장음표시 사용
291쪽
Liber secundus, Trais . III. r 3 s
ousmo quarum profecto cognitione multa in morbis pqssumus praedicere.Habet igitur hoc illaequalitatis genus tanquam potissimas causas,facultatem languidam uel humorum copia , aut instrumentorum mollitiem uel omnes simul aut aliquas . Facultas etenim imbecilla prima est,quae ua hoc opere eniciendo reperitur,cum uidelicet nonaque,ob impotetulam, omnibus particulis com naunicatur,neque aequali robore ex efficacia omnes mouet, uelut in optima ualetudine:quo fit ut quaeda partes magis,aliae minus,quaedam celerius,quaedam tardius moueatur quae sane motus ratio inaequalem efficit pullum, in pluri arteriae partibus. Contingit autem id haud secus quam res se habet in sole,qui profecto omnibus partibus aeque lumen & claritatem largitur,nisi aliunde praepediatur:quod quidem igni accidere eode modo no pGt: quippe partes igni viciniores calidiores erunt & lucidiores,remotiores vero minus calidae.Sic enim
res se habet in nostro calore,cum enim robustus est , vegetus ec naturalis,more selis, singulis particulis aequale fere beneficiuim partitur:cum uero factus est praeter natura & facultas subinde languida aut secus quam ignis facit , pri pinquis partibus maius robur,maiores & celeriores motus praestans remotis verd minores. Sic proculdubio pulsus fiet quibusdam partib. maior,& robustior:aliis vero iis contrarius, ita ut omnino suboriatur praedicta inaequalitas , cum ad omnes arteriarum partes aequalem efficaciam trasmittere nequeat. Cui etiam causae accedit humorum copia,quae impedit facultatem:eius impetum remorando,detinendo, dirimendo &scindendo continuum eius
progressum: haud secus quam selis radium interdicit & frangit nubis opposita. Atqui cum humores non permittant facultate libere permeare & aequaliter ad omnes arterias diffundi,ob id non aequaliter eius uis in omnes partes sese diffundit,-est nomediocre huius inaequalitatis principium. Exemplo quidem re amplius intelliges,nam liquis brachium tribus, quatuorve partibus ligauerit funiculo diuersimode constricto,ita ut prope imnum sit arctior ligatura , in medio brachii laxa, dc in suprema parte laxior,nulli dubium est eo tempore, in unica pulsatione diuersum apparere in illis partibus pulsum, iuxta diuersum facultati, progressum, pro ut magis minusve a uinculo connectatur.Sed merito hoc exemplo iudicabit quispiam, si pari r tiQ-
292쪽
ne repetitur dispar facultatis impulsus ieri quoq; pulsiun diis
sparem in diuertis partibus.Dubitabit tamen aliquis quod noeessarium est,ad rectum iudicium eliciendum qua nam ratione possimus distinguere inaequalitatem ab oppressione faciam , ab ea,quaest vitio facultatis: siquidem in hac nullum vacuatorium auxilium ictare oportet,in illa uero, nil facies citra uacuationem quae plenitudinem opprimentem demat. Constabit infecto virum horu sit quia languida facultas semper habet pulsus paruos & debiles,licet inaequales,oppressa uero aliquando magnos & uehementes.Tertia uero & ultima causa est arteriae mollities,quae quia nequit simul in olbus partibus praemollitie eleuari,dispari eleuatioe mouetur a natura. Haud secus quasiquis uelit magnam corrigiam elevare,maxime si humida sit, nulli dubium est,quin simul ipsam eleuare non possit: quod si dura existat, facile una parte eleuata, reliquae simul eius motum insequentur.Si igitur dispariter moueantur,certum est,quasdapartes fieri altiores,quasdam vero depressiores, effigies quidein aequalium sub pluribus digitis. Huic quidem inaequalitatis generi reducuntur myuri singu- Iares & eminuli atq; pro minuti pulsus. Myurum igitur singularium causa est facultas languida , quae nequit se extendere ad remotas a corde partes:& ob id in partibus cordi propinquis maiores apparent pulsus,& in reliquis tanto minores, quanto distantiores extiterint. inod si contrario accidat modo,nimirum,pulsum apparere maiorem in distantioribus,& minorem in propinquis partibus, id proculdubio in arteriae situm reierendum est: potest enim arteriae aliqua pars a corde remotior
in superficie adesse,&propinquior in profundiori & abdito loco:ex quo situ constabit praedictae dilucultatis ratio. Eminutorum vero & prominulorum,quos inuentes & cim cumuentes appellant ut mens Gal.est.lib. de cau.put.2.cap.x caest inaequalitas etiam corporis & situs arteriae aut temperame- ti ipsius,sive a natura talis facta sit,sive a morbo,& facultas laguida quamuis latinus interpres male transtulit hunc Gal. locum,qui facultatem robustam traduxit. Si enim ubi arteria temperatior aut mollior extiterit, facilius a languida facultate et
uatur,u ubi durior & distemperatior sit. ὀd si in media parte,quam digiti attingunt,mollis sit,& utrinque durior, fiet faci
293쪽
Liber frindus, Traist. III. r 3
l in media quoque parte altitu eleuetur pessus,& In laterib.
