet rationem hane nullius esse momenti: nam secietas & adhaesitis praestantioris formae, poterit quidem inferioribus potentiis praestantiores actus praebere in moecie,caeterum praestare actus alterios potentiae silperioris, difnculter credi potest, si naturaliter loquamur,ergo. Sexta, uitalis potentia efficit proprios actus per uirtutem in corporeae qualitatis,at ii setativa per qualitates corporeas , e
so plurimum inter se dii r re est credendum. ptima etiam probat nulla lege posse uitalem potentiam esse vegetabilem,nam vegetabilis praeterquam quod a se,in sede
propter se operatur,ut dictum est, organo latum ut; tur&qua state elementali, at uitalis more sentientium potentiarum Or-
154쪽
sano utitur cum sigura sed non cum qualitate, ut uegetabilis , ergo uiuentur inter se plurimum disterre. Octava euidentius id probat, eo quod uitalis potentia sei
per adiuncta reperiatur animalibus potentiis,non quidem ue-' getabilibus, unde constat non elle de earum conditio,ne si quiadem uitalis potentia non est propria vegetabilibus. Praeter haec ota argumenta,extat expressa Gal. sententia lib. . . te praesaga. ex pui. cap.ult. , qua constat differre longe uit lem facultatem a vegetabili, ut postea refera . Qua propter his rationibus persuasus,citra ullam dubitationem cens co uitalem facultatem de lege vegetabilium minime esse , ut latius probaturus sum, locens cuius nam potentiae actus existat,quod iam
seribere aggredior. causa Cuius rei occasione nosse oportet,vim aliquam cordi 4nes gens pul se,cuius actus & obiectum longe ab aliarum potentiarum actissi cuius bus & obiectis disii dent, a qua caeterae corporis potentiae uim natura quandam uitae mutatis proficuam susceptant: quam sane facul
sit . talem medici omnes uitale in potentiam appellant. In cuius facultatis cognitione supponendum primo est,nos hie non loqui de prima uiuendi ratione, quae esse rei costituit,
sed de secunda,quae in operari sita est,quae etiam in se includit eam,p quam calor in humido conseruatur. Quo supposito,expendendum est,ut licti purus actus uniatur purae potentiae citra medium,hoc est in haereat materiae citra aliquod uinculurconseruari tamen aut operari nequit citra organum , medium
ae uinculum,quo persistat.Illud n. est quod apud oes philoG-phos uulgatum existi lini mirum in composito ex materia& sorma,prae requiri aecidentia quaedam conseruatiua ipsius formae:&ob id mediet iure optimo existimant ex iis quae in composito insunt, quaedam existere ad uitae conscruationem aliis propriora & praestantiora. Sic partium unio, praesertim thoracis, uitae plurimum conferre cognoscitur. Item respiratio& pulsus, ae de reliquis accidentibus pari pense,pro cuiusq; dignitate dc potentia: inter quae olla pullus harmoniam potistimam uiuendi
rationem obtinere,nulli esse dubium arbitror, nam cum uita
hoc significato accepta, sit prima calidi in humido participatio, euidenter constat,cor esse huius caloris & participationis eius
Maa,Principium: fontem:quia Partes nondu caloris aialis Mnescio
155쪽
flesso fruuntur,donec a corde mutuatum suscipiant: nara licet calorem obtineant clementalem,qualis mixtis debetur, notamen obtinent calorem aiali proficiuum, donec cor ipsum sestet particulis, cum hoc ut natura,ut constat indoctrina Ariu. plantis uitalem calorem praestitit,& facultatem a nutritiua facultate diuersam .Quae facultates, licet hi plantis non distinguatur locis, uidentur in re disssideremam aliud est in eis,calorem habere & facultatem,calorem uitalem ministrantem, aliud uero nutriri,nam utroq; aut altero deficiente intereunt,ut cor
stat,si aut in locis prae humidis aut nimium aridis in sint.Nam si primum,extinguitur praedictus earum calor, si secundum a cidat, deficit alimentum : cum hoc tii plantae actu numquam
