장음표시 사용
251쪽
ne opus habemus,ita ut certum sit inter auctores quosdam e se, qui centum pullationum spatium spectare, iusserintiquo tepore si quis inter dictas pulsationes,unam aut plures expenderit a reliquis differentes,nullo ordine seruato, pulsum esse inordinatum iudicabit. Caeterum inaequalitas,ea nindrum,quae in unica pulsatione, in unica parte arteriae consistit, cognitu est difficillima: quia uidetur nulla manus applicatione posse cognosci. Primo si laeui utaris manu,nullam aliam in motu percipies differentiam,quacium ictum, si ualide premas,postremas motus partes non obseruabis: si medio modo,nonnullas cognosces, & alias secus . Quia cum haec inaequalitas reperiatur in unica distensione, necessum est, uniuersam comprehendere,ut uarietates in ea conis tentas, noscere possis . Verum quantum experimento & ratione colligere potui, in maximis &uehementibus pulsibus 9-tiam si plurimum comprimas ) praedictas inaequalitates haud difficulter cognosces, quod in debilibus & paruis difficillimum est, & pene impossibile . Hoc tamen adseruabis comstium in adipiscenda praedim inaequalitate , quod non semper utendum est unica de eadem manus applicatione, sed a1iquando comprimes, aliquando sublevabis, nonnumquam medio modo manum applicabis. Item aliquando omnibus digitis arteriam comprimes,modo tribus,aliquando duobus & saepe unico: nam reperiuntur inter pulsus , qui omnium digito rum pondus serre non possunt .
Inaequalitas vero quae sub pluribus digitis reperitur, eam manus applicatione exquirit,quae diuersis quoq; modo ad pul-
sim se habeat,dummodo aegroti manus prona sit. Hac.n .roneficile liberior ad motu seperest arteria,& neq; premetur digito Tu aut carnis pondere: qua sine manus applicatione myuros defficietes,& recticos cognoscere,& intermittentes aut vera asphigia facile est. Nas facta leui manus copressione,pulsus apparuerint,& pressiori manu delituerint,si redeunt iter u leuiter applicata manu,recticos appellabis finaliter , existimabis eos o inodeficientes, seu asphigiam. Et hac lege,nimiru varie applicata
manu,ut superius diximus,reliquas disterentias venaberis.
compositas autem inaqualium pulsivum disserentias, cognitis sim
plicibus facile docet O huim libri bic estu sinis.
252쪽
De Pulsuum causis, Liber Secundus. Tractim. I I I. . i
TAm est utilis 3e necessaria causarum pulsus notitia,ut neque quidquam cognoscere aut presagare citra ipsarum, intelligentiam possis. amobrem, qua potero breuitate iam ligentia, earum tractationem aggrediar. sunt igitur omnes pulsuum causae in triplici dinerentia costi utae: quaedam enim ipsum constituunt & efficiunt,quas , einentes ob id,& primarias seu synecticas medici appellant.Huius naturae& sortis sunt facultas uitalis , instrumentum, hoc est arteria,& usus,cuius gratia constat pulsus harmonia: quae dam profecto quae pulsum non constituunt, sed alterant, immutant & aliquo modo a recto euariare ipsos phillas cogunt, quas profecto multi ea ratione appellarunt secundarias seu externas & alterantes.Quae sine consistunt in triplici differentia. nam aliae fiant,quae a medicis uocantur naturales, aliae non nuturales& rursias aliae praeternaturam.Caeterum inter causas cotinentes,& destruentes non desunt qui medias constituant,tanquam tertium earum genus: quales sunt omnes animi passiones.Verum licet dogma hoc mihi non displiceat, elacet tamen magis hae in re,Gal.diuisionem sequi:qui praedictas duas differentias citra additionem alterius constituit.Qua propter huiusmodi librum in duos tractatus diuidere mihi uisum est,quorum primus causarum continentium naturam, & differentias pulsus ab eis prodeuntes,complectetur: secundum aute,in tres Partes diuidam,iuxta tres classes earum causarum,quae pultum immutare nactae sunt,initium tamen sumam a continentibus