depressior appareat:quae uera est .emynulorum di pro mynulo' tum effigies.Atq; licet dictum sit emynulorum & pro mynulorum eandem esse causam cum myuris,nimirum facultatem l guidam,mirandum ob id non est,siquidem facultatis imbecillae variae sunt species di sortes,uti uarietatis ratione, varios quor te pulsus edere nata sit facultas. Fiunt itaq; prominentes pulus eo modo,quo dictum est,nam qua parte arteriae humiditas marcedoque apparuerit,ea motus magis perspicuus est, partiuutrinque positarum nonnihil obscurato motu,adeo ut ingrauescente affectu flexum quendam in altum repraesentet pulsus , instar trianguli cuiusdam tactum serientis.
De compositis iiDequalitatibus. OP. XIII. INarelualitate omnes compositae hoc unum habent commune,quod fiant ex eausis simplicium inaequalitatum, duabus nimirum vel pluribus.Nam quemadmodum csi posita inaequalitas unica non est,sed ex uariis constans,ita quoq; ad eius integritatem,causae plures necessario requirutur. Verum quia quae ιibet species praeter communitatem causarum, peculiare etiam taliquid obtinet,cuius ratione ab aliis compositis dissideat : ob id profecto cogimur cuiusque seorsum tractatione instituere. Sic etenim inaequalitas insitu arteriae, ut sit, quia tenduntur Dema arteriae, quoniam tunicae earum uiolenter trahuntur,ita Prsus qualita credendum est, huiusmodi tractionem fieri a partibus circurii te insitu uicinis,quas tendunt tumores oes contra nam: uelut inflamm' arteria. tiones aut tubercula cruda, quae ad se trahunt uicinas partes cum in tumorem elevantur ita & partes neruosae conuulsa,maxime tunicae quae communes fiunt arteriis. Distorquet etiam Qpulsum ut Gal. aduertit, lib. 2.de cau.pul.c.xi.inaequalis intemperies ut calidum, diget dum arteriarum intemperamcntum aquae sane eonuulsivam moliuntur distorson pin i . e ,
Sunt autem ij pulsus degenere inaequalium singularium, sed ἔφη si 'in pluribus arteriae partibus,qui omnes fieri proculdubio ha- urim cubent a facultate languida, uel ab humoruiti copia aut ab arte tantis, raria nimis molli ut docet Gai .libr.2. de cau pacap.8. Quippe formi vadosus uermiculatis communiter fiunt ob content onem, xis ρ: i. quae saria .