calescunt,nisi ut solis aut ignis: quo profecto ut ab atalibus dissident,quae a praedicto calore uitali,actu calida existunt, quo c5stat inter praedictos calores animalis & plantarum differentia. Quod si in plantis haec reperitur caloris diuersitas, quanto perfectius ea erit reperibilis in animalibus,quae ob praedictam potentiam actu calida existunt: & ea ratione necesium fuit pecularem illi sedem constituere, a qua vitalis potentia qua plantae Icarent, licet calorem vitalem sertiantur calorem impartitur singulis partibus,ut actu calidae existant. Secundo expendere oportet,reliquas potentias in actu quo mediante vivere aiat cognoscimus dirigi ope caloris viventis, a corde tanquam a fonte quodam ipfluentis: non .n. antea natis potentia vita es actus δdit,quam vim & efficaciam ab hoc calore susceptet, non salium ulla. Ea tamen interest differentia,
quod vegetabilis susceptat a corde,ad operis sui production P,
caloris copiam niaximam & spirituum paruam, atales vero potentiae spirituum vitalem plurimam,caloris vero paruam. Quo fit,ut huius caloris defectu aut uitio, oium potentiarum actus corruere,rsine & experimento comperiamus. Sic ad actiones nates aptiores esse pueros & adolescelites, ex copia huius cal ris, quo abundant coni jcimus: iuuenes vero promptiores adesses actus, ob spirituum maiorem copiam: & tandem, quo quis hoc calore, eoq; temperatiore abundat, eo uitales actus, aut uita ipsam prastantius d gere dicimus. Itaq; nultu accides ex iis, quae formam in materia conseruant in cuius optima coluensuronestant uitales actusὶ ita a,prius uitalium actionum
156쪽
nomen rc ronem obtinere por,sicut cordis & ealoris innati escentus & harmonia. Nam eorum opera simpliciter esse neces.saria ad uitam cognoscimus, aliarum uero potentiarum aut partium non simpliciter. sed aut secundario aut ad melius perrectiusq; uiuendum. Atqui licet Arist. asserat , tamdiu uiuere animal quandiu nutritur,et huius dogmatis principium & beneficium uitalicatori acceptum refertur:& ob id uiuentia a prae dominio fuisse calida,auinorum olum decretis constat. Nam licet anima uarios pariat uitae effectus iuxta diuersitatem potetiarum,oes tamen potentiae habent unum commune ac immediatum instrumentum,citra quod operari minime possunt, sanὰ est calidum influens, quo mediante in suos actus Prum Pit quaevis potentia animae,ut quae uitam habeat in potentia secundum quod est in potentia ut a. de anima Arist. scripsit.Qs Porro uerbum significat animam actu esse corporis sermam recorpus actu per ipsam esse & uiuere, quia in quantum est se ma,non est actus ordinatus ad ulteriorem actum, sed est ultismus terminus generationis uerum actiones uitalis non babet actu. Quippe inquit. B.Tho.p. I.q.7 .art. I. Anima secundum suam essentiam est actus, de cum essentia animae non sit immediatum operationis principum, licti immediate det esse & uiuere,quia semper esset in actu secundo,ut est in primo,sit ut mediantibus potentiis in secundos actus dirigatur: quos pr8'culdubio actus reduci de potentia in actum mediante caloris uiuentis influxu scimus. Potentia itaq; , quae in corde residet & arteriis communis existit , caloris innati moderationem & attemperamentum ac
eiusdem distribuctionem P obiecto habuit, ita ut semper id intendat & circa id operetur,adeo ut sela hac ratione uitalis nomen iure optimo mereatur.Constat isi ab authoribus uariis nominibus huiusmodi facultatem,ob uaria opera, quae uita con seruandae gratia exequitur,insignitam fuisse.Hanc etenim spiritalem potentiam nominarunt multi, quatenus uires habet sinfuinem in spiritum quodammodo mutare.Pulsatilem ci appelant,quod peremni quadam motione cor & arterias exagitet. Vitalem quoque nuncupant,quia munus habet sangui ncm,calorem de ipiritum,quibus partes uiuunt, in oestransmittere.