seu si necticis. De Hisbnecticis eu eontinentibus. caput. L
Ausiae synecticae seu continentes in pulsibus hae sunt , . iquae pulsus harmoniam , naturam & substantiam contia s
253쪽
Liber Secundus, Tra ct. III. II 6
nent & essiciunt,sine quibus consistere pnisus nequeunt.inas
sane praecipuas, essentiales & necessarias appellarunt Gal. de Atticen .nec non & causa, gςnerationis pulsuum. Tales enim reperiuntur in pulsibus tres: tacultas nimirum uitalis, author &principium illius motus:arteriae peculiare & unicum cum corde instrumentum: usus seu finis cuius gratio motrix facultas, per instrumenta nuper dicta actiones perficit. Cui sane tantuobtemperant reliquae duae causae, ut ad pensum & modum ipsius urus facultas & instrumentum pro uiribus moueantur , mitentes semper usui satisfacere. Habent praeterea concinentes caulae hoc proprium & peculiare,quod sicut pulsum essicere de constituere sua natura habent, ita quaevis earum mutata,pulsum iuxta sui rationem in mutat.Insuper illud proprium illis in est, quod nulla causa ex iis,quae pulsum immutant, ipsum ualebit usquam perturbare, quin prius aliqua una aut plures ex continentibus causis ait rentur, semoveantur,atq; a propria natura discedant. Mod in omnibus occasionibus& animi affectibus etiam tanquam frinmum habetur,eo quod animi affectio peculiari quadam ratione continentem causam immutare habeat, ita ut uideatur per se animi motus id efficere,citra causae continetis mutationem, quod re uera non sit,sed in quavis animi affectione necessario' aliqua excontinentibus causis alteratur,peculiari tamen modo,
ut dictum est,& monstrat uibratus in timore pulsus,ob diuem dum spirituum ex spe & timore motum. Sed cognita causarum synecticarum conditione: quas pulsius differentias, quaeq; earumcere habeat, expendendum iam est.
Qμοι pussua quaeq; eau arum si ecticarum egiciat.
caput II. INest autem iis causis ea vis& conditio, ut certos quoslana pulsus quaeque earum sibi proprios , & peculiares efficere
habeat r alias vero non proprios sed familiares. Et rursus sunt inter has causas, quae proprios pulsos non habent, sed tantum familiaribus gaudent. Nomine tamen proprio umpulsuum intelligere oportet hac in parte eos, qui ab voa ex sy- necticia causis, semper proficiscuntur: familiares vero, qui a pluribua .
254쪽
pluribus causis θnecticis prodeunt duabus vel tribus . sic s cultas robusta unicum sibiq; proprium edit pulsum,vehemen tem nimirum, sed praeter hunc alios habet familiares,qui ab aliis etiam synecticis causis fieri possunt, velut est magnus, ter& rarus. Eadem prorsus ratione imbecilla facultas propriuhabet pulsum languidum.& tanquam familiares obtinet paruum, tardum & crebrum. Instrumentum item , arteria videlicet dura, durum habet pulsum tanquam proprium, di familiares sortitur paruum, tardum & crebrum,ita arteria intollis,mollem habet tanquam proprium: familiarem vero,magnum,c lerem, rarum. Vstis tamen cum multiplex sit, ita quoq; varios habere pulsus,necesse est, nullum tamen proprium sed omnes familiares,Gal.etenim,usum in pulsibus de respirone inuestigas, lib. 8. de pla. Hipp.& Pla. quadruplicem inuenit ut lib. de pulsum diff.2.tract. .c.3. hoc opere abunde disputabimus doces ob caloris refrigeriit,ventilatione, spirituum resectionem,& expulsilonem fuliginosi excrementi,pulsum & respiratione fabre- fecisse naturam. Quamobrem rationi consenum videtur,unum queq; ex praedictis usibus peculiarius exposcere alique pulsum, quo fieri possit comodius: ex cuius notitia multa perito medico in arte sphygmica succrescunt certius praesaganda. Sic calor adauctus qui quatenus talis est , refrigerationem expostulat, duplicem praestat cosiderationem summopere necessariam aduenaiidas caloris adaucti in pulsu differentias. Has etenim seribit Galenus lib. a.dedissi. resp.cap. 24. quo loco docere uidem duplex esse caloris augmentum, & subinde usum : alterum
