장음표시 사용
181쪽
Cum hoe tamen has disserentias,magnitudinem nimirum S Dubia. Drustatem simplices iudicamus,quia non constant ex differen-μlati s diueris spociei sed ab iis tantum prodeunt, quas spaciuineonstituere potest . . do sit re Vltimo vero in hoc effite disserendum est, nequid ad ma- peribilis
pnitudinis notitiam deesse videatur,an magnitudo sola,in pul citra tibus reperibilis sit, quippe constat ex Gal. eam uitiarentiam,sius fluiquam primo cons uitur natura,vt usui adaucto satisfaciat.ma extremignitudinem esse,secundam celeritatem,tertiam vero crebritate, dissere α cumad pristinum si itum reddit,primum acquirit raritaten , tias. secundo tarditatem,& vltimo paruitatem. Vnde constat magnitudinem aut paruitatem , citra mutationem aliarum reperiri. d Gal. exlsesso docuerat lib. I.de cau.pul.cap. I.& q. lib. I.de praesag. expul.cap. i.& lib. I,cap.2. Barbari tamen medici contrariam conantur tueri sententiam,arbitrantes,pulsum magnum nunquam dari,quin etiam celeritas vel erebritas ipsi a cedat, neq; paruum citra complexu tarditatis & raritatis.Quorum olum sententias siquis legat,reperiet quosdam id proferre
tenentes, necessario magnitudini accedere celeritatem & crebritatem, caeterum occulte. os sane quiuis facile conuincet,
si interrogauerit, quomodo iudicet pulsus sore celeres & cr bros, si tactu id percipere non possunt, cum occulti existant riudicat enim medicusxxijs, quae sensibus sese offerunt, reliqua uero ac si non essent,arbitratur. Alios et reperies imprudentius asserent , has differentias necess rio siccrescere aequὰ manifestas,ac magnitudo fuerit.Fulciuntur suam opinione virtuso; iactionis authores,in Gal.ex Psesso doceat calidiores natura nomines,pulsus habere magnos, celerre crebros simul, ut ideauthor resert secudothegni dices,cor calidii pulsus edere magnos celeres & frequetes: ex quo sic formant ronem, si igitur in nati dispositione,corde vel corpore existetibus calidus, pulsus necessario fiunt magni, celeres & frenuentes, simul eodem pros cto modo, reatus sent corde vel corpore cxistentibus praeter naturam,neq; in statu praeter naturam calido,pulsus magnus Alus reperitur,nulli dubium est,quin nunquam sit reperibilis.Secundo probant alias disserentias posse acquiri ante magnitudi- nem nam si alicui arteria existente in quiete, crescat subito calor,necessii est,ut ei latus ci t natura, Paruna inquiete ipsam
182쪽
immoras, sed hoc constituit crebritatem, igitur Aiquando ipsim primo acquirit natura,quam magnitudinem. QP sanὸ rationes non sunt tanti momenti,quod nostram ueritatem turbare possint: nam asserere ut Gal. corpora & cor calidum habeo re pulsus magnos,celeres & frequentes simu n yn subinde tollit ordinem acquirendi huiusmodi differentias:quia si in praedictis oes reperiuntur simul , ob id est, quod eator ita existit ad auetus,ut oes simul expostulet: in quibus aut non ita excedit iadem calor,sive secundum naturam, siue praeter naturam sit,magnitudo Alausui sat est.Quinimo placet in eos retorquere argumentum hae forma: si usui nimis adaucto, oes tres differentiae acquiruntur , & pulsus agit pro ratione indigentiae necessu in subinde erit, usui nimis adaucto eas differentias tantum prae stare,quas eidem afficere natav esse exit fimat,quo fit, ut iuxta
ratione usus liquando unam, quae illi sufficiat, non numquam duas aut tres adipiscatur natura. Ad secundum argumentum respondendum arbitror,uerum esse aliquando a crebritate naturam incipere,coactam tame nam ord. ne proprio dc naturali semper ab eo quod facilius est,insurgit. Sic enim nostru dogma uerum superest,natura regulariter operante ut Cal. intelligit lib. I. de causis pulsum cap.4 & lib. s.de praesag ex pui. c. . De celeri O tardo pultu. cap. .