157쪽
Liber Primus , Traist. III. 6 8
au, Morem attemperat & alimentum reficiendis spiritibus iis doneum praestat.Sic ex uitali spiritu fieri salem & ex eo aditones uitae aiali seruientes,seri quoq; est euidensatem vegetabilis potentia, siue in praecipuis membris, siue in rcliquis Oibus praest, ab eo opere quod praestat cor, operationis principium
nanciscitur,&eius beneficio vegetales abus probe perficit. Ex quo apertissime constare arbitror, reliquas ocs potentias uitae esse manifestatiuas,hanc uero selam illis praestare, ut id munusessiciant. Qua propter illae suo nomine solum, animali nimiruaut uegitabili, peculiariter fruuntur, haec uero ut,quae Oium actionum quae in uiuentibus apparent, communis causa sit,iure optimo nomen uitalis adῬta est: cis aliam quoq; causam id nomen adipiscens,quod ea sola uitae aiali alimentum & principium subministret.Cum aut alitionem olum,quae quodammodo uita participant ueluti salia,plantae & semina , quae lib. de
marasmo.cap. t.tanquam tria uiuorum generaGal.annumerat
duplicem ei se constet,membralem nimirum & sipiritalem,stfecto animalem uitam determinari spiritus tantum alitione ocrefrigeratione ob quam fortasse rationem dixit Arist. lib. de anima cap.ulti mo,tandiu uiuit animal quandiu nutritur:quippe de membrorum alitione ueri sicari non potest quae in comde & arteriis perscitur. Nam huiusmodi alitionem necessaria perpetuamq; esse, nec interimi pati, euidenter constat: sensus uero ac motus & membrorum nutritio aliquando intercipiuntur uitiantur aut cessant citra uitae dispendium . Quamobrem uitam potissimum agnoscimus ex respiratione 5e pulsu, mortε ueris ex eorum desectu, quo fit ut uitalis facultas optimo iure censenda sit,cuius praesentia& actus inter omnes animae iacui tales uita agnoscitur & pro rogatur. His praemissis,cum in corde & arteriis duplex reperiatur po Vaeriastentia,duplices actus praedicto ministerio prosicui: quae illarum porptias potissimum uitalis censenda sit, in examen reuocatur. Praeest in corde quidem in corde facultas quaedam dilatativa & comprae siua, residere quae exagitat mouetq; easdem arterias & co : prae est etiam al- probat, tera,cuius munus elisanguinem arteriosum & spiritum consi eipriticere.Atqui cum utraq; praedicto usui necessaria su&incumbat, qua ill iure optimo dubitabit quispiam, quae illarum ut potis sima in rum uitar dicto opere habeatur.Nam cum calore uiuamus,& sita- sis sit cr
158쪽
Solium author, cultas illi ministrans uitalis Pprius censenda uidebitur. praeterea uitalis potentia & calor singulis membris insunt,alioqui non uiuerent,aut sine uitali facultate uiuerent:at puliatilis potentia non nisi incorde & arteriis, ergo uis ea quae calore efficiendo uiget, uitalis aestimanda,non quae pulsum mouet.Quibus fortasse rationibus nostri temporis medici Auerro em sequuti in eius opinionem deciderunt. Ego tamein hac dubitatione censeo,arterias & cor ut dictum est,duplice obtinere facultatem,alteram quidem mere uegetabilem, cuius munus est sanguinem & spiritum conficere,praestantioris γtasse ac dignioris conditionis & esseaciae,quam plantarum v gerativa sit,quod sanὰ benescium illi accedit ex connexione occommertio praestantioris formae,cuius potentiae est. Necessum quidem erat in animalibus ignem quoq; & aerem reparari, sicut solidiores reliquarum partium substantias, quas ex solido alimento communi labore & emcatia vegetiua potentia reficit. At igneas & aereas partes reficere pecul aria huius potentiae instruinenta nec praeparare ne conficere quidem poterant: quamobrem huic potentiae vegetabili tribuit natura in corde maius artificium & maiores uires, quibus spiritum & calidum insuens reficere posset,quam in communi solidorum resectione
Praestiterat,& ob id aliqua ratione coe quia is spiritus ab ea genitus modum praestat uitae animalis singulis partibus quas reficit uitalis censenda est, sed non in uniuersum& proprie Altera uero cordis potentia,quae dilatationi & compraessioni assestitia Gai de disse. pul.lib.η cap. 2. vitalis omnino nuncupatur. Cuius sane dogmatis ueritatem multis rationibus probare studuissem,ni existimate susscere quae hue usq; scripta sunt, Sed in studioserum gratiam placet diligentius ibare,eam solam potentiam quae dilatationi&compressioni assistit, uitalem esse censendam.Nam cum ratio uitae potissime consistat in caloris motu & transmisione ad singulas partes nam uitae ratio non fiat in caloris generatione in corde ipso,sed in eius distributione per singula membra,quo natura exequitur uitae munia hinc est,eam facultatem cuius institutum est, ipsum moderari,&perpetuo distribue: Guitalem esse appellandam . Nam qua ratione interfectorem honis eum appellamus,quiense thoracem P-
Draui non eum qui ensem fabrefccit, & medico tribuimus curationis
159쪽