secundum naturam, reliquum uero, praeternaturam, non in
men in utroq; eundem modum uariari,licet uterq; sit usus adauctus.Inquii .n. abundantia namque caloris natiui inspirationem masnam reddit:abbundantia uero caloris praeter naturam ct fumosi, expirationem magnam. Ex quo loco cui denter constat, solum caloris augmentum,sue is naturalis sit, siue praeter
naturam, qualis ephemerarum febrium est) refrigerium exposcere,& ob id pulsum exquirere tanquam familiarem: quia prium nullum habeo magnum, & in maiori excessu magnum
simul & celerem & crebrum.Quo artiscio usa est natura , ut copiosa aeris quantitate attracta, intensius refrigeret,& eo magis quo celeri cam capessendam moueatur clicet celeritas
255쪽
res ut antea dictum est, aliud quoq: praestet benescium id
quod in dilatatione talitum consequitur ipsa . Verum si calor qui creuit,putredinosiis quoq; sit, uligilaibusq; scatens , aliam proculdubio desiderat refrigerii rationem, qualia distensionem iam praestare est impossibile : nam calor huiusmodi duabus rationibus calidior existit, una quidem ex propria intensione, reliqua uero ex fuliginosi rum excrementorum adhaesu . Sic profecto duplex ex postulat refrigerium, alterum ex frigida aeris qualitate,quam praestat arteriarum distentio, & inspiratio: alterum uero ex fuliginosorum excretione, quam praestat earudem compressio,&expiratio: quippe calor non minus refrigeratur per priuationem rei calidae,quam per adhaesum rei frigidae,exemplo est sanguinis detractio,quae ex accideti quoq; corpus refrigerat. Itaq; calor adauctus,nullum habet pulsum propriu:habet tamen familiares magnum, celere & frequentem si nimis adaugeatur,& si putredinosus sit,compressionem longὰ maiorem & celeriorem. Sic dum calor ventilari desiderat, eius
viam adimplet celeritas distensionis,ut quae sola sit huic usui iamiliariosilicet calori refrigerando proficua quoq; existat. Vsus tamen resciendi spiritus, magnum quoq; celerem & frequente essicit pulsum,&eos habet tanquam familiares: caeterum id essicit duobus modis. Vno, cum viribus existentibus robustis, de abundante calore natiuo ad ferendos labores, copiosiori spiritu opus habemus: tunc. n.familiarior est magnitudo quam ceteritas:quia copiosiori aere ad uberem ipse rum generonem indiget natura: altero vero cum corpus exhaustum est,imbecille aut a morbo conualescens,lune etenim celeritas familiarior est,
di magis viget,quod pulsus parui sint ob facultatis impotentia,
quia compensat natura celeritate,quod paruitas detranit,quod
et contingit in his qui cura studio,vigilia aut intellectus operi nimis dediti sunt. sed si usus aliquis ex prs dictis imminuatur,
contrarias Oino disterentias obtinebit pulsus. Sic caloris dimia nutio iamiliares obtinebit,pulsum paruu,tardum,& eodem modo res se habet in spirituum abundantia,quae usus et est imminutio. Pari et ratione mediocres efficit pulsus quaeq; causarum dum medium tenet inter utrumq; extremum. Atq; hi sent pulsus quos quaevis praedictarum causarum cum naturalis extitit, uri a medio recedit,cssicere est irata, Ala ac sine alterius causu
256쪽
interuentu. Verum haec omnia eo ordine comparat natum, quem latissime mox exponam; si prius hoc schemate depinxero quae hucusq; dicta uint. c Proprios, vebementes.
Firma, habet cpulsus. Familiarem,magnum,cele
Mediocris. Efficit medios inter prata χ dicta extrema. Proprios, languidos . Infirma,habet uepulsui. Familiares, paruos, lase
c Adauctus. Pulsus habet sa c Magnu, eel l miliares. . χ rem, crebru.
Diminutus. pulsus habet Parvos tardos, similiares. χ raros.
. Mollia. pulsis habent proprios.s Molles.' Mediocria.
