장음표시 사용
241쪽
Liber Sobundus, Tradi. II. I io
proprie appellatiled quod arteriae corpus magnum ut parua existat. Itaque de pruni generis pubibus, sub primo magni &parui significato,asserimus ad magnos & paruos pullus deprae inllendendox, oportere in quavis corpore moderatum pulsum imaginari, iuxta spatii euique arteriae tributi dimensionem de arte tiarum quantitatem.Quo facto,eum paruum iudicabimus, qui hunc non attingit, & cum magnum, qui hunc praeter gr
ditur. Quod sane ut aperte fieri possit , partes magni & parui
considerare oportuit,dc ad una quanq; adipiscendam, manus, ut par est, aptare: uaria etenim utendum est , manus applica
tione,nunc premente,nunc suspensa.Quippe cum magnus pulses constet ex longitudine,latitudine&profunditate: longitudo suspensa applicatione rectius percipitur, quoniam in ea nulla arteriae pondus incumbit,inquit enim Gal.3.de digno.pui c.et. Quo circa ad longitudinem dignoscendam silmma cautio est, ut praeter omnem praessum tactum admoueas . Latitudinem uero,& altitudinem selendum est,inter se non differre in arteriis,ut in aliis corporibus conspicimus, cum in sphaerica figura certum sit, confundi: reserunt enim arteriae cylindri uel coni imaginem. Nam si ut inquit Gai .lib.2.de causis pul. cap. I .eas sngerimus ab omnib' circumiectis corporibus nudatas, aequabit δfunditatem latitudo , ut eas adinvicem distinguere non postis. Verum quia arteria sita est in loco sibi dicato,ex loci figura 3e arteriae situ, prodit differentia inter latitudinem & altia tudinem. Quae sane differentiae media manus applicatione iacilius cognoscuntur,uel comprimente, ni obstiterit imbecillitas, cui etiam usili manus aegroti apte locanda est : nam prona latitudinem & longitudinem melius commonstrat: supina uero,rectius altitudinem, quorum rationem paulo antea docuimus .
Atqui licet arteria in prona figura iberior sit ad edendum mo
tum,cum hoc tamen ,non ita cognostitur in ea altitudo ac longitudo & latitudo: quia dum augentur latitudo& longitudo,obicuratur profunditas , & sic non possumus exacte has omnes differentias una manus applicatione comprehendere. Sed ad cognostendam altitudinem iuditio iiostro, nulla manus applicatio sitfficiens est: profunditatem .n. alicuius rci exacte nosse non possumus, nisi spatium adaequa te metiamur, de
sic pari les spatiuis per quod mouetur arteria perpendiise ad Ee 2 huius
242쪽
huius differentiae cognitionem necessum est, quod o uidem o, pus efficere leuem manus applicationem est impostibile,quod haec ictum solum percipiat. Neque id etiam media manus applicatio monstrare ualebit , quia maiorem spatii partem non comprehendit: neque adhuc id beneficium praestare poterun anus comprimens, quia postremas spatii partes nimia compressione deItiuit,praeter quam,quod haec solis uehementibus
pulsibus est proficua,cum hoc tamen asserimus oportere,me dio modo comprimere, in quo lices aeque prior ac posterior motus pars occulta fiat,ratio tamen sensus desectum supplet. Tria enim proposuit Gai .lib.3.de dignoscen. put .cap. 2. lib. 2. cap. I.& q.&lib. I. cap. i.&q. ad rerum, quae sub sensum cadunt, differentias cognoscendas , necessaria : primum naturam ad sentiendum appositissimam,exercitatumq; tactum: secudu, optimam applicandae manus formam,postremum ipsam meditationem, quae quod tactus in leui uel compressa uel media mnu non capit,discursu suppleat. Nam si longo tempore sat motus, isq; celer sit, spatium per quod sertur, iudicabimus utiq;