294쪽
quae ex eorde in arterias effluens, non parem tuetur sinitas, ita ut non simul oes arteriae partes distendantur . Verum hoe
est discrimen inter hos pulsus, licet ab eisdem causis profici itur: quod undosias,ed quod maior sit,& celerior quam uermiculans ab humorum copia proficiscitur, ualida tamen existente facultate, uermiculans uero ab imbecilla. Sie profecto dum
undosus in uermiculantem commigrat,iam facultatem non grauari, sed labefactari essentialiter commonstrat: quod et proba ri potest,quia aliquando in intermittentem degenerat, cum uidelicet, uirtus magis fatiscit. Atq; dum uermiculans in formicantem mutatur, eo magis dissolutam facultatem comonstrat: neq; ob id credendum est,semper formicantem ex uermiculante prouenire, ut Averroes 4.collect.prodidit, experimur .n. in acutis,& malignis febribus formicantes nasci, non praecedentibus uermiculantibus quod oes tardi sint,quam differentia non admittit usus adauctus,aut spirituum defectus, ut in euacuationibus immodicis alui aut uteri,aut cuius uis alterius partis, in quibus uermiculantes mutari in intermittentes, & deficientes comperimus, non aut in formicantes. Quibus euidenter costar - . - λςrum este propositum axioma. Caprizantis pulsius causiae ut docet Gal. Iib. 2. de caus puI.e. ι PMq. 7:runt facultas ualida, caeterum nimis oppressa , impedita aut oburucta,cum usu nimis adaucto . Sic profecto, compressio, oppressio uel obstruetio efficiunt facultatem a motu an ceptu Meultere, usus tamen adauetus cogit ipsum adimplere : robur potentiae Quod collectis in quiete,qua motum inter viribus, recuperauit causa est,u, secundo motu veli
trie 'rena essiciat secundam aggressionem. In qua sane re si-Ρ est caprietantis pulsus natura: nam s secundus saltus remisi
1ior sit,int quidem pulsus de genere inaequalium ab unico diagito, non tamen erit caprigans.'rrantem sane pulsem faciunt facultas robusta, sed onera-put 'instrumentum durum vssis nimis adauctus .is quide ustis arteriam plurimum distendi eogit, facultas valens id nititur,instrumentum vero durum caeterum non aequaliter essiciunt prae diciam figuram serrae per similem: nam cum aliae partes magis' tendantur,& durae fiant aliae vero minus,idcirco quae minus tetduntur,magis eleuantur& Minus quae duriores existunt acten
295쪽
Liber se sindus, Trae h. III. I 3 7
se. Cui sane ministerio expendendum est,pulsum necessario debere esse magnum,quis .ia. in pulsu paruo posset sensu diiudicare praed i etas disterentias:ob id necessum est, pulsum esse magnum,ut diiudicemus quasdam partes magnam emcere disten
1ionem,quasdam vero paruam quo fit ut tactus inaequalitatem illam dentibus caninis similliniam per lentiscat: neq; praedictaueritatem turbat pulsum csse in hac affectione qliod ex internis membranarum inflammationibus plerunq; prodeat) durii, cum id intelligendum sit, solum in his arteriae partibus,quae minas eleuantur,in reliquis uero non adeo dura existit arteria Φplus eleuari non possit, siquidem neq; tenso aequalis est in omnibus partibus.
Cum magna sit neruorum cum arteriis c5io, societas,& colligantia,fit rubinde,ut conuulliui pulsus causa sit, neruosarum partium contractio, eo quod arterias pariter secum trahant conuellantq; ut docuit Gai .lib. et de cau.put .cap.xij. id quod cessiones epilepticae facile monstrant: quippe in earum principijs ut nerui contrahuntur,& convelluntur,ita & arteriar. Con .
tingit itaq; in iis pulsibus diuersis partib' arteria percussa, uno demq; tempore moueri ,haud secus quim chorda sursum de Orsiimq; agitata inaequaliter:quo fit ut secundum quasdam partes citius,& secundum alias tardius moueatur, & insuper ta dus pulsus uideatur, ma3nus & uehemens,non tamen tantum, quantum ob ictus uiolentiam gratia tensionis apparet.
Habet haec pulsus conditio,quae quodammodo ad conuulsi Vibrato
uos pertinere uidetur,tres potissimas causas. Primam quidem, ri m puti potissimam, usum adauctum: secundam histrumentum du-Iua camram: tet tiam uero facultatem robustam .Haec itaq; faculta ,ut se. cui incumbit usui satisfacere, plurimum conatur arteriam distendere ipsa uero eum dura sit,nequit, quantum par est, dilatari. Hinc sane prodit ut flectatur in altum, di ueluti franga- tur arteria dura: qua tamen parte frangitur,cadem prorsus accuminatur, sed accum aliud attollitur, & aliud dimittitur, eo . quod facultas quia nequii usui satisfacere,eo quod arteria non distendatur, quantum par est ipsam nunc .iis ur. am partem , nunc in aliam sursum eiaculatur in acumen flexa. Quae accidentia experimur in magnis inflammationibus : tenacissimis c
struissionibus, spasmu,r c alijs huius naturae astectionibus.Quibam bus
296쪽
bus causis accedit alia ueluti concausa, ut Gal. optime aduertit secundo de causis pulsuum c.6.nimirum inaequale temperamentum: quod licet vibratum sua sponte efficere natum non sit, auget tamen uibrationem : nam ubi humidior& calidior
pars arteriae sit', mollior citatiorq; erit pulsus: ubi uero frigidior & durior,itidem minor &tardior,atq; ct ad motum prius commutabitur pars illa ἐrior, postea ordietur alia: quae quide accidentia uim & efficaciam vibratorum adaugebunt, licet ipsos generare non possint.