prios iamiliares. Parum, tardos , crebrori ve
257쪽
Liber secundus, Tract. III. Os
De ordine quem seruat natura in comparandis , his dilf
OVas sane differentias,siquis exactὸ expenderit,longe miis
nus praesagando errabit,quam qui negligenter:nam certum est, certius alicuius causaru in vim esticati a m
dicum venari posse ex propriss cuiusq; differentiis , quam ex. familiaribus. Idq; magis adhuc si totis viribus ealeat, modum quem in his acquirendis seruat natura . Adeo enim in his comparandis artificiosa est, ut & philosophis, & medicis omnibus magnam admirationem semper eius cons deratio pariat, & eo magis , quo quis penitius caluerit, qua irge natura has differentias sibi in pu Ilibus comparet, quomodo mutet,& quo etiam ordine una post aliam essiciat. Verum siquis diligentius rem hanc intueri uelit, reperiet proculdubio , uniuersam huius artificii causam esse usum, cuius occasione seri & mutari has disserentias scimus. Nam cum tota uitae ratio consistat in caloris moderatione, naturaliter praestitum est coedi huiusmodi calorem moderari,& cum immediata moderationis causa sit ipsius cordis & arteriarum motus, necessum quidem est,ad pensum caloris,pulsum quoq; moueri.Si igitur c lor secundum naturam existat, rebus illis quinq; quas motui pulsus esse necessarias diximus existentibus secundum naturae
legem,nulli esse dubium debet, quin pulsus quoq; fiant, iuxta
caloris comensurationem,moderati : ni quid praeter naturam obstiterit.Verlim si is idem calor, uel quiuis alius cordis usiis,
moderato recesserit,tantum quoq; pulsus a motus moderatione recedent,quantum usus ipse ab errauerit. Sic crescente calore si quantitas distensionis intensiori calori incumbere ten tu istantum crescet eiusdem distensionis quantitas,quantum Sccator. & sebinde pulsus erunt tanto maiores moderatis pulsibus,quanto calor moderatum excesserit calorem .Qu'd si amplius creuerit calor,ita ut arteriae dilatatio non possit adaucto calori satisfacere, necessum est,celeriorem motum emcere qui magnitudinis defectum ad in pleat tanto inquam moderata celeritate celeriorem,quanto magnitudo nequiverit calori adaucto satisfacere,& ab eius satisfactione desecerit. Mod si rur-
258쪽
sita calor,seu alter usus amplius creuerit, ita ut compensari n possit magnitudine de celeritate praecedentibus , natura sagacis sina,quae prouida est,in custodienda animantium uita, prouidit,ut crebritate quae fit arteria parum inquietibus immorante) adimpleretur usis, seu indigentia caloris adaucti, tantum inquam,quantum in huiusmodi ministerio deficiunt magnitudo & celeritas.Studet enim natura caloris incendio sibnenire, exempta eorum , quae exterius arte aut uoluntate fiunt Nam sic quis conflagratam domum ab igne tueri uelit, prius procu dubio multam aquam desuper coniiciet, deinceps uero si coastiterit eam non sufficere, celeriter & sustinanter properabit
quam proiicere: quod si adhuc opus sit maiori diligentia, parum in locis immorabitur, haud secus quam si cui commissum est iter aliquod celeriter peragere, quod ut consequatur, primo magnis gradibus incedit, quod si amplius uigeat necessitas perueniendi,ad finem,celeri cursu festinabit,& ii adhuc magis,
larum in hospitiis immorabitur. Sic proculdubio, in pisu halto respectu ad usum,natura sibi comparat differentias magnitudine primo acquisita,mox celeritate, deinde crebritate. Q Stamen intelligendum est , dum praedictae differentiae ante usus augmentum, sunt in naturali dispositione: Nam si aliqua a mediocritate deficiat, illam prius natura mutat,quam 'uae naturalis existit, mutetur;Amat enim natura quam maxime naturales differentias,adeo ut naturalem retineat quousq; non naturales mutet. Na si statuatur pulsus magnitudine moderatus, tardior tamen& rarior moderato,& eo tempore incipiat calor crescere,tunc profecto mutatio pulsus incipiet a celeritate , deinde a crebritate di ultimo L magoitudine:ita ut prius celeritas et crebritas fiant naturales redeantq; ad mediocritatem,quam pulsu magnitudo mutetur, itaq; constat,quod neq; crescendo , neq; decrescendo, differentia aliqua excedit mediocritatem,antequantiquae mediocritatem attingerint: aqua mediocritate, si usiis crTt,prima differentia,quae acquiritur est magnitudo, secun da celeritas,& tertia crebritas.Sin aliter ab ea, quae mediocrita
tem non attingit quaevis ea sit initium mutationis pulsus susce
259쪽
Liber Secundus, Trach. III. II '
