장음표시 사용
171쪽
ltem quia huiusmodi motus ex motu sursum & deorsum cO creberistitutus est,ob id iure expostulat quietibus intermediis gaude- orariste: ex quibus necessario tertia inllargit pulsus differentia: nam au tarteria paru in quietibus immoratur, & efficit pulsum crebrum ut diu in eisdem detinetur,& efficit pulsum rarum, uel Mediocriter quiescit, &ipsum efficit mediocrem inter crc bruti rarum . Itaq; ex quietum da iserentia & natura idit pulsus
creber aut rarus aut inter utrumq; mediocris . Cuius meminis
Gai lib. i.dediiser.pul.cap 7. Sic proculdubio ex motore, quem facultatem uitalem cen- Veh seri vis esse,prodeunt aliae tres differentiae, iuxta uirium ipsuis mens, Scultatis robur aut iacturam: quippe robusta & ualida facul- debilis. tas pulsum efficit uehementem languida uero & deiecta debile, . sicut mediocris moderatum inter uehementem & debile. Itaq; ex facultate iuxta eius tenorem prodit pulsus debilis, uehemes aut mediocris,ut docet Gal. I.de diff.pul.c.6.
Postremo ex arteria,quae unicum est & potissimu huius arti Durus , scii instrumentum, suboriuntur aliae tres pulsuum differentiae, et mollisi ipsius arteriae conditione: nam aut dura,densa, solida uel ten ira est,&eo tempore efficit pulsum durum, uel mollis existit stacida&laxa,& progignit pulsum inollem: uel media constat natura inter duritie & mollitiem,& parit in eade dimensione pulsum mediocrem. Conitat igitur ex arteria id ire pulsum dura aut mollem,uel in hac dimensione moderatum,ut docuit G l.
Apparet igitur licet quiq; sirit genera sm p. diisiuxta quinq;
uae pulsum coponunt quindecim necessario succrescere pul- rus
uum simpl. disterentias: quia ununquodq; ex cola ponentibus plicium moderatum in sui natura esse poterit,uel immoderatum, iuxta dissserea- excessum uel defectum a debita & conditione. Quo sit tiarum ut subsint quinq; correspondentes quinq; componentibus ino pulμ . . deratis: aliae quinq; eisdem componentibus immoderatis :n ex cessu respondentibus, dc totidem respondentes ora lictis copo nentibus immoderatis ob desectum. Quare constat pulsum quatenus ad simplices differentias attinet, praedicto numero coib. neri,ut sequens tabela indicabiti
172쪽
- Celerem. A tepore co', essicit Pessu Moderatu
differen υ χ-Etessicit Pultu Moderatum. hi, γ ς Rarum. tia sumitur vel,
virtutis te emeit Pulsu ri Mediocrem nore. I Debilem . :- .. Arbitrabitur sottasse quispum,nullii posse esse pulsum sim siquidem in uno eodemq; ictu cohaerent,&coniungutur oes pulsuum differentiae,quas simplices esse dicimus:quippe si uno ictui uel accessui arteriae ad digitum prerequiruntur oes partes motum constituentes. siquidem adest facultas motum exequens,& arteriae quibus fit motus, locus ut & tempus quod motor conterit in motu) necessario in eodem reperiuntur simul iunctae oes differentiae,quae a pr dictis partibus otiutur,ac ex consequenti nullus erit pulsessiimplex. Cuius dubitatibnis gratia expendendum est,t mge aliud esse smplicem dicere aliquam differentiam,aut simplicem pulsum: Nam differentia si plex in pulsu dicit effectum unius causarum eius: putisus uero dicit a gregatum ex olbus differentiis, quae suboriri possunt ex causis,quae necessariae sunt admotum seu pulsum colit tuendum . .propter in rigore sicut nulla ex differentiis pulsum constituentibus,in se coposita est,aut rectius loquar, complicata, sed simplici constans natura excepta magnitudiane , quae certum quendam ex dimensionibus spatij , a quo ipsa oritur, admittit compositionis modum , quae licet admittat, non ob id ableganda est a consertio simplicium , quia non ustat ex deserentus diuersae species di conditionis , sed ab
173쪽
ab is tantum prodest, quae constituere spatium possunt ira prorsus nullus erit pulses sio plex: illud quidem, quia differentia dicit rem simplicissimam:hoc uero,aggregatum ex plurimis
differetiis,iuxta nutrierum earum reru, quae ad motum sunt nς cest ariae.Itaq; statuendum esse arbitror, eas tantum iure optimo dicendas sore simplices differentias, quarum quaelibet uni causarum pulsus correspondet,& ab ea Ala suboritur Quia sicut causa β qua prodit puta facultas,instrumentum,tempus &reliqua simplicissima est,ita differentia ab una quaq; prodies,
nullam admittere compositioncm potest , sed in altero extremorum constitui debet,uel in mediocritate. Nimirum ceseritas pulsus, tarditas aut inter utramq; mediocritas nullam admittiit compositionem, sed selum in se admittunt magis aut minus,quibus constituuntur praedicta extrema, quod de resi quis diu rentiis idem dicere possumus extrema quidem constituuntur,cum in uno pulsis adest magnitudo,ceseritas,crςbritas, uehementia& mollities et Alterum extremum est, cum in pulsa aliquo adest paruitas,tarditas, raritas,debilitas,& durities. Medium aut inter haec duo extrema in pulsu constituitur,ex moderatione utriusq; extremi iuxta singulas differentias,ita ut in uno puliis appareat mediocritas inter magnitudinem di paruitatem,inter celeritatem & tarditatem, inter crebritatem & raritatem,inter uehementiam & debilitatem , & inter duritiem de& mollitiem,ut in praecedente sthemate clarius depinximus.