multum esse: si uero breui tempore, tardusque fuerit motus, ccontra paruum erit sic facta coniectura uenabimur ratione, quod sensus capere nequit. Verum cum in re hac, motus natura monstrare quid certu,
ut dictum est, minime possit, a scia sibili aliquo,nobis magis manifesto, subsidium petendum esse arbitror,cuius naturae est figura, quam in tactum arteria imprimit. Itaq; cum arteriae figura sit ex propria sorte rotunda quam,ob id circulum distensionis vocaruni sit Psecto,ut aliquando tactui occurrat acum in ea, veluti est anguli vertex,amissa fere circuli superficie , qualis apparet initio accessionis febrium cum frigore inuadentium: sed sigura huius naturae est. Aliquando vero depressa figura occurrit, & quasi plana , v luti circulus parum compressus, qui
hoc modo designatur. Praeterea, nonnunquam totus circulus
integer tactui occurrit, Ppriam semicirculi effigiem in di itos imprimens, quod hac figura comprehendes. Quae si exacte e Penderis,percipies facile latum, & altum pulsum, dum videlicet, multis partibus tactui sese offert arteria: si vero paucis,humile vel angustum: si autem multum se extulerit arteria,ut in
prima figura dictum est, alium di anzustum indicat pulsum,si
243쪽
Liber Sstumius, Tract. II. III
tamen immineat parum, humilem & angustum: et pressa arteriae figura,latum & humilem. Quibus sane consideratis, longu, Iatum,& piandum,& iis contrarios facile percipies,quippe,is magnus censeri debet ut Gal.Pbe aduertit. q. de dign.pul cap. r.qui multis in partibus longuudinis pariter ,& latitudinis,&Ῥfunditatis tactum attingit .
Caeterum quia plerunq; , vel ob humorum copiam, vel caris nis molem, vel aliam qua inuis causam, arteria thibetur ascendere,ita ut non possit tactus diiudicare praedictas disterentias, ratione eas venari oportet hac lege . Expendendum quide est: tempus distensionis,an diutinum sit,& celeritas et perpendenda, eo modo quem antea diximus: cuius doctrinae meminisse frequenter oportebit, ut ex collatione celeritatis ad paruu uel
magnum spatium facta facit constet quod quaerimus. De celaritate, O tarditate dignoscendis. cap. IV.
Constat ratione,&doctissimorum virorum decrcto,cele ritatem esse duobus modis considerandam: uno quidem, ut eius essentiam perpendamus, cui operi incumbunt Philosophi, quorum munus est intellectu& ratione rerum naturas indagare: altera vero ut rem ipsam cognostamus, non qualis sit realiter,sed qualis sese offerat sensibus. Quam sane cognitionem medici exq uiruntiqui celeritatem non ratione , sea sensu
indagant: sic Electo duplex in Philosephorum,& Medicosum
libris reperitur noscendi ratio: altera quae celeritatem exqisit, facta collatione temporis quod motor consimit in motu,ad spatium quod ptransit: quam medicis nullius esse momenti arbitratus est Gal. lib. a.dedignos pul.cap. i. Altera vero, quae non tempus nec spatium, sed selum motoris impetum considerat,& ex impetu maiori aut minori,sensu colligit maiore aut minore celeritate. Quae res ut aptius constet,in memoria reuocare oportet,quae de celeritate libro huc praecede i docuimus: nimirupulsu esse motu lationis,qui cu in fiat mutatione de loco in locu facta,quaecunq; arteria cito mutatur de loco in locu , de citis ingreditur de alio in al: u,cito moueri dicitur: nam id est impetum habere. Et quae segniter id fecerit & sine impetu tardo.Quippe celerito sicut antea dictum est,non est specie, seu die
244쪽
