장음표시 사용
321쪽
Liber Secundus, Tract. III. rso
re esto arbitror,quod scdt amantes tale obtineant pulsem, quati, Lerit animi passio, quam intulerit amor: cum hoc tamen duobus modis distinguntur pulsus ira tristitia timoris, aut istitiae in amantibus, a pulsibus earundem passionum, cum citra amorem,hominem infestant. Primo quia hae passones cum sua sponte,& citra amorem succrescunt,breuiter cessant, & euidentem occasionem praeseserunt,ob idq; pulsus mutatio Ocyssime
delitescit: at uero timor uel quodvis aliud animi pathema amori adiunctum, adeo durat perseueratq; ut si per interualla pulsum tetigeris, facile eandem mutationem diu perstare comperias, maxime si timor adsit, quod plerunq; sceminis amantib accidere silet, timor. n.culpae perseverans est,quia urgent pudicitia & pena. In quo sane pullia adeo permutatio perseuerat, ut si timor aut moestitia diu perstet, in tabitudinem eorpus deferant. Secundo differunt,quia plerunq; amori cum si desiderium fruendae pulchritudinis adiunguntur ex aliis animi pas sionibus plures simul nam quae uis ea sit, quae accidit, semper
iram sibi comitem habet, vel ad prosequendum quod sperat sibi fore gratum & laetum, vel ad fugiendum quod tritie est de
molestum. Atqui cum hae animi passiones omnino sint contrariae,& contrarios in pulsu pariant essectus, fit proculdubio, ut
cum cor contrariis motibus cogatur moueri, pulsus suborianiatur inaequales& inordinati, quod in amantibus tanquam proprium debet censeri licet re vera non sit ut antea cliximus ex
Gal. mente & ob id antiqui huiusinodi pulsum amatorium existimarunt : ex quo censeo Erasistratum Anthiochi an orem cognouisse, nam corpore existente sano, impossibile est, pulsis fieri inaequales, annonymos & inordinatos, nisi cum animi affectiones tot simul succrescunt,citra occasonem euidentem, Q possint huiusnodi mutationem ess cere. Nam quis unquam inanimi passionibus laetatur nisi ainansὶ quis praeterea in laetistia & gaudio tristatur nisi amauit quis usquam operatur malit,& gaudet, aut bonum,& timet nisi amans: in ciuo dcliramenti quaedam jpecies reperiuntur,adeo ut huiusmodi contrarietates omnino reperiantur. Vnde mirum non est,si lpriunt amoris pulsum reductive tamen censeamus eum este, qui inaequalis
sit inaequalitate annonyma,Sc inordinatus citra morbosam cisi sani: sed maxime N potii simum re amata visa aut incin Orata , - - PP a cuius
322쪽
euius aspectu vel memoria cum gaudeat prae timore tristeatur ireturq; amans, subinde sequitur facile praedictam inaequalitas . Qua centeo Erasistratum cognouisse in Anthioco am rem Stratoni cella visa,& Gal. foeminae cuiusdam amorem Pil-lade memorato , ob subitam illam , & contrariam alteratic-
he causis praeternaturam . cap. XXIII. . Ausas praeter naturam, licet in morbum,causam,& sym-i
plomata morbi medici omnes dividant, tamen multipliaci varicia te eas luxuriari, a 'co certum est, ut nullius recte numerare queat. Certum .u .est,oes qu*non nates existunt, pr