Naipho Qui ex acte naturam & conditionem palpitationis,)tr ris, O moris in genere nouit , noscet etiam proculdubio causam tremen huius symptomatis in pulsibus . Sed ut summatim dicam , tispuia causa palpitationis est statuosa arteriarum , de cordis reple-sus eam quibus partibus petens exitum, palpitationem moli-sa. tur flatus. Expendendum tamen est,quod licet cordi palpitatio accidat,non ob id necessum est,arterias quoque palpitare, saepe enim contingit cor palpitare arteriis nihil mutatis, & contra , arteriis palpitantibus,cor nihil mutari:nam solum,ubi uapores praesunt, ibidem palpitatio prodit,maxime si accedat instrumeti mollities,quam Gai .ad trementem reduxit, sed uenia dignus, nam ob id ossa & cartilagines non palpitant, dura sint, sed
uarie utitur his uocabulis.Tremor autem cum motus quidam
sit ex infirma facultate&grauitate membri,fit ut illa sursum conetur membrum eleuare haec uero deorsum premere,quamobrem longe a palpitatione differt,ut ex utriusq; causis quiuis elicere poterit,licet inter authores non ulli pro eodem usurpet. Duplex igitur reperitur tremoris in pulsibus ratio:altera dum membrum tremit & simul pulsus vel delitescit, uel tremulus etiam apparet ad pensum tremoris brachii: altera uero cum cor ob dictas causas tremit,quo tempore pulsus inaequales,magni, celeres,crebri & uehementes apparent.Quod si aliquando arteriae tremant, non subinde cor tremere necessum est,quod una anu carpo admota,& altera thoraci facilὰ disces.Hunc sane aeteriarum tremorem minime credendum est uerum tremorem
esse:quippe qui solis instrumentis uoluntati seruientibus accisti . dit, reduces tamen ad ipsum,tanquam quid ei persimile. Hecticum pulsum ob id inter inaequales recensemus , quia
2 inaequalia existit,sed eo becticus appellatur,et qualiscunq; inae-
297쪽
Liber secundus, Tract. III. 13 8
qualitatis fuerit,semper sui similis reperiatur, neq; ab illa inaequalitate aliquam mutationem suscipiat, sed semper stabilis pinaneat quia causam habet,non in spiritibus. humoribus,qfacile mutantur & labuntur, ted in solidis cordis partibus, i quibus marasmus phthisis, hectica febris & id genus talia sedem
Strepentis aute pulsus cause,nullae aliae possunt esse praeterquam arteriae durities & uacuitas,facultas ualida & spatium iquo artema mouetur aere plenum: quippe haec omnia necessa ria esse constat ad strepitum edendum,ii enim quis tim panum leuiter percutiat, nullum edet senum maxime si humida sit corij substantia. Verum si dura sit cutis & ualide percutiatur, ac rursus uacua habet interna spatia, nulli dubium est quin sentum edat.Quod quidem simili ratione & similibus causis contingere arteriis experimento iam didiscimus.
