장음표시 사용
231쪽
Liber se undus, Tradi. II: Ios
hilopulchrum ac delectabila fore. Ego aut qua tua potuero breuitate& d:ligentia,curabo huiuimodi tractationem claram de quodammodo facilem reddere.
i De ijs quae requirunitur ad exercitatiοηem cognitionis pulpuum.
M Vlta quidem sunt exercitatuita in liac arte necessaria, ut
citra maximum laborem,veram pulsuum cognitione , di notitiam adipiscatur : primum itaq; medicus optimo sensu praeditus sit oportet,maxinneq; exquisitissimo tactu : existimat .n. Arist. F.de generatione aiatium,exactam rerum apprehensionem pendere ex mQlli carne cuteq; tenui, arguit tactvi perinspicuitatem Ex quo subinde constabit rectum in rebus tangi- talibus udiciu in. Secundum principium siliquod medicus si tim in ingressu ad laborantem,arteriam non attingat: sed in prim)s sedere oportet , ne nouitue rei laborantem pathemathealiquo corripi accidat, imo vero sedens e regione quiescat donec scidentur,cuncta,ac ut contulit Celius lib. 3. cap. L. blanduo leniter laborante tractet,dei lingulas pulsus duliarentias prvis mente eoncipiat. Cui usui, tertium sequitur praceptum miniru,i: estum ede,medicum maxime in singulis pulsuum diis rentii, exercitatum fuisse, ut ex habitu & tiequenti v sit , facile Iu.imcunq; primo accessu cognoscat . . Quartum vero diligen- .ter expend. ile oportet,quomodo applicanda sit manus,linquacunq; disterentia noscenda: quo I G2. cometidasse constat. z.
de d: gnos ul.cap.7. Modi aut applicationis manus Iculdubio tres tantum exiliun quippe aut manu et adhibetur comprim aut iuspensa,aut media. Comprimens quidem, quam alii violentam vocant,fit dum digitis nostris praemitur arteria vehemeter: quam manus applicationem asseruit Gale. necessariam αδbcuam ei levehemen tissimis, maximis &. durissimis pulsibus. Pryitat ct haec manus applicatio quieti internae dignos od & vltimae parti contractaqliis. Habet aut hoc proprium, ut d i struat spatium nale,rn quo arteria mouetur,quod sub cute est, ita ut necessum lit, arteriam,si potens eii, pro silire,& penetra re in pulpas digitorum, ut ibidem spatium quaerat ad si: iMoue - dum. Secuuda manus applicatio tunc est quando leuiter nyami
232쪽
applicamus nihil prementes arteriam , sed ceu suspensam manum sustinentes: in quo sane opere superficie tenus arteriam digitis contingimus seu palpamus, relinquentes totum arteriae lspatium nate integrum & liberum, qui modus languidis pulsibus cognoscendis peculiaris existit,, quieti et externae nec nolongitudini arteriae. Verum licet hoc ab oti nibus,tan qua firmum praeceptum stabiliatu lacum hoc tamen censemus, debiles pulsus & paruos,iaon semper cognosci leui manus applicatione. Quippe rationi videtur consonum, si verum est, leui manus applicatione itale spatium arteriae integrum superesse , dum arteria prae debo litate illud totum non percurrit,eius ictu
nullo modo posse percipi. Qita in re proficuum esse semperduxi, paulo pressus manum adhibere, quo ad usque tactus
ad locum in quo arteria mouetur, peruenerit: nec ob id censendum est, non esse lenem manus applicationem et quia licet dictum sit, huiusmodi manus posituram, nihil detrahere a spatio nati,intelligendu est,de eo si alio,quod arteria prae requiri ad talem motum efficiendum, siue paruus si siue debilis, non:qu dem,de spatio naturali,quod natura arteriae dicauit ad motus natures efficiendos. Quod si quis hanc legem non seruauerit,mirum non est, si plures pulsus paruos di debiles percipere nequeat,& subinde iudicet. laborantem pulsu carere, deceptus leui manus applicatione.Tertia uero & ultima manus applicatio edia extitit inter praedictas,quae sane arteriam quoq; praenon ita profundo,ut prima:quia ab spatio arteriae naturali aufert partes superiores, relinquit in inferiores, quantum satisit,ad naturalem pulsum,eum, nimirum,qui spatium naturale non prater preditur percipiendum, pulsibus & corporibus naturali ted se habentibus,proficua existens. Haec itaq; sunt quae in probo medico exquirit Gal. ut ex
cic omnes pulsus differentias rimari possit. Sed in laborante,
ut certum proferamus iudicium,totidem sere exquiruntur: 8c primo ne te aliquid extraneum accidentariumue decipiat,oportet laborantem carerecmni animi passione, uel corporis accidetvibus,eo excepto,cuius naturam per pulsum inuestigate studemus.Plerumq; enim conii ist onge aliud pulsum representare,quam exigat corporis auectio,ob nouum animi pathema superueniens.Quamobrem expectandum cst,donec arrectio a
233쪽
Liber seiundus , . Trach. II. I o
buni quiescat subsideatq;, ut postinodum ipsa ablat pullus ueram corporis affectionem, naturalem si uo praeter naturam ostrare possit.Secundum praeceptu est , quod laborantis manus locetur super thoraceto,ea potitura,qua brachium sit ad angulos rectos.Item manus non iit prona, nec supina : eam en ni si .guram promptiorem ac certiorem pulsus not: ciam praestare existituamus,quae media est: quippe in eadem partes in natiua
dispositione consistunt, & apperet pulsus expeditus ab omni praua figura. Supina etenim manus pioiandiorem S tardiore uidetur ostendere pullum,idq; maxin cin gracilibus: quoniam cutis laxa in obliquas partes arteriae decumbens,complicatur. di quasi rugas agit, quibus magnitudini obsistit, profundior tamen uidetur,quod latitudo & longitudo eadem quoq; ratione lateant,& proinde iudicatur profundior, cum re uera non sit. Prona item manus Iatitudinem S longitudinem auget: quoniacute deorsem pendente distanteq; plurimum ab arteria, nulla ex parte prohibetur magnitndo, ex quo constat a Gal. hae in parte deerrasse Auic. sed misum facio: sat enim est expendere, tres esse manus fguras,pronam uidelicet, sepinam & mediam
oes tamen uiui medico necessarias. Quippe oportet artiscem manum aegroti nunc apinam tangere , nunc pronam,nune in latus erectam,uertendo manu: n& imiertendo.Praeterea si manus aegroti libera ab omnibus motibus uoluntariis N praeter naturalibus,& subleuata,quam medicus se a manu sinistra modice leuet: digitos item habeat aegrotus nec nimis ilexos, neq; admodum extentos, sed in nativa figura positos. Insia per honestatis & utilitatis gratia,eas Glas arterias medicus attingat,quae
in carpo brachij & manus sint.Inquit. n. Gal. lib.de put .ad ty. Nullas quidem promptius neq; honestius tangere pc.lcris,
ear quae tu carpo manus sunt, praeterquam in pueris, quorum arteriae in temporibus magis conspicuae stant. Atq; haec omnia ante manus applicationein , te primὁ ediscere oportet: quae si exactὰ non tenueris,mirum non est,si millies decipiaris.
De primis medici in dignoscendis. pusilio, princis ijs. cep. II. Vantum colligere ex authoribus potui,quinq; C lum existum principia,quae mcdicua ad integram & ueram put Da a sus
234쪽
sus eo sonem obseruare,habereq praemanibus eiur. Primum sane docet,qua via & ratione possit in attrectando pessu,tiabitviri acquirere & peritiam: maxime in ea re , tot
tamq; varias susceptat differentias. Ac ne cuiquam difficile ad modum videatur,si semel inspecto pullu,nil distini tum sepos. se proferre videat. Gal. legat haec verba scribentem oportet Inquit n.lib. I.de dign.pul. cap. i. Nam quidam in inquirendo clam inducitur habitus ususq; comparatur, qui Pgreditur pedetentim,neq; dum ab se lutus sit,unquam ccopa sic apparet. Si mul atq; completus est,cumulate fert omnium exhaustorum laborum qitam citus me fructum, adeoq; ut rudius dicam cum ipsa usura. Quibus conliat, non osse a labore desistendum, si ptinus fructum non subsequi comperias. Sed hoc quidem nulla alia rone ars docet,quam habita prius notitia corporis & Η bitus temperati: nam cum rectum sit iudex sui & obliqui,sit subinde, ut necestu sit,medicum in tangendis temperatoria corporum pullibus nequentissurie exerceri.Scripserat . n. Gai lib. I. de arte cura,ad Glauc.ad integram corporis humani notitia adipiscendam oportere,uniuersesem omnium hominum naturam, Sc cuiusq; lpriam prinab ediscere,ut deinceps facilius coset cuiusq;. indiuitaui natura Sconditio ob id profecto duaplex erit in hae re exercendi ratio:ialtera in corporibus temperatis,quae omnem,otum hominum natura complectiturialtera uero, ii singulis corporibus, nam cum distet corpus a corpore,
ει natura a natura,ob id decuit tyrones in singularibus exerceri. Itaq; in primis normam& regulam expendat corporis temperati pulsus,cuius nomine sanum corpus ab Alute intelligere Oportet,quod in medio exuperantiarum effatu dignarum , sit constitutum. Cuius sane corporis respectu, oes pulsuum differentiae absolutas suscipiant nomenclaturas: Cuius hominis pulsus in omnibus disseretulis moderatos esse oportet, excedentes vero in magnitudine,magnos vocabimus, descientes vero paruos,& pati pensu de reliquis disterent jς iudicandum. Na obsecro,quam magnitudinem vocabis magnam, quam vero paruam misi medium statuas iusdem generis,ad quos reliquos excessus aut desectus conserase Qua in re expendendum est, hac collationem, quam de corpore temperato adduximus necessariam esse & proficuam sella corporibus sanis:cum.n .volumus corpus
235쪽
Liber si hundus, Tracto. II. Io
ηγγrpus aliquod sanum nosse, quantum distet a simpliciter sano & temperato ,hac facta collatione, facile venamur. Verum quum pulmus alicuius laborantis, scire uelimus,quantu ad praeter nalem statum deflectatur,primo quidem ad pulsum iptius- .met corporis sani reducere erit opus, si prius homine n ueris. Quamobrem in singularibus naturis cognoscendis exerceri medicum docuit Gal. ut facilet huiusnodico serentiam efficere possit. Sic.n. Hippo. I. prognosticorum docet conserentiam efficere in omnibus lignis, dicens. Iii primis faciem aegri contem plaberis, si sanorum similis sit,praesertim sibi sano.Quo loco Guidenter constat,duplicem efficere collationem r alteram ad comunem omnium hominum naturam : alteram uero ad cuius i. propriam,quod utilius fore censet . Vertim si antea hominem nosse non fuerit possibile, uis iuersalem ob id omnium homunum naturam, & maxime corporis sani ac temperati nouisse conueriet Vt primo discas,quatum distet pulsus a pulsibus hominum sanorum temperatorum: c5munem enim omnium
naturam appellamus, non quod una sit,& omnia corpora c5- plectatur. ippe sceminae unam habet communem naturam, mares uero aliam::rursus inter hos,quaedam est communis na
tura omnibus obesis corporibus,alia gracilibus, & pari lege biliosis una,pituit s alia, quod de reliquis sic albitrandum est. Qu0 facto, hominis laborantis temperiem considerabis, quanitum distet a commiliti natura sui generis,ut inde distas , quos pulsus sibi ut naturales,obtinere teneatur. Quod si consequaris facile nostra quantum distet laborans a se ipse cum sanus erat , quae sane dignostendi ratio peritum summopere reddit
Secundum huius diagnosticae parti rincipium est, tactum non selum ictum arteriae, ut antiqui asserebant, sed & distensionem manifeste oportere percipere. Per ictum quidem intelligimus plagam seu percussionem arteriae: at per distensionem, motum arteriae in longum latum di profundum,sed ut resellamus eorum sententiam,qui ictum se tentire asserebant, distensione uero minime.Cum certum sit ex ictu dissiculier nos posse differentias pulsus aperte percipere,ut Galen .probatur. q. de .l g. pul.c. I.qui communem esse ictum uehementem magnis, uehementibus,celeribus,estis,conuulsi bis& u: bratis, stribit, sicut de bilem
236쪽
bilem his differentis quae praedictis contrariae sunt. Quo san Aictu praetermisso,quem nullus esse cognoscibilem negat , ut intiam nos inferius latius sumus probaturi,quatenus ad differen
tias relatas per ipsum distinguendas attinet nunc quidem solum, probabo distensionem arteriat euidenter posse cognosci, tribus rationibus. Prima eo quod eonspicue oculis dilatatio appareat in quibusdam gracilibus corporibus.Secunda sentimus pulsus inaequales in magnitudine & paruitate, tam in uno pullu,quam in pluribus,quod esset impossibile, nisi per n aiorem aut minorem distensionem arteriae: sed qui cognoscit disseren tias, cognoscit rem ipsam cuius sunt diuerentiae, igitur distensio cognoscibilis est. Tertio cognoscimus pulsus longos, latos di profundos,& has differentias metimur penes distensionem ipsam, reliquum est, cognoscibilenasore. Tertium principium docet , contractionem arteriae sentiri posse,quod multi negarunt Sed euidenter id.quoq; probari potest,duorum corporum,quae se contingunt,exemplo, quorum alterum est durius,quod premit & penetrat, alterum uero mollius, quod oremitur & caedit: tum sic, si huiusmodi corpora se attingant,ueri non potest, ut recessus penetrantis sat subito, &insensibiliter,nisi per leuem manus applicationem , sat contactus Est enim tempus inter principium recessus & sneii , satis perceptibile , quo proculdubio tempore toto sentitur motus recedentis corporis,&ulterius sese expressu,diniittentis Quod
Quidem in uesicis S utribus aere uel aqua plenis, facile ccmperies, si compraesseris: quippe separatis digitis, reddet protinus uesica ad pristinum statum,quod in pulsibus haud secus reperies. Nam arteria quae pulpas digitorum sub ingreditur, ut distensionem efficiat, in re cursu permittit pulpam ad antiqua
statum redire: qucm reditum nemo est qui non percipiat. Cuhoc tamen certum erit, quod ueteres prodiderunt, ii inurum
contra ct onem sentiri in uehementibus pulsibus, non quidem in debilibus, quod arteria prae impotentia non subingrediatur pulpas digitorum,Atqui etiam , is uerum sit, contract: onem,
in vehementibus sentiri, hoc tamen apertius aut obscurius apparet,pro diuersitate magnitudinis,larditatis S duritiei: tande
ubicunq; cognita fuerit distensio, con pressio et cognoscetur, comprimente tamen applicatione manus exposcit. n. compti mente
237쪽
Liber Secundus, Trach. II: i Os
mentem aliter non innotescet.Quam sand contractionis dignotionen, t exprimςret exacte Ga l. libr. i. dedign. pul.cap. I. haec scribit. Semimus. n.abi a prestione vehementium pulsuum carnem nostram una cum ambiente illam cute impelli, hu'c aut est adiuncta,moti & prementis cognitio. Rum ctiam recedente arteria sentimus in ipsis corpore nostro, motum: siquidem intro coni pressa,sive ea cutis sit,sive carnis pars arteriam discedentem comitatur,pristinam sedem qua deiecta erat, lapans: simulq; sit ut in recessus cognitionem deueniamus. Nam scit timus primos omnium affectus corporum nostrorum t deinde ruae hos induxerunt totas obiecta,quare cum recedit a premeo arteria: quia sim partes nostras attingentcs eam, motum sentimus primum in vehementibus pullibus,ea dicimus rone contractionem et occurrere seia sui: concello scilicet, ut quae affectus nobis creant sensibilia appellemus.Quibus GaI.verbis exacte pensatis constabit proculdubio contractionis cognitio, Mut exacte sentiatur praedicta contractio, sit uehemens pulsus necessum est,& cum hoc magnus,tardus di durus: quia vehemes carnem di pulpas digitorum fortiter penetrat, magnitudo veroi. quia maior est distensio,& ob id pulpae digitorum maior compressio,tarditas vero,quia in tardo motu exacti iis perpendimus Inotus disterentias & quantitatem : ultimo tamen durities id quoq; prestat,quia tensibiliorem percussionem facit. Quam sane doctrinam adstruit Gal.lib. i .de dign.puis cap. 8. qua lege intelligendus etiam est locus eiusdem cap. dissicilis, nec non,&alter locus capitis p. qua parte haec scribit verba. Iam quando tanta sentimus contractionis partem,quatam distensionis, aut paulo minorem, erit etiam contractionis pars illa quae non ritur,par distensionis parti aut aliquanto maior. Quam sementiam primo intelligimus,in his pulsibus qui & distensionem,&
. contractionem sensibus subiectam habent: in alis s verJ,m quibus contractio delitescit,mini induera est praedicta Gal. sententia: quum certum sit,in debilibus corporibus dilatatio aemse sensibilem,contractionem vero nummo, ut mox docebo. Quartum praeceptum est, finem contractionis S principiti dilationis non posse sensibus percipi. Huius principa veritas constat,eo si adeo digitis arteriae natem locum picueris, dubium non cli, quin uniuersum eius motum interdicis, , si aut
238쪽
leu; ter tetigeris, tantum quietem extern im cognosces, principium aut loci a quo mouetur arteria non percipies. .Quanta
aut sit huiusmodi pars quae delitescit, scribitur optime a Gale.
libr. I. dedign.pul. cap. 9.dicente. Tantam scilicet partem ostendit ratio non sentiri diitensionis, quanta inter arteriae primunt impetum motus &ictus usq; ad nostrum tactum diltributic nem intercedit. Et ut aperiat hanc non esse in omnibus aequalem inquit: quam si speciatim dissecemus plurimam tu langui dis simul dc magnis quos tangimus leuiter, reperiemus,minima in vehementib', quos copr mendo dignoscimus mediam interutramq; in manus mediis applicationibus. Quibus aperte constat tantam. debere esse disserentiam,. quantam manus applic
tio haec aut illa non possit percipere.Costabit igitur praeda et partes non esse sensu pcepxibiles,id tampn vi aequalitet iuxta di Dubiis δpplicationis manus,ut dicium est . Ex quo quidem segmate dubium non leue suboritur mam si veru'm cst, princi-cipium dilatationis & finem contractionis delltcscere, i limo subinde erit id, quod Gal. dixit, nimirum , in quibusdam pullibus maiorem aliquando apparere contractionum dilatatione ipsa, aut e contra: si quidem id iiuclligit, dum contractionem metimur ex termino in quem arteria in contractibile ii pia desi. Nit.Tunc sic formo rationem, si is terminus non est cogi oscibilis,ut probat hoc quartu in praeceptum, ergo neq; quantita cotractionis quantum superet distensionis quantitatem, cognoscibilis erit. Cui dubio dicimus, sensu sum per aequalem appari redilatationum & compressumem,caeterum eX.maiori, uel minori mora arteriae,quo tempore a sciasu abscol aditur, ratione uenamur facile magnitudinem aut paruitatem contractionis, ut latius expositum est lib. huius operis. l. tracta 2. monet .n. Gal.
ratione esse supplendum quod solus nequit praestare sensus, . quam sententiam quoq; si cipse ex posuerat li. I. de digno spui. cap. 8. cuius seriem nuper in tertio principio retulimus. Quintum uero principium est, quod cxterna quies integra cognoscibilis sit ei, qui manum apte applicat, interna uero, una cum ultima parie contractionis & prima distensionis sentiri non possunt. od autem quies externa sensui consteti certum est,quia tunc sentitur quies, quando motus abest, ut ex Arist. quietem diutiniente cuidenter constat. Quies tamen in pulsibus
239쪽
bus duplex reperitur: altera uera,dum scilicet imotus non sitialtera uero apparens,dum motus quidem sit, sed non sentitur iPrimae sortis eli externa quies , quam leui manus applicatione copioscere poteris:Interna etenim quies mixtae naturae existit, ex uera nimirum quiete,& ex partibus motuum, qui sensu nopercipi utitur.Haec quidem, sensibilis non censetur , quod non fiat in tactu diuersa aflectio, cum hoc tamen non delunt, quiasierant in uehementibus pulsibus,& ualida compressione manus,quodammodo posse iudicari: non renuo, licet mihi quam difficile uideatur.
vltimo tanquam sextum principium statuendum est , his
omnibus sic cognitis,considerare primo medicam teneri, quatum dilatationis arteriae tactus iudicet, mox quata celeritate ipsa moueatur,item quanto tempore quietibus praesit,etiam quo uirtutis robore motus fiant,tandem quanta cum duritie digitis occurrat arteria: rursus proportionem temporis dilatationis ad tempus compressionis,quam rhythmum appellamus: N uti rimo in illis omnibus considerare tenetur ordinem aut ord nisperturbationem,aequalitatem aut in aequalitatem .Quorum Omnium notitiam ut quis facile discat,necessum eis curuiq; praedictarum differentiarum cognitionem monstrare , a dignotione pulsuum primigeneris facto exordio.
Quo modo dignoscantur magnitudo ct eius disserentiae. cap.III. M Agni vero,& parui constabit pculdubio ratio & natura, siquis intelligat,in unius cuiusq; rei genere ut explicat Gal. a. dedign.put .cap.rὰ magnitudinem N paruitate pos
se reperiri. Sic turrim paruam, & formicam magnam appellamus,facta ad cuiusq; genus collatione. Verum hoc quidem interest inter maiuS,& magnum , quod maius omni minori Poc sit maius d ci, magnum vero non quolibet maius , sed taluum cognatis, quod de paruo et est subaudiendum.S c pariter pulsum de arterias magi ras aut paruas appellamus,facta ad se ipsis collatione. Praeterea dictum est insuperioribus, magnum S p ruum debere dici pullii in habito ad moderatum seu medium respectu:& rursus dictum etcst, medium iliter magnitudinem ,α paruitatem posse constitui,si rem diligentius consideremus, ce
240쪽
si magnitudo arteriarum unius corporis, disserat a magnitudia
ne arteriarum alterius,ut et Gal.aduertit lib. a.de dign.pul.c.PTt adhuelicet in unico eodemq; corpore arteriae non sint eiu dρm magnitudinis,erit necessum constituere medium nultam inter magnas,& paruas arterias. Praeterea,et si neq; eadem re-.periatur magnitudo in omnibus,anni temporibus,regionibus, aetatibus,habitibus, temperamentis, vitae institutis vel animi aD sectibus, ob id neq; vaicum eis omnibus videtur sufficere me bdium, quae suae rones, medicos plurimum turbarunt acet Ga
lib. a.de dign.pul.cap. 2.id satis explicuerit.Sed ut nos ab huiusmodi dubiis eruamus,paulo dili nuus hanc rem scrutabimur. Constare itaq; scimus, primum simplicium pulsuum genus,ex magnitudiit e re paruitate: praeterea constat sub magno pulsu Oxistere longum,latum & Blandum: dc sub paruo angustum,bre. uena& humilem. Quas sane ditarentias , haud difficultet cognosces, si prius expenderis,pulsum duobus modis magnu audparuum censeri: uno sub rone magnitudinis motus, ultra natu ratem motum cuiq; debitum,alio vero sub ratione magnitudinis arteriae. Primo quidem modo constituuntur oes pulsus binorie magni vel parui appellati,inter quos optime possumus cisset tuere messiuna. Quippe magnos eos censendos esse arbitror, qui iacta collatione ad arteriae corpus, magnum spatium percurrunt,& ut inquit Gal. loco nuper citato ad moderatum facta collatione, qui talis censendus est , qualem postulat usiis,
cuius gratia creata fuit arteria,& praeterea ut eius postulant tanicae,nimirum-tantum dilatentur,quantum sat sit,ut usus lasviter impleatur, do nihil ostendantur tunicae: ac rurses quantulit spatium naturale cuiq; arteriae tributum, cum cuiq; naturale prestiterit natura spatium, quod cu nec praeter greditur nec adimplere desinit , moderatos ac medios eonstituit pullus magnos vero cum excedit, paruos in super eos appellamus jQui paruum pertranseunt spatium, nimirum minorem quanti pressiterat natura, cum maius posset pertransire. Moderatos
tamen dilfinire bine dices, quippe licet in reliquis disserentiis simplicibus 'unus dari possit medius aliorum norma, &mensura, in magnitudine vero non plane unus, sed laus cuiqvcorporis parti,ut expresic.Gal.fatetur luῖ.de dig.pul. 2.& z.eti late probat.Subsecundo uero stat pessus magni & parui u