ferentia motus, sed qualitas eius est, quae propriis disserentὶ sdiffiniri non potest, sed ex effectu cognoscitur: effectus autem ces eritatis est cito transferre corpus de loco in locum : tarditatis uero lente.Itaq; si primo mente conceperis quanta celeritate aut impetu costet pulsus teperati hominis, postea quum adtactu senieris arteria no multu remorari in locis suis dum disteditur,sed citatiori impetu ferri a superficie in supficiem quam pulsus temperati hominis , aut pulsus naturalis eius labora tis quem tetigeris, his proculdubio censendus est celere si uero lentius permutauerit supersicies, remorando diutius in locis suis,tardum uocabis huiusmodi. Quod quidem commode facies, si pullium medium in celeritate prius mete conceperis euesse, in quo arteria a locis in quibus mouetur,nec facile ac leuiter se explicat, nec moram facit, ad quem profecto reliquos conferre oportet, ut loco nuper citato refert Galenus dicens, Proprie ad motum pertinent celeritas & tarditas,quarum haec motus est remissus,il la uero in citatus,de quibus faciendum iudium, ex comparatione naturalis pulsus. Scito etiam has differentias seu conditiones inpulsu, mox a primo arteriae occur-se,antequam finiat motum,noscendas esse: hoc enim habet Pprium impetus,ut primo accessit& intuitu se se ostendat, quod in cognitione celeritatis modo philosephico , est impossibile: uippe necessarium est, terminos motus expectare. ut postea at conserentia inter tempus & locum. Scribunt enim Philosephi necessum esse, id quod celerius mouetur , maiorem in equali, & aequalem in minori & maiorem insuper in minori tempore magnitudinem pertransire,hanc autem conserentiam in celeritate dignostenda,medico esse inutilem probauerat latissime Gal.lib. . de digno. pulccap. I. Qua etiam parte rau-
taliantiquos, qui celerem pulsum appellabant eum, qui pauco tempore sit,tardum uero, oui multo . Quod sane dogma nisi aliquo modo explices, conitabit proculdubio falsum esse:quippe non omnia quae parum temporis conterunt in motu celeriter mouentur,licet quae celeriter moueantur, parum temporis conterant. Nam sormicae , pediculi &culices paruo tempore motum efficiunt,celeriter tamen non mouentumquia paruum
illi, tempus ob paruitatem spatii quod pertranseunt minutissimos enim esticiunt gradus potius succrescit & ob paruissimas
245쪽
Liber scdundus, Trais . II. II 2.
cnias quietes, in quibus quam paucissimum immorantur,quo creberrime mouetitur qui in ob motus uelocitatem : quo fit ut graduum crebritas & paruitas , saliam cseritatis imaginem repraesentent, cum re uera pulsus tardus sit: quod Galenus late aduersus Archig. disputauerat lib. a. de dignos puli cap. I. Itaq; licet in utroq; pulsu parum temporis in motu consumae
natura,iii celeritate tamen parum consumit inter mouendum
sese arteria: in formicante uero pulsu parum quoq; uerum id ob paruitatem spatii,&ob paruitatem & breuitatem quietum. Ex quibus constat euidenter antiquorum error. in cognoscenda celeritate.Non placet in boc loco disputare, sit ne motus cotinuus morulis interruptus nec ne d quidem phili, septiis dis ferendum relinquo. Neque obstet quominus uera sint quar,hucusq; diximus Aristin Gai celeritatem L ffinisse, per melisura temporis & motus:nam aIiud est celeritatem diffinire,aliud ipsan docere cognoscere: nos autem artifices sensuales ex impetu id metiti tenemur: uelut peritus eques, qui celerem aut tardum aequi cursum iudicat,non ex collatione temporis ad sp tium, sed ex selo currentis impetus.