ter naturales quoq; fieri polle,quippe aer, cibus S potus, stamnus & vigilia , 5e reliqua id genus , ubi modum excedunt , certum est pulsum alterare, haud secus quina quae praeter naturam sunt. Itaque causis omnes multis modis praeter naturam sunt,quantitate nimirum,aliena qualitate, do, occasione &toto ctiam genere:quibus accedit consuetudinis mutatio, quae non minoris est momenti. Sed copia excedunt hae omnes causae ubi ab eo quod secundum naturam animatui est ex usu, deficiunt aut excedunt.Sic somnus,cibus , aer & reliqua in morbum de generare solent,iuxta illud Hippocratis,utraq; si moduexcesserint,malum . Ex quo sequitur pulsum immutare posse, alia mutatione ab iis, quas antra dixinius,cum se habent uelut res non naturales .Qualitate autem praeterna ucam fiunt huiusmodi res,ubi contra corporis institutum & conditionem adhibeantur: ut si bilioso homini, quae plurinium calida aut nimis frigida sunt,adhibeantur, maxime si corpus affectu simili ipsis Ial rauerit. Nam si febricitauerit, & uinum aut quod uis aliud calidum alimentum ipsi praestiteris,dubium non est, quin haec ex toto illi praeter naturam fiant,quemadmodum si quis occasione urgente,cum abstinendum iu ab omni cibo,ipsum porrugat, pari etiam ratione praeter naturam fiunt occasione. Nam ut mox diximus,lia statu morbi aut urgente accessione,siquis alimen tu aut exercitium instituat, proculdubio morbosa faciet, quae sit apte natura salubria existunt.Verum utcumq; praedictae causae mutemur, aut praeternaturam α morbose ex natiua conditione
323쪽
Liber secundus, Tract. III. r 1 I
ditione sint,ad tres tantum mutationis modos reducere poteris quemvis earum effectum ;nidelicet ad usum mutuum , ad instrumentum ineptum & ad facultatis iacturam. Vsum uero& instrumentum qualiter euarient& pulsum immutent modibus aut symptomata,iam audies,dc ibidem pro ut cuiusq; tu rit natura facile colliges .Faculiatem uςro praedicti res praetce
naturam prosternunt uno ex tribus modis mam aut xFs illae
nerant,aut resoluunt,aut irritant, aut dist aliunt ipsam mei Acultatem . Onerant quidem omnia quae plenitudinem es fictui, maxime in membris instrumentalibus: sic uaserum plenitudo, sc tumores praeter naturam & parue partium cpmpositiones ea uitia in facultatem iliferre possunt. .Quae uero facultatem resoluunt,in triplici sunt differentia : nam aut cordis N arteriatrum sebstantiam peruertunt ut inaeqViliter intemperant: ite distractis spiritibus ad diuersa instrumcnta, uel ui maximasipatis: tertio uero contabefacta solida membrorum substatia, uelut inedia,uigilia aut cura eslicere baiant. Sed facultatem irritant fere haec eadem,quae resoluendi uel grauandi uires hab re diximus,dum eam ad conatum seu certam e prouocant, quae quidem irritata repellere nititur sua incommoda. Haec igitur sunt quae in morbis, eorum causis & sympto alis uim tabent,pro diuersa cuiusq; ratione pulsum immutare.
Sic etenim noxae quae facultatem resoluunt, paruuos, cile res,
crebros & languidos in primis efficiunt pulsus,& sic usq; ad deteriores procedunt uires,adeo ut minimi,tardissimi, creberri mi& languidissimi efficiantur, ac nonnumquam n Iuri reciprisci uel non reciproci,uermiculantes aut formicantes . Astectus uero facultatem onerantes,inaequales efficiunt pulsus eosq; annonymos postea uero intercurrentes, intermittcntes,caprigettes undoses,uibratos,couulfiuo'serrantesti similes. At caulae quae facultatem irritant,dum ipsa robusta est,pulsus efficit magnos,altos,celeres,crebros & uehementes: dum ucro languida paruos,tardos,crebros cu multiplici ina qualitate. Scd ut haec
clariora evadant,in uno quoq; tactu id monstrare oportebit, , initio sumpto a dolore.