Itaq; simplices differentiae cotrarietatem quidem habent quae cum in eodem subiecto simul existere nequeat,nullus subinde pulsus fieri potest magnus & paruus simul,us celer &tardus, sed hoc tantum aut illud compositionem uero nutum admittunt,quia partes potius sunt quies pulsus compunitur.Verum
pulsus ut motus est,aggregatum eorum , quae ad motum sunt necessaria, uidebatur simplicitatem non posse admittere sicut neq; motus,quia ex uariis constat. Verum squis rem dilisentius consideret, reperiet proculdubio pulsum licet ex uarii, coponatur rem simplicem,certo quodam modo usui medico sumopere necessario,vere posse dici. Nam ii certum eli pulsum compositum aliquando reperiri,citra dubitationem,& simplex cuius respectu dicitur compositus reperibilis erit, quod hac uia coniectare oportebiti nimirum si concursus & coherentia
174쪽
omnium disterentiarum in uno eodemq; pullas ictu alienim
praeductorum extremorum constituit, citra commercium alicuius differentiae alterius extremi., eum proculdubio simplicem' pulsuum iudicauimus:tat s autem erit,si magnus,celer, creber, uehemens,& mollis in uno ictu simul appareat: aut ijs contrarias uel in olbus dimensionibus moderatas si nul habeat differentias, Ad cuius profectd differentiam is pulsus compositus censeri debet, qui harum differentiarum,eas quae sunt in excecsit,cu.n aliis quae sunt indefectu aut mediocritate si nul ad inixtas in uno ictu habet. Ex qud euidenter constat,quod licet priamo accessu nullus pullus uideatur simplex praesertim si rei naturam consideres cum hoc tamen eum censemus simplicet nesse,qui lices ex uariis constet, conditione in ta unitate extremi, simplex & uni formis extitit,eo quod non constet ex differentiis diuersorum extremorum, aut diuersiae conditionis.S:c enim
magnum de paruum ea ratione simplicem quoq; dicimus, qd
non conitet ex partibus diuersae naturae. Itaq; cum pulsum qui constat unitate extremi,licet compositus lit natura , simplicem in conditione & unitate extremi appella inus:qui uero ex differentiis diuersorum extremorum constituitur, natura de condi tione compossitus censendus est,aut ut rectius loquar cocii plicatus ut cap. 9.latius sum demonstraturus,atq; haec de simplicibus differentiis sit satis. Sed dubitauit forsan aliquis de merito, sint ne possibiles a- Dubium liae differentiae simplices,quam quindecim numeratae. Ratio dubitationis prodire proculdubio potest,ex eo quod arteria ipsi
alias quoq; obtinere potest conditiones , quibus iure optimo ad alias differentias mutare teneatur . Nec desunt etiam inter antiquos&nostri temporis medicos,qui alias quoq; addiderint, Quemadmodum uariis in locis. Gal.disputare scimus. Verum siquis eas oes diligenti aio expendat,reperiet proculdubio,quasdam esse inutiles: alias quidem lices utiles forent, incompraehensibiles existunt,item plures ex eis licet utiles sint,& cona prehendi possint,facile ad praedictas simplices reducere poteris. Inutiles quidem multi ex antiquioribus adduxerunt, asserentes inter pulsus simplices annumerandos esse pulsum calidum&frigidum:cum re uera,si pulsus sub ratione motus considerandus
est,a nihilo magis distidet,quam a caliditate aut frigiditate.Verum
175쪽