De pulmus sexumet. cap. XIIII. NEmini me se perius diuisisse pulsiium causas,in eas qua
pulsum ipsum constituunt,& efficiunt, quas synecticas tinctes appellauimus:& in alias,quae pulsum ipsum certo quodammodo euariant,mutant& alterant.Λliud quippe est pulsum efficere aliud uero certis quibusdam modis ipsum immutare.Praestant quidem hoc communitates quaedam seu eaus quas appellamus res naturales non naturales & praeter nataram: quarum notitiam ediscere comaenit, ut quis in unoquoq; eorporis statu facile no stat pulsus peculiarem conditionem, ut eum ab ea deuiauerit,quantum,qualiterve sit,ex pedere possit Finitium tamen sumam a sexu: nam qua ratione sarminae a uiriudissident sexus causa,eadem prorsus pulsu & temperatura dissident. Sed multa prius huic ministerio necessaria praemittereo pus est,ut ex pulsu differentiam sexus uenari possimus. Si igitur utrisq; debitum insit uitae institutum,ita ut tam in uitam agat sedentariam, uir laboribus deditam . Item uterque eandem habitet regionem,pari sint aetate,eiusdem temperamenti, nimirum ambo bilios, aut pituitos, melancholici, sanguinei, uel medio temperamento praediti. Quibus sic stantibus Peuldubio uiri mulieribus magna ex parte maiorem multo di uebim et hemenis
298쪽
hementiorem,paulo tamen tardiorem,& rariorem habent pus sum ut Gal. docet libr. 3.de cau. pul. cap. 2. Quod sane di P, ma uerum esse conflat, dum paria sint in utroq;, quae superius Qximus. Potissime tamen quia uiri pulius ad auctiorem habe eo sum,quod multis ronibus ibatur: prima, quia ex ipse nat rae ortu,& primaeva constitutione uir calidior, di siccioris mina existit, subinde quae constat usum esse maiorem, & ex consequenti ia aiores pulsus. Secunda quia uir robustior est,potis, sima alioqui magnitudinis, S uehementiae causa, dictum quippe est facultatis robustae proprium esse pulsum uehementem, familiarem autem magnum. Tertia uero quia uiri ampla habent spatia, per quae arteria libere distendatur is minae autem angusta& adipe ac humorum pituito serum sarcina occupata, constat. n. spatium concausiam esse adpulsus magnitudinem, si amplum sit. Quarta autem quia uiri laboribus cum sint dediti, calorem habent robustiorem,& uegetiorem,seminae uero, obsedentariam, & ociosam uitam obrutum,& pusillum. Quinta ratio est, uiros habere arterias mundas,& excrementis uacuas, seminas vero oppressas,& immundasmon quidem, ut superius
dictum est,ob pinguedinem & humores solum, d ob excrementa fuliginosa,quibus defectu exercitii , arteriae non probe expurgantur. QEo sit ut merito dictum sit viros habere longe
maiores,& uehementiores pulsus, is minas vero contra, quod arterias habeant onustas,corpus minus perspiratum,arctas regiones, illaboratos succos,ac propterea nequeunt P necessita- finis leuare arteriam. Sed hune defectum supplent faminae celeritate & crebritate maiori quam viti habeant: nam ij pulsus habent paulo tardiores,& rariores quam taminae,idq; unicarone videlicet quia viri usui satisfaciunt per magnitudinem,sae minae vero,quibus pulsus minor est,quam par sit, ob dicta imconuenientia, satisfaciunt usui per celeritatem,& crebritatem, aliter. n.tardiores quoq; & rariores haberent, quod frigidae naturae existant: quia tamen pulsus habent parvos , quibus usui non satisfaciunt, id compensant celeritate,de crebritate. Neq;
obstat is minas molliores habere arterias,& subinde posse m lius dilatari & magis, minori adhuc vi,& efficacia, na sices hoc
verum sit, praeualet magis excrementorum, & aliarum causaruvla ad reficiendos paruos earum pulsus, quam sufficiat ad ma
299쪽
Liber S Scundus, Tract. III. 73 9
arteriarum mollities . Neq; obstet sita natura minore debere esse se minarum pulsus,quia minorem habent calorem nam licet id uerum iit,cum hoc tamen farminae non satisfaciud
proprio usui,qualiscunq; is sit,& ob id opus est supplere celeritate,& crebritate. Quit et ratione censendum est, non solum. esse in eis minores pulsus quam in uiris , uerum & minores uipsis erat necessarium. Neq; obstet farminarum arterias sua natura esse paruas,& ob id non oportere maiores edere pulsus: nam cum antea dictum sit in magnis & paruis arteriis, magnos& paruos posse reperiri pulsus , constat uerum esse propositum axioma.