De creseitate O rarisate dignostenda. cap. V. VDIctum superius est,crebritatem & raritatem & inter has medium proprie esse pulsias differentias, pertinentes quidem ad ipsius quietes: quippe si in quietibus diu immoretur arteria, rarus fiet pulsus, si verὀ parum,creber. Insuper dictum est,quietem duplicem esse in pulsibus: alteram externam,& internam alteram, utraq; tamen pulsus esticit crebros aut raros . Ex quo idit duplicem esse raritatem, alteram externam, ab teram internam,& pari prorsus ratione duplicem crebritatem. Cognoscitur tamen crebritas aut raritas externa , haud secus quam quietes cognoscentur per se,citra respectum aliquem inimirum,sola leui manus applicatione, ut Gaio docet lib. i de dignos Pul.cap. zo .nam cum quies sit sensibile commune t tr dit Arist. tactu percipi potest, solum per motas priuationem νsed in hac re expendere oportet, duplicem esse quietis natur
alteram simplicem & reliquam compositam: simplex quiden iure optimo habenda est externa, ideoq; haec solium cognosci
246쪽
tur per motus priuationem,ut diximus,hoc est, quando arteria nullam aliam in tactum imprimit alterationem , praeter eam , quam motus impressit,& totum illud tempus appellamus quietem,quanta vero sit, non ex hoc,sed ex priuatione & separatione arteriae a tactu cognoscenda est,& rara appellanda,si diu ibidem praesit, si vero a digitis separetur cito,crebra.At vero interna quies cum simplex non sit,ex vera quiete & prima parte di latationis & vltima contractionis constans , difficilius Psecto cognostetur,nisi ronem adiungas, ct si in vehementibus pullibus quodammodo sentiri possit, arteriam comprimendo, sequendoq; contractionem,quo ad possis,ut scias ubi quiescata motu . Quo tempore si diutius deseratur tactus a motu,qua in moderatis uel natibus pullibus, rarum,si vero breuius, cre
brum pulsum esse pronunciabis, caeterum in debilibus pultib
qui vehementem hanc manus adhibitionem non ferunt, tota contractio apparet esse quies intima,vna cum maiori parte distensionis. Itaq; ea potius rone quam sensu diiudicanda venit.
De dignoscendis pul M uehementi, O debili. cap. VI.
Ehementem, robustum seu ualidum pulsum,aut huic cotrarium debilem leu languidum ad facultatis vitalis robur pertinere certum est:quem eum esse censemus,qui uehemeter tactum impellit euertitq; digitorum pulpas. Huic etenim
iure optimo uehementis nomen tributum est: qui profecto talis semper apparet, etiam si ualide praemas' sentimus.n. inquit Gal. pri.dedign. pul. cap. . ab impraessione uehementium pulsaum, carnem nostram una cum ambiente illam cute impelli: huic aut est adiuncta moti,& pr mentis cognitio) debilem uero seu languidum eum appellabis pulsum , qui utcunq; a tactu euertitur, nisi admodum. debilis iit manus compraessio: inter hos autem, cum iudicabis medium,qui neq; facile tactu euertitur,neq; ipsum euertit, ut Gal. aduertit loco nuper citato. Qua in re in memoriam reuocabis quod antea dictum est, numirum,pulsum moderatum in hac oppositione,non esse eum,
qui in medio debilis & uehementis existit, ita ut ille sit temperati hominis pulsus,sed huius hominis eum esse proprium censemus,qui medius est inter uehementes. Quippe uehementem diuissimus,
247쪽
Lib se secundus, Trach. IL ris
a ui,sinus, in magis uehementem,minus uehemerum&imersos medium , quem arbitrumur hominis temperati esse pr
In huius autem pulsus dignotione curandum summopere est,eius naturam distinguere& secernere a magnis,celerrimis, libratis dc duris pultibus : hi enim omnes eandem forὰ effigie in tactum imprimunt,quod ipsum etiam ut uehemens euertat, ut docuit Galaib de dig. put .cap. I .de ictu loquens. Neq; .n. inquit parum multarum pulsuum specierum uidetur comes es se,duri,uehementis,celeris,magni,alti,conuulsivi. Quos quideliae sola ratione,distingues,quod licet hi tactum etiam euectat, id tantum fit in leui manus applicatione: nam si eos uehementer praeseris,lactui non resistunt, ut uehementes, quorum n
tura est laetum euertere & ei resistere, quod nequeunt praedacti pulsus eiscere.Solius enim pulsus uehementis est reniti adiplicationi comprimentis manus, magni uero selum magnum circulum in pulpas imprimere,celeris tactum impelliere celeritate qua pollent,tensi quod aegre cedant tactui,duri quod praemant& tundant,nec non de conuulsiui, sed comprimenti manui cedunt protinus omnes: uehemens resistit quide&euertita
De diansendis pulpibus duro O molli. cap. VIIo . i