iam si quis dixerit,has qualitates ad arterias haud secus pertiis nere, quam duritias & mollities,expendat, iguatem & calidiis ratem non esse reducendas ad pulsuum dijerentias, sed ad modum caloris,curus gratia pulsus harmonia constituitur. Praeterquam quod durities aut mollities non percipiuntur nisi ex arteriae motu,&ob id pulsus est propria differentia rat caliditatd aut frigiditatem citra ullum motum percipies,& ob id ab legatidae sunt a pullulam disterenti js,vtGal. aduertit q. dedigno pul. c. i.& Neq; obstet Gal. ipsum dixisse I .ad Glau.c.de tertiana ex qui. pulsum aliquem esse calidum. Nam vel demenda est particula illa tamquam spuria,vel modo dicto sub audienda. Itaq- non magis appellabis pulsum calidum aut trigidum, quam alisbum & nigrum,si rectό pulsus nam consideres Alij vero ex antiquioribus & nos ei temporis medici non pauci,arbitrati sunt,
inter simplices pulses,annumerandos esse plenum & vacuum: quippe eam asserunt differentiam ipsi cisci ex cauitate arteriae , quam referunt aliquando esse plenam & aliquando vacuam . Quae porro dii ferentiae utiles essent ut quae allectionem quandam arteriarum, eamq; non parui momenti monstrare natae
sunt si cognoscibiles extitissent. Quippe cognoscere plenitudinem aut v uitatem arteriae, impos ubile est,ut tractatu sequenti de dignoscendis pulsibus latius sum ibaturus. Crassum item& tenuem pulsum,alii denumero simplicium esse censent, que sane nosse impossibile est,& ob id cum Medicus sit artifex sensualis,eum a consertio simplicium pulsuum ab legandum ccnsemus: Sicut pulsum grauemn levem, ut loco nuper citato latius monstrabo. Et Gal. lib. et & 3.de diis pulsu. aduersus antiquos disiputat fusissimὰ probans in dignotione,ru significato horum pulsuum plurimum ab errare. Rursus alii censuerunt inter pulsus simplices recensendos esse pulsum lonsum, latum, Plandum,& ijs contrarios,angustum breuem & humile: quos
sane arbitramur pulsum magnum & paruum constituere:& ob id non opus esse eos tanquam simplices existimare licet re vora sint sed clarioris doctrinae gratia eos ad magnum di paruupulsum referre. Praeter quas sanὰ quindecim differentias reperies particulares alias non paucas , quas orone prosecto exprimere non valebis,nisi experiundo excessum & dcfectum cognoueris. Sic etenim ex quantitate distationis magnus,moderaturi
176쪽
& paruus succrescit,& etiam maior & maximus,minor Aenimus. Ita & in celeritate celerior & celerrimus, tardior & raris
dissimus , & pari r ne de singulis generibus. Maior itaq; ma
gnus & maximus, transgredimitur magnitudine moderatum, re ultra eum existunt,minor verd paruus & minimus moderatu subsequuntur& citra eum existunt,quod etiam de relis iis pari ratione est intelligendum:du modo scias quod eos pullus quos in gradu comparativo proferunt uetusti medici,propriores ciunt moderatis,quam eos,quos positivo gradu exprimunt Ggurata utentes loquutione,beterosi , stilicet. Sic& Gal. ubiq; maiorem pullum nuncupat,qui moderatum excedit,sed tamendum infra magnum sit: & sic de reliquis qui excessu fiunt.Minorem uero ustirpant pro eo , qui moderato sit insertor , sed paruus non dum est: silc tardiorem, rariorem , languidiorem, duriorem,pro iis,qui infra moderato, sunt,non tamen tardigrari, languidi,duri nominari merentur . Quam sane doctrinam in lectioneGal summopere obseruare opportebit,ni incausaruas signatione in mille errata incidere uelimus: uocatur .ii. apud antiquos,pulsus qui in superlativo gradu efferuntur extremitates,a quibus in praesagationibus non parui momenti beneficia ellicimus.Quibus exacte cognitis cuiq; licebit firmiter asserere, non esse plures neq. pauciores dii serentias simplices,qua quindecim a nobis signatas. De modo quo praedicta differentia ab his causis ab oriuntur.