. ranis beneficium, probe medicamenta praestiterli, non sepu-sario, I: ii ea confecit,ita Prsus eam potentiam iure vitalem censebimus, tuae calorem & spiritum deseri, non Psecto eam quae coscit. quidem ratio mihi euidens fit argumentuin, nulla aliam vitalis nomen inprilis de iustius mereri: praeter quam quod Gal.& medici ocs csilatativam,& compressum cordis & arieriarum,vitalem facultatem coi consenui appellant. Item quia calidum inst uens non mouetur Glum a se ipse, sed a facultate hac, in cuius motu,ut dictum est, vitalium actionum ratio potissumum exillit . Praetcrea vita S mors primo & per se consistune in liuius motus actu aut desectu,non quidem eo quod non Absit alimenti copia,pro spiritibus & calore resciendo sufficiens, sed quia is motus deficit: nam in conualescentibus a morbo aut
laboribus & inedia consumptis, plus descit alimenti Nnu spirimos, qua generari ac refici possit spatio viginti aut triginta pulsationum: quo fit ut eo deficiente temporis interuallo nuper icto,ocyssime animal intereat: qtria cum calor non distribuatur, suffocabitur proculdubio,cum semper mobilis supte natura sit,& co tempore quisseat, sic facultates totius corporis praedicto benescio destitutae Ocyssime corruent. Praeter quam uod eam potentiam quae cor mouet,& medici s& B.Tho. h.de poten.ani cap. .vitalem citra controuersiam appellant, α sic motus dilatationis de compressionis,huic vitali tribuunt.Probatur et dogma hoc ex ipsa rei natura: nam sicut vita est prinis participatio calidi in humido & viuere continuatio illius participationis, ea potentia verius censenda est vitalis, cui immedi eius hoc munus incumbit,talis prosecto cst dilatativa, & con pressiua cordis & alteriariun, ergo.Quod quidem ut clarius c5uci, sciendum est,ut humidum indies deperditur, ita quoq; in- dies reparari,sed quod loco deperditi accrescit,licct humidii sit,
non tamen particeps est caloris viventis , donec cordis beneficio dilatatione,& compressione praestito,cam gratiam susceptri quod restauratur humidum. Sic.n .ci humido quod indies accrescit, praestat naturam vitalem calorem,ut humidum si ope vegetabilis potentiae,& calori viventi apto participet, ope & dilis imita dilatativae coinpraestiuae iacultatis, quam ob id vitalem proprius arbitramur. Qi md censeo decepisse eos, iiii turpi quodam
rato arbitrantur,vitalem potentiam quid mixtum ex ve tabili & animali iaculaue existere, canitate Eectu, c pere nequeat,
160쪽
i seri possit,ut ex duabus potentiis una pullulet, quae mediam. Quoriim erratum proficiscitur ex ignoratione cius doctrianae,quam nos adduximus,nimirum in corde esse duo haec opora, quorum alterum refertur ad naturalem potentiam, alterum vero ad eam quae proprius vitalis appellatur.
ιtatem Sed ad pensum rediens,institutuq; huius partis exequens ni
pote 'tia mirum cuius nam potentiarum animar,vitalis haec facultas sit asserimus esse facultatem animae sentientis, quae semper praessat te ψ'i in ei in quo est, principium & inclinationem ac motum ad caloristi m pro natiui simetriam,& moderationem: nam sicut dum formae vicesserit,ea praestat beneficia suo composito,quibus tutius conse
uari possit & melius se habeat & ob id iure optimo dicitur, sormam seu naturam esse principium & cautan motus & quietis eius in quo est pari ratione dum vicem potentiae agit, id bene scium cordi praestat, tanquam membro cui vitae cura incubit et quo semper id munus exequitur mediante potentia,siquide opera, quae ut anima praestat, citra organum & potentiam praestare nequit,nedum,cum vices potentiae gerit. Sic profecto omnibus vitae constantibus,ex forma ut anima est,prouenit insta quaedacaloris amicitia,tanquam eius rei quae potissime constituit arae, de corporis vinculum. Ed sicut grauibus &leuibus ex forma prodii ut ex natura, principium 3c insita quaedam inclinatio proprii loci,quia in eo melius conseruantur: ita piose, id viventibus mnibus ab anima vi in composito est,prodit insitus quidam a petitus caloris conseruationis eiusdem,quod animantibus datum sit,calore vigere & gaudere tanquam in propria natura. Quamobrem credendum est,ab eadem forma, ut in composito e quae ipsum animal constituit in esse animali, proficisci potentiam aliquam cuius ministerium sit calorem hunc tantopere animantibus necessanam & expetitu tuc augere & miro 'umdam artificio quominus pereat praecavere,quoa sane exequatur peremni motu,more formarum inferioriun existens semper in sectu secundo,ut illae sunt perpetuo in actu primo,& hoc est esse motum natem .inam porro facultatem, necessum erat variis motibus moueri,quia si caloris gratia erat instituta,& calor mille varietatibus quotidie immutatur,oponebat quidem psis, quom ad pensim illius moueri,pro indigentia de usi caloris adaucti aut diminuti,vel quouis alio modo subuersi .Q-d si ita est,iani cosenum proculdubio videtur huiusmodi motum non posse siecti pote