HAnc sane pulsus conditionem,quae duros & molles complectitur non ad motus speciem sed ad arteriaequalitate reducendam esse arbitrandum est,licet ex motu pendeat quodammodo eorum cognitio. Quo fit, ut duobus modis constes duri & mollis pulsus notitia: uno ex humiditate arteriae de carnas, quae molles pulsus indicant,aut ex siccitate, quae duros, ut Gal. aduertit. lib.ad Tiron: altero uero ex eo quod passionem taetui inter mouendum imprimunt ab aliis pulsibus longe diuersam: quippe pulsus durus prestius tactum serit , & mollis mollius,ut latissime Gai. disputat.lib.3.de different. pulc cap. 7. uerum ut quis differentiam inter duros &uehementes pubsus qui in euertendo tactum quodammodo similes exiliuno exacte perpendat,sciat hoc esse inter eos di sidium quod uehemens selum tactu ei tertit,durus uero praeter id, premit quoq;
tactum ipsum di pulpas digitorum subingreditur . quippe id Ff habetit
248쪽
habent proprium dura omnia,ut carnem prenunt,uehementi uero minim , nisi dura sint.Distinguemus igitur uehemente di durum, quod ille In impellendo & euertendo tactum,essentiam habeat,hic uero comprimendo & contundendo . Sic profecto fluminis aut aeris impetus grandissimas euertunt moles, non tamen comprimunt: at lapides metalla de quae dura sunt, iraeter id quod euertunt rem quam attingunt, si impetu serantur,comprimunt quoq; ipsam& eius substantiam subingrediutur. Itaq; sic se habent vehementes & duri pulsus,quod illi euertunt sed non comprimunt tactum,hi vero euertunt & comprimunt,quo solo pathemate aeculdubio distinguntur.Vertim Plicet quispiam diligenter expendat huiusmodi cognitionis modum,quem inter durum & vehementem Gal.& medici oes atastruunt,non aut subinde certum est,non posse frequentius falli, quia & dura aliquando praeter id P premunt, euertunt et tactum,& vehementia aliquando praeter id quod euertunt,premunt quoq; ob id prosecto placuit certiorem addere cognitionis modum,certiusq; in dies una, quo facilius unum ab alio seiugas. coippe certum est , duritiem nunquam magnis pulsibus Diungi nisi magnitudo ob mutationem situs arteriae sal:quo
tempore ex singulari inaequalitate in pluribus arteriae partibus, inter magnitudinem & paruitatem, eam magnitudinem ab alia
distingues sicut neq; vehementiam paruis et si coniungi optime possint vehementia & durities, quam distingues ex mediocribus pulsibus,qui huic complicationi proprii existunt: Nam
quantum detrahere conatur durities,tantum eleuare nititur vehementia,donec mediocritatem adipiscatur .quo fit, ut paruitas cum duritie secludat fictam illam vehementiae imaginem,ae doceat ipsam distinguere a vera vehementia,& patefaciat proprie esse duritiem,eo LP paruitati adiungatur: Sicut magnitudo euidenter monstrat veram uehementiam, nisi in lethar corum pulsibus.Sic etenim in pleuritide non raro nos decipit ar-.teriae durities sib spetie vehementiae,& suadet nos ulterius sta- suinem mittere,non sine magno laborantium inco modo. propter,id diligenter expendisse opus est,ac ne nos quoq; u csitta a sanguinis missione abstinere cogat,ficta ob duritie paruitas sub specie imbecillitatis: nam eo tempore aliquis raragnus
inter paruosdc duros Pulsus reperietur,qui seboles sit coactaeta oppressae
249쪽
x oppressae vehementiae: quo sine tempore sanguinem'detrahere iubet affectus ratio,quae duritiem nacta est ex plenitudine tensionem effieiente,& subinde paruitatem,potius quam quod credendum si paruitatem ex imbecillitate,quae sanguinis detractionem renuat, ortam fuisse. In qua etiam dii serentia expendendum est,ia, in reliquis, ne pedurum aut mollem, ad quadratum seu moderatum conferendos esse,&abeό sumpto principio durum aut mollem esse appellandum: adhibita tamen leui aut media manus applicatione, nisi pulsus vehemens sit . His habitis, quodammodo videntur distinitioni conuenise durus &uehemens pulsus: nam utrumq; per u chementem icta' dissinit Gil. lib .dedign. l. c. I.&lib.ad Tiron. dc pri. de differ. pul. Cui dubitationi dicimus uerum esse durum de uehemetem conuenire,quod uterq; tactum euertat in ictu, in modo in men certum chaoq; est dissidere.Primo nanq; differunt natura, Quia uehemens proprie ad motum pertinet, quod necessarioa
sequatur arteriam dum mouetur,ut aperte insinuat Gal. tenta ad Tirones scripta: durus uero in ictu consiliit ἐκ naturam har bet, non autem in motu,quia pulsibus non secundum substantiae ronem attinet, sed necessario consequitur ipsam arteriam duram aut mollem se mouentem : ambo tamen per ictum cognoscuntur: quo sit ut iure optimo diffiniantur, notionali ramen diffinitione per ictum, licet modo ictus ut dictum est λ
Nec rursus nos remorari debet compositorum pulsitu cognitio,cum facile eandem assequatur,qui simplicium cogniti inem probe tenuerit, qua propter ad maiora progrediens, ab eo opere supersedeo,breuitatis & utilitatis gratia.
De dignoscendis Itbtbmis. cap. VIII.
ARbitrariis estGal.antiquorum rhythmos iton esse cogno
scibilas quod tota eorum ratio oc natura, consiliat in Prortione quantitatis temporis dilatarionis ad tempus compressionis: atqui cum prima pars d: latationisci ultima compressi iiis cognoscibiles non sint, existimat, temporis quantitatem no
posse integrani cognosci,quia quantum delitescit spatii, tanta iFf 1 etiam
250쪽
etiam & temporis r item quia licet ratione & discursu uenari uelis,id qui es interna, quae una sit cum parte motus quae delitescit,interdicit & obscurat. Cum hoc tamen asserimus ipsius, Galeni doctrina freti, praedictos rhythmos cognoscibiles esse, facta tantum coratione inter partes eorum cognoscibiles utG Ien .aduertit. lib. I. dedig. pul.cap. Nam qua ratione tempus dilatationis confertur ad tempus compressionis quod cognoscitur, eadem quoque pars dilatationis quae delitescit, ad partem compressionis,quae occulta quoque est, secluso tempore quietis aut facta collatione ad quietena externam. Itaq; Gai.,ut obscuram hac conserentiam fugiat, rhythmos longe clarius posse cognosci scribit: nam licet in his quoque sat collatio dilatationis ad compressionem, non fit in quantitate temporis ad tempus etiam si prima capitis parte id uidea- rtur sentire, reiiciens celeritatem tanquam innutilem ad rhythmum constituendum,& spatii etiam quantitatemv nam Ca pam ite ex aliorum mente proculdubio loqui uidetur ut ultima eiu sdem 3.cap. pari. euidenter docet sed in qualitate motus,nimiarum in celeritate dc tarditate, cuius differentiae natura cognoscibilis est, in quavis motus parte: quia ad celeritam cognitionem non opus est integram dilatationem aut compressionem expectare, sed ex primo arteriae impetu celeritas totius dilatationis&compressionis prompte cognoscitur, si pulsus aequales existant. Itaq;Gal. rhythmus nullam aliam exposcit noscendi rationem,praeter eam,quam proscuam esse diximus ad celeres putisus dignos endps.Qua propter si dilatationis celeritas pars est celeritati compressionis, rhythmum esse aequalem, si uero dis Par,inaequalem iudicabis, & pro recessu maiori uel minori ab aequali rhythmo,qui sequitur inaequalis magis aut minus distabit a proprio rhythmo corporis cuius est pulsu.
De inaequalitate dignoscenda. cap. I x. J Naequalitas & ordinis perturbatio haud difficulter cognoscuntur, si quis quae de simplicibus generibus hucusq. dicta
sint, diligenter expenderit. Nam cum rectum sit iudex sui &obliqui,sa cile cognitis aequalibus differentiis poterit inaequales quis'; cognoscere,& pari ratione in ordinatas. Ad dignostendam igitur ordinis perturbationem, diutina manus applicatio