Ls T quidem huius artificii in producendis iis differentiis
adeo mirabilis harmonia,& ordinatus concentus, ut la ion satis possit , breuiori tamen quam potuero methodo id exponere aggrediar. Facultas igitur sui muneris gnara ab v sa,quem naturaliter appraehendit excitata& lacessita, instrumeta sibi commissa mouet,tali profecto robore, quali ipsa fuerit praedita:quippe si robusta fuerit,uehementer mouetur,si languida debiliterinam differentia haec non comparatur neq; immu tatur,nisi iuxta facultatis tenorem , quantumuis caeterae causistam mutentur.Haec autem facultas arterias mouet, quae sese tales iactui repraesentat,qualis earum fuerit conditio hixta secundas
177쪽
qualitates,duritiem nimirum ut mollitiem. Quae sanc arteriae praestitum δι substractum spacium mouente facultate :percurrunt,tantum quidem quantum expostulat usus, cuius gratia dc occasione facultas incessabili motu arterias agitat,& rursus 'uῶtum ualet eadem facultas arterias ipsas distendere. Qua sane facultate praedictis instrumentis & per memoratum spatium,motus efficitur eius conditionis qualem neces sitas expostulat: Caius etiam indigentiae respondent quietes,quae partes etiam putsis necessariae sunt.Sie profecto, si usus uigeat citids mouetur fictillas,sin aliter lentius: de eadem mensura fabrefacit quietes erebras aut raras. Quibus sic intellectis,constat euidenter mognitudinem aut paruitatem aes'imandas esse penes spaciumlpertransitum: facultatis statum,penhrobur ictus seu percussionii
arteriae ad digitos: celeritatem,iuxta collationem temporis ad spatium: crebritatem aut raritatem distingues ex mora,qua sub fident inquietibus arteriae dc ficultas, arterias uero uenaueria ultra citraq; natura existere, ex duro aut molliori tactu in pulsibus percepto. inae omnia si exacte expenderis,non selum uenaueris,ut philis sophus harum differentiarum naturam de conditionem,uerum simul, ut diligens medicus cuiusq; caulas disces,ut tibi sit bsit uia ad praesagandum,de rectum de morborου, corporisde naturae statu iudicium eliciendum .Qui enim cuiusq; disterentiae causam sciuerisiiuxta differentiae uarietatem de uariEtatis modum causae quoq; statum de conditionem uehabitus: Sic ex uehementia,virtutis robur,ex debilitate,impotentiam iauersus morbificam causam non Lilaetura coniiciet:iti magnus pulsus ad maius spatium pertranseundunti lacessit. im uirtuteitiscimus:idem etiam exceleri de crebro pulsu : Sicut ex duta aut inolli arteria corporis statum adipiscimur: Nam stacida mollities,praehunii das solidas eorporis partes esse aut uacuas procul dubio ostendi ,dura ver3,uel aridas uel inmis humore tensas .
Quae quidem notitia iacile ostendit, quanti momenii sit pulsus dinerentias per causas hosse,siquidem batum ferum, quὰ in i te difficiles sent,notitia,non est silum propter ipse ii, sci tim uniuersa ad praesagatronem sc curatione ordinantur. inapropter oportuit haec dixisse , ut numerum disserentiarum diminiam quisq; diligentius e pendat.
178쪽
De inagnis O paruis pulphur. cap.riII.
T quisv exacte nosse cuiusq; d:fieremiae simplicis u m& iraturam. positi, cuiuslibet etiam seorsum meminisse eri. ' i' fre prae Uuin ymalu' sumpto a disicnsionis quantit te, mensura prose Ao diuinitio magnitudinis & p ruis hi V. Magiuiuatilem igitur in pubibin dupliciter esse conii te. xaeuam,cst arbitrandum: uno imodo facta collatione ad cor ascii ad magi situdinem arteriae quae mouetur ratim vero ad spatiui quod pertransit ipsa arteria,sive magna siue parua sit: quod cxile pay uitate sub audiendum est . Sic caenim coniectare .por ret ad verum iudicium cliciendum, eum, este pulsum magnu m. ut par qu,qui iuxta arteriae naturam, parum aut plurimum exspadio sibi praestito pertransit. Naici siquis magnitudinem pulius rimari vclit ex magnitudine arteriae , constabit Rculdubi, pulsus in diuersis coiporis partibus non esse aquati magi Pudiit e praedit' . Nam co iuncto si is catu arieria parua pulsus ςimici ci magnos N il agna paluos : sin aliter i 3 pueris nullus coiς; pulsu magnus, verum quia Gai