324쪽
mlor quor pulsus escere babeati cap. XXIV. Vplieem in doloribus licet coniicere naturam &preulisl Irem conditionem, quarum quaelibet proprios& peculi
rernabet eis cere pulsus. Vnam quidem quatenus tristis est sensatio,animi alioqui affectio: alteram uero,qua in dolore causam consideramus,quae peculiarem in corpore parit assectum,nimirum inflammationem aut tumorem , uel lutionem continui. Rursus haec ultima diuisionis pars, iterum subdiuiditur in eos tumores, qui corporis membranosas aut neruosas particulas obsident,uel in reliquos, qui carnosas, aut alterius naturae partis occupant:& ob id etiam si unicus sit affectus, uarie tamen ualet pulsium immutare.Quamobrem iuxta primam doloris diuisionem oportebit pulsus diffetentias indagare. Sic profecto dolor ut tristis quaedam est sensatio,eas in pulsibus efficit mutationes , quas in uirtutem in ferre sua natura molestia sensibus illata potest: quippe vulgatum est, dolorem esse de maxime prostementibus facultatem. Primo namq; accessu dolor pulsum efficit maiorem,celeriorem , crebriorem &
tas namq; in doloris principio irritata concitat sese ad proiicie dum id quod molestum est : quo fit, ut vehementiores pariat Pulses, non st dolore facultas fiat robustior, sed quod ad propulsandam causam, maiores apponat conatus: & ob candem rationem magnos et Ascit,de celeres. Praeterquam quod in doloribus sanguinem,Sc spiritum in calescere ob motum concingit, ut docet ea tumorum generatio, quae ex doloribus prodit. Sed permutari quidem in doloribus pulsum, non temper comtingit,nisi dum vel admodum validus fuerit,uel pars dolens cordi vicina. Mas sane differentias tamdiu inpulsu reperiri contingit, quandiu virtus constiterit adseruaueritq; proprium robur: nam in doloribus pro ut facultatem re lui ct labefactari acciderit,ita pulsum mutari necessum est, scenim dum prae re lutione languet,pulsum fieri minorem, celerem crebrum,&languidiorem, certum est: constat. n.ad magnitudinem,& celeritatem robur facultatis requiri,quod si deficiat ob praedictam
resilutionei mirum non cu,si pulsus fiam languidiores, di ex
325쪽
Liber secundus, Traeh. III. Is L
eonsequenti parui,celeres tamen & crebri ob agitationem sanguinis,& spirituum, maxime cum necessum sit spiritus deperditos reficere, quibus sufficiunt celeritas,& crebritas Verum si dolor ultra pergat maiorem moliatur virium iacturam, sperandum est pulsus esse paruos, tardos creberrimos,& languidos. Itaq; hi sunt pulsus, quos dolor dum animum,& vires T sternit seu alterat, essicere potest. Secunda doloris consideratio in medium affert affectum quem causa doloris praestat, iue inflammatio sit, siue quiuis alius. Quorum omnium unusquisq; talem essiciet pii lcm, qua lis fuerit eius natura. Qua propter oportuit, unius cuiusq; i orsim meminisse,ut clarior doctrina supersit
Ila Pulpu ingammatisvir. cap. LIcet authores uaria scribam de inflammationis pulsibue
nam serrantes esse sere oes arbitrantur:alii duros tantualii neq; hoe neq; illud,sed ma nos, celeres & frequentes, aut Pro partis inflammatae natura tactos ego tamen existimo, ut nute dubia satisfaciam inflammationis ratione,naturam sempunam ct eandem ad seruare pulidum conditionem , nisi quid ipsi accedatiquod propriam naturam obscuret. Quod sane quiuis facile colligere poterit,si diligenter examinet ea omnia,quae in inflammationibus reperiuntur, & quae ipsis praeter sui naturam succrescere possunt. Reperitur igitur in omni inflammatione dolor,cuius ratione in principio, pulsus ut dicta
est,fiunt uehementesn uehementioribus naturalibus,quod facultas ob contentionem ualidum quoq; apponat conatum.
dest etiam inflammationibus tensio ob plenitudinem,quae iacit pulsus duros tantum, quantum suerit inflammatio maior, adeo ut inter initia parua existente inflammatione,mediocriter durus appareat pulsus,crescente uero durior,& uigente adhuc durissimus, ob ebullitio sim & conturbationem humorum,de ob uaporum copiam: uerum si diu perseuerauerit durities,miarum non est,si inscirrhum commigret affectio,& pulsus a uehementia desectatur. Reperitur quoq; in inflammatione calor immodicus ob contractam putredinem, cuius ratione usus adaugetur oc nat ra cogi xur magnasiceleres di frequentes cssic
326쪽
re.Quibus omnibus simul iunctis necessum est,pulsus seri semrantes: nam irritata facultas dolore, di humorum pondere lacessita,etiam usu adaueto,cogitur magnos efficere,ceterum dura ob tensionem arteria id proculdubio renuit. Verum cum durities illa non sit omnino aequalis, uelut ea quae sit ex siccitate nam inter partes ob plenitudinem tensas,quaedam maiorem
habent plenitudinem, qilaedam minorem ob id pulsum fieri
inaequaliter durum, certum est, ac per consequens serrantem: nam partes quae duriores sunt,demissae manent, quae uero minus tensae altius sese eleuant, quae sine effigies serram aemulatur,aut dentibus caninis per similis existit. .am quidem conditionem propriam esse N peculiarem inflammationibus dubit uit nullus, licet raro huiusmodi serrantem pulsum sensu diiudicemus: cum hoc tamen scimus ut plii lolsephi,necen arto iii inflammationibus reperiri.Tamen non posse sensu cognosci, Praer ter experimentum mille rationes probant: prima quia scin rijs pestibus accedit magna cel ritas, quae vitiat et ob lcurat sς rae effigiem. Item quia remittitur durities pessima alioqui serrantis occasio ) si accedat alterius humoris a Luguine aliqua portio: nam si pituitae aliquid commisceatur fere omnino delitescit serrantis imago: quod et tenuibus humoribus confluentibus accidere scimus, uini ino constat simillimos naturalibus feri pulsus,nisi vehementia ades et,quae praeter nalcm quodammodo conditionem ostendit. Ite iii partis inflammatae nazuraec
conditio serrantis conditionis plurimum detrahere pot: quod uno,u quatuor modis fieri conspicimus. Primo ob partis infla- matae laxitatem & mollitiem , cuius naturae sunt cerebrum, &pulmo: quae parres nusquam vivo animali adeo tenduntur aut du rae fiunt, quod pulsum manifeste es sciant serrantem. Secunt do id contingit cum pars carnea est,in qua nisi valida persistat inflammatio, minime percipies duritiem, neq; ex consequenti serrantem figuram: Tertio modo fit,dum pars longe dissita esta corde,& nulla parte membranos ut neruosa constituitur, cuius naturae splen est, in cuius inflammationibus raro aut na Quam praedictam figuram comperies, ct si seirrhola duritie aias ciatur: quarto uero & ultimo sit,cum inflammata parsari ri)s caret,aut cum paruissima admodum cst insana matio.Prae-
terra nec minus duritiem abscondunt accidentia quae superu
327쪽
ex lebi elut syncopis aut conuulsio,vt in ventriculi infla inationibus contingit,in quibus ob animi deliquium,& ob motum arteriarum conuulsivum, non exacte perpendimus duri
item aut serrae figuram. Praeterea duritie quoq; carent initio mationes suppuratae, item patuae si in grandioribus membrissant, nam parvae Et si in p tuis particulis fiant, elut de paro nichio passim experimur,& maxime cumex pestilenti conditione fiunt,tunc.n.ut pulsatoriae dolent,it, &s rae figuram facient. Neq; obstat,quo minus id verum si , distantia aut partis paruitas nam per continuitatem facile cordi affectio eois Aucitur. Verum licet haec vera sint,constat tamen non ob id otii auferri ab inflammatione duritiem,sed remisiam quodamm .do esse. Quod quidem optime dixerat Gala b .de praesagatio,
ne expulsibus cap. 1. si excitati inquii sint tumores praeter na turam,conueniunt iure et in his,sed minus ex inflammationibibus indurescunt, loquebatur de inflammatione iecori, quam, ex thoracis inflammationibus,& paulo inferius subiungit. Na quam et ex thoracis vel iecoris tumore fit mollis pulsias, eo cap. neq; innascitur his instrumentis cedema pituitosum, compactior enim thorax est,quina qui eam fluxionem admittat: iecur non compactius modo,sed N innata iacultate alterat pituitam. Iraq; lices Gal. asserat magis durescere pulsum in alijs parti bus quam in iecore de thorace,non subinde constat,mollem fore necessario, quod de pituitosis tumoribus solum intelligiture, & hac lege aufertur horum uerborum controuersa. Quibus , sc explicatis consul, inflammationis exquisitae pulsum sua na- itura serrantem fore, non talem semper apparere, ob rationes ' 'uper adductas, aut fortasse re vera a natura serrantis tantum id stare,quantum distat tumor, ob aliquam dictarum occasio- inum a vera inseminatione, quae proprie S ex nativa sorte pili , sus habet tens , serrantes re vibratos, dc eo magis, quo ais :cta pars suerit membranosa aut arteriosa: aliquando item ha--, bct magnos, celeres tamen senapcr & frequentes, caeterum dia uersi, modo, ob diuersa inctaminationis icini ora. In princi- 'pio enim maiores sunt 'elerio es , crebriores vel, eos emi res: in augmento vero crescunt haec omnia, & fiunt magis scr- , ranti s& uibrati: in statu aut propter de ems uires minor ef-
328쪽
serrans. Verum si ad seppurationem tendat, sient inaequale
in ordinati,se in omnibus hecticiot capite de emptemate docebo. Inclinante iam inflammatione ob resolutionem , omnia fiunt mitiora.
De Pia ι ρθ-tio. cap. XXVI. Plaurilicorum pulsus simillimos esse iis, quos in instamina
tionibus reperimus, euidenter constare arbitrocisiquidem pleuritis nihil alvid est,quam inflammatio, quae costas subcingit. Ἀ d licet uerum sit,nihilominus tamen multa habet peculiaria α ad scuitia pleuritis, quae considerationem peculiarem expostulare uidentur, quorum etiam omnium ediscere notitia
proculdubio conuenit. Pleuritis igitur quae uera est & legitima nam quae spuria existit, multis aliis signis a uera distinguitur, di pulsu etiam,quia non habet aeque tensum, quod pars carneamusculorum inter costalium non sit adeo membranosa, nulli alteri assectioni adiuncta, pulsum edit non adeo magnum,celerem tamen ta crebrum, idque non semper aequaliter & eodemodo durum insuper & uehementiae apparentis, ac ferrante. Constat in pleuritide non fore pulsi in nimis magnum,etiamsi affectus sit inflammatio, & prope cor existens: quia dura existit & tensa admodum arteria,quae non permittit tantum dilatari,quantum expostulat usus,&ob id quodammodo sit magnus,
quia tensio remittit magnitudinem,quam lane compensat natura, celeritate & crebritate, tuae ustii nimis adaucto quod anfectio sit prope cor satisfaciat : at crebritas non est in omniabus aequalis,sed in biliosa pleuritide maior,in pituitosa minor, in sanguinea uero mediocriter se habet. Quae omnia diligenter
rimari oportet, ut medicus ediscat, quando audacter sanguis sit mittendus,uclut in sanguinea pleuritide, quando uero secus. Praeterea succrescit in pleuritide praedicta crebritas aliis r tionibus,nimirum ob aliquod accidens superueniens: aut haec eadem diminuitur uci alio modo mutatur ob zlterius morbi Irincipium. Sic enim ascendent bus uaporibus crassis in cer rum subsequitur somnus non leuis, ut delirium, si acres sint uapores. Cuius rei prouidentiam ex pulsu ediscere conuenit: nam huiusmodi affection diligenter praecaucre oportet, sim:
329쪽
Liber secundus, Traist. III. i s
enim periculose& graues.sed crebrior in delirio quam in semno apparet pulsus.Praeterea mutatur praedicta erebritas in pleuritide cum ipsa in pulmoniam commigrat, aut cum ex nimia humorum ubertate utrumq; fieri contingit. Mod etiam nosse
tenetur medicus ex noua crebritate superueniente,ut uel praeeaueat,uel saltem ut par est, curet,nulla habita affectus superuenientis ignoratione, sic etiam crebritas accedit pleuritidi obh ncopem & desectum facultatis uitalis,quod expendisse oportet, ne ultra medicus pergat in sanguine detrabendo , etiam si dolor uigeat: distat enim tunc ex pulsus noua crebritate annodinis& roborantibus potius uti,quam uacuatoriis auxiliis. Inister quas omnes affectiones ea sela ab huiusmodi decreto excipitur, quae in seporem commigrat: imo arbitror ex infleta r ritate in pleuritide laethargum posse praedici. Durus praeterea in pleuritide essicietur pulsus,ob tensionem& quanto maior fuerit durities,tanto quidem inflammatio est grauior,cui si adiuncta sit uirium imbecillitas mortem portendit: s uero uires robustae existant , moibi diuturnitatem auesippurationem tumoris. Est praeterea pleuriticorum pulsus apparenter uehemens,Mid habet proprium durities, maxime quae ob tensionem sit, in fallam uehementiae imaginem repraesentet: qualiter autem id liceat distinguere,& nosse,antea dictum est. Cuius sane rei distinctionem proficuam summopere arbitror sortiad sanguinis detrahendi quantitatem recte metiendam . Nam praeterquam quod dictum est,libro noltro de recto praesidiorum usu, non esse tantum sanguinis detrahendum,quantum expostulat ast ctio,ut uires sepersint animales,ad nocui expulsionem, per tus sim de thoracis motum, non plurimum est uiribus sdendum, etiam si uideantur posse ferre ulteriorem uacuationem , quod fictilia sit,& apparens vehementia illa:& ob id in pituitosa, debiliosa pleuritide minus est sanguinis inittedum,quam incctis . . nem expostulares,& vires fallo permittere videntur. Serrans et efficitur in pleuritide pulsus,ob adductas a me sit periori capite ratione, di maxime cum inflammatio sit parma membranosae, quae aptissima est infla ista ad serrantes subsis ciliciendos .
330쪽
De pulsu uni, causis. 'ye Empiematis pulsu. cap. XXVII e n
EMpiema multigena significatione usurpatur proculdubio
apud medicos:nam primo suppurationem tumoris in in terna thoracis parte significare censent: idq; siue pus sit intra tumorem, siue intra thoracis caui taleio Piussum . Sed in haere peia litandum est, triplices esse suppuratorum pulsus , iuxtae triplicem ipse rum statum seu conditionem: quippe suppura tos consi deramu , aut dum pus conficitur,aut ipso iam consscto,aut ultim δε vomica dirrupta, pureq; intra thoracis cauitate inundante: haec eteni in sunt,quae patitur is, cui insanimati nem suppurari contii sit.
Sic proculdubio iussa minationem sappurationem commette, praeter alia signa quae id ostendunt, quae non sunt huius conliderationis,) pulsus incipiunt apparere qualas in inflama tionum statu fieri dictum est: in aequales inordinati in omni hectici,aut si tensio praeualuerit, manifestitis serrantes. Quoruomnium rationem sigillatim reddere mihi est in animo: fiuntino in inflammationis statu in quo suppurationes fieri est neces
sum pulsus inaequales, potissimum inaequalitate annonyma , eo quod omnes tres inadiqiralitatis causae vigeant eo tempore maxime. Primo quidem facultas aggravatur ob compressionem ,& obstructionem instrumenti , cum nimium humorum pondus utrumq; vitium praestare habeat, instrumenta nimirum in epta reddere, facultatem onere praemere , & si succendantur humores , usum plurimum adaugere. Quae Ffecto omnia iii statu praeualere omnibus est compertum: nam licet in principio maiorem esse plenitudinem constet, quam sanguine misso& alijs auxiliis minorem oportebat cile in statu , nihilominus
tamen ob et fervescentiam , dc ebullitionem humorum : vapores.n. sursum clauantur,& partes cordis magis ςomprimunt, quae maxime in statu uigere comperimus, grauatur,pfecto facultas, obstruuntur vasti,do maior si eo tempore tenso. Nam licet materiae copia non sit tanta,ex ebullitione tamen rario de
maior efficitur: quo sit ut iuxta optimani rationem dictum sic Hipp.Dum pus conscitur dolores ac febres magis accidunt . Vnde mirum non est, si vires ob haec ora maiorem patiantue grauib