Temperamenta quos polrus eoiciant. cap. XV.
Vm uarie temperatos esse homines euidenter nobis co stet, certum etiam ob id erit,uarios quoq; quod uis ic- peramentum praestare pulsus. Sic etenim corpora quae a medio
recedentia calido pollent temperamento, necessario obtinebulmulto maiorem,celeriorem & crebriorem pulsum, non autem vehementiorem,ut optime Gai aduertit Iib. . de cau. pul. cap.
a cuius rei potissima causia est usus adauctus,cui familiares es se magnos , celeres & crebros diximus,quos tamen hoc ordine fieri censendum est, nimirum sit parum recedat a mediocritate usus habebit pulsus maiores,si magis,maiores & celeriores, si autem adhuc plus recedat,maiores celeriores & crebriores, idque iuxta huius magnitudinem. Constat autem hos pulsus no posse esse admodum uehemetes,quia immoderata caliditas suapte natura uires habet potius deiicere,quam robustiores reddere. Et mirandum profecto ob id non eu,Gal. dixisse, non multo uehementiorem,nam modo dicto recipienda est Gal. sentelia,& amice interpraetanda,cum non de uera uehemetia loquutum fuisse, sed de apparenti ipse referat, qualis est ea quam repraesentat magnitudo & celeritas: ac licet non sit ualida admodum excusatio censemus pro captu tyronum locutum futile. Frigiditas autem temperamenti praedictis contrarios omnino parit pulsus,quamobrem immorandum in eo non est. Humida uero ta sicca temperamenta lices usum non immutent,quia tamen facultatem aut instrumentum uariant, ob id
300쪽
pulsus quos peeuliares habent,nosse opas est . fleeltas igἰtur
pulsum edit maiorem,durum,rarumq; multo & paulo uehemetiorem .Reperitur enim tales pulsus in gracilibus corporibus, in his uidelicet quae naturaliter habetit huiusmodi uracilitate, nam ea quae ex morbo & inedia gracilescunt, non sic habent. uero Alius gracilitatis ratione talia sunt, pulsus habent
maiores,ob maiora spatia,& excrementis omnino munda: praesertim quia praeter cutim nihil est,quod tegat arteriam.Gracialitas autem natiua aut ex consuetudine contracta semper habet secum adiunctum usum auctam: quippe docuerat Hipp. in iis corporibus uenas δέ arterias esse amplas: ex quarum amplitμ-dine licet colligere vaserum calorem naturalem esse multum, quare duplici de causa gracilia corpora pulsum habebunt magnum,& ob liberum arteriarum locum, & ob calorem:u, si calori adiungatur siccitas, multd maiores ob utramq; causam ha bebunt pulsus.Quod probatur,siquidem omnes medici fatentur graciles pulsum habere maiorem,ob siccitate, quae corpus reddit excrementis uacuum. Erit insuper bis corporibus pulsus rarior multo,quia crebritate non est opus ubi magnitudo satisfacit: in super,quo maior fuerit pulsus ob rationes nuper adductas,maior subinde erit raritas,nisi usus adaugeatur ultra naturae institutum: nam maximos eo tempore contingit este pulsus & creberrimos: uerum usui naturali quamlum uis maximo,
satisfacit magnitudo,& ob id crebritate non est opus. Sunt insuper paulo uehementiores,quia cum arteria gracilium corporum carne aut alia re non impediatur quin liberc feriat tactu , vehementer ipsum percutit, lices suapte natura uehemens non existat,apparet tamen ob dictam rationem uehementia. Mamobrem censeo Gai dixisse,lib.3.de caucpuls.cap. q.graciliu pulsus plus ostendere uehementiae si habeant, nam gracilitas nihil addit roboris, sed efficit ut promptius arteria in pulpas digitorum sese inserat,& uehementiorem ictum repraesentet. Sequitur deinceps arteriae durities,quae cum praeter natura non sit , pulsum non habet efficere paruum,ut antea dictum est, essicit tamen ipsum non apparere maximum, nam talis futurus erat pulsus gracilium corpourin, ut pote quae usum habent adauctum,& spatia uacua, caeterum detrahit siccitas paru a magni
tudine,ita ut licti futurus sit maximus,ratione corporis, siccitatis