DIssinire qui eeleritatem aggreditur, dissicile subit opus:
nam cum celeritas motus species non sit, sed qualitas,propriis differentiis dimni re non poterit: & ob id multi philos phorum nostri temporis arbitrantur, celeritatem & tarditate non esse motus essentiales differentias: quod sane antea dixerat Arist lib. s.physi ca. . eo quod motibus omnibus,etiam diuersarum specierum conueniant, nempe lationi,alterationi& augmentationi,quod erat impossibile,si alicuius motus ellet essentiales differentiae.Qua propter nos arbitramur esse potius motus cuiusuis species qualitates,quam essentiales differentias. Verum ut clarius naturam celeritatis assequamur,expedisse oportet,celeritatem duobus modis posse cognosci, uno ratione, uel ut philosephi exquirunt, cuius naturam uenantur per causas:
altero quidem semii,citra ullum rationis discursum, sed tantu
183쪽
Liber Secundus, . Traist. l. st
erus conditione ac modo inspectis,Caeterum fuere inter med cos,qui pervicaci animo tenuedint,virumq; munus eodem moedo fieri posse,existimantes ut intellectus celeritatem indagatur, ita eius na ri sensibus esse perceptibilem . In quos Rculdubio acriter inuehitur Gai .lib. . de dis . pul. e secundo de digia. pul. Quamobreto hac in parte ab eorum reprehensione super le-deo,docens duplicem esse de celeritatis natura tractatione: alteram qui dena,quae ipsitus condato: rem dc essentiam cxquirit, ratione Sc intellectu philosophis indagadam: alteram vero,cuius nam sensu uena mur,hanc etenim lib. r. huius lib. scribetnus,in quo de dignoscendis pullibus strino habetur: illam vero hac in parte, qaae talarum docet veram celeritatis conditionem, dc seriem a
Celeritatis nam, ut philosephus,) optime metitus est Arist.
6.phic c. a. necnon de aliis partibus,dicens tempus esse mensura motus,de quantum motus tisi tempus,& tandem tempus termi
nat motum,dc rursus motus terminat tempus: Ita ut eum mo
tum censuerit celerem esse,qui maiorem in aequali, aeqiralem in minori,& maiorem insuperan minori tempore magnitudinem spati; pertransit. Itach tota celeritatis natura subinde costabit. ex collatione temporis ad spatium pertransitum de ob id eum motum celerem appellabis qui parum temporis in longiori spatio consumit,eumq; lculdubio tardum, qui plurimum temporis in minori spatio conterit. Qiram sanc celeritatis aut tardita tis ronem intellectu aut discursu metimur,conferentes tempus ad spacium,ut philosephi optime faciunt. Praeterco hac in parte consul Q,breuitati indulgens,triplicem esse Pporti mena teporis ad spatium,maiorem nimirum,aequalem aut minorem,ὰ quarum considero ne prodit pulsus celer, si maior fuerit proportio spatij ad spatium , Q temporis ad tempus. Vt si motor. o.stadia . consecerit horis, celerius pculdubio mouebitur eo,qui duabus horis decem per transierit stadia . Tardus vero suborietur motus,cum maior est proportio ten poris ad tempus, quam spatii ad spatium: vi coni at,siquis dccem stad: a q. horis conficiat, tardius qui dein mouebitur, eo. qui una bora quinq: pertransit. Quod si aequalis su lport o temporis ad te pus,acipatii ad spatium,medios inter celeritatem di tarditate
aboriri pulsus certum est. Sed obscura haec sunt ac dissicilia ,
184쪽
ita breui temporis momento adeo exquisite cossem nox possint,vi rectum iuditium elicere de maiori vel minori celeritate valeamus. Med cos vero decet aliter nam celeritatis indagare nimirum ex impetu ipsius arteriae: quippe nos ut artifices sensuales conlideramus motus conditionem,ccleritatem nimirum aut tarditate iin,in actu ipsius motus,quo tempore sensus notitiam ob arteria mouente se ipsam,elicere conatur. Non ut philosophi intellectu & ratione quippe nos motus impetum celeritate ni .appPllamus,remissionem vero ab impetu,tarditate: praetcrquam non omne spatium, quod arteria pertransit sensia cognoscitur,vltima. n.contractionis pars & dilatationis prima, oino tactu non percipiuntur : quo fit ut collatio temporis ad spatium,cum id Oino non scipiatur, optime fieri non postit. Cuius nam qui exactius,ut medicus, tenere studuerit, legat c
put de celeritate dignoscenda lib. sequenti. De crebro ct raro pudu. cap. VI. Rebritatem & raritatem differentias esse in pulsibus,pr
manantes ex quietibus,quas ex motus contrarietate fieri
necessum est lculdubio existimamus,est sane uniuersa pullus ratio in motu dilatationis & compressionis sita : verum quia huiusmodi contrarietatem citra mediam quietem nisi motus
vehementissimus sit seri est impossibile , subinde sequitur ,
ex quietibus aliam pulsat accrescere disterentiam , in qua sitam esse crebritatem aut raritatem scimus. Cuius natura stat in eo, quod arteria palum inquietibus immoretur: raritatis quidem in eo, quod arteria plurimum in eisdem quietibus detineatur. Atqui cum huiusmodi quietes duplices sint, sequitur proculdubio, duplicem fore crebritatis aut raritatis disterentiam , alteram nimirum in quiete externa, in qua si parum immor tur arteria,efficit pulsum externa quiete crebrunsi,si uero plurimum,efficit in eadem quiete rarum, altera uero in quiete interna,in qua si arteria parum quiescat, effisiet crebrum inquiete iliterna, ii uero pluri reum, rarum in eadem quiete. Quae si ne uarietatis differentiae inquietibus me semper coegerunt existimare, quietes in pulsibus partes esse admodum principales.
Sed ingratiam huius diisetctiae pulsu ,duoexpendisse opor-.
185쪽
tet,primum an pulsus deuenire possit ad tantam crebritatem, quod utraq; aut altera quiete priuetur. Quam sane dubitati nem insinuauerat Gat.bb. I de digito c. puI.c. 8. quod Vallevius
etiam in controuersiam duxit mam uidetur omnino este impossibile aliqua quiete pulsena priuari,cum philosephis omnibus
in confesso sit, motus contrarios sine quiete media , fieri non posse: Vallesius tamen probat,id ei se possibile, sed ipse uiderit, ita licet existimet exemplo quoddam adducto,id facile posse bari, me quidem non cogit ratio illa,ut censeam motus contra' ios in pulsibus fieri sine quiete media . Sic format rationem, si lapillus ascendens sursum,offendat turrim lcidentem,lianc secum ferre lapillum deorsum, tanto impetu & efficacia certum est, ut sine ulla quiete ipsum descendere cogat,alioqui existima dum censet paruum illum lapillum dum in quiete est,posse tur. rim remorari, quod uidetur impossibile: cum hoc tamen ego salua tanti, uiri pace arbitror, non esse necessarium , lapillum
remorari,turrim in quiete,cum certum sit,scrationi cosonum , antequam turris ipsum attingat.quiescere impetu aeris coramoti a turri, quo proculdubio impetum lapilli ascendentis compescet,adeo,ut quo magis appropinquauerit turris, eo tardius moueatur lapis,ita ut quiescat,& antequam turris descendaticipsum attingat,motum incipiat contrarium,citra id quod turris possit huiusmodi motum quiete media priuare. Ad pulsum
igitur accedendo , arbitror, ut cunq; pulsus celeri & uiolento motu agitetur,quietes subinde necessario intercidere, caeterum
tam breues quod tactu sentiri non possint. Quo quidem sensis arbitror Gal.dictum esse pulsus dicrotos alterutra quietum priuari: non quod reuera desint,sed quod percipi prae exiguitate
non possint.Nam si iii rebus externis tam grandis activitas necessaria est, ut citra quietem mediam motus contrarii fiant, si aliquo modo casus sit dabilis , cum haec reperibilis non sit inpulsi, minus licebit credere, alterutra quietum posse privari. Nam certum est, uiuo animali, non posse causam seu usum adeo augeri , quod quiete priuentur arteriae quin uehenientiae causa prius intereat animal,sicut nee quietem aded productam efficere,quod motu uideatur carere. Nam licet qui es maior sieri possit,no subinde sequitur,naturam motu priuari, morietur enim eo tempore animal, quia uitali hoc motu carere minime. X et p tosi.
186쪽
. potest.Itaq; sicut facultas uiuoe animali,non potest adeo languiesse, quod omnino ab hoc motu desistati, ita causa praeter
naturam nequit adeo adaugeri,quod quietem omnino auserat. Et obid censemus, uerum esse, saltem ad sensum , res ex moti bus contrariis constitutas , quiete priuari, re tamen uera non
Secundum quod dubitatione esse dignum,propositimus, est an ad tantam raritatem pulsus peruenire possit,quod plus tu sto immoretur quiescatq; in quietibus arteria , adeo ut motu carere iudicemus: cui sane rei dicendum est, raritates in pulsibus csse periculosis itinas, caeterum in duplici differentia stare, quasdam quidem,periculosissima ,quas no quietis sed cessati nem & naturae extremam iacturam , quasdam uero licet ineu peretur natura,si ultra unam aut duas pulsationes sese extendat,caeteris accidentibus pulsus periculosiores. Caeterum nulla censemus posse prorogari ultra spatium duarum pulsationum, S hanc arbitramur periculosam: quod si per tres pulsationesi inintiretur,lethalis omnino existit, quantumuis quies vera illi di non cellatio, a uia proxima iam est cellationi,ad pensum respironis in apoplexia: quippe soluere fortem est impossibile Κuebilem,non facile.Itaq; raritas quae unius pulsat onis spatium excedit si per cessationem fiat,raritas non est, quia raritas non dicit cessationem actionis,quae,ut rectius loquar, mors ipsa potius est ut nuper diximu, vitalis. n. facultas, semper tenetur es.se in actu,adhuc in quietibus,quo si priuetur,et unius pulsationis interuallo,protinus interit antiarat. Verum si vera quies est, non subinde protinus morietur,quia actionem dicit. sed lethale interuallum & omnis motosior qui es tanto grauior existit, quanto magis accesserit ad tertiae pulsationis spatium .i De uehesenti debili pulsu . cap. VII. Consistit quidem in qualitate virtutis mouentis arteriam,
pulsius vehemens,debilis aut in hac oppositione mediocris. od sane pulsus genus ex qualitate occursus arteriae do sumpti im,contentionem appellant medici,at contentio,quaedae starteriae firmitas in pulsando, adeo ut tactum impellat atq; uertat: is autem est,quem vehementem nuncupamus, x eius
187쪽
debilem. Quae sane differentiae non paruam ii g iunt ebintrouersiam inter Gai S antiquiores quippe a bitiati sint, pulsus vehementiam, compositam esse disturcntia ex ma , gnitudine,celeritate & elenitudine ipsius arteriae existimates , fas tres differentias necessarias esse ad pulsus velic mentiam, Maeontrarias ad pulsum debilem: quam sanc opinionem conuincit Gaio lib. a. de dissi pul.loquens de vehementia . Nam licet
vehementibus aliquando adiungantur, non tamen necessario siquidem paruis etiam pultibus vehementia adest& contentio, ut cum arteria dura est id virtus valida, quo sit,ut ii thementia selius virtutis actio sit, neq; vllam admittit compossitionem,uiis sit mrepresentatione,non tamen reuera neq; semper. Alij rursus arbitrantur, pulsum vehementetu esse vigorem motus arteriarum: quod videtur esse impossibile: nam vehementia motus dirieriarum,non est pulsus vehemens,sed uehementis pulsus causa. Alii praeterea appellarunt pulsum vehementem, violentiam ialij robur: non ulli impulsu si occursus alteriarum, & debilem censuetunt esse,non incitatum, Pserentes languidum pulium esse,qui remissum habet vigorem, neq; incitatum ictum. Quod tamen verius esse existimat Gal. est, totam ronem vehemctiae pertinere ad ictus qualitatem ,hoc est,cum arteria vchen entet euertit tactum,quia violentus quidam de renitens arteriae est accessiis,quippe haec differentia solum consistit in eo, auod aridiria vehementer tactum impellat, nulla facta dei impetu mentione, quia ad celeritatem pertinere antea diximus.Debilem vero pulsum eum esse censet Gai. qui debilitet tactum immutat Ex
quibus proculdubio proficiscitur triplex huius pullus di flerentia , uehemens stilicet, debilis & medius . In quo sa, Dubi
ne genere, dubitare primo oportet , an pulsus medius in iter vehementem & debilem , sit pulsus corporis temperati . Nam videtur in omnibus aliis generibus praestantiorem purusim esse, & corpori temperato proprium eum , qui medium est:ac licet in alijs id uerum sit inter uehementem tamen, S debilem medius pulsus non est temperati corporis: quippe compus temperatum omnes actiones habet: uehementissimas, sed pulsus medius inter uehementem dc debilem non arguit robur& firmitudinem,igitur no erit pulsus corporis temperati .Qua
188쪽
qualis nam pulsus sit in hoc genere proprius corpo ἰς temperati: Qua in re asserimus pullum uenementem,oui alterum costituit extremum,iterum subdiuidim pulsum uehementissur ii, uehementem & minus uehementem : quorum certum est purusum corporis temperati,iure optimo debere esse uehementem, medium quidem in hac extrema Cppositione,nimirum inter uehementissimum & minus uehementem. Pulsum tamen uehemetissimum eum censemus esse,qui proprius est corporibus exercitatis,ira percitis ut alio animi pathemate excitatis: uel iis corporibus quae uino plurimo indulgent & calidioribus eduliis. Pulsus uero minus uehemens magnam sertitur differentiam quoad magis &minus,iuxta naturam corporum sanorum,quae intemperata sunt: nam in hoc extremo constituuntur,quatenus ad uehementiam attinet,omnia corpora quae sana sunt aetera in temperata. Ex quibus proculdubio constabit,pulsum mediuinter uehementem & debilem morbosum esse,& ad latus debilitatis accedere,facta collatione ad uehementes pulsus, quos in tres praedictas sortes partiti sumus. Qua quidem doctrina elacescet locus quidam Gai qui pulsum corporis temperati quoad uehementiam,eum censet esse,qui medius est in altera extrema differentia.Inquit enim Pulchre omnino existimo&uere ab antiquis dictum esse, in hoc medium reperiri naturalem pulsum in altera extrema differentia.
De Pulbu duro O molli. caput. VIII .PErtinet proculdubio pulsus durus , ad arteriae statum se
qualitatem, quae sub se complectitur arteriae duritiem mollitiem.Est itaq; ea in pulsibus durities, ut ex Platonis mei te Gai.diffinit,quum tactus arteriae cedit,sicut mollities quum tactui arteria ipsa . Quod si quis alias arteriarum qualitates', quas necessum est secundum naturam aut praeter obtinere pari ratione ad pulsuum differentias reducere uelit,expendat noesse parem omnino rationem, nam durities x mollities , ob id
pulsui pertinere dicimus,quod sit qualitas quae motu percipiatur motus enim uniuersa est pulsus substantia ) reliquae uero qualitates non indigent motu ad sui cognitione, ob id pulsus naturam non compleni,sed solum ea,quae dum arteria moucr
189쪽
tur,uehementer tactum impellat. In quo sane non plurimum a uehementi durus,neq; a molli debiles differre uidentur: siquidem utrisq;,duro nimirum&uehementi ipest uiolentia in ictu, qua aefecto carent mollisti debilis. Tantam deniq; inter se adseruant colligantia Scotone pulsus durus,uehemes & magnus, qJ difficile otiio sit cuiusq;. 5gie nosse, caeter v eoru distinguere nam, non est difficile, et si pulsus durus uehementis sortia 'tur conditione: & uterq; uehementer tactum impellat: Haec tamen est differentiam inter uehementem & durum, quod licet uterq; tactum impellat, uehemens id efficit impetu, & velis mentia,qua subucrcit & separat ac ueluti a se iij cit comprimetes digitos: at durus pulsus digitos non pellit, sed eorum pulpas comprimit & subingreditur. Scimus .n .ut Gal. exemplo uinta uentos ac flumina licet mollissima costent substantia,ingentisiimas molles subuertere,ita ut naues, domos,& integras ciuitates submergant,alio uero modo scimus,quae dura sunt, tactu comprimere, nain si cui accedat durum aliquid, facta in ipsum compressione,citra id quod uertat, premit atq; cauat & subingreditur pulpas digitorum. Constat igitur,pulsus duri natura, nullam aliam esse,quam eam pulsus conditionem,quae pulpas digitorum premere & excavare possiit, citra impetum & violentiam. Atq; licet uterq; pulsus, per violentum arteriae idium a Gal. diffiniatur,cum hoc tamen in eo ipse,non parum differutrQuippe couenium quatenus ad cognitionem atthaei, siquidem neuter cognoscitur nisi ex uiolento ictu ,eo modo quo dictum est,uerum cum hoc substantia& essentia re uera differuiit:quia uehementia & remissio proprie ad motum pertinent,quatenus arteria dum mouetur consequitur, durities uero aut mollities
minime, quippe differentiae motus non sunt,sed rei motae qualitates: quas necessario ictus repraesentat,ut latius sum probaturus cap. de cognitione pulsus duri aut mollis. Pulsus itaq; duri natura, non unica est, sicut neq; causa una aut simplex: quippὰ certum est,taritiem repraesentare id quod tensum est,& id quod concretione induratur,ae etiam illud qJ
siccitate durum efficitur. Sic.n.duras appellamus tensas uesticasti instam mationes, quae plurimum cutim tendunt sic de ossa dura censemus,quod maxima siccitate polleant, & durissima quoq; appcllamus congelatam aquam , quae sane concretiove
190쪽
t dis revi tu . Caeterum pulsus duri naturam triplicem' edi illtionem obtinere, certum est, unam qui lem dum durus efficis turtensione, luam adipiscitur Pp uenarum plenitudinem , ut in inflammationibus & corporibus athletarum comperimus et alia ueris, cum partes neruosae conuulsione afficiuntur:tenduntur quidem eo tempore partes ., dc sic pulsus tensus imaginem duri, non paruam repraesentat. Primo durum pullum eum Dorie censemus,qui ex siccitate i 13sius arteriae realutis partibus
numidis, quae ipsam mollem eis ciunt, talis sit perest, qualis inhelticis corporibus quotidie uisitur: adedq; id uerum est,quod
multi censuerint,nullam aliam csse durorum aut mollium pulsuum differentiam, quam eam , quae per humidam aut siccam arteriae tunicam conficiebatur. Ex quibus cuidenter constat qualis naturae sit pulsuum durorum aut mollium conditio.
2 De eo silcatispulpuum digerentiis. cap. IX. Onstat profecto ut cap .de simplicibus differentiis ab
de scripsimus compositorum pulsuum plures esse series: quosdam quidem complicatos, quosdam autem compolitos, quos proprius simplices dixeris quam compositos, quin imo, eo quod ab eorum natura de conditione de ui et aliquis putisus, iure optimo compositus seu complicatus est censendus ut de eo qui magnus simul & celer, creber, uellemens remollis aut huic contrarius uel inter utrumq; medius exstiterit antea diximus. Quem quidem natura compositum,sed conditione & unitate extremi simplicem diximus, reliquos uero qui ab hac unitate deuiauerint compostos . Cum hoc tamen ut clatior res euadat,necessam fore duxi,differentiam costitue re inter pulsus compositos & complicatos: illos quidem quorum compositio est necessariade naturalis,ut pulsus est, uel sim plices conditione uel compositos natura dicemus, quales suntii quos modo retulimus, reliquos uero ocs quos modo refera, non quidem compositos, sed complicatos nuncupabimus: quia eorum miscella non natura de proprietate uariabili, sed casu dc uarietate accedentis caunestium seboritur, sunt enim tales noex natura pulsus, sed ex natura cius indiuidi ii cuius est pulsus , vi ob adductam uarietatem naturarum miltiplices sunt& u