Cal. tempore & nune etiam in dubium apud Neothericos eo-trouersum uidetur an possit adauctus vliis successione,& omdine praedictas recersire differentias,uci potius necessu in sit Mescrescente usu simul succrescere. Nam videbatur pilati , hoe esse necessarium, nimirum, quod usui ad aucto oes tres simul essent familiares. Cui roni adiiciunt Galao cum Lb. I. de prae-Ωξ. expultar. 3.quo videtur docere, ita necessario fieri Quod sane si uerum est et,corruerent multa Gauoca. quae contrarium
videmur tueri. Nam qui diligenter eundem authorem legerit, capite nuper citato,haec reperiet verba. Neq; ubi liberaliter illum magnitudo refrigerat,distensionis irritat celeritatem,neq; crebritatem ubi ab ambabus auxilium eonsequitur: alterius. n. illarum semper defectus corrigitur altera, magnitudinis celeritate, celeritatis crebritate liquid multis, crebritatis pulsuum causa una est, prioris actionis defectus. Et paulo inferius subdit. Declarabimus et abundantiam caloris nullum consequi nece sirio pulsiim magnum,celerem,crebrum, sed peculiares esse illi. Quam sententiam intelligere oportet, iuxta gradus augmcti successive acquiri,quod c. s. eiusdem libri clarissimis verbis expresserat. Probat insuper hanc veritatem,quod dum usus imminuitur,crebritas primo minuitur, reliquis differenti j x selis manentibus:& si amplius calor minuatur , celeritas quoq; r mittitur, sela manente magnitudine. Quo sit, vi tanquam firmum habeatur, successive,pro usus indigentia praedietas differentias acquiri , quo sensu intelligendus venit Galen. lib. I. de Muc pul.c.3 .qui primo accessu aliter videtur sentire. Adeo. amat ordinem natura in his disterentiis acquirendis, ut in usa adaucto nunquam celeritas sine magnitudine aut crebritate inueniatur: Sicut in diminuto,in quo icet sola paruitas,aut Alararitas inueniri possint, tarditas tamen nunquam sine raritate reperietur,licti aliquando sine parustate appareat, ut optime, Gal. aduertisse constat,lib. I tae praeca. expulsa. s. Quibus appAret euidenter successive succrescere . praedictas disserentias. Sed dubitandum est et hac in parte,qua nam ratione,si crescente via protinus Diuus augetur,cur si amplius crescit, non
uerum augetur potius de antequam celeritatem aut creditatu
acerssat: uidem dum amplius crescitvsus,iterum redit pulses maiorem magnitudinem,& efficitur maximus,& postea ce
260쪽
lerrimus,& ereberrimus: nonne satilis foret, statim crescente quouis usu, omnem & optimam magnitudinem prius acquirere,& si opus sit maiori refrigerio, ultimo ad celeritatem & crobritatem peruenire siquidem non est maior ratio,quare in primo usus auamento, crescat magnitudo , quam in secundo aut tertio, praestertim, quod si forsan usus amplius creuerit, crescit iterum magnitudo di pulsus efficitur maximus. Ad cuiua dubii enodationem, tria necessario praerequiri arbitror. Primu quidem scire, cur ita factum sit,qudd crescente usu,non protinus succrescat maximus pulsus,sed primo magnus,mox celer,tandem creber:& si adhuc amplius usus augeatur,protinus sequatur pulsus maximus celerrimus,& creberrimus Secundo curantequam maximus fiat,necessario debeat prae ire celer & mox creber,ita ut si maximus citra celerem,& crebrum fortὰ fieret, nullo modo ita adaequate usui satisfaceret . . Tertium , &,vitimum expendendum est, qualiter Galen. mens intell:genda sit, cum proseri crescente usu magnitudinem primo sequi, di si amplius crescat celeritatem, & si adhuc magis crebritatem: quibus intellectis facilis erit dubii enodatio. Circa primum sciendum est, ita in pulsius harmonia comparatum esse natura, ut quae sibi grauia & laboriosa fore sperat, nunquam in exequendis actionibus aggrediatur,nisi maxima vigente necessitate, &praemissis ac tentatis prius leuioribus subsidiis. Sic etenim magnitudine modicum aucta,curat usui satisfacere, quod si sufficiens non sit, maiorem non acquirit nisi prius tentatis celerit te & crebritate, & postea maximam & ultimam in ultimo usus incremento, seruans semper ad mar ora officia,uires quibus ad magnitudinem efficiendam maxime opus habet) N eas pro v-sus indigentia solum apponens. Uippe hac potistimum ratione u. talem potentiam θ uegetali & uoluntaria diuidere scimus, quod naturalis semper , & ut cunq; passum sit omnem suam
uim & eundem connati mi apponat: facultates uero ui luntati
ob temperantes pro nutu & arbitrio, ipsius actiones exequun- o . tur: at uitalis facultas seiuni ubindigentia usus postulat, motu
cordis & arteriarum molitur,s ruatas ad maiti rem usum u)res,
paulatimq; de sensim cis utens. Quo prosccto fit, ut ex instituto, ac natura ipsus uitalis potentiae prodeat,ultimas & grauiores differentias,ultimo& in maiorem ac urgentiorem usum adseruare