S. xvii qui uiuorcs tatu unx mctiuntur pulsu magnitudinc in aut pari narem, penes spatiurer trans talpa, facta collatione ad corpiis,quod per ipsum mo-. Petur, ob id arteria quantumuis paruissima, nacta erit maximupulsum cssicere, si plurimum spatij ipsi iusta sui naturam praestiti, per transerit, & magna paruum cssiciet, si paruum spatiupercurrat Qua in re expenden um est, ijngulis arteriis cuius yis corporis,aut cuiuscunq; corporis particulae, prastitisse naxuram cer; una quoddam spatium , quod arteria percurrere tonetur: animali existciue sm nam Quod ii id vis ad aucto excedebat,uel ob usu in diminutum non attingat, hos lane pulsus , magnos aut paruos appcllabis,in quacunq; parte arteriam c5 stituas, Itaq; ut seminatim dica,si arteria non pertransierit spatiis moderatii, a natura illi constituto,pulsus erunt moderati ii ter magia: tudine p rvitate: veru si id excelserit,magni existet, sicut du ab eo dc secerint,parui: siue magna siue parua,seu mediocris fuerit arturia. Ex qua etenim doctrina euid .nter costat, magnitudinem niti tru S paruitate aut inter has pulsum modetratum, iton estis omnibus rari: comunes ta aequales, luco ad Modum
179쪽
inodum in reliquis quatuor generibus simplicium pulsuum reperibilis est: nam cum arteria non pertranseat idem spatium in singulis corporis particulis, sequitur subinde, neq; medium pulsum neq; magnitudinem aut paruitatem posse esse omnibus partibus aequales,quia spatium quod oes pertranseunt, non est aequale. Celeritas tamen & tarditas, ut mens G. . est,aut: mediocritas,raritas,mollities aut vehementia in omnibus partibus aequales apparentiat magnitudo non sic, sed talem efficiet moderatum,quale fuerit spatium pertransitum,de cum id necessario varium existat,iuxta varietatem arteriarum, sequitur, lubῖndo pulsus moderatos inter magnitudinem de paruitatem , debere
Disterendum quoq; hac in parte est, quibus nam partibus De part
constent magnitudo de paruitasmam licet inter disterentias plices connumerςntur,cum hoc tamen variis constant disserengni , t ijs,iuxta diuersitalcm partium,per quas arteria mouetur.Quippo Mipe spatium ex variis constare scimus inam vel est longum, latu, de Plandum,vel constat ex aliqua ex praediistis dimensionibus, alijs contrario modo se habentibus Quod si ex omnibus simul constet, pulsum iure optimo appellamus magnum seu turgidu: quo fit ut tin a magnitudine distet, quantum aliqua ex praedictis dimensionibus defecerit. Sic proculdubio paruum pulsum constituent arteriae, quae per transeunt spatium angustum,breus N huivile,quem pulsum paruum seu gracilem nucupamus. Quas etenim extremitates siquis consideret, reperiet nouem pulsus magni & parui differentias: nimirum longum,brevem, moderatum,latum,angustum,na oderatu, altum,numilen ,m deratum. Quas sane uarijs modis complicare poteris,&numero vigmti septem cssicere,ut Gal.docet lib. i.de dis s.pul.cap. q. quas complicat hac via: nimirum cum tredi sint spatij dimensiones,si unam ter acceperimus,quae numquam mutetur a exempli causa,longitudinem de cum aliis duabus coniunxerjs, dummodo ex ijs altera trifariam mutetur,altera ver d& si mutetur,quatenus ad primam,quae eadem semper est,nihilominus immota
manet quo ad postrςmam,quae semper mutatur. Quo si ut no. uem prodeant differentiae,ae si id ter seceri, mutata per secundam di tertiam dimensionem spatii dissesentia, viginti septem pullulabunt hac forma prodeuntes. I. Longus.
180쪽
Moderatus.s Longus a Moderatus. 6 Longus. Moderatus.
Angustus. 8 Longus. Angustus. o Longus. Angustus.1o Moderatus.
Latus. ii Moderatus. Latus.11 Moderatus. Latus.13 Moderatus.
Moderatus.1 Moderatus. Moderatus.11 Moderatus. Moderatus.16 Moderatus.
Angustus.1r Moderatus. Angustus.18 Moderatus. Angustus. ro Breuis.ctus.
zo Breuis. Laturiai Breuis. Latus. et a Breuis. Moderatus.
α a Breuis. Moderatus. Breuis. Moderatus. as Breuis. Angustus. 26 Breuis. Angustus.
Altus. Moderatus. Humilis. Gracilis . 'Gracilis Altus. Moderatus. Humilis. Gracilis. Gracilis . Altus. Moderatus. Humilis